Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระ ผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Ekādasahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gopālako abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj, pts1ed); phātikātuṁ (sya-all, km) | phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (pts) | phātikattuṁ → phātiṁ kātuṁ (bj: machasaṁ); phātikātuṁ (bj: syā) | kātuṁ → phātikattuṁ (cck: sī. pī.); phātikātuṁ (cck: syā. kaṁ.)“ภิกษุทั้งหลาย นายโคบาลประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการ เป็นผู้ไม่ สามารถเลี้ยงฝูงโคให้เจริญ ให้เพิ่มขึ้นได้ Katamehi ekādasahi?องค์ ๑๑ ประการ อะไรบ้าง Idha, bhikkhave, gopālako na rūpaññū hoti, na lakkhaṇakusalo hoti, na āsāṭikaṁ hāretā hoti, na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti, na dhūmaṁ kattā hoti, na titthaṁ jānāti, na pītaṁ jānāti, na vīthiṁ jānāti, na gocarakusalo hoti anavasesadohī ca hoti. Ye te usabhā gopitaro gopariṇāyakā te na atirekapūjāya pūjetā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, km, pts1ed) | gopariṇāyakā → goparināyakā (sya-all) | hāretā → sāṭetā (pts) | hāretā → sāṭetā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)คือ นายโคบาลในโลกนี้ ๑. ไม่รู้รูปโค ๒. ไม่ฉลาดในลักษณะโค ๓. ไม่กำจัดไข่ขาง ๔. ไม่ปกปิดแผล ๕. ไม่สุมไฟ ๖. ไม่รู้ท่าน้ำ ๗. ไม่รู้ว่าโคดื่มน้ำแล้ว ๘. ไม่รู้ทาง ๙. ไม่ฉลาดในที่หากิน ๑๐. รีดนมไม่ให้เหลือ ๑๑. ไม่บูชาโคผู้ ทั้งหลายที่เป็นพ่อโค เป็นจ่าฝูง ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง Imehi kho, bhikkhave, ekādasahi aṅgehi samannāgato gopālako abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj, pts); phātikātuṁ (sya-all)นายโคบาลประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการนี้แล เป็นผู้ไม่สามารถจะเลี้ยง ฝูงโคให้เจริญ ให้เพิ่มขึ้นได้ ฉันใด

Evameva kho, bhikkhave, ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ.
dhammehi → aṅgehi (sya-all) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | dhammehi → aṅgehi (bj: syā)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ไม่สามารถถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ได้ Katamehi ekādasahi?ธรรม ๑๑ ประการ อะไรบ้าง Idha, bhikkhave, bhikkhu na rūpaññū hoti, na lakkhaṇakusalo hoti, na āsāṭikaṁ hāretā hoti, na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti, na dhūmaṁ kattā hoti, na titthaṁ jānāti, na pītaṁ jānāti, na vīthiṁ jānāti, na gocarakusalo hoti, anavasesadohī ca hoti. Ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā te na atirekapūjāya pūjetā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts) | saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่รู้รูป ๒. ไม่ฉลาดในลักษณะ ๓. ไม่กำจัดไข่ขาง ๔. ไม่ปกปิดแผล ๕. ไม่สุมไฟ ๖. ไม่รู้ท่าน้ำ ๗. ไม่รู้ธรรมที่ดื่มแล้ว ๘. ไม่รู้ทาง ๙. ไม่ฉลาดในโคจร ๑๐. รีดนมไม่ให้เหลือ ๑๑. ไม่บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na rūpaññū hoti?ภิกษุไม่รู้รูป เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ ‘cattāri mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
sabbaṁ rūpaṁ → etthantare pāṭho 17A11:155 | upādāyarūpanti → upādārūpanti (sya-all) | upādārūpanti → upādāyarūpantīti dissati (sya-all: yu.)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รู้ชัดรูปอย่างใดอย่างหนึ่งตามความเป็นจริงว่า ‘มหา ภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔’ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na rūpaññū hoti.ภิกษุเป็นผู้ไม่รู้รูป เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na lakkhaṇakusalo hoti?ภิกษุไม่ฉลาดในลักษณะ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘kammalakkhaṇo bālo, kammalakkhaṇo paṇḍito’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘คนพาลมีกรรมเป็น ลักษณะ บัณฑิตมีกรรมเป็นลักษณะ’ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na lakkhaṇakusalo hoti.ภิกษุไม่ฉลาดในลักษณะ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na āsāṭikaṁ hāretā hoti?
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts)ภิกษุไม่กำจัดไข่ขาง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ adhivāseti, nappajahati na vinodeti na byantī karoti na anabhāvaṁ gameti. Uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme adhivāseti, nappajahati na vinodeti na byantī karoti na anabhāvaṁ gameti.
byantī karoti → byantikaroti (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รับกามวิตกที่เกิดขึ้น ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุด ไม่ทำให้ถึงความเกิดขึ้นไม่ได้อีกต่อไป รับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้น ... รับวิหิงสาวิตก ที่เกิดขึ้น ... รับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเกิดขึ้นอีก ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้ สิ้นสุด ไม่ทำให้ถึงความเกิดขึ้นไม่ได้อีกต่อไป Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na āsāṭikaṁ hāretā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts)ภิกษุไม่กำจัดไข่ขาง เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti?ภิกษุไม่ปกปิดแผล เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปทางตาแล้วรวบถือ แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.ไม่ปฏิบัติเพื่อ สำรวมในจักขุนทรีย์ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌา และโทมนัสครอบงำได้ ไม่รักษาจักขุนทรีย์ ไม่ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียง ทางหู ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ... kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ... manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.รู้แจ้ง ธรรมารมณ์ทางใจแล้วรวบถือ แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.ไม่ปฏิบัติเพื่อสำรวมในมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่ สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ไม่รักษา มนินทรีย์ ไม่ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti.ภิกษุไม่ปกปิดแผล เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti?ภิกษุไม่สุมไฟ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ na vitthārena paresaṁ desetā hoti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่แสดงธรรมตามที่ฟังมาแล้ว ตามที่เล่าเรียนมาแล้ว แก่คนอื่น ๆ โดยพิสดาร Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti.ภิกษุไม่สุมไฟ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na titthaṁ jānāti?ภิกษุไม่รู้ท่าน้ำ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā, te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā na paripucchati, na paripañhati:คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปหาภิกษุผู้เป็นพหูสูต ผู้เรียนจบคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาตามเวลาสมควร ไม่สอบสวนไต่ถามว่า ‘idaṁ, bhante, kathaṁ?“พุทธพจน์นี้เป็น อย่างไร Imassa ko attho’ti?เนื้อความแห่งพุทธพจน์นี้เป็นอย่างไร” Tassa te āyasmanto avivaṭañceva na vivaranti, anuttānīkatañca na uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṁ na paṭivinodenti.
kaṅkhāṭhānīyesu → kaṅkhaṭṭhāniyesu (sya-all) | anuttānīkatañca → anuttānikatañca (pts) | uttānīkaronti → uttānikaronti (pts) | uttānīkaronti → uttāni karonti (bj: machasaṁ); uttāni (bj: PTS)ท่านผู้คงแก่เรียนเหล่านั้นไม่เปิด เผยธรรมที่ยังไม่ได้เปิดเผย ไม่ทำให้ง่ายซึ่งธรรมที่ยังไม่ทำให้ง่าย และไม่บรรเทา ความสงสัยในธรรมที่น่าสงสัยหลายอย่างแก่ภิกษุนั้น Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na titthaṁ jānāti.ภิกษุไม่รู้ท่าน้ำ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na pītaṁ jānāti?ภิกษุไม่รู้ธรรมที่ดื่มแล้ว เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne na labhati atthavedaṁ, na labhati dhammavedaṁ, na labhati dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ.
labhati → labhati dhammavedaṁ na labhati (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (pts) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj: sīmu9)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่ได้ความปลาบปลื้มอิงอรรถ ไม่ได้ความปลาบปลื้ม อิงธรรม ไม่ได้ปราโมทย์ที่ประกอบด้วยธรรมในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วซึ่ง ผู้อื่นแสดงอยู่ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na pītaṁ jānāti.ภิกษุไม่รู้ธรรมที่ดื่มแล้ว เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na vīthiṁ jānāti?ภิกษุไม่รู้ทาง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รู้อริยมรรคมีองค์ ๘ ตามความเป็นจริง Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na vīthiṁ jānāti.ภิกษุไม่ รู้ทาง เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na gocarakusalo hoti?ภิกษุไม่ฉลาดในโคจร เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ nappajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รู้ชัดสติปัฏฐาน ๔ ประการตามความเป็นจริง Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu na gocarakusalo hoti.ภิกษุ ไม่ฉลาดในโคจร เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu anavasesadohī hoti?
anavasesadohī → anavasesadohī ca (sya-all) | anavasesadohī → anavasesadohī ca (bj: syā)ภิกษุรีดนมไม่ให้เหลือ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhuṁ saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi, tatra bhikkhu mattaṁ na jānāti paṭiggahaṇāya.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayaparikkhārehi (pts) | jānāti → mattaṁ na jānāti (bj: PTS)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รู้จักประมาณเพื่อจะรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่พวกคหบดีผู้มีศรัทธาปวารณานำไปถวายเฉพาะ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu anavasesadohī hoti.ภิกษุ รีดนมไม่ให้เหลือ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā te na atirekapūjāya pūjetā hoti?
saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all)ภิกษุไม่บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็น สังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, tesu na mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca;
āvi → āvī (bj) | saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all) | paccupaṭṭhāpeti āvi → paccupaṭṭhapeti āvī (sya-all) | āvī → āvi (bj: sīmu9)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่เข้าไปตั้งเมตตากายกรรม na mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca;
āvi → āvī (bj)เมตตาวจีกรรม na mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (bj) | paccupaṭṭhāpeti āvi → paccupaṭṭhapeti āvī (sya-all)เมตตา มโนกรรมทั้งต่อหน้าและลับหลังในเหล่าภิกษุผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā te na atirekapūjāya pūjetā hoti.
saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all) | saṅghapitaro → saṅgapitaro (pts)ภิกษุไม่บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง เป็น อย่างนี้แล

Imehi kho, bhikkhave, ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ.
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้แล เป็นผู้ไม่ สามารถถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ได้

Ekādasahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gopālako bhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj, pts); phātikātuṁ (sya-all)นายโคบาลประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการ เป็นผู้สามารถจะเลี้ยง ฝูงโคให้เจริญ ให้เพิ่มขึ้นได้ Katamehi ekādasahi?องค์ ๑๑ ประการ อะไรบ้าง Idha, bhikkhave, gopālako rūpaññū hoti, lakkhaṇakusalo hoti, āsāṭikaṁ hāretā hoti, vaṇaṁ paṭicchādetā hoti, dhūmaṁ kattā hoti, titthaṁ jānāti, pītaṁ jānāti, vīthiṁ jānāti, gocarakusalo hoti, sāvasesadohī ca hoti. Ye te usabhā gopitaro gopariṇāyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts) | gopariṇāyakā → goparināyakā (sya-all) | sāṭetā → hāretā (bj: machasaṁ)คือ นายโคบาลในโลกนี้ ๑. รู้รูปโค ๒. ฉลาดในลักษณะโค ๓. กำจัดไข่ขาง ๔. ปกปิดแผล ๕. สุมไฟ ๖. รู้ท่าน้ำ ๗. รู้ว่าโคดื่มน้ำแล้ว ๘. รู้ทาง ๙. ฉลาดในที่หากิน ๑๐. รีดนมให้เหลือ ๑๑. บูชาโคผู้ทั้งหลายที่เป็นพ่อโค เป็นจ่าฝูง ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง Imehi kho, bhikkhave, ekādasahi aṅgehi samannāgato gopālako bhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātiṁ kātuṁ.
phātiṁ kātuṁ → phātikattuṁ (bj, pts); phātikātuṁ (sya-all)นายโคบาลประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการนี้แล จึงเป็นผู้สามารถจะเลี้ยง ฝูงโคให้เจริญ ให้เพิ่มขึ้นได้ ฉันใด

Evameva kho, bhikkhave, ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ.
dhammehi → aṅgehi (sya-all) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้สามารถถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ได้ Katamehi ekādasahi?ธรรม ๑๑ ประการ อะไรบ้าง Idha, bhikkhave, bhikkhu rūpaññū hoti, lakkhaṇakusalo hoti, āsāṭikaṁ hāretā hoti, vaṇaṁ paṭicchādetā hoti, dhūmaṁ kattā hoti, titthaṁ jānāti, pītaṁ jānāti, vīthiṁ jānāti, gocarakusalo hoti, sāvasesadohī ca hoti. Ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts) | saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. รู้รูปโค ๒. ฉลาดในลักษณะ ๓. กำจัดไข่ขาง ๔. ปกปิดแผล ๕. สุมไฟ ๖. รู้ท่าน้ำ ๗. รู้่ธรรมที่ดื่มแล้ว ๘. รู้ทาง ๙. ฉลาดในโคจร ๑๐. รีดนมให้เหลือ ๑๑. บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็น สังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu rūpaññū hoti?ภิกษุรู้รูป เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ ‘cattāri mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้ชัดรูปอย่างใดอย่างหนึ่งตามความเป็นจริงว่า ‘มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔’ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaññū hoti.ภิกษุรู้รูป เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu lakkhaṇakusalo hoti?ภิกษุฉลาดในลักษณะ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu kammalakkhaṇo bālo, kammalakkhaṇo paṇḍitoti yathābhūtaṁ pajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘คนพาลมีกรรมเป็นลักษณะ บัณฑิตมีกรรมเป็นลักษณะ’ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu lakkhaṇakusalo hoti.ภิกษุฉลาดในลักษณะ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu āsāṭikaṁ hāretā hoti?
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts)ภิกษุกำจัดไข่ขาง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti, pajahati vinodeti byantī karoti anabhāvaṁ gameti. Uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti, pajahati vinodeti byantī karoti anabhāvaṁ gameti.
byantī karoti → byantikaroti (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่รับกามวิตกที่เกิดขึ้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ทำให้ถึงความเกิดขึ้นไม่ได้อีกต่อไป ไม่รับพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้น ... ไม่รับวิหิงสาวิตก ที่เกิดขึ้น ... ไม่รับบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเกิดขึ้นอีก ละ บรรเทา ทำให้ สิ้นสุด ทำให้ถึงความเกิดขึ้นไม่ได้อีกต่อไป Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu āsāṭikaṁ hāretā hoti.
hāretā → sāṭetā (bj, sya-all, pts)ภิกษุกำจัดไข่ขาง เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā hoti?ภิกษุปกปิดแผล เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปทางตาแล้วไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.ปฏิบัติเพื่อ สำรวมในจักขุนทรีย์ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌา และโทมนัสครอบงำได้ จึงรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียง ทางหู ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ... kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ... manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้วไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.ปฏิบัติเพื่อสำรวมในมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จึงรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā hoti.ภิกษุปกปิดแผลเป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu dhūmaṁ kattā hoti?ภิกษุสุมไฟ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ desetā hoti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้แสดงธรรมที่ฟังมาแล้ว ตามที่เล่าเรียนมาแล้วแก่คน อื่น ๆ โดยพิสดาร Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu dhūmaṁ kattā hoti.ภิกษุสุมไฟ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu titthaṁ jānāti?ภิกษุรู้ท่าน้ำ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati, paripañhati:
bhikkhū → bhikkhū therā (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต ผู้เรียนจบคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาตามเวลาสมควร สอบสวนไต่ถามว่า ‘idaṁ, bhante, kathaṁ?“พุทธพจน์ นี้เป็นอย่างไร Imassa ko attho’ti?เนื้อความแห่งพุทธพจน์นี้เป็นอย่างไร” Tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti.
kaṅkhāṭhānīyesu → kaṅkhaṭṭhāniyesu (sya-all) | anuttānīkatañca uttānīkaronti → anuttānikatañca uttānikaronti (pts)ท่านผู้คงแก่เรียนเหล่านั้น ย่อมเปิดเผยธรรมที่ยังไม่ได้เปิดเผย ทำให้ง่ายซึ่งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้ง่าย และ บรรเทาความสงสัยในธรรมที่น่าสงสัยหลายอย่างแก่ภิกษุนั้น Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu titthaṁ jānāti.ภิกษุรู้ท่าน้ำ เป็น อย่างนี้แล

Kathañca bhikkhave, bhikkhu pītaṁ jānāti?ภิกษุรู้ธรรมที่ดื่มแล้ว เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne labhati atthavedaṁ, labhati dhammavedaṁ, labhati dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ.
desiyamāne → desīyamāne (bj) | dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ → dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ความปลาบปลื้มอิงอรรถ ได้ความปลาบปลื้ม อิงธรรม ได้ปราโมทย์ที่ประกอบด้วยธรรมในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วซึ่งผู้ อื่นแสดงอยู่ Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu pītaṁ jānāti.ภิกษุรู้ธรรมที่ดื่มแล้ว เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vīthiṁ jānāti?ภิกษุรู้ทาง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้อริยมรรคมีองค์ ๘ ตามความเป็นจริง Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu vīthiṁ jānāti.ภิกษุรู้ทาง เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu gocarakusalo hoti?ภิกษุฉลาดในโคจร เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ pajānāti.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้ชัดสติปัฏฐาน ๔ ประการ ตามความเป็นจริง Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu gocarakusalo hoti.ภิกษุฉลาดในโคจร เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāvasesadohī hoti?
sāvasesadohī → sāvasesadohī ca (sya-all)ภิกษุรีดนมให้เหลือ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhuṁ saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้จักประมาณเพื่อจะรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่พวกคหบดีผู้มีศรัทธาปวารณานำไปถวายเฉพาะ Tatra bhikkhu mattaṁ jānāti paṭiggahaṇāya. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāvasesadohī hoti.ภิกษุ รีดนมให้เหลือ เป็นอย่างนี้แล

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, te atirekapūjāya pūjetā hoti?
saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all)ภิกษุเป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā tesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca;
āvi → āvī (bj) | saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all) | paccupaṭṭhāpeti āvi → paccupaṭṭhapeti āvī (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งเมตตากายกรรม mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca;
āvi → āvī (bj) | paccupaṭṭhāpeti āvi → paccupaṭṭhapeti āvī (sya-all)เมตตาวจีกรรม mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (bj) | paccupaṭṭhāpeti āvi → paccupaṭṭhapeti āvī (sya-all)เมตตา มโนกรรมทั้งต่อหน้าและลับหลังในเหล่าภิกษุผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti.
saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (sya-all)ภิกษุบูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู เป็นผู้บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นสังฆปริณายก ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง เป็น อย่างนี้แล

Imehi kho, bhikkhave, ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjitun”ti.
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้แล เป็นผู้สามารถ ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mahāgopālakasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.มหาโคปาลสูตรที่ ๓ จบ