Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.
nātike → nādike (bj, sya-all, pts1ed); ñātike (mr) | nātike → nādike (pts) | nādike → nātike (bj: machasaṁ) | nātike → nādike (cck: sī. syā. pī.); ñātike (cck: ka.)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตำหนักอิฐในบ้านชื่อนาทิกะ

Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo gosiṅgasālavanadāye viharanti.
kimilo → kimbilo (bj, pts1ed, mr) | kimilo → kimbilo (pts) | kimbilo → kimilo (bj: machasaṁ, syā) | kimilo → kimbilo (cck: sī. pī. ka.) | kimilo → kimbiloti dissati (sya-all: yu.)สมัยนั้น ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละ อยู่ที่ป่าโคสิงค สาลวัน

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkami.
paṭisallānā → patisallānā (bj); paṭisallāṇā (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | patisallānā → paṭisallāṇā (bj: machasaṁ, syā)ครั้นในเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปยัง ป่าโคสิงคสาลวัน Addasā kho dāyapālo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
āgacchantaṁ → gacchantaṁ (sya-all)นายทายบาล(ผู้รักษาป่า) ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเสด็จมาแต่ไกล Disvāna bhagavantaṁ etadavoca:แล้วได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า “mā, samaṇa, etaṁ dāyaṁ pāvisi.“ข้าแต่พระสมณะ ท่านอย่าเข้าไปในป่านี้เลย Santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā viharanti.ในป่านี้มีกุลบุตร (พระเถระ) ๓ ท่าน ซึ่งเป็นผู้มุ่งประโยชน์ตนอยู่ Mā tesaṁ aphāsumakāsī”ti.ท่านอย่าได้รบกวนกุลบุตรทั้ง ๓ นั้นเลย”

Assosi kho āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṁ mantayamānassa.เมื่อนายทายบาลกราบทูลพระผู้มีพระภาคอยู่นั้น ท่านพระอนุรุทธะได้ยินแล้ว Sutvāna dāyapālaṁ etadavoca:จึงได้บอกกับนายทายบาลว่า “mā, āvuso dāyapāla, bhagavantaṁ vāresi.
mā āvuso → māvuso (pts)“นายทายบาล ท่านอย่าได้ห้ามพระผู้มีพระภาคเลย Satthā no bhagavā anuppatto”ti.พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระศาสดาของพวกเราเสด็จมาถึงแล้ว” Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ etadavoca:
kimilo → kimbilo (bj) | kimilaṁ → kimbilaṁ (bj, pts) | kimilo tenupasaṅkami → kimbilo ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะได้เข้าไปหาท่านพระนันทิยะและท่านพระกิมิละถึงที่ อยู่ แล้วได้บอกว่า “abhikkamathāyasmanto, abhikkamathāyasmanto, satthā no bhagavā anuppatto”ti.“รีบไปกันเถิดท่าน รีบไปกันเถิดท่าน พระผู้มีพระภาคผู้เป็น พระศาสดาของพวกเราเสด็จมาถึงแล้ว”

Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṁ paccuggantvā—
kimilo → kimbilo (bj, pts)ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละได้ต้อนรับพระผู้มี พระภาค eko bhagavato pattacīvaraṁ paṭiggahesi, eko āsanaṁ paññapesi, eko pādodakaṁ upaṭṭhāpesi.
paññapesi → paññāpesi (pts)รูปหนึ่งรับบาตรและจีวรของพระผู้มีพระภาค รูปหนึ่งปูอาสนะ รูปหนึ่ง ตั้งน้ำล้างพระบาท Nisīdi bhagavā paññatte āsane.พระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ พุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้ Nisajja kho bhagavā pāde pakkhālesi.
kho bhagavā → (sya-all) | nisajja → nisajja pāde (bj: syā)ครั้นล้าง พระบาทแล้ว Tepi kho āyasmanto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.ท่านทั้ง ๓ รูปนั้นได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ สมควร

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงตรัสกับท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่าน พระกิมิละว่า “Kacci vo, anuruddhā, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci piṇḍakena na kilamathā”ti?
kilamathāti → kilamitthāti (sya-all) | kilamathāti → kilamitthāti (bj: syā)“อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ เธอทั้งหลายยังสบายดีหรือ ยัง พอเป็นอยู่ได้หรือ ไม่ลำบากด้วยบิณฑบาตหรือ”

“Khamanīyaṁ, bhagavā, yāpanīyaṁ, bhagavā; na ca mayaṁ, bhante, piṇḍakena kilamāmā”ti.
kilamāmāti → kilamimhāti (sya-all) | yāpanīyaṁ → yapanīyaṁ (pts)ท่านพระอนุรุทธะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทั้งหลาย ยังสบายดี ยังพอเป็นอยู่ได้ ไม่ลำบากด้วยบิณฑบาต”

“Kacci pana vo, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā”ti?“เธอทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนม กับน้ำ มองกันด้วยนัยน์ตาที่เปี่ยมด้วยความรักอยู่หรือ”

“Taggha mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti.“ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์ทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่ วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับน้ำ มองกันด้วยนัยน์ตาที่เปี่ยมด้วยความรักอยู่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā”ti?“เธอทั้งหลายเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำ นมกับน้ำ มองกันด้วยนัยน์ตาที่เปี่ยมด้วยความรักอยู่ได้อย่างไร”

“Idha mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:“ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘lābhā vata me, suladdhaṁ vata me,‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmī’ti.ที่ได้อยู่กับเพื่อนพรหมจารีเช่นนี้’ Tassa mayhaṁ, bhante, imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca;
āvi → āvī (sya-all)ข้าพระองค์ตั้งมั่นเมตตากายกรรม mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca;ตั้งมั่นเมตตาวจีกรรม mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (sya-all)และตั้งมั่นเมตตามโนกรรม ในท่านเหล่านี้ ทั้งต่อหน้าและ ลับหลัง Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyan’ti.
sakaṁ → (sya-all)‘ทางที่ดี เราควรเก็บความนึกคิดของตน แล้วประพฤติตามอำนาจความนึกคิดของท่านเหล่านี้’ So kho ahaṁ, bhante, sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi.ข้าพระองค์ก็เก็บความนึกคิด ของตนแล้วประพฤติตามอำนาจความนึกคิดของท่านเหล่านี้ Nānā hi kho no, bhante, kāyā ekañca pana maññe cittan”ti.กายของข้าพระองค์ ทั้งหลายต่างกันก็จริง แต่ความนึกคิดดูเหมือนเป็นอันเดียวกัน พระพุทธเจ้าข้า”

Āyasmāpi kho nandiyo …pe…แม้ท่านพระนันทิยะ ฯลฯ āyasmāpi kho kimilo bhagavantaṁ etadavoca:
kimilo → kimbilo (bj, pts) | etadavoca → etadavoca idha (sya-all)แม้ท่านพระกิมิละก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “mayhampi, bhante, evaṁ hoti:
mayhampi → mayhapi kho (bj)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส แม้ข้าพระองค์ก็มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘lābhā vata me, suladdhaṁ vata me,‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmī’ti.ที่ได้อยู่กับเพื่อนพรหมจารีเช่นนี้’ Tassa mayhaṁ, bhante, imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,
āvi → āvī (sya-all)ข้าพระองค์ตั้งมั่นเมตตากายกรรม mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,ตั้งมั่นเมตตาวจีกรรม mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (sya-all)และตั้งมั่นเมตตามโนกรรม ในท่านเหล่านี้ ทั้งต่อหน้าและลับหลัง Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyan’ti.‘ทางที่ดี เราควรเก็บความนึกคิดของตนแล้ว ประพฤติตามอำนาจความนึกคิดของท่าน เหล่านี้’ So kho ahaṁ, bhante, sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi.ข้าพระองค์ก็เก็บความนึกคิดของตน แล้วประพฤติตามอำนาจความนึกคิด ของท่านเหล่านี้ Nānā hi kho no, bhante, kāyā ekañca pana maññe cittan”ti.กายของข้าพระองค์ทั้งหลายต่างกันก็จริง แต่ความนึกคิดดูเหมือน เป็นอันเดียวกัน “Evaṁ kho mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti.ข้าพระองค์ทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน ยังเป็น เหมือนน้ำนมกับน้ำ มองกันและกันด้วยนัยน์ตาที่เปี่ยมด้วยความรักอยู่อย่างนี้แล พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Kacci pana vo, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?เธอทั้งหลายเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่หรือ”

“Taggha mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.ท่านพระอนุรุทธะกราบทูลว่า “ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์ทั้งหลาย เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?“เธอทั้งหลายเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ได้อย่างไร”

“Idha, bhante, amhākaṁ yo paṭhamaṁ gāmato piṇḍāya paṭikkamati so āsanāni paññapeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhāpeti, avakkārapātiṁ upaṭṭhāpeti.
idha → idha pana (bj, sya-all) | upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj, sya-all) | paññapeti → paññāpeti (pts) | upaṭṭhapeti → upaṭṭhāpeti (bj: PTS)“ขอประทานวโรกาส บรรดาข้าพระองค์ทั้งหลาย รูปใดกลับจากบิณฑบาต จากหมู่บ้านก่อน รูปนั้นก็ปูลาดอาสนะ ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ไว้ ตั้งถาดสำรับไว้ Yo pacchā gāmato piṇḍāya paṭikkamati, sace hoti bhuttāvaseso sace ākaṅkhati bhuñjati, no ce ākaṅkhati appaharite vā chaḍḍeti, appāṇake vā udake opilāpeti.รูปใด กลับจากบิณฑบาตจากหมู่บ้านทีหลัง ถ้ามีบิณฑบาตที่เหลือจากฉัน หากประสงค์ ก็ฉัน หากไม่ประสงค์ก็เททิ้งบนพื้นที่ปราศจากของเขียว หรือเทลงในน้ำที่ไม่มีตัวสัตว์ So āsanāni paṭisāmeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ paṭisāmeti, avakkārapātiṁ paṭisāmeti, bhattaggaṁ sammajjati.รูปนั้นเก็บอาสนะ เก็บน้ำฉันน้ำใช้ เก็บถาดสำรับ กวาดโรงอาหาร Yo passati pānīyaghaṭaṁ vā paribhojanīyaghaṭaṁ vā vaccaghaṭaṁ vā rittaṁ tucchaṁ so upaṭṭhāpeti.
upaṭṭhāpeti → upaṭṭhapeti (bj) | upaṭṭhāpeti sacassa → upaṭṭhapeti sacāssa (sya-all)รูปใดเห็น หม้อน้ำฉัน หม้อน้ำใช้ หรือหม้อน้ำชำระว่างเปล่า รูปนั้นก็นำไปตั้งไว้ Sacassa hoti avisayhaṁ, hatthavikārena dutiyaṁ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema, na tveva mayaṁ, bhante, tappaccayā vācaṁ bhindāma.
upaṭṭhāpema na tveva → upaṭṭhapema natveva (bj) | hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema → hatthavilaṅghikena upaṭṭhapema (sya-all) | sacassa → sacāssa (pts) | hatthavilaṅghakena → hatthavilaṅgakena (pts) | sacassa → sacāssa (bj: machasaṁ, syā)ถ้าเหลือ วิสัยของท่าน ก็กวักมือเรียกรูปที่ ๒ มาช่วยกันยกนำไปตั้งไว้ ข้าพระองค์ ทั้งหลายไม่เปล่งวาจาเพราะข้อนั้นเป็นปัจจัย Pañcāhikaṁ kho pana mayaṁ, bhante, sabbarattikaṁ dhammiyā kathāya sannisīdāma.
sabbarattikaṁ → sabbarattiyā (pts) | sabbarattikaṁ → sabbarattiyā (bj: PTS)และทุก ๕ วัน ข้าพระองค์ทั้งหลาย นั่งสนทนาธรรมีกถาตลอดคืนยังรุ่ง Evaṁ kho mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.
viharāmāti → vīharāmāti (pts)ข้าพระองค์ทั้งหลายเป็นผู้ไม่ประมาท มีความ เพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้แล พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Atthi pana vo, anuruddhā, evaṁ appamattānaṁ ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharantānaṁ uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
viharantānaṁ uttari manussadhammā → viharataṁ uttarimanussadhammā (bj) | viharantānaṁ → viharataṁ (sya-all) | viharantānaṁ uttari → viharataṁ uttariṁ (pts) | viharataṁ → viharantānaṁ (bj: machasaṁ)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่ อย่างผาสุกที่เธอทั้งหลายผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ ได้บรรลุแล้ว มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.ท่านพระอนุรุทธะกราบทูลว่า “จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma.
jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj: sī.væa)ข้าพระองค์ ทั้งหลายสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้วบรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Ayaṁ kho no, bhante, amhākaṁ appamattānaṁ ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharantānaṁ uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
viharantānaṁ uttari manussadhammā → viharataṁ uttarimanussadhammā (bj) | viharantānaṁ → viharataṁ (sya-all) | viharantānaṁ uttari → viharataṁ uttariṁ (pts)นี้คือญาณทัสสนะที่ ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุก ข้าพระองค์ทั้งหลายเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ได้บรรลุแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่เธอทั้งหลายได้ บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma.
jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj: sī.væa)เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ข้าพระองค์ ทั้งหลายบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มี วิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
uttari → uttariṁ (pts)นี้คือ ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่ อย่างผาสุกอย่างอื่น ที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรม เป็นเครื่องอยู่นั้น”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่เธอทั้งหลายได้บรรลุ เพื่อก้าวล่วง และเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma pītiyā ca virāgā upekkhakā ca viharāma, satā ca sampajānā, sukhañca kāyena paṭisaṁvedema, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma.เพราะปีติจางคลายไป ข้าพระองค์ ทั้งหลายมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่ พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
uttari → uttariṁ (pts)นี้คือญาณทัสสนะ ที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุก อย่างอื่นที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่เธอทั้งหลายได้บรรลุ เพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma.
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ (bj) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ (pts)เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัส และโทมนัสดับไปก่อนแล้ว ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
uttari → uttariṁ (pts)นี้คือญาณทัสสนะที่ประเสริฐ อันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่ ข้าพระองค์ทั้งหลาย ได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่เธอทั้งหลายได้บรรลุ เพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharāma.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts) | atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → (sya-all)เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดยประการทั้งปวง ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุอากาสานัญ จายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
uttari → uttariṁ (pts)นี้คือ ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่าง ผาสุกอย่างอื่นที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่อง อยู่อย่างหนึ่ง พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่เธอทั้งหลายได้ บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharāma …pe…เพราะล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดย ประการทั้งปวง ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุวิญญาณัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง ฯลฯ sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharāma …pe…เพราะล่วงวิญญาณัญจายตน ฌานโดยประการทั้งปวง ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุอากิญจัญญายตนฌานอยู่โดย กำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง ฯลฯ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharāma.เพราะล่วงอากิญจัญญายตน ฌานโดยประการทั้งปวง ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน อยู่ตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti.
uttari → uttariṁ (pts) | alamariyañāṇadassanaviseso → alamariyaviseso (pts)นี้คือญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่ง กว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่นที่ข้าพระองค์ทั้งหลาย ได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Etassa pana vo, anuruddhā, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?
atthañño uttari → atth añño uttariṁ (pts)ญาณทัสสนะที่ ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่าง อื่นที่เธอทั้งหลายได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรมเป็นเครื่องอยู่นั้น มีอยู่หรือ”

“Kiñhi no siyā, bhante.“จะไม่มีได้อย่างไร พระพุทธเจ้าข้า Idha mayaṁ, bhante, yāvadeva ākaṅkhāma sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharāma, paññāya ca no disvā āsavā parikkhīṇā.
paññāya ca no → paññāyapassa (sya-all) | parikkhīṇā → parikkhīṇā honti (sya-all, pts) | parikkhīṇā → parikkhīṇā honti (bj: syā)เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน โดยประการทั้งปวง ข้าพระองค์ทั้งหลายบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ เพราะเห็นด้วย ปัญญา อาสวะของข้าพระองค์ทั้งหลายย่อมสิ้นไปตามกำหนดเวลาที่มุ่งหวัง Etassa, bhante, vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro.
phāsuvihāro imamhā → phāsuvihāroti imasmā (sya-all) | uttari → uttariṁ (pts) | phāsuvihāro → phāsuvihāroti (bj: syā)นี้คือ ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นเครื่องอยู่ อย่างผาสุกอย่างอื่นที่ข้าพระองค์ทั้งหลายได้บรรลุเพื่อก้าวล่วงและเพื่อระงับธรรม เป็นเครื่องอยู่นั้น พระพุทธเจ้าข้า Imamhā ca mayaṁ, bhante, phāsuvihārā aññaṁ phāsuvihāraṁ uttaritaraṁ vā paṇītataraṁ vā na samanupassāmā”ti.
imamhā → imasmā (bj, pts) | ca → imasmā (bj: machasaṁ)อนึ่ง ข้าพระองค์ทั้งหลายยังไม่พิจารณาเห็น ธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกอย่างอื่น ที่ยิ่งหรือประณีตกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่ อย่างผาสุกนี้ พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu sādhu, anuruddhā.“ดีละ ดีละ อนุรุทธะ นันทิยะ และกิมิละ Imamhā phāsuvihārā uttaritaro vā paṇītataro vā phāsuvihāro natthī”ti.
imamhā → etasmā anuruddhā phāsuvihārā añño (bj); etasmā anuruddhā (sya-all, pts) | phāsuvihārā → phāsuvihārā añño phāsuvihāro (sya-all, pts) | phāsuvihāro → (sya-all, pts)ธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุก อย่างอื่น ที่ยิ่งหรือประณีตกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างผาสุกนี้ หามีไม่”

Atha kho bhagavā āyasmantañca anuruddhaṁ āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
kimilaṁ → kimbilaṁ (bj, pts) | uṭṭhāyāsanā → utthāy āsanā (pts) | pakkāmi → pakkami (bj: machasaṁ)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ท่านพระอนุรุทธะ ท่าน พระนันทิยะ และท่านพระกิมิละเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้ อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วทรงลุกจาก อาสนะเสด็จจากไป

Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṁ anusaṁyāyitvā tato paṭinivattitvā āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:
anusaṁyāyitvā → anusaṁsāvetvā (bj); anusāvetvā (ṭīkā) | kimilo → kimbilo (bj, pts) | anusaṁsāvetvā → anusaṁyāyitvā (bj: syā, machasaṁ) | anusaṁyāyitvā → anusaṁsāvetvā (cck: sī.); anusāvetvā (cck: ṭīkā)ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละตามส่งเสด็จพระ ผู้มีพระภาค ครั้นกลับจากที่นั้นแล้ว ท่านพระนันทิยะและท่านพระกิมิละได้กล่าว กับท่านพระอนุรุทธะว่า “kiṁ nu kho mayaṁ āyasmato anuruddhassa evamārocimha:
kiṁ nu kho → kinnu (bj) | evamārocimha → evamārocimhā (sya-all) | kinnu → kinnu kho mayaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS, sīmu9) | evamārocimha → evamārovimhā (bj: syā)“ท่านอนุรุทธะประกาศคุณวิเศษใดของพวกกระผม จนถึง ความสิ้นอาสวะ ในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค พวกกระผมได้บอกคุณวิเศษ นั้นแก่ท่านอนุรุทธะอย่างนั้นหรือว่า ‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ mayaṁ lābhino’ti, yaṁ no āyasmā anuruddho bhagavato sammukhā yāva āsavānaṁ khayā pakāsetī”ti?
pakāsetīti → pakāsesīti (bj, pts)‘พวกเราได้วิหารสมาบัติเหล่านี้และเหล่านี้ ”

“Na kho me āyasmanto evamārocesuṁ:ท่านพระอนุรุทธะกล่าวว่า “พวกท่านมิได้บอกแก่กระผมอย่างนี้ว่า ‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ mayaṁ lābhino’ti, api ca me āyasmantānaṁ cetasā ceto paricca vidito:
api ca me → apica kho (sya-all) | ca → api kho (bj: syā)‘พวกเราได้ วิหารสมาบัติเหล่านี้และเหล่านี้’ ‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ ime āyasmanto lābhino’ti.แต่กระผมกำหนดจิตของพวกท่านด้วยจิตของ กระผมแล้วรู้ได้ว่า ‘ท่านเหล่านี้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้และเหล่านี้’ Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ:แม้พวกเทวดา ก็ได้บอกเนื้อความข้อนี้แก่กระผมว่า ‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ ime āyasmanto lābhino’ti.
ime → (bj)‘ท่านเหล่านี้ได้วิหารสมาบัติเหล่านี้และเหล่านี้’ Tamenaṁ bhagavatā pañhābhipuṭṭhena byākatan”ti.
tamenaṁ → taṁ me (bj, sya-all) | taṁ → tamenaṁ (bj: machasaṁ, PTS, sī.væa)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสถามปัญหา กระผมจึงทูลตอบเนื้อความนั้น”

Atha kho dīgho parajano yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho dīgho parajano yakkho bhagavantaṁ etadavoca:ยักษ์ชื่อทีฆปรชนเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “lābhā vata, bhante, vajjīnaṁ, suladdhalābhā vajjipajāya,
vata → (bj, sya-all, pts) | vajjipajāya → bhante vajjīnaṁ pajāya (sya-all) | bhante → lābhāvata bhante (bj: machasaṁ) | vajjipajāya → suladdha lābhā vata bho vajjīnaṁ pajāya (bj: syā)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นลาภของชาววัชชี ประชาชนชาววัชชีได้ดีแล้ว yattha tathāgato viharati arahaṁ sammāsambuddho, ime ca tayo kulaputtā—ที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมาประทับอยู่ และกุลบุตร ๓ ท่านนี้ คือ āyasmā ca anuruddho, āyasmā ca nandiyo, āyasmā ca kimilo”ti.
kimiloti → kimbiloti (bj, pts)ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละก็มาพักอยู่”

Dīghassa parajanassa yakkhassa saddaṁ sutvā bhummā devā saddamanussāvesuṁ:เทพชั้นภุมมะได้ฟังเสียงของยักษ์ชื่อทีฆปรชนแล้วได้ประกาศ(ต่อไป)ว่า “lābhā vata, bho, vajjīnaṁ, suladdhalābhā vajjipajāya,
vajjipajāya → vata bho vajjīnaṁ pajāya (sya-all)“ท่าน ผู้เจริญทั้งหลาย เป็นลาภของชาววัชชี ประชาชนชาววัชชีได้ดีแล้ว yattha tathāgato viharati arahaṁ sammāsambuddho, ime ca tayo kulaputtā—ที่พระตถาคต อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมาประทับอยู่ และกุลบุตร ๓ ท่านนี้ คือ āyasmā ca anuruddho, āyasmā ca nandiyo, āyasmā ca kimilo”ti.
kimiloti → kimbiloti (bj, pts)ท่าน พระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละก็มาพักอยู่”

Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātumahārājikā devā …pe…เทพชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของเทพชั้นภุมมะแล้ว tāvatiṁsā devā …pe…... เทพชั้นดาวดึงส์ yāmā devā …pe…... เทพชั้นยามา tusitā devā …pe…... เทพชั้นดุสิต nimmānaratī devā …pe…... เทพชั้นนิมมานรดี paranimmitavasavattī devā …pe…
paranimmitavasavattī → paranimmitavasavattino (bj) | devā → paranimmitavasavatti devā (bj: machasaṁ, syā)... เทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṁ:... เทพที่นับเข้าในหมู่พรหมได้ฟังเสียงของเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดีแล้ว ได้ประกาศ (ต่อไป)ว่า “lābhā vata, bho, vajjīnaṁ, suladdhalābhā vajjipajāya,
vajjipajāya → vata bho vajjīnaṁ pajāya (sya-all)“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เป็นลาภของชาววัชชี ประชาชนชาววัชชีได้ดีแล้ว yattha tathāgato viharati arahaṁ sammāsambuddho, ime ca tayo kulaputtā—ที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมาประทับอยู่ และกุลบุตร ๓ ท่านนี้ คือ āyasmā ca anuruddho, āyasmā ca nandiyo, āyasmā ca kimilo”ti.
kimiloti → kimbiloti (bj, pts)ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระนันทิยะ และท่านพระกิมิละก็มาพักอยู่”

Itiha te āyasmanto tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā viditā ahesuṁ.
viditā → saṁviditā (mr) | tena layena → etthantare pāṭho si, sya-all, pts1ed potthakesu | layena tena → (bj) | te āyasmanto → (sya-all) | tena layena → (sya-all, pts) | brahmalokā → brahmalokā saddā (sya-all) | layena → ( ) sī. syā. pī. potthakesu natthi (cck note) | viditā → saṁviditā (cck: ka.)โดยขณะเพียงครู่หนึ่งนั้น ท่าน(พระเถระ)เหล่านั้นได้เป็นผู้ที่เทพทั้งหลาย รู้จักกันจนถึงพรหมโลกด้วยประการอย่างนี้

“Evametaṁ, dīgha, evametaṁ, dīgha.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า “ทีฆะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ทีฆะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น Yasmāpi, dīgha, kulā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, tañcepi kulaṁ ete tayo kulaputte pasannacittaṁ anussareyya, tassapāssa kulassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all) | tañcepi → tañca pi (pts) | tassapassa → tassapāssa (bj: machasaṁ)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากตระกูลใด ถ้าตระกูลนั้นมีจิต เลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข แก่ตระกูลนั้นตลอดกาลนาน Yasmāpi, dīgha, kulaparivaṭṭā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, so cepi kulaparivaṭṭo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya, tassapāssa kulaparivaṭṭassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากวงศ์ตระกูลใด ถ้าวงศ์ ตระกูลนั้นเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อ ความสุขแก่วงศ์ตระกูลนั้นตลอดกาลนาน Yasmāpi, dīgha, gāmā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, so cepi gāmo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya, tassapāssa gāmassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all) | tassapassa → pāssa (bj: machasaṁ)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากหมู่บ้านใด ถ้าหมู่บ้าน นั้นมีจิตเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อ ความสุขแก่หมู่บ้านนั้นตลอดกาลนาน Yasmāpi, dīgha, nigamā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, so cepi nigamo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya, tassapāssa nigamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากนิคมใด ถ้านิคมนั้นมีจิต เลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข แก่นิคมนั้นตลอดกาลนาน Yasmāpi, dīgha, nagarā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, tañcepi nagaraṁ ete tayo kulaputte pasannacittaṁ anussareyya, tassapāssa nagarassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากนครใด ถ้านครนั้นมีจิต เลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข แก่นครนั้นตลอดกาลนาน Yasmāpi, dīgha, janapadā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, so cepi janapado ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya, tassapāssa janapadassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
tassapāssa → tassapassa (bj, sya-all) | tayo → ayo (pts)กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากชนบทใด ถ้าชนบทนั้น มีจิตเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความ สุขแก่ชนบทนั้นตลอดกาลนาน Sabbe cepi, dīgha, khattiyā ete tayo kulaputte pasannacittā anussareyyuṁ, sabbesānampāssa khattiyānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
sabbesānampāssa → sabbesānampassa (bj); sabbesaṁpassa (sya-all) | kulaputte → kulaputteṁ (sya-all) | sabbesānampassa → sabbesānaṁ pāssa (bj: machasaṁ); sabbesaṁ passa (bj: syā)ถ้ากษัตริย์ทั้งมวลมีจิตเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไป เพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่กษัตริย์ทั้งมวลตลอดกาลนาน Sabbe cepi, dīgha, brāhmaṇā …pe…
brāhmaṇā → sabbe cepi dīgha brāhmaṇā -pe- (bj: machasaṁ, syā)ถ้าพราหมณ์ทั้งมวล ... sabbe cepi, dīgha, vessā …pe…
vessā → sabbe cepi dīgha vessā -pe- (bj: machasaṁ, syā)ถ้าแพศย์ทั้งมวล ... sabbe cepi, dīgha, suddā ete tayo kulaputte pasannacittā anussareyyuṁ, sabbesānampāssa suddānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
sabbesānampāssa → sabbesānampassa (bj); sabbesaṁpassa (sya-all)ถ้าศูทรทั้งมวลมีจิตเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อ ประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ศูทรทั้งมวลตลอดกาลนาน

Sadevako cepi, dīgha, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā ete tayo kulaputte pasannacittā anussareyya, sadevakassapāssa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
sadevakassapāssa → sadevakassa passa (bj, sya-all)ถ้ามนุษยโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์ พร้อมทั้ง สมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์มีจิตเลื่อมใสระลึกถึงกุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ข้อนั้นจะพึง เป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่มนุษยโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ตลอดกาลนาน

Passa, dīgha, yāva ete tayo kulaputtā bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya lokānukampāya, atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
yāva ete → yāvañcete (bj, sya-all) | lokānukampāya → lokānukampakāya (bj)ทีฆะ ท่านจงเห็นเถิด กุลบุตรทั้ง ๓ นี้ ปฏิบัติก็เพียงเพื่อประโยชน์เกื้อกูล แก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์แก่ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamano dīgho parajano yakkho bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ยักษ์ชื่อทีฆปรชนมีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Cūḷagosiṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.จูฬโคสิงคสูตรที่ ๑ จบ