Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ปราสาทของมิคารมาตา ณ บุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี

Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṁ etadavoca:ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว ได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า

“kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti?“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร ภิกษุจึงชื่อว่า เป็นผู้หลุดพ้นแล้วด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มีความสำเร็จสูงสุด มีความเกษม จากโยคะสูงสุด ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐ กว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

“Idha, devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hoti:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “จอมเทพ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับว่า ‘sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā’ti.‘ธรรม ทั้งปวง ไม่ควรยึดมั่น’ Evañcetaṁ, devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hoti:
evañcetaṁ → evañca taṁ (bj, pts)ถ้าข้อนั้นภิกษุได้สดับแล้วอย่างนี้ว่า ‘sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā’ti.‘ธรรมทั้งปวงไม่ควร ยึดมั่น’ So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti; sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti; sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti—
kiñci → kañci (pts)ภิกษุนั้นย่อมรู้ยิ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่งธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนดรู้ ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว เธอได้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม เธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณา เห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความสลัดทิ้งใน เวทนาทั้งหลายนั้นอยู่ So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto, paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati.
na → na ca (bj) | kiñci → na kiñci (bj: machasaṁ, syā, PTS)เมื่อพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลาย กำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความสลัดทิ้งในเวทนาทั้งหลาย นั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไร ๆ ในโลก Anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งหวาดหวั่น เมื่อ ไม่สะดุ้งหวาดหวั่น ย่อมดับกิเลสได้เฉพาะตนและรู้ชัดว่า ‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป ’ Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti.จอมเทพ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเท่านี้ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้ว ด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มีความสำเร็จสูงสุด มีความเกษมจากโยคะสูงสุด ประพฤติ พรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

Atha kho sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
sakko → atha kho pana sakko (bj: syā); atha sakko (bj: katthaci)ลำดับนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปจากที่นั้นนั่นเอง

Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno bhagavato avidūre nisinno hoti.สมัยนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งอยู่ในที่ไม่ไกลจากพระผู้มี พระภาค Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi:ได้มีความคิดว่า “kiṁ nu kho so yakkho bhagavato bhāsitaṁ abhisamecca anumodi udāhu no;
anumodi → anumodati (sya-all) | anumodi → anumodati (bj: syā)“ท้าวสักกะนั้นทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตของพระผู้มี พระภาคแล้วจึงยินดี หรือว่าไม่ทราบแล้วก็ยินดี yannūnāhaṁ taṁ yakkhaṁ jāneyyaṁ—ทางที่ดี เราควรรู้เรื่องที่ท้าว yadi vā so yakkho bhagavato bhāsitaṁ abhisamecca anumodi yadi vā no”ti?
anumodi → anumodati (sya-all)สักกะจอมเทพทรงทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้วยินดี หรือว่าไม่ทราบแล้วก็ยินดี”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—pubbārāme migāramātupāsāde antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi.
evamevaṁ → evameva (bj: katthaci)จากนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้อันตรธานจากปราสาทของมิคารมาตา ในบุพพารามไปปรากฏในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ เปรียบเหมือนคนแข็งแรงเหยียดแขน ออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น Tena kho pana samayena sakko devānamindo ekapuṇḍarīke uyyāne dibbehi pañcahi tūriyasatehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
tūriyasatehi → turiyasatehi (bj, sya-all, km, pts1ed) | pañcahi tūriyasatehi → turiyasatehi (sya-all) | tūriyasatehi → turiyasatehi (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | tūriyasatehi → turiyasatehi (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพกำลังเอิบอิ่มพร้อมพรั่งบำเรออยู่ด้วยทิพยดนตรี ๕๐๐ ชนิด ในสวนดอกบุณฑริกล้วน

Addasā kho sakko devānamindo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ.ท้าวเธอทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหา โมคคัลลานะมาแต่ไกล Disvāna tāni dibbāni pañca tūriyasatāni paṭippaṇāmetvā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca:
tūriyasatāni → turiyasatāni (bj, pts) | tūriyasatāni paṭippaṇāmetvā → turiyasatāni paṭipaṇāmetvā (sya-all)จึงรับสั่งให้หยุดบรรเลงทิพยดนตรีทั้ง ๕๐๐ ชนิดไว้ เสด็จ เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วตรัสว่า “ehi kho, mārisa moggallāna, svāgataṁ, mārisa moggallāna.
svāgataṁ → sāgataṁ (bj, pts) | sāgataṁ → svāgataṁ (bj: machasaṁ, syā)“นิมนต์เข้ามาเถิด ท่านพระมหา โมคคัลลานะ ผู้นิรทุกข์ ขอต้อนรับ Cirassaṁ kho, mārisa moggallāna, imaṁ pariyāyaṁ akāsi yadidaṁ idhāgamanāya.นาน ๆ ท่านจะมีเวลามา ณ ที่นี้ Nisīda, mārisa moggallāna, idamāsanaṁ paññattan”ti.นิมนต์นั่งบน อาสนะที่ปูลาดไว้เถิด” Nisīdi kho āyasmā mahāmoggallāno paññatte āsane.ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว Sakkopi kho devānamindo aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.ส่วนท้าวสักกะจอมเทพ ได้ทรงเลือกนั่ง ณ ที่สมควรที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sakkaṁ devānamindaṁ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca:ท่านพระมหาโมคคัลลานะจึงทูล ถามท้าวสักกะจอมเทพว่า “yathā kathaṁ pana kho, kosiya, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsi?
kho → te (bj, sya-all, pts)“ท้าวโกสีย์ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถึงความหลุดพ้นด้วย ธรรมเป็นที่สิ้นตัณหาโดยย่อแก่ท่านอย่างไร Sādhu mayampi etissā kathāya bhāgino assāma savanāyā”ti.
savanāyā”ti → savaṇāyāti (bj)ขอโอกาสเถิด แม้อาตมภาพก็จักขอมี ส่วนในการฟังกถานั้น”

“Mayaṁ kho, mārisa moggallāna, bahukiccā bahukaraṇīyā—
bahukiccā → bahukiccā mayaṁ (bj, pts) | bahukaraṇīyā → bahukiccā bahukaraṇīyā (bj: machasaṁ, syā)ท้าวสักกะตรัสตอบว่า “ท่านพระมหาโมคคัลลานะ appeva sakena karaṇīyena, api ca devānaṁyeva tāvatiṁsānaṁ karaṇīyena.
appeva → appevanāma (sya-all) | appeva → appevanāma (bj: syā); appena (bj: PTS, sīmu, sī.væa)ข้าพเจ้ามีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำอีกมาก ทั้งหน้าที่ส่วนตัวและหน้าที่ของพวกเทพชั้นดาวดึงส์ Api ca, mārisa moggallāna, sussutaṁyeva hoti suggahitaṁ sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ, yaṁ no khippameva antaradhāyati.
suggahitaṁ → suggahītaṁ (bj, pts) | sūpadhāritaṁ yaṁ no → supadhāritaṁ yanno kho (sya-all) | no → yanto kho (bj: syā)พระภาษิตใดที่ข้าพเจ้าฟังแล้วก็ลืมเสียเร็วพลัน พระภาษิตนั้น ท่านฟังดี เรียนดี ใส่ใจดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว Bhūtapubbaṁ, mārisa moggallāna, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samupabyūḷho → samupabbūḷho (bj, pts1ed); samūpabbūḷho (si); samūpabyuḷho (sya-all, km) | samupabyūḷho → samupabbūḷho (pts) | samupabbūḷho → samupabyūḷho (bj: machasaṁ); samūpabyūḷho (bj: syā) | samupabyūḷho → samūpabyuḷho (cck: syā. kaṁ.); samūpabbūḷho (cck: sī.)เรื่องเคยมีมาแล้ว สงครามระหว่างเทวดากับอสูรได้ ประชิดกันแล้ว Tasmiṁ kho pana, mārisa moggallāna, saṅgāme devā jiniṁsu, asurā parājiniṁsu.
jiniṁsu → vijiniṁsu (bj) | vijiniṁsu → devā jīniṁsu (bj: machasaṁ, syā, PTS)ในสงครามนั้นพวกเทวดาชนะ พวกอสูรแพ้ So kho ahaṁ, mārisa moggallāna, taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tato paṭinivattitvā vejayantaṁ nāma pāsādaṁ māpesiṁ.
taṁ saṅgāmaṁ → devāsurasaṅgāmaṁ (sya-all) | saṅgāmaṁ → devāsurasaṅgāmaṁ (bj: syā)ข้าพเจ้าชนะ เทวาสุร สงครามเสร็จสิ้นแล้ว กลับจากสงครามนั้นแล้วได้สร้างเวชยันตปราสาท Vejayantassa kho, mārisa moggallāna, pāsādassa ekasataṁ niyyūhaṁ.
kho → kho pana (bj, sya-all, pts) | ekasataṁ niyyūhaṁ ekekasmiṁ niyyūhe → niyyūhasataṁ ekamekasmiṁ niyyuhe (bj)เวชยันต ปราสาทมี ๑๐๐ ชั้น Ekekasmiṁ niyyūhe satta satta kūṭāgārasatāni.
ekekasmiṁ → ekamekasmiṁ (sya-all, pts) | kūṭāgārasatāni → kūṭāgārasatāti (bj: sīmu9)ในชั้นหนึ่ง ๆ มีกูฏาคาร(เรือนมียอด) ๗๐๐ หลัง Ekamekasmiṁ kūṭāgāre satta satta accharāyo.ใน กูฏาคารหลังหนึ่ง ๆ มีนางอัปสร ๗ องค์ Ekamekissā accharāya satta satta paricārikāyo.นางอัปสรองค์หนึ่ง ๆ มีเทพธิดาบำเรอ ๗ องค์ Iccheyyāsi no tvaṁ, mārisa moggallāna, vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṁ daṭṭhun”ti?ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านปรารถนาเพื่อจะชมสถานที่น่ารื่นรมย์แห่ง เวชยันตปราสาทหรือไม่” Adhivāsesi kho āyasmā mahāmoggallāno tuṇhībhāvena.ท่านพระมหาโมคคัลลานะรับโดยดุษณีภาพ

Atha kho sakko ca devānamindo vessavaṇo ca mahārājā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ purakkhatvā yena vejayanto pāsādo tenupasaṅkamiṁsu.
vessavaṇo → vessavaṇṇo (sya-all) | tenupasaṅkamiṁsu addasaṁsu → ten upasaṅkamiṁsu addasāsuṁ (pts)ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพและท้าวเวสวัณมหาราช นิมนต์ท่าน พระมหาโมคคัลลานะให้นำหน้าเข้าไปยังเวชยันตปราสาท Addasaṁsu kho sakkassa devānamindassa paricārikāyo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ;
addasaṁsu → addasāsuṁ (sya-all) | addasaṁsu → addasāsuṁ (bj: katthaci)พวกเทพธิดาผู้บำเรอ ของท้าวสักกะเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะมาแต่ไกล disvā ottappamānā hirīyamānā sakaṁ sakaṁ ovarakaṁ pavisiṁsu.
disvā → daṭṭhā (bj); diṭṭhā (si, pts1ed, mr) | disvā → disvāna (bj) | disvā ottappamānā hirīyamānā → disvāna otappamānā hiriyamānā (sya-all) | disvā ottappamānā → disvāna ottapamānā (pts) | disvāna → disvā (bj: machasaṁ) | hirīyamānā → hiriyamānā (bj: katthaci) | sakasakaṁ → sakaṁ sakaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS, sīmu, sī.væa)ก็เกรงกลัวละอายอยู่ จึงเข้า สู่ห้องเล็กของตน ๆ Seyyathāpi nāma suṇisā sasuraṁ disvā ottappati hirīyati;
ottappati hirīyati → otappati hiriyati (sya-all) | sasuraṁ → sassuraṁ (bj: syā) | hirīyati → hiriyati (bj: katthaci)ดุจหญิงสะใภ้เห็นพ่อผัวแล้วก็เกรงกลัวละอายอยู่ ฉะนั้น evameva sakkassa devānamindassa paricārikāyo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ disvā ottappamānā hirīyamānā sakaṁ sakaṁ ovarakaṁ pavisiṁsu.
ottappamānā hirīyamānā → otappamānā hiriyamānā (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bj: katthaci)

Atha kho sakko ca devānamindo vessavaṇo ca mahārājā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ vejayante pāsāde anucaṅkamāpenti anuvicarāpenti:
vessavaṇo → vessavaṇṇo (sya-all) | anuvicarāpenti → anucarāpenti (sya-all)จากนั้น ท้าวสักกะจอมเทพและท้าวเวสวัณมหาราช เมื่อนิมนต์ให้ท่านพระ มหาโมคคัลลานะเที่ยวเดินชมไปในเวชยันตปราสาท ได้ตรัสว่า “idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṁ;“ท่านพระมหา โมคคัลลานะ ขอท่านจงดูสถานที่ที่น่ารื่นรมย์แห่งเวชยันตปราสาทแม้นี้ idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakan”ti.
mārisa → marisa (pts)ขอท่านจง ดูสถานที่ที่น่ารื่นรมย์แห่งเวชยันตปราสาทแม้นี้”

“Sobhati idaṁ āyasmato kosiyassa, yathā taṁ pubbe katapuññassa.
sobhati idaṁ → sobhatīvatidaṁ (bj); sobhatidaṁ (sya-all) | sobhatīvatidaṁ → sobhati idaṁ (bj: machasaṁ); sobhatidaṁ (bj: syā, PTS)ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวว่า “สถานที่ที่น่ารื่นรมย์ของท่านท้าวโกสีย์นี้ งดงาม เหมือนสถานที่ของผู้ที่ได้ทำบุญไว้ในปางก่อน Manussāpi kiñcideva rāmaṇeyyakaṁ disvā evamāhaṁsu:
disvā → daṭṭhā (bj); diṭṭhā (pts) | daṭṭhā → diṭṭhā (bj: sīmu9); disvā (bj: machasaṁ, syā) | disvā → diṭṭhā (cck: sī. pī. ka.)แม้มนุษย์ทั้งหลายเห็น สถานที่ที่น่ารื่นรมย์ใด ๆ แล้ว ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘sobhati vata bho yathā devānaṁ tāvatiṁsānan’ti.
yathā → (bj, sya-all, pts)‘งามจริง ดุจสถานที่ที่น่า รื่นรมย์ของพวกเทพชั้นดาวดึงส์” Tayidaṁ āyasmato kosiyassa sobhati, yathā taṁ pubbe katapuññassā”ti.

Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi:ในขณะนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีความคิดว่า “atibāḷhaṁ kho ayaṁ yakkho pamatto viharati.“ท้าวสักกะนี้เป็นผู้ ประมาทอยู่มากนัก Yannūnāhaṁ imaṁ yakkhaṁ saṁvejeyyan”ti.ทางที่ดี เราควรให้ท้าวสักกะนี้สังเวช”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā vejayantaṁ pāsādaṁ pādaṅguṭṭhakena saṅkampesi sampakampesi sampavedhesi.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāreti (sya-all, km); abhisaṅkhāresi (mr) | abhisaṁkhāsi → abhiṅkhāreti (bj: syā) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (cck: ka.); abhisaṅkhāreti (cck: syā. kaṁ.)จึงบันดาลอิทธา ภิสังขาร ใช้นิ้วหัวแม่เท้ากดเวชยันตปราสาทเขย่าให้สั่นสะท้านหวั่นไหว Atha kho sakko ca devānamindo, vessavaṇo ca mahārājā, devā ca tāvatiṁsā acchariyabbhutacittajātā ahesuṁ:
acchariyabbhutacittajātā → acchariyabbhutacittā (bj); acchariyabbhūtacittajātā (sya-all) | vessavaṇo → vessavaṇṇo (sya-all) | ca → sakko (bj: sīmu9) | acchariyabbhutacittā → acchariyabbhūta cittajātā (bj: machasaṁ, syā)ทันใดนั้น ท้าวสักกะจอมเทพ ท้าวเวสวัณมหาราช และพวกเทพชั้นดาวดึงส์ มีความ ประหลาดมหัศจรรย์ใจ กล่าวกันว่า “acchariyaṁ vata, bho, abbhutaṁ vata, bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่ เคยปรากฏ Samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma dibbabhavanaṁ pādaṅguṭṭhakena saṅkampessati sampakampessati sampavedhessatī”ti.
dibbabhavanaṁ → dibbaṁ bhavanaṁ (bj, pts) | bhavanaṁ → dibbabhavanaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS)พระสมณะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ใช้นิ้วหัวแม่เท้ากดทิพยพิภพ เขย่าให้สั่นสะท้านหวั่นไหวได้”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sakkaṁ devānamindaṁ saṁviggaṁ lomahaṭṭhajātaṁ viditvā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะทราบว่า “ท้าวสักกะจอมเทพทรงมีความ สลดจิตขนลุกแล้ว” จึงทูลถามว่า “yathā kathaṁ pana kho, kosiya, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsi?
kho → te (bj, pts); (sya-all) | kosiya → pana kho kosiya (bj: machasaṁ); pana kosiya (bj: syā)“ท้าวโกสีย์ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสความหลุด พ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหาโดยย่ออย่างไร Sādhu mayampi etissā kathāya bhāgino assāma savanāyā”ti.
savanāyāti → savaṇāyāti (bj)ขอโอกาสเถิด แม้อาตมภาพก็จักขอมี ส่วนเพื่อฟังกถานั้น”

“Idhāhaṁ, mārisa moggallāna, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsiṁ. Ekamantaṁ ṭhito kho ahaṁ, mārisa moggallāna, bhagavantaṁ etadavocaṁ:ท้าวสักกะจึงตรัสว่า “ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้า จะเล่าถวาย ข้าพเจ้าเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับถวายอภิวาทแล้ว จึงได้ ยืนอยู่ ณ ที่สมควร แล้วได้ทูลถามว่า ‘kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti?‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มี ความสำเร็จสูงสุด มีความเกษมจากโยคะสูงสุด ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุด มี ที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’

Evaṁ vutte, mārisa moggallāna, bhagavā maṁ etadavoca:เมื่อข้าพเจ้าทูลถาม อย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ‘idha, devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hoti:‘จอมเทพ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับว่า “sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรยึดมั่น’ Evañcetaṁ, devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hotiถ้าข้อนั้นภิกษุได้สดับแล้วอย่างนี้ว่า “sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.‘ธรรมทั้งปวงไม่ ควรยึดมั่น’ So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti, sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā.
kiñci → kañci (pts)ภิกษุนั้นย่อมรู้ยิ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่งธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนด รู้ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว เธอได้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.เธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความ สลัดทิ้งในเวทนาทั้งหลายนั้นอยู่ So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto, paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati,
na → na ca (bj) | ca → na kiñci (bj: machasaṁ, syā, PTS)เมื่อพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็น ความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความสลัดทิ้งในเวทนา ทั้งหลายนั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไร ๆ ในโลก anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งหวาดหวั่น เมื่อไม่สะดุ้งหวาดหวั่น ย่อมดับกิเลสให้สงบได้เฉพาะตน และรู้ชัดว่า “khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้ อีกต่อไป’ Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.จอมเทพ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ หลุดพ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มีความสำเร็จสูงสุด มีความเกษมจากโยคะสูงสุด ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ ทั้งหลาย Evaṁ kho me, mārisa moggallāna, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsī”ti.
evaṁ → evameva kho (bj: sī.avi)ท่านพระมหาโมคคัลลานะ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสความหลุดพ้นด้วยธรรม เป็นที่สิ้นตัณหาโดยย่อแก่ข้าพเจ้าอย่างนี้”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sakkassa devānamindassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito pubbārāme migāramātupāsāde pāturahosi.
evameva → evamevaṁ (bj: sīmu9)ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะชื่นชมยินดีภาษิตของท้าวสักกะแล้ว อันตรธานจากหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ มาปรากฏที่ปราสาทของมิคารมาตาในบุพพาราม เปรียบเหมือนคนแข็งแรงเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น

Atha kho sakkassa devānamindassa paricārikāyo acirapakkante āyasmante mahāmoggallāne sakkaṁ devānamindaṁ etadavocuṁ:ครั้งนั้น พวกเทพธิดาผู้บำเรอท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อท่านพระมหา โมคคัลลานะจากไปแล้วไม่นาน ได้ทูลถามท้าวสักกะจอมเทพว่า “eso nu te, mārisa, so bhagavā satthā”ti?“ข้าแต่พระองค์ ผู้นิรทุกข์ พระสมณะนั้นเป็นพระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระศาสดาของพระองค์หรือ หนอ”

“Na kho me, mārisa, so bhagavā satthā.
mārisa → mārisā (bj, sya-all, pts) | mārisā → mārisa (bj: katthaci); mārisa (bj: machasaṁ, syā, PTS)ท้าวสักกะตรัสตอบว่า “เหล่าเทพธิดาผู้นิรทุกข์ พระสมณะนั้นไม่ใช่พระผู้มี พระภาคผู้เป็นพระศาสดาของเรา Sabrahmacārī me eso āyasmā mahāmoggallāno”ti.เป็นท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้เป็นเพื่อนพรหมจารี ของเรา”

“Lābhā te, mārisa, suladdhaṁ te, mārisa
suladdhaṁ te, mārisa → etthantare pāṭho cck, si, pts1ed potthakesu | suladdhaṁ te mārisa → (bj) | suladdhaṁ → susaddhaṁ (sya-all) | te mārisa suladdhaṁ → (pts) | mārisa → ( ) natthi (sī. pī.) (cck note)พวกเทพธิดาเหล่านั้นทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ เป็นลาภของพระองค์ พระองค์ได้ดีแล้ว yassa te sabrahmacārī evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
evaṁmahānubhāvo → mahānubhāvo (bj) | yassa → lābhā te mārisa, suladdhaṁ te mārisa (bj: syā) | mahānubhāvo → evaṁmahānubhāvo (bj: machasaṁ, syā, PTS)ที่ได้พระสมณะผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เป็นเพื่อน พรหมจารีของพระองค์ Aho nūna te so bhagavā satthā”ti.
nūna → āhu nūna (bj: sī.avi)พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระศาสดาของพระองค์คงมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากเป็นอัศจรรย์เป็นแน่”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ etadavoca:ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่งอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลว่า “abhijānāti no, bhante, bhagavā ahu ñātaññatarassa mahesakkhassa yakkhassa saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ bhāsitā”ti?
bhagavā ahu → ahunaññeva (si, km); āhunaññeva (sya-all); ahu taññeva (pts1ed) | bhāsitā”ti → bhāsitā (bj); abhāsitthāti (pts1ed, mr) | ahu ñātaññatarassa → āhunaññeva aññatarassa (sya-all) | ñātaññatarassa → taññeva aññatarassa (pts) | bhāsitāti abhijānāmahaṁ → abhāsitthāti abhijānām ahaṁ (pts) | ñātaññatarassa → ahuññataññatarassa (bj: machasaṁ); āhunaññeca aññatarassa (bj: sī.avi); ahu naññeva aññatarassa (bj: sīmu9, PTS); aññātaññatarassa (bj: sīmu9, aṭṭhakathā) | ahu → ahunaññeva (cck: sī. syā. kaṁ.) | bhāsitā’’ti → abhāsitthāti (cck: ka.)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคย่อมทรงทราบว่า ‘พระองค์เป็นผู้ตรัสความหลุดพ้นด้วยธรรม เป็นที่สิ้นตัณหาโดยย่อแก่จอมเทพผู้มีศักดามากผู้ใดผู้หนึ่งบ้าง หรือหนอ”

“Abhijānāmahaṁ, moggallāna, idha sakko devānamindo yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, moggallāna, sakko devānamindo maṁ etadavoca:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “โมคคัลลานะ เรารู้อยู่ จะเล่าให้ฟัง ท้าวสักกะ จอมเทพเข้ามาหาเรา ถวายอภิวาทแล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควร แล้วได้ตรัส ถามเราว่า ‘kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่าไร ภิกษุ จึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มีความสำเร็จสูงสุด มีความเกษม จากโยคะสูงสุด ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐกว่า เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’

Evaṁ vutte, ahaṁ, moggallāna, sakkaṁ devānamindaṁ etadavocaṁเมื่อท้าวสักกะนั้นถามอย่างนี้แล้ว เราตอบว่า ‘idha devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hoti‘จอมเทพ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับว่า “sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรยึดมั่น’ Evaṁ cetaṁ, devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hotiถ้าข้อนั้นภิกษุได้สดับแล้ว อย่างนี้ว่า “sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรยึดมั่น’ So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti, sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā.
kiñci → kañci (pts)ภิกษุนั้นย่อมรู้ยิ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่ง ธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนดรู้ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว เธอ ได้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.เธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความสลัดทิ้งในเวทนาทั้งหลายนั้นอยู่ So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto,เมื่อพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati,
na → na ca (bj) | kiñci → na kiñci (bj: machasaṁ, syā, PTS)และพิจารณาเห็นความ สลัดทิ้งในเวทนาทั้งหลายนั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไร ๆ ในโลก anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:
paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bj: sī.avi)เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งหวาดหวั่น เมื่อไม่สะดุ้งหวาดหวั่น ย่อมดับกิเลสให้สงบได้เฉพาะตน และรู้ชัดว่า “khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจ อื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.จอมเทพ กล่าวโดยย่อ ด้วยข้อปฏิบัติเพียงเท่านี้ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา มีความสำเร็จสูงสุด มีความ เกษมจากโยคะสูงสุด ประพฤติพรหมจรรย์ถึงที่สุด มีที่สุดอันสูงสุด เป็นผู้ประเสริฐ กว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย Evaṁ kho ahaṁ, moggallāna, abhijānāmi sakkassa devānamindassa saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ bhāsitā”ti.
bhāsitā”ti → abhāsitthāti (mr) | bhāsitā”ti → abhāsitthāti (bj: sī.avi)โมคคัลลานะ เรารู้อยู่ว่า ‘เราเป็นผู้กล่าวความหลุดพ้นด้วยธรรมเป็นที่สิ้น ตัณหาโดยย่อแก่ท้าวสักกะจอมเทพ อย่างนี้”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamano āyasmā mahāmoggallāno bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีใจยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.จูฬตัณหาสังขยสูตรที่ ๗ จบ