Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี

Tena kho pana samayena sātissa nāma bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าสาติบุตรชาวประมง มีทิฏฐิ ชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า “tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati anaññan”ti.“เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้ นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป”

Assosuṁ kho sambahulā bhikkhū:ลำดับนั้น ภิกษุเป็นอันมากได้ฟังว่า “sātissa kira nāma bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
kira → (sya-all) | nāma → sātissa nāma (bj: syā, machasaṁ)“สาติภิกษุบุตรชาวประมง มีทิฏฐิชั่ว เช่นนี้เกิดขึ้นว่า ‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’”ti.‘เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้ นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป” Atha kho te bhikkhū yena sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etadavocuṁ:จึงเข้าไปหาสาติภิกษุแล้วถามว่า “saccaṁ kira te, āvuso sāti, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:“ท่านสาติ ทราบว่า ท่านมีทิฏฐิชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า ‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’”ti?‘เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรง แสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป’ จริงหรือ”

“Evaṁ byā kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan”ti.สาติภิกษุตอบว่า “จริง ท่านทั้งหลาย ผมรู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป”

Atha kho te bhikkhū sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetukāmā samanuyuñjanti samanugāhanti samanubhāsanti:ภิกษุเหล่านั้นปรารถนาที่จะปลดเปลื้องสาติภิกษุบุตรชาวประมงจากทิฏฐิชั่ว นั้นจึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนว่า “mā evaṁ, āvuso sāti, avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
abbhācikkhi → abbhācikkha (sya-all) | āvuso → evamāvuso (bj: syā) | abbhācikkhi → abbhāvikkha (bj: syā)“ท่านสาติ ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนี้ ท่านอย่าได้ กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเป็นการไม่ดีเลย เพราะพระผู้มี พระภาคมิได้ตรัสอย่างนี้เลย Anekapariyāyenāvuso sāti, paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ bhagavatā, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavo”ti.
anekapariyāyenāvuso → anekapariyāyena hāvuso (bj); anekapariyāyena āvuso (sya-all) | hāvuso → anekapariyāyenāvuso (bj: machasaṁ); anekapariyāyena āvuso (bj: syā)ท่านสาติ วิญญาณอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น พระผู้มีพระภาค ตรัสแล้วโดยปริยายเป็นอเนกว่า ‘ปราศจากปัจจัย ก็ไม่มีความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณ”

Evampi kho sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tehi bhikkhūhi samanuyuñjiyamāno samanugāhiyamāno samanubhāsiyamāno tadeva pāpakaṁ diṭṭhigataṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati:
parāmāsā → parāmassa (bj, sya-all, pts) | samanugāhiyamāno → samanuggāhiyamāno (bj: syā) | parāmassa → parāmāsā (bj: machasaṁ)สาติภิกษุบุตรชาวประมงถูกภิกษุเหล่านั้นซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่แม้อย่างนี้ ก็ยังยึดมั่นถือมั่นทิฏฐิชั่วนั้นอย่างรุนแรง กล่าวอยู่ว่า “evaṁ byā kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati anaññan”ti.“ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึง ธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป”

Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṁsu sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ, atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
kho te bhikkhū → (bj, pts) | kho → (sya-all) | atha → atha kho te bhikkhu (bj: machasaṁ, syā)ภิกษุเหล่านั้นเมื่อไม่อาจปลดเปลื้องสาติภิกษุบุตรชาวประมงจาก ทิฏฐิชั่วนั้นได้ จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแล้วกราบทูลว่า “sātissa nāma, bhante, bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สาติภิกษุมีทิฏฐิชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า ‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’ti.‘เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป’ Assumha kho mayaṁ, bhante, sātissa kira nāma bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
assumha → assumha kho mayaṁ ..... anaññanti ayaṁ sabbo pāṭho syā, machasaṁ potthakesu na dissati (bj note)ข้าพระองค์ทั้งหลายได้สดับมาว่า ‘สาติภิกษุมีทิฏฐิชั่วเช่นนี้ เกิดขึ้นว่า ‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’ti.‘เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วว่า วิญญาณนี้นั่นแล มิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป’ Atha kho mayaṁ, bhante, yena sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etadavocumha:ครั้งนั้น ข้าพระองค์ทั้งหลายเข้าไปหาสาติภิกษุ แล้วถามว่า ‘saccaṁ kira te, āvuso sāti, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:‘ท่านสาติ ทราบว่า ท่านมีทิฏฐิชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า “tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan”’ti?‘เรารู้ทั่วถึงธรรม ตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป จริงหรือ’ Evaṁ vutte, bhante, sāti bhikkhu kevaṭṭaputto amhe etadavoca:เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายถามอย่างนี้ สาติภิกษุได้ตอบข้าพระองค์ทั้งหลาย ว่า ‘evaṁ byā kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’ti.‘จริง ท่านทั้งหลาย ผมรู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณ นี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป’ Atha kho mayaṁ, bhante, sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetukāmā samanuyuñjimha samanugāhimha samanubhāsimha:
samanugāhimha → samanuggāhimha (bj: machasaṁ, syā)ลำดับนั้น ข้าพระองค์ทั้งหลายปรารถนาจะปลดเปลื้องสาติภิกษุจากทิฏฐิชั่ว นั้น จึงซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนว่า ‘mā evaṁ, āvuso sāti, avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
abbhācikkhi → abbhācikkha (sya-all) | abbhācikkhi → abbhāvikkā (bj: syā)‘ท่านสาติ ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนี้ ท่าน อย่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาค การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเป็นการไม่ดีเลย เพราะ พระผู้มีพระภาคมิได้ตรัสอย่างนี้เลย Anekapariyāyenāvuso sāti, paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ bhagavatā, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavo’ti.
anekapariyāyenāvuso → anekapariyāyena hāvuso (bj); anekapariyāyena āvuso (sya-all) | hāvuso → anekapariyāyenāvuso (bj: machasaṁ); anekapariyāyena āvuso (bj: syā)ท่านสาติ วิญญาณอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น พระ ผู้มีพระภาคตรัสแล้วโดยปริยายเป็นอเนกว่า ‘ปราศจากปัจจัย ก็ไม่มีความเกิดขึ้น แห่งวิญญาณ’ Evampi kho, bhante, sāti bhikkhu kevaṭṭaputto amhehi samanuyuñjiyamāno samanugāhiyamāno samanubhāsiyamāno tadeva pāpakaṁ diṭṭhigataṁ thāmasā parāmasā abhinivissa voharati:
parāmasā → parāmassa (bj, sya-all, pts) | samanugāhiyamāno → samanuggāhiyamāno (bj: machasaṁ, syā) | parāmassa → parāmāsā (bj: machasaṁ)สาติภิกษุถูกข้าพระองค์ทั้งหลายซักไซ้ ไล่เลียง สอบสวนอยู่แม้ อย่างนี้ ก็ยังยึดมั่นถือมั่นทิฏฐิชั่วนั้นอย่างรุนแรง กล่าวอยู่ว่า ‘evaṁ byā kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’ti.‘จริง ท่านทั้งหลาย ผมรู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่อง เที่ยวไป แล่นไป’ Yato kho mayaṁ, bhante, nāsakkhimha sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ, atha mayaṁ etamatthaṁ bhagavato ārocemā”ti.
nāsakkhimha → nāsakkhimhā (sya-all) | nāsakkhimha → nāsakkhamhā (bj: syā)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายไม่อาจปลดเปลื้องสาติภิกษุ จากทิฏฐิชั่วนั้น จึงมากราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาค”

Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาตรัสว่า “ehi tvaṁ bhikkhu, mama vacanena sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ āmantehi:
āmantehi → āmantesi (bj)“มาเถิด ภิกษุ เธอจงไปเรียกสาติภิกษุบุตรชาวประมงมาตามคำของเราว่า ‘satthā taṁ, āvuso sāti, āmantetī’”ti.‘ท่าน สาติ พระศาสดาตรัสเรียกท่าน”

“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yena sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etadavoca:
paṭissutvā → paṭisutvā (bj: machasaṁ)ภิกษุรูปนั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้วจึงเข้าไปหา สาติภิกษุแล้วบอกว่า “satthā taṁ, āvuso sāti, āmantetī”ti.“ท่านสาติ พระศาสดาตรัสเรียกท่าน”

“Evamāvuso”ti kho sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ bhagavā etadavoca:สาติภิกษุรับคำภิกษุนั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร “saccaṁ kira te, sāti, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:พระผู้มีพระภาคตรัสถามเธอว่า “สาติ ได้ยินว่า เธอมีทิฏฐิชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า ‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan’”ti?
sandhāvati → sandhāvatī (bj)‘เรารู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้นั่นแลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป จริงหรือ”

“Evaṁ byā kho ahaṁ, bhante, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā tadevidaṁ viññāṇaṁ sandhāvati saṁsarati, anaññan”ti.สาติภิกษุทูลตอบว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงธรรมตามที่ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า วิญญาณนี้แลมิใช่อื่น ท่องเที่ยวไป แล่นไป”

“Katamaṁ taṁ, sāti, viññāṇan”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “สาติ วิญญาณนั้นเป็นอย่างไร”

“Yvāyaṁ, bhante, vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedetī”ti.สาติภิกษุทูลตอบว่า “สภาวะที่พูดได้ รับรู้ได้ เสวยวิบากแห่งกรรมทั้งหลาย ทั้งส่วนดีและส่วนชั่วในที่นั้น ๆ เป็นวิญญาณ พระพุทธเจ้าข้า”

“Kassa nu kho nāma tvaṁ, moghapurisa, mayā evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāsi?พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “โมฆบุรุษ เธอรู้ธรรมอย่างนี้ที่เราแสดงแล้วแก่ใครเล่า Nanu mayā, moghapurisa, anekapariyāyena paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavoti?วิญญาณอาศัยปัจจัยจึงเกิดขึ้น เรากล่าวไว้แล้วโดยปริยายเป็นอเนกว่า ‘ปราศจาก ปัจจัย ก็ไม่มีความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณ’ Atha ca pana tvaṁ, moghapurisa, attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhasi, attānañca khaṇasi, bahuñca apuññaṁ pasavasi.
duggahitena → duggahītena (bj, pts) | khaṇasi → khanasi (sya-all) | khaṇasi → khanasi (bj: syā)ก็เมื่อเป็นดังนี้ เธอชื่อว่ากล่าวตู่เรา ขุดตน เองและจะประสบสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก เพราะทิฏฐิที่ตนถือผิด Tañhi te, moghapurisa, bhavissati dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.โมฆบุรุษ ความ เห็นของเธอนั้นจักเป็นไปเพื่อสิ่งมิใช่ประโยชน์ เพื่อความทุกข์ตลอดกาลนาน”

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nāyaṁ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi imasmiṁ dhammavinaye”ti?
nāyaṁ → nayaṁ (bj) | nayaṁ → nāyaṁ (bj: sīmu9, machasaṁ, syā, PTS)สาติภิกษุบุตรชาวประมงนี้จะเป็นผู้ทำ ความเจริญในธรรมวินัยนี้ได้บ้างหรือไม่”

“Kiñhi siyā, bhante?ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “จะพึงมีอย่างไรได้ No hetaṁ, bhante”ti.ข้อนี้มีไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า” Evaṁ vutte, sāti bhikkhu kevaṭṭaputto tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.
appaṭibhāno → appaṭibhāṇo (sya-all) | appaṭibhāno → appaṭibhāṇo (bj: syā, sī.avi)เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลอย่างนี้ สาติภิกษุบุตรชาวประมงจึงนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ

Atha kho bhagavā sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ tuṇhībhūtaṁ maṅkubhūtaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ pajjhāyantaṁ appaṭibhānaṁ viditvā sātiṁ bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ etadavoca:
appaṭibhānaṁ → appaṭibhāṇaṁ (bj: syā, sī.avi)จากนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่าสาติภิกษุบุตรชาวประมงเป็นผู้นิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณแล้ว จึงตรัสกับเธอว่า “paññāyissasi kho tvaṁ, moghapurisa, etena sakena pāpakena diṭṭhigatena.
tvaṁ → tvaṁ (bj: sī.avi)“โมฆบุรุษ เธอจักปรากฏด้วยทิฏฐิชั่วของตนนั้น Idhāhaṁ bhikkhū paṭipucchissāmī”ti.เราจักสอบถามภิกษุทั้งหลายในที่นี้”

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “tumhepi me, bhikkhave, evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānātha yathāyaṁ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati, attānañca khaṇati, bahuñca apuññaṁ pasavatī”ti?
duggahitena → duggahītena (bj, pts) | khaṇati → khanati (bj: syā)“ภิกษุทั้งหลาย เธอ ทั้งหลายย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้ว เหมือนที่สาติภิกษุกล่าวตู่เรา ขุดตนเอง และจะประสบสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก เพราะทิฏฐิที่ตนถือผิดหรือ”

“No hetaṁ, bhante.ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “ข้อนี้มีไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า Anekapariyāyena hi no, bhante, paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ bhagavatā, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavo”ti.
sambhavoti sādhu → sambhavo ti (pts)เพราะวิญญาณ อาศัยปัจจัยจึงเกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายโดยปริยาย เป็นอเนกว่า ‘ปราศจากปัจจัย ก็ไม่มีความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณ”

“Sādhu sādhu, bhikkhave.
sādhu → (bj, sya-all) | sādhu → sādhu sādhu (bj: machasaṁ)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ดีละ ดีละ Sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānātha.เธอทั้งหลายรู้ทั่วถึง ธรรมตามที่เราแสดงแล้ว Anekapariyāyena hi vo, bhikkhave, paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ mayā, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavo”ti.
vo → (sya-all) | viññāṇaṁ → (sya-all)วิญญาณอาศัยปัจจัยจึงเกิดขึ้น เรากล่าวไว้แล้วโดย ปริยายเป็นอเนกว่า ‘ปราศจากปัจจัย ก็ไม่มีความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณ’ Atha ca panāyaṁ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati, attānañca khaṇati, bahuñca apuññaṁ pasavati.
duggahitena → duggahītena (bj, pts) | pasavati → pasavati pasavati (cck) | khaṇati → khanati (sya-all) | khaṇati → khaṇati (bj: syā)แต่สาติภิกษุ บุตรชาวประมงนี้กล่าวตู่เรา ขุดตนเองและจะประสบสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมากด้วย เพราะทิฏฐิที่ตนถือผิด Tañhi tassa moghapurisassa bhavissati dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.ความเห็นอย่างนั้นของโมฆบุรุษนั้น จักเป็นไปเพื่อ สิ่งมิใช่ประโยชน์ และเพื่อความทุกข์ตลอดกาลนาน

“Yaṁ yadeva, bhikkhave, paccayaṁ paṭicca uppajjati viññāṇaṁ, tena teneva viññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ gacchati → saṅkhaṁ gacchati (bj, pts1ed) | yaṁ yadeva → sātikaṇaḍaṁ yaññadeva (bj) | viññāṇantveva saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva viññāṇantveva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts) | yaññadeva → yaṁyadeva (bj: machasaṁ) | saṅkhaṁ → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ, syā) | gacchati → saṅkhaṁ gacchati (cck: sī. pī.)ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยปัจจัยใด ๆ ก็ นับว่า ‘วิญญาณ’ ตามปัจจัยนั้น ๆ Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṁ, cakkhuviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
cakkhuviññāṇantveva saṅkhyaṁ → cakkhuviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | cakkhuviññāṇanteva → cakkhuviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปารมณ์ ก็นับว่า ‘จักขุวิญญาณ’ sotañca paṭicca sadde ca uppajjati viññāṇaṁ, sotaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
sotaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → sotaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | sotaviññāṇanteva → sotaviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยโสตะและสัททารมณ์ก็นับว่า ‘โสตวิญญาณ’ ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati viññāṇaṁ, ghānaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
ghānaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → ghānaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | ghānaviññāṇanteva → ghāṇaviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยฆานะและคันธารมณ์ก็นับว่า ‘ฆาน วิญญาณ’ jivhañca paṭicca rase ca uppajjati viññāṇaṁ, jivhāviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
jivhāviññāṇantveva saṅkhyaṁ → jivhāviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | jivhāviññāṇanteva → jivhāviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยชิวหาและรสารมณ์ก็นับว่า ‘ชิวหาวิญญาณ’ kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati viññāṇaṁ, kāyaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
kāyaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → kāyaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | kāyaviññāṇanteva → kāyaviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพารมณ์ก็นับว่า ‘กายวิญญาณ’ manañca paṭicca dhamme ca uppajjati viññāṇaṁ, manoviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati.
manoviññāṇantveva saṅkhyaṁ → manoviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts) | manoviññāṇanteva → manoviññāṇaṁtveva (bj: machasaṁ, syā)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ก็นับว่า ‘มโนวิญญาณ’

Seyyathāpi, bhikkhave, yaṁ yadeva paccayaṁ paṭicca aggi jalati tena teneva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยเชื้อใด ๆ ก็นับว่า ‘ไฟ’ ตามเชื้อนั้น ๆ Kaṭṭhañca paṭicca aggi jalati, kaṭṭhaggitveva saṅkhyaṁ gacchati;
kaṭṭhaggitveva saṅkhyaṁ → kaṭṭhaggiteva saṅkhaṁ (bj) | kaṭṭhaggiteva → kaṭṭhaggitveva (bj: machasaṁ, syā)ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยไม้ก็นับว่า ‘ไฟไม้’ sakalikañca paṭicca aggi jalati, sakalikaggitveva saṅkhyaṁ gacchati;
sakalikaggitveva saṅkhyaṁ → sakalikaggiteva saṅkhaṁ (bj)ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยป่าก็นับว่า ‘ไฟป่า’ tiṇañca paṭicca aggi jalati, tiṇaggitveva saṅkhyaṁ gacchati;
tiṇaggitveva saṅkhyaṁ → tiṇaggiteva saṅkhaṁ (bj)ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยหญ้าก็นับว่า ‘ไฟหญ้า’ gomayañca paṭicca aggi jalati, gomayaggitveva saṅkhyaṁ gacchati;
gomayaggitveva saṅkhyaṁ → gomayaggiteva saṅkhaṁ (bj)ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยมูลโค ก็นับว่า ‘ไฟมูลโค’ thusañca paṭicca aggi jalati, thusaggitveva saṅkhyaṁ gacchati;
thusaggitveva saṅkhyaṁ → thusaggiteva saṅkhaṁ (bj)ไฟที่ติดขึ้นเพราะอาศัยแกลบก็นับว่า ‘ไฟแกลบ’ saṅkārañca paṭicca aggi jalati, saṅkāraggitveva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkāraggitveva saṅkhyaṁ → saṅkāraggiteva saṅkhaṁ (bj)ไฟที่ติดขึ้น เพราะอาศัยหยากเยื่อก็นับว่า ‘ไฟหยากเยื่อ’

Evameva kho, bhikkhave, yaṁ yadeva paccayaṁ paṭicca uppajjati viññāṇaṁ, tena teneva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts)แม้ฉันใด วิญญาณก็ฉันนั้นเหมือนกัน เกิดขึ้นเพราะอาศัยปัจจัยใด ๆ ก็นับว่า ‘วิญญาณ’ ตามปัจจัยนั้น ๆ Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṁ, cakkhuviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati;
cakkhuviññāṇantveva saṅkhyaṁ → cakkhuviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts)วิญญาณที่ เกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปารมณ์ก็นับว่า ‘จักขุวิญญาณ’ sotañca paṭicca sadde ca uppajjati viññāṇaṁ, sotaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati,
sotaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → sotaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts)วิญญาณที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยโสตะและสัททารมณ์ก็นับว่า ‘โสตวิญญาณ’ ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati viññāṇaṁ, ghānaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati,
ghānaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → ghāṇaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj) | ghānaviññāṇantveva → ghāṇaviññāṇaṁtveva (cck)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะ อาศัยฆานะและคันธารมณ์ก็นับว่า ‘ฆานวิญญาณ’ jivhañca paṭicca rase ca uppajjati viññāṇaṁ, jivhāviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati.
jivhāviññāṇantveva saṅkhyaṁ → jivhāviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัย ชิวหาและรสารมณ์ก็นับว่า ‘ชิวหาวิญญาณ’ Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati viññāṇaṁ, kāyaviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati.
kāyaviññāṇantveva saṅkhyaṁ → kāyaviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยกายและ โผฏฐัพพารมณ์ก็นับว่า ‘กายวิญญาณ’ Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati viññāṇaṁ, manoviññāṇantveva saṅkhyaṁ gacchati.
manoviññāṇantveva saṅkhyaṁ → manoviññāṇanteva saṅkhaṁ (bj, pts)วิญญาณที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนและ ธรรมารมณ์ก็นับว่า ‘มโนวิญญาณ’

Bhūtamidanti, bhikkhave, passathā”ti?
bhūtamidanti → bhūtamidaṁ bhikkhave (bj: syā)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นว่า ‘ขันธ์ ๕ เกิดขึ้นแล้วหรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, passathā”ti?“เธอทั้งหลายเห็นว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้นเกิดขึ้นเพราะอาหารหรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ, taṁ nirodhadhammanti, bhikkhave, passathā”ti?“เธอทั้งหลายเห็นว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้นมีความดับเป็นธรรมดาเพราะความดับ แห่งอาหารนั้นหรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhūtamidaṁ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā”ti?
kaṅkhato → kaṅkhāto (bj, sya-all, pts) | kaṅkhāto → kaṅkhato (bj: machasaṁ, sīmu9)“ความสงสัยเกิดขึ้นเพราะความเคลือบแคลงว่า ‘ขันธ์ ๕ นี้มีหรือไม่”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhārasambhavaṁ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā”ti?
kaṅkhato → kaṅkhāto (bj, sya-all, pts)“ความสงสัยเกิดขึ้นเพราะความเคลือบแคลงว่า ‘ขันธ์ ๕ เกิดขึ้นเพราะ อาหารนั้นมีหรือไม่”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ, taṁ nirodhadhammaṁ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā”ti?
kaṅkhato → kaṅkhāto (bj, sya-all) | bhikkhave kaṅkhato → kaṅkhāto (pts)“ความสงสัยเกิดขึ้นเพราะความเคลือบแคลงว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้นมีความดับเป็น ธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้นมีหรือไม่”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhūtamidanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā vicikicchā sā pahīyatī”ti?“บุคคลเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ นี้เกิดขึ้นแล้ว ย่อมละความสงสัยที่เกิดขึ้นได้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā vicikicchā sā pahīyatī”ti?“บุคคลเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ เกิดขึ้นเพราะ อาหารนั้น’ ย่อมละความสงสัยที่เกิดขึ้นได้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ, taṁ nirodhadhammanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā vicikicchā sā pahīyatī”ti?“บุคคลเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้น มีความ ดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้นย่อมละความสงสัยที่เกิดขึ้นได้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhūtamidanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā”ti?
nibbicikicchāti evaṁ bhante → nivicikicchā ti evambhante (pts) | nibbicikicchāti → nivicikicchā (bj: sī.avi)“เธอทั้งหลายหมดความสงสัยในข้อว่า ‘ขันธ์ ๕ นี้เกิดขึ้นแล้วแม้ดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā”ti?
nibbicikicchāti evaṁ bhante → nivicikicchā ti evambhante (pts)“เธอทั้งหลายหมดความสงสัยในข้อว่า ‘ขันธ์ ๕ เกิดขึ้นเพราะอาหารนั้นแม้ ดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā”ti?
nibbicikicchāti evaṁ bhante → nivicikicchā ti evambhante (pts)“เธอทั้งหลายหมดความสงสัยในข้อว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้นมีความดับไปเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้นแม้ดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhūtamidanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhan”ti?“เธอทั้งหลายเห็นดีแล้วตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ นี้ เกิดขึ้นแล้วดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhan”ti?“เธอทั้งหลายเห็นดีแล้วตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ เกิดขึ้นเพราะอาหารนั้นดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Tadāhāranirodhā yaṁ bhūtaṁ taṁ nirodhadhammanti, bhikkhave, yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhan”ti?“เธอทั้งหลายเห็นดีแล้วตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า ‘ขันธ์ ๕ นั้น มีความดับเป็นธรรมดา เพราะความดับแห่งอาหารนั้นดังนี้หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Imañce tumhe, bhikkhave, diṭṭhiṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ allīyetha kelāyetha dhanāyetha mamāyetha, api nu me tumhe, bhikkhave, kullūpamaṁ dhammaṁ desitaṁ ājāneyyātha nittharaṇatthāya no gahaṇatthāyā”ti?
kelāyetha → keḷāyetha (bj) | me → (bj, sya-all, pts) | kelāyetha dhanāyetha → keḷāyetha dhaneyyātha (sya-all) | dhanāyetha → dhaneyyātha (bj: syā)“หากเธอทั้งหลายจะพึงติดอยู่ เพลิดเพลินอยู่ ปรารถนาอยู่ ยึดถืออยู่ซึ่ง ทิฏฐิอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ว่า เป็นของเรา เธอทั้งหลายจะพึงรู้ทั่วถึงธรรมที่เปรียบ ด้วยแพ ซึ่งเราแสดงแล้วเพื่อประโยชน์แก่การสลัดออก มิใช่แสดงเพื่อประโยชน์แก่ การยึดถือหรือ”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Imañce tumhe, bhikkhave, diṭṭhiṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ na allīyetha na kelāyetha na dhanāyetha na mamāyetha, api nu me tumhe, bhikkhave, kullūpamaṁ dhammaṁ desitaṁ ājāneyyātha nittharaṇatthāya no gahaṇatthāyā”ti?
kelāyetha → keḷāyetha (bj, sya-all) | me → (bj, pts) | dhanāyetha → dhaneyyātha (sya-all) | dhanāyetha → na dhaneyyātha (bj: syā) | tumhe → me tumhe (bj: syā)“หากเธอทั้งหลายไม่ติดอยู่ ไม่เพลิดเพลินอยู่ ไม่ปรารถนาอยู่ ไม่ยึดถืออยู่ ซึ่งทิฏฐิอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ว่า เป็นของเรา เธอทั้งหลายจะพึงรู้ทั่วถึงธรรมที่ เปรียบด้วยแพ ซึ่งเราแสดงแล้วเพื่อประโยชน์แก่การสลัดออก มิใช่แสดงเพื่อ ประโยชน์แก่การยึดถือหรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā, sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.
vā → vā sattānaṁ (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ ชนิดนี้ มี เพื่อความดำรงอยู่แห่งสัตว์ที่เกิดแล้วบ้าง เพื่อความอนุเคราะห์เหล่าสัตว์ที่แสวงหา ภพที่เกิดบ้าง Katame cattāro?อาหาร ๔ ชนิด อะไรบ้าง คือ Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ.
kabaḷīkāro → kabaḷiṅkāro (bj, pts); kavaḷiṅkāro (sya-all) | kabaḷiṅkāro → kabaḷīkāro (bj: machasaṁ); kavaḷiṅkāro (bj: syā, PTS)๑. กวฬิงการาหาร(อาหารคือคำข้าว) หยาบบ้าง ละเอียดบ้าง ๒. ผัสสาหาร(อาหารคือการสัมผัส) ๓. มโนสัญเจตนาหาร(อาหารคือความจงใจ) ๔. วิญญาณาหาร(อาหารคือวิญญาณ)

Ime ca, bhikkhave, cattāro āhārā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?อาหาร ๔ ชนิดนี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Ime cattāro āhārā taṇhānidānā taṇhāsamudayā taṇhājātikā taṇhāpabhavā.อาหาร ๔ ชนิด นี้มีตัณหาเป็นต้นเหตุ มีตัณหาเป็นเหตุเกิด มีตัณหาเป็นที่เกิด มีตัณหาเป็นแดนเกิด

Taṇhā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?ตัณหานี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็น แดนเกิด Taṇhā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā.ตัณหานี้มีเวทนาเป็นต้นเหตุ มีเวทนาเป็นเหตุเกิด มีเวทนาเป็นที่เกิด มีเวทนา เป็นแดนเกิด

Vedanā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?เวทนานี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็น แดนเกิด Vedanā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassapabhavā.
phassapabhavā → phassappabhavā (bj: machasaṁ)เวทนานี้มีผัสสะเป็นต้นเหตุ มีผัสสะเป็นเหตุเกิด มีผัสสะเป็นที่เกิด มีผัสสะ เป็นแดนเกิด

Phasso cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo?ผัสสะนี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็น แดนเกิด Phasso saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanapabhavo.
saḷāyatanappabhavo → saḷāyatanapabhavo (bj: syā)ผัสสะนี้มีสฬายตนะเป็นต้นเหตุ มีสฬายตนะเป็นเหตุเกิด มีสฬายตนะเป็นที่ เกิด มีสฬายตนะเป็นแดนเกิด

Saḷāyatanañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?สฬายตนะนี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไร เป็นแดนเกิด Saḷāyatanaṁ nāmarūpanidānaṁ nāmarūpasamudayaṁ nāmarūpajātikaṁ nāmarūpapabhavaṁ.
nāmarūpappabhavaṁ → nāmarūpapabhavaṁ (bj: syā)สฬายตนะนี้มีนามรูปเป็นต้นเหตุ มีนามรูปเป็นเหตุเกิด มีนามรูปเป็นที่เกิด มีนามรูปเป็นแดนเกิด

Nāmarūpañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?นามรูปนี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็น แดนเกิด Nāmarūpaṁ viññāṇanidānaṁ viññāṇasamudayaṁ viññāṇajātikaṁ viññāṇapabhavaṁ.
viññāṇappabhavaṁ → viññāṇapabhavaṁ (bj: syā)นามรูปนี้มีวิญญาณเป็นต้นเหตุ มีวิญญาณเป็นเหตุเกิด มีวิญญาณเป็นที่เกิด มีวิญญาณเป็นแดนเกิด

Viññāṇañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?วิญญาณนี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไร เป็นแดนเกิด Viññāṇaṁ saṅkhāranidānaṁ saṅkhārasamudayaṁ saṅkhārajātikaṁ saṅkhārapabhavaṁ.
saṅkhārappabhavaṁ → saṅkhārapabhavaṁ (bj: syā)วิญญาณนี้มีสังขารเป็นต้นเหตุ มีสังขารเป็นเหตุเกิด มีสังขารเป็นที่เกิด มี สังขารเป็นแดนเกิด

Saṅkhārā cime, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?สังขารทั้งหลายเหล่านี้มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่เกิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā.
avijjāpabhavā → avijjāppabhavā (bj: machasaṁ)สังขารทั้งหลายเหล่านี้มีอวิชชาเป็นต้นเหตุ มีอวิชชาเป็นเหตุเกิด มีอวิชชา เป็นที่เกิด มีอวิชชาเป็นแดนเกิด

Iti kho, bhikkhave, avijjāpaccayā saṅkhārā,เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ,เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ,เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ,เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี saḷāyatanapaccayā phasso,เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี phassapaccayā vedanā,เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี vedanāpaccayā taṇhā,เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี taṇhāpaccayā upādānaṁ,เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี upādānapaccayā bhavo,เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี bhavapaccayā jāti,เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และ อุปายาสจึงมี Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Jātipaccayā jarāmaraṇanti iti kho panetaṁ vuttaṁ;ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชราและมรณะจึงมี’ jātipaccayā nu kho, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
kathaṁ vā ettha → kathaṁ vo ettha (bj); kathaṁ vā vo ettha (?) | vā → vo (bj) | ettha → kathaṁ vā vo ettha (cck: ?)เพราะชาติเป็นปัจจัย ชราและมรณะจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้เป็นอย่างไร”

“Jātipaccayā, bhante, jarāmaraṇaṁ;ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “เพราะชาติเป็นปัจจัย ชราและมรณะจึงมี evaṁ no ettha hoti—
evaṁ no ettha hoti → evaṁ no ettha hotīti (mr) | hoti → evaṁ no ettha hotīti (cck: ka.)ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นเป็นอย่างนี้ jātipaccayā jarāmaraṇan”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhavapaccayā jātīti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี’ bhavapaccayā nu kho, bhikkhave, jāti, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Bhavapaccayā, bhante, jāti;“เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ bhavapaccayā jātī”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Upādānapaccayā bhavoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี’ upādānapaccayā nu kho, bhikkhave, bhavo, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะอุปาทาน เป็นปัจจัย ภพจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Upādānapaccayā, bhante, bhavo;“เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ upādānapaccayā bhavo”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṇhāpaccayā upādānanti iti kho panetaṁ vuttaṁ, taṇhāpaccayā nu kho, bhikkhave, upādānaṁ, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)“เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี’ เพราะตัณหาเป็น ปัจจัย อุปาทานจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Taṇhāpaccayā, bhante, upādānaṁ;“เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมี ความเห็นเป็นอย่างนี้ taṇhāpaccayā upādānan”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Vedanāpaccayā taṇhāti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี’ vedanāpaccayā nu kho, bhikkhave, taṇhā, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะเวทนา เป็นปัจจัย ตัณหาจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Vedanāpaccayā, bhante, taṇhā;“เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ vedanāpaccayā taṇhā”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Phassapaccayā vedanāti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี’ phassapaccayā nu kho, bhikkhave, vedanā, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะผัสสะเป็น ปัจจัย เวทนาจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Phassapaccayā, bhante, vedanā;“เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ phassapaccayā vedanā”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Saḷāyatanapaccayā phassoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี’ saḷāyatanapaccayā nu kho, bhikkhave, phasso, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะ สฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Saḷāyatanapaccayā, bhante, phasso;“เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลาย มีความเห็นเป็นอย่างนี้ saḷāyatanapaccayā phasso”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี’ nāmarūpapaccayā nu kho, bhikkhave, saḷāyatanaṁ, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะนาม รูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Nāmarūpapaccayā, bhante, saḷāyatanaṁ;“เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลาย มีความเห็นเป็นอย่างนี้ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Viññāṇapaccayā nāmarūpanti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี’ viññāṇapaccayā nu kho, bhikkhave, nāmarūpaṁ, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะ วิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Viññāṇapaccayā, bhante, nāmarūpaṁ;“เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลาย มีความเห็นเป็นอย่างนี้ viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Saṅkhārapaccayā viññāṇanti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’ saṅkhārapaccayā nu kho, bhikkhave, viññāṇaṁ, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะสังขาร เป็นปัจจัย วิญญาณจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Saṅkhārapaccayā, bhante, viññāṇaṁ;“เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Avijjāpaccayā saṅkhārāti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี’ avijjāpaccayā nu kho, bhikkhave, saṅkhārā, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมีใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร”

“Avijjāpaccayā, bhante, saṅkhārā;“เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ avijjāpaccayā saṅkhārā”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu, bhikkhave.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่กล่าวนั้นถูกต้องแล้ว Iti kho, bhikkhave, tumhepi evaṁ vadetha, ahampi evaṁ vadāmi—เธอทั้งหลายกล่าวอย่างนั้น แม้เราก็กล่าวอย่างนั้น imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati, yadidaṁ—
imasmiṁ → iti imasmiṁ (bj: sīmu9)เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่ง นี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น คือ avijjāpaccayā saṅkhārā,เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ,เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ,เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ,เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี saḷāyatanapaccayā phasso,เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี phassapaccayā vedanā,เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี vedanāpaccayā taṇhā,เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี taṇhāpaccayā upādānaṁ,เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี upādānapaccayā bhavo,เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี bhavapaccayā jāti,เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และ อุปายาสจึงมี Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho,เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho,เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho,เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho,เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ saḷāyatananirodhā phassanirodho,เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ phassanirodhā vedanānirodho,เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ vedanānirodhā taṇhānirodho,เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ taṇhānirodhā upādānanirodho,เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ upādānanirodhā bhavanirodho,เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ bhavanirodhā jātinirodho,เพราะภพดับ ชาติจึงดับ jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และ อุปายาสจึงดับ Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะชาติดับ ชราและมรณะจึงดับ’ jātinirodhā nu kho, bhikkhave, jarāmaraṇanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะ ชาติดับ ชราและมรณะจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร”

“Jātinirodhā, bhante, jarāmaraṇanirodho;ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เพราะชาติดับ ชราและมรณะจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นเป็นอย่างนี้ jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti.
jarāmaraṇanirodhoti → jarāmarananirodho ti (pts)พระพุทธเจ้าข้า”

“Bhavanirodhā jātinirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะภพดับ ชาติจึงดับ’ bhavanirodhā nu kho, bhikkhave, jātinirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะภพดับ ชาติจึงดับ ใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Bhavanirodhā, bhante, jātinirodho;“เพราะภพดับ ชาติจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นเป็นอย่างนี้ bhavanirodhā jātinirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Upādānanirodhā bhavanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ’ upādānanirodhā nu kho, bhikkhave, bhavanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Upādānanirodhā, bhante, bhavanirodho;
bhante → (sya-all)“เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ upādānanirodhā bhavanirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Taṇhānirodhā upādānanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ’ taṇhānirodhā nu kho, bhikkhave, upādānanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Taṇhānirodhā, bhante, upādānanirodho;“เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ taṇhānirodhā upādānanirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Vedanānirodhā taṇhānirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ’ vedanānirodhā nu kho, bhikkhave, taṇhānirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Vedanānirodhā, bhante, taṇhānirodho;“เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ vedanānirodhā taṇhānirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Phassanirodhā vedanānirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ’ phassanirodhā nu kho, bhikkhave, vedanānirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะผัสสะดับ เวทนา จึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Phassanirodhā, bhante, vedanānirodho;“เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ phassanirodhā vedanānirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Saḷāyatananirodhā phassanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ’ saḷāyatananirodhā nu kho, bhikkhave, phassanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotīti?
vā → vo (bj)เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” Saḷāyatananirodhā, bhante, phassanirodho;“เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ saḷāyatananirodhā phassanirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ’ nāmarūpanirodhā nu kho, bhikkhave, saḷāyatananirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Nāmarūpanirodhā, bhante, saḷāyatananirodho;“เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า” “Viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ’ viññāṇanirodhā nu kho, bhikkhave, nāmarūpanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร”

“Viññāṇanirodhā, bhante, nāmarūpanirodho;“เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความ เห็นเป็นอย่างนี้ viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า” “Saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ’ saṅkhāranirodhā nu kho, bhikkhave, viññāṇanirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร” “Saṅkhāranirodhā, bhante, viññāṇanirodho;“เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti iti kho panetaṁ vuttaṁ;“ข้อที่เรากล่าวแล้วว่า ‘เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’ avijjānirodhā nu kho, bhikkhave, saṅkhāranirodho, no vā, kathaṁ vā ettha hotī”ti?
vā → vo (bj)ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาดับสังขารจึงดับใช่หรือไม่ หรือว่าในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร”

“Avijjānirodhā, bhante, saṅkhāranirodho;“เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ evaṁ no ettha hoti—ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็น เป็นอย่างนี้ avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti.พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu, bhikkhave.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่กล่าวนั้นถูกต้องแล้ว Iti kho, bhikkhave, tumhepi evaṁ vadetha, ahampi evaṁ vadāmi—เธอทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ แม้เราก็กล่าวอย่างนี้ imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ—เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะ สิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ คือ avijjānirodhā saṅkhāranirodho,เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho,เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho,เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho,เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ saḷāyatananirodhā phassanirodho,เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ phassanirodhā vedanānirodho,เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ vedanānirodhā taṇhānirodho,เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ taṇhānirodhā upādānanirodho,เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ upādānanirodhā bhavanirodho,เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ bhavanirodhā jātinirodho,เพราะภพดับ ชาติจึงดับ jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส จึงดับ Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā pubbantaṁ vā paṭidhāveyyātha:“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้จะพึงกลับระลึกถึง ขันธ์ ธาตุ อายตนะ ในอดีตกาลว่า ‘ahesumha nu kho mayaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahesumha atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahesumha atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahesumha atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahesumha nu kho mayaṁ atītamaddhānan’”ti?
ahesumha → ahosimha (bj); ahesumhā (sya-all) | kathaṁ nu → kinnu (bj) | ahosimha → ahesumha (bj: syā); ahesumha (bj: aññatra)‘ในอดีตกาลยาวนาน เราได้มีแล้วหรือ หรือมิได้มี แล้วหนอ เราได้เป็นอะไรมาหนอ เราได้เป็นอย่างไรมาหนอ เราได้เป็นอะไรแล้วจึง มาเป็นอะไรอีกหนอ’ บ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā aparantaṁ vā paṭidhāveyyātha—
paṭidhāveyyātha → ādhāveyyātha (bj, pts) | ādhāveyyātha → paṭidhāveyyātha (bj: machasaṁ, syā)“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้จะพึงกลับระลึกถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะในอนาคต ว่า bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānan”ti?‘ในอนาคตกาลยาวนาน เราจักมีหรือ หรือจักไม่มีหนอ เราจักเป็นอะไรหนอ เราจักเป็นอย่างไรหนอ เราจักเป็นอะไรแล้วไปเป็นอะไรอีกหนอ’ บ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā etarahi vā paccuppannamaddhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī assatha—
paccuppannamaddhānaṁ → paccuppannaddhānaṁ ārabbha (sya-all) | kathaṅkathī assatha → kathaṁkathittha (sya-all) | addhānaṁ → paccuppannaddhānaṁ ārabbha (bj: syā); paccuppanna maddānaṁ ajjhattaṁ (bj: machasaṁ) | assatha → kathaṁ kathittha (bj: syā) | kathaṁkathittha → ya. kathaṁkathī assathāti dissati (sya-all note)“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้ จะพึงมีความสงสัยภายในตนปรารภปัจจุบันกาล ในบัดนี้ว่า ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi, kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gāmī bhavissatī”ti?‘เราเป็นอยู่หรือ หรือไม่เป็นอยู่หนอ เราเป็นอะไรหนอ เราเป็นอย่างไรหนอ สัตว์นี้มาจากไหนหนอ และเขาจักไปไหนกันหนอ’ บ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā evaṁ vadeyyātha—“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้จะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า satthā no garu, satthugāravena ca mayaṁ evaṁ vademā”ti?
satthugāravena ca → satthu gāraveneva (sya-all) | vademāti → vadeyyāmāti (sya-all) | evaṁ → (pts) | ca → satthugāraveneca (bj: syā) | vademāti → vadeyyāmāti (bj: syā); mayaṁ vademāti (bj: PTS, sī.avi)‘พระศาสดาเป็นครูของเรา ทั้งหลาย เราทั้งหลายต้องกล่าวอย่างนี้ด้วยความเคารพต่อพระศาสดา’ บ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā evaṁ vadeyyātha—“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้จะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า samaṇo evamāha, samaṇā ca nāma mayaṁ evaṁ vademā”ti?
samaṇo → samaṇo no (bj, pts) | samaṇā → samaṇavacanena (bj) | nāma → (bj); na ca (sya-all, pts) | evamāha → samaṇo evamāha (bj: syā, machasaṁ) | mayaṁ → samaṇā ca nāma mayaṁ (bj: machasaṁ); samaṇā ca na ca mayaṁ (bj: syā, PTS); samaṇā ca vata mayaṁ (bj: sī.avi)‘พระสมณะตรัสอย่างนี้ และเราทั้งหลายผู้ชื่อว่าเป็นสมณะ ก็กล่าวอย่างนี้’ บ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā aññaṁ satthāraṁ uddiseyyāthā”ti?“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้ จะพึงยกย่องศาสดาอื่นบ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Api nu tumhe, bhikkhave, evaṁ jānantā evaṁ passantā yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ vata kotūhalamaṅgalāni tāni sārato paccāgaccheyyāthā”ti?“เธอทั้งหลายเมื่อรู้เห็นอย่างนี้จะพึงเชื่อถือข้อวัตร การตื่นลัทธิ และการถือ มงคล ของพวกสมณพราหมณ์ปุถุชน โดยเชื่อว่าเป็นแก่นสารบ้างหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนี้ไม่เป็นดังนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Nanu, bhikkhave, yadeva tumhākaṁ sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ, tadeva tumhe vadethā”ti.
vadethāti → vadeyyāthāti (sya-all) | bhikkhave → tanu kho bhikkhave (bj: sīmu9) | vadethāti → vadeyyāthāti (bj: syā)“สิ่งใดที่เธอทั้งหลายรู้เอง เห็นเอง ทราบเองแล้ว เธอทั้งหลายจะพึงกล่าว ถึงเฉพาะสิ่งนั้นมิใช่หรือ”

“Evaṁ, bhante”.“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“Sādhu, bhikkhave, upanītā kho me tumhe, bhikkhave, iminā sandiṭṭhikena dhammena akālikena ehipassikena opaneyyikena paccattaṁ veditabbena viññūhi.
opaneyyikena → opanayikena (bj, sya-all, pts)“ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่กล่าวนั้นถูกต้องแล้ว เรานำเธอทั้งหลายเข้าไป (ถึงนิพพาน)แล้วด้วยธรรมนี้ ซึ่งผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วย กาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน Sandiṭṭhiko ayaṁ, bhikkhave, dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi—
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all) | veditabbo viññūhi → veditabboviññūhīti (bj) | viññūhi → viññūhīti (sya-all, pts) | opaneyyiko paccattaṁ → opanayiko paccattam (pts)เพราะอาศัยคำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัด ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชน พึงรู้เฉพาะตน’ iti yantaṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttanti.
vuttanti → vuttaṁ (bj, sya-all, pts)เราจึงกล่าวไว้อย่างนี้”

Tiṇṇaṁ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassāvakkanti hoti.ภิกษุทั้งหลาย เพราะปัจจัย ๓ ประการประชุมพร้อมกัน การถือ กำเนิดในครรภ์จึงมีได้ Idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca na utunī hoti, gandhabbo ca na paccupaṭṭhito hoti, neva tāva gabbhassāvakkanti hoti.
ca → (bj)ในสัตว์โลกนี้ มารดาบิดาอยู่ร่วมกัน แต่มารดายังไม่มีระดู และคันธัพพะ ยัง ไม่ปรากฏ การถือกำเนิดในครรภ์ก็ยังมีไม่ได้ Idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca na paccupaṭṭhito hoti, neva tāva gabbhassāvakkanti hoti.
gabbhassāvakkanti → gabbhassāvakkhanti (pts)ในสัตว์โลกนี้ มารดาบิดาอยู่ร่วมกัน มารดามีระดู แต่คันธัพพะยังไม่ปรากฏ การถือกำเนิดในครรภ์ก็ยังมีไม่ได้ Yato ca kho, bhikkhave, mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti—evaṁ tiṇṇaṁ sannipātā gabbhassāvakkanti hoti.
ca → (bj)แต่เมื่อใด มารดาบิดาอยู่ร่วมกัน มารดามีระดู และคันธัพพะก็ปรากฏ เมื่อนั้น เพราะปัจจัย ๓ ประการประชุมพร้อมกันอย่างนี้ การถือกำเนิดในครรภ์จึงมีได้

Tamenaṁ, bhikkhave, mātā nava vā dasa vā māse gabbhaṁ kucchinā pariharati mahatā saṁsayena garubhāraṁ.
garubhāraṁ → garumbhāraṁ (bj, pts1ed) | garubhāraṁ → garumbhāraṁ (pts) | garumbhāraṁ → garubhāraṁ (bj: syā) | garubhāraṁ → garumbhāraṁ (cck: sī. pī.)มารดาย่อมรักษาทารกในครรภ์นั้น ๙ เดือนบ้าง ๑๐ เดือนบ้าง Tamenaṁ, bhikkhave, mātā navannaṁ vā dasannaṁ vā māsānaṁ accayena vijāyati mahatā saṁsayena garubhāraṁ.
garubhāraṁ → garumbhāraṁ (bj, pts)จึงคลอด ทารกผู้เป็นภาระหนักนั้นด้วยความกังวลใจมาก Tamenaṁ jātaṁ samānaṁ sakena lohitena poseti.
poseti → posesi (sya-all)และเลี้ยงทารกผู้เป็นภาระหนักนั้น ซึ่งเกิดแล้วด้วยโลหิตของตนด้วยความห่วงใยมาก Lohitañhetaṁ, bhikkhave, ariyassa vinaye yadidaṁ mātuthaññaṁ.
bhikkhave → lohitaṁ bhikkhave (bj: sī.avi)น้ำนมของมารดานับเป็นโลหิตในอริยวินัย

Sa kho so, bhikkhave, kumāro vuddhimanvāya indriyānaṁ paripākamanvāya
vuddhimanvāya → vuḍḍhimanvāya (sya-all) | vuddhimanvāya → vuṅaḍhimanvāya (bj: syā)กุมารนั้นอาศัยความเจริญและ ความเติบโตแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย yāni tāni kumārakānaṁ kīḷāpanakāni tehi kīḷati, seyyathidaṁ—vaṅkakaṁ ghaṭikaṁ mokkhacikaṁ ciṅgulakaṁ pattāḷhakaṁ rathakaṁ dhanukaṁ.
seyyathidaṁ vaṅkakaṁ → seyyathīdaṁ vaṅkaṁ (sya-all) | ciṅgulakaṁ → ciṅgulikaṁ (sya-all) | tāni → yāni (bj: sī.væa) | vaṅkakaṁ → vaṅkaṁ (bj: syā, sī.avi) | mokkhacikaṁ → mokkhalikā (bj: sī.væa) | ciṅgulakaṁ → ciṅgulikaṁ (bj: syā)ย่อมเล่นด้วยเครื่องเล่นสำหรับกุมาร คือ ไถเล็ก ๆ ตีไม้หึ่ง หกคะเมน เล่นกังหัน ตวงทราย รถเล็ก ธนูเล็ก

Sa kho so, bhikkhave, kumāro vuddhimanvāya indriyānaṁ paripākamanvāya
vuddhimanvāya → vuḍḍhimanvāya (sya-all) | vuddhimanvāya → vuṅaḍhimanvāya (bj: syā)ภิกษุทั้งหลาย กุมารนั้นอาศัยความเจริญและความเติบโตแห่งอินทรีย์ ทั้งหลาย pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti—
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (bj) | samaṅgibhūto → samaṅgībhūto (bj: syā)อิ่มเอิบ พร้อมพรั่ง บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ประการ คือ cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi,
rajanīyehi → rajanīyehi pemanīyehi (sya-all) | rajanīyehi → rajanīyehi pemaniyehi (bj: syā)๑. รูปที่จะพึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด

sotaviññeyyehi saddehi …๒. เสียงที่จะพึงรู้แจ้งทางหู ...

ghānaviññeyyehi gandhehi …๓. กลิ่นที่จะพึงรู้แจ้งทางจมูก ...

jivhāviññeyyehi rasehi …๔. รสที่จะพึงรู้แจ้งทางลิ้น ...

kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi.
rajanīyehi → rajanīyehi pemanīyehi (sya-all)๕. โผฏฐัพพะที่จะพึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด

So cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe sārajjati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso.
piyarūpe → piyarūpe sārajjati (bj: sīmu9) | byāpajjati → appiyarūpe byāpajjati (bj: sīmu9)กุมารนั้นเห็นรูปทางตาแล้วกำหนัด ในรูปที่น่ารัก ขัดเคืองในรูปที่ ไม่น่ารัก เป็นผู้มีสติในกายไม่ตั้งมั่น และมีจิตเป็นกามาวจร อยู่ Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.ไม่รู้ชัดถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับไม่เหลือแห่งบาปอกุศลธรรมตามความเป็นจริง

So evaṁ anurodhavirodhaṁ samāpanno yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so taṁ vedanaṁ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
kiñci → kañci (pts)เขาเป็นผู้ สมบูรณ์ด้วยความยินดีและความยินร้าย อย่างนี้ เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ย่อมเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้น Tassa taṁ vedanaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī.
nandī → nandi (sya-all)เมื่อกุมารนั้นเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้นอยู่ ความเพลิดเพลินก็เกิดขึ้น Yā vedanāsu nandī tadupādānaṁ, tassupādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
nandī → nandi (sya-all) | tassupādānapaccayā → tassa upādānapaccayā (sya-all) | tassupādānapaccayā → tassa upādāna paccayā (bj: syā)ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลาย เป็นอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงมี Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหู ...

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ...

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ...

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...

manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme sārajjati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso.รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้วกำหนัดในธรรมารมณ์ที่น่ารัก ขัดเคืองในธรรมารมณ์ ที่ไม่น่ารัก ย่อมเป็นผู้มีสติในกายไม่ตั้งมั่น และมีจิตเป็นกามาวจรอยู่ Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.ไม่รู้ชัดถึง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับไม่เหลือแห่งบาปอกุศลธรรมตามความเป็นจริง

So evaṁ anurodhavirodhaṁ samāpanno yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so taṁ vedanaṁ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
kiñci → kañci (pts)เขาเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความยินดีและความยินร้ายอย่างนี้ เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ย่อมเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนา นั้นอยู่ Tassa taṁ vedanaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī.
nandī → nandi (bj, sya-all)เมื่อกุมารนั้นเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้นอยู่ ความเพลิดเพลินก็เกิดขึ้น Yā vedanāsu nandī tadupādānaṁ, tassupādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
nandī → nandi (bj, sya-all) | tassupādānapaccayā → tassa upādānapaccayā (sya-all)ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลาย เป็นอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงมี Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตอุบัติขึ้นมาในโลกนี้ เป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วย ตนเองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.ตถาคตนั้นรู้แจ้งโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ด้วยตนเองแล้ว จึงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ;แสดงธรรมมีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง และมีความงามในที่สุด kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์ บริบูรณ์ครบถ้วน

Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.
paccājāto → pacchā jāto (sya-all) | paccājāto → pacchājāto (bj: syā)คหบดี บุตรคหบดี หรืออนุชน(คนผู้เกิดภายหลัง)ในตระกูลใด ตระกูลหนึ่ง So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.ย่อมฟังธรรมนั้น ฟังธรรมนั้นแล้วได้ศรัทธาในตถาคต So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati:เมื่อมีศรัทธา แล้วย่อมตระหนักว่า ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.‘การอยู่ครองเรือนเป็นเรื่องอึดอัด เป็นทางแห่งธุลี การบวช เป็นทางปลอดโปร่ง Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.การที่ผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ ครบถ้วนดุจสังข์ขัด มิใช่ทำได้ง่าย Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā, kāsāyāni vatthāni acchādetvā, agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’”ti.ทางที่ดี เราควรโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้า กาสาวพัสตร์ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต’ So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya, mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya, appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya, mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya, kesamassuṁ ohāretvā, kāsāyāni vatthāni acchādetvā, agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.ต่อมา เขาละทิ้งกองโภคสมบัติน้อย ใหญ่ และเครือญาติน้อยใหญ่ โกนผมและหนวดนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ออกจาก เรือนบวชเป็นบรรพชิต

So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.เขาเมื่อบวชแล้วอย่างนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสิกขาและสาชีพเสมอด้วย ภิกษุทั้งหลาย คือ ๑. ละเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ วางทัณฑาวุธ และศัสตราวุธ มีความ ละอาย มีความเอ็นดู มุ่งหวังประโยชน์เกื้อกูลต่อสรรพสัตว์อยู่

Adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti, dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā viharati.๒. ละเว้นขาดจากการลักทรัพย์ รับเอาแต่ของที่เขาให้ มุ่งหวังแต่ของ ที่เขาให้ ไม่เป็นขโมย เป็นคนสะอาดอยู่

Abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti, ārācārī virato methunā gāmadhammā.๓. ละพฤติกรรมอันเป็นข้าศึกต่อพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ เว้นห่างไกลจากเมถุนธรรม อันเป็นกิจของชาวบ้าน

Musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
theto → ṭheto (sya-all) | theto → ṭheto (bj: syā)๔. ละเว้นขาดจากการพูดเท็จ คือ พูดแต่คำสัตย์ ดำรงความสัตย์ มี ถ้อยคำเป็นหลัก เชื่อถือได้ ไม่หลอกลวงชาวโลก

Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti—ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya. Iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī, samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
vā → (bj) | pisuṇaṁ → pisuṇā (bj: sī.avi) | vācāya → pisunāvācā (bj: sī.avi)๕. ละเว้นขาดจากการพูดส่อเสียด คือ ฟังความจากฝ่ายนี้แล้วไม่ไป บอกฝ่ายโน้นเพื่อทำลายฝ่ายนี้ หรือฟังความฝ่ายโน้นแล้วไม่มา บอกฝ่ายนี้เพื่อทำลายฝ่ายโน้น สมานคนที่แตกกัน ส่งเสริม คนที่ปรองดองกัน ชื่นชมยินดีเพลิดเพลินต่อผู้ที่สามัคคีกัน พูดแต่ ถ้อยคำที่สร้างสรรค์ความสามัคคี

Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti—yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
vācāya → pharusāvācā (bj: sī.avi)๖. ละเว้นขาดจากการพูดคำหยาบ คือ พูดแต่คำไม่มีโทษ ไพเราะ น่ารัก จับใจ เป็นคำของชาวเมือง คนส่วนมากรักใคร่พอใจ

Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena, sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
bhāsitā → bhāsitā hoti (sya-all) | atthasaṁhitaṁ so bījagāmabhūtagāmasamārambhā → atthasañhitaṁ vījagāma bhūtagāmasamārambhā (sya-all) | bhāsitā → bhāsitāhoti (bj: syā)๗. ละเว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ คือ พูดถูกเวลา พูดแต่คำจริง พูดอิงประโยชน์ พูดอิงธรรม พูดอิงวินัย พูดคำที่มีหลักฐาน มีที่ อ้างอิง มีที่กำหนด ประกอบด้วยประโยชน์ เหมาะแก่เวลา

So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti,
bījagāmabhūtagāmasamārambhā → bījagāmabhūtagāmasamāramohā (pts)๘. เว้นขาดจากการพรากพืชคาม และภูตคาม ekabhattiko hoti rattūparato, virato vikālabhojanā.
rattūparato → rattuparato (bj) | rattuparato → rattūparato (bj: machasaṁ, syā, PTS)๙. ฉันมื้อเดียว ไม่ฉันตอนกลางคืน เว้นขาดจากการฉันในเวลาวิกาล Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti,๑๐. เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการละเล่น ที่เป็นข้าศึกแก่กุศล mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti,๑๑. เว้นขาดจากการทัดทรง ประดับ ตกแต่งร่างกายด้วยพวงดอกไม้ ของหอม และเครื่องประทินผิวอันเป็นลักษณะแห่งการแต่งตัว uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti,๑๒. เว้นขาดจากที่นอนสูงใหญ่ jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,๑๓. เว้นขาดจากการรับทองและเงิน āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,๑๔. เว้นขาดจากการรับธัญญาหารดิบ āmakamaṁsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,๑๕. เว้นขาดจากการรับเนื้อดิบ itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,
itthikumārikapaṭiggahaṇā → itthīkumārikapaṭiggahaṇā (sya-all) | itthikumārikapaṭiggahaṇā → itthīka māri paṭiggahaṇā (bj: sī.avi)๑๖. เว้นขาดจากการรับสตรีและกุมารี dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,
dāsidāsapaṭiggahaṇā → dāsī dāsapaṭiggahaṇā (sya-all)๑๗. เว้นขาดจากการรับทาสหญิงและทาสชาย ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,๑๘. เว้นขาดจากการรับแพะและแกะ kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,๑๙. เว้นขาดจากการรับไก่และสุกร hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,
hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā → hatthigavāssavaḷavāpaṭiggahaṇā (bj, pts)๒๐. เว้นขาดจากการรับช้าง โค ม้า และลา khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti,
khettavatthupaṭiggahaṇā → dūteyyapahīṇagamanānuyogā (sya-all)๒๑. เว้นขาดจากการรับเรือกสวน ไร่นา และที่ดิน dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti,
dūteyyapahiṇagamanānuyogā → kaya vikkayā (sya-all)๒๒. เว้นขาดจากการทำหน้าที่เป็นตัวแทนและผู้สื่อสาร kayavikkayā paṭivirato hoti,
kayavikkayā → tulākūṭa kaṁsakūṭa mānakūṭā (sya-all)๒๓. เว้นขาดจากการซื้อการขาย tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti,
tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā → ukkoṭana vañcana nikati sāviyogā (sya-all)๒๔. เว้นขาดจากการโกงด้วยตาชั่ง ด้วยของปลอม และด้วยเครื่องตวงวัด ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti,
sāciyogā → sāviyogā (bj: syā)๒๕. เว้นขาดจากการรับสินบน การล่อลวง และการตลบตะแลง chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
viparāmosa → viparāmāsā (bj: sī, katthaci) | hoti → passa ma. ni. 1.293 cūḷahatthipadopame (cck note)๒๖. เว้นขาดจากการตัด(อวัยวะ) การฆ่า การจองจำ การตีชิงวิ่งราว การปล้น และการขู่กรรโชก

So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
kāyaparihārikena → kāyaparihāriyena (bj) | kucchiparihārikena → kucchiparihāriyena (bj) | so → (bj, sya-all, pts) | kāyaparihāriyena → kāyaparihārikena (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.avi)ภิกษุนั้นเป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มร่างกาย และบิณฑบาตพออิ่มท้อง จะไป ณ ที่ใด ๆ ก็ไปได้ทันที Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti;
pakkhī sakuṇo → pakkhisakuṇo (bj) | yeneva → yan eva (pts) | pakkhisakuṇo → pakkhīsakuṇo (bj: machasaṁ, syā)นกมีปีกจะบินไป ณ ที่ใด ๆ ก็มีแต่ปีกของมันเป็นภาระบินไป แม้ฉันใด evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena, kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
kucchiparihārikena → kucchiparihāriyena (bj) | so → (bj, sya-all, pts) | yeneva → so yena yeneva (bj: machasaṁ)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรพอคุ้มร่างกายและ บิณฑบาตพออิ่มท้อง จะไป ณ ที่ใด ๆ ก็ไปได้ทันที So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.ภิกษุนั้นประกอบด้วย อริยสีลขันธ์นี้แล้ว ย่อมเสวยสุขอันปราศจากโทษในภายใน

So cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.ย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวม จักขุนทรีย์ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว ก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและ โทมนัสครอบงำได้ จึงรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์

Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหู ...

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ...

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ...

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...

manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī → nāmubyañjanaggāhī (pts)รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati.ย่อมปฏิบัติเพื่อความ สำรวมมนินทรีย์ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌา และโทมนัสครอบงำได้ จึงรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ So iminā ariyena indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti.ภิกษุนั้น ประกอบด้วยอริยอินทรียสังวร ย่อมเสวยสุขอันไม่ระคนกับกิเลสในภายใน

So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.ภิกษุนั้นทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การครองสังฆาฏิ บาตร และจีวร การฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม การถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ การเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด การนิ่ง

So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato, iminā ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato,
imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato → etthantare pāṭho si, sya-all potthakesu natthi, 9M:1042; 10M:20, 10M:1289; 11M:44; 15A4:1264; 31Pu:449 | ariyena → (bj) | satisampajaññena → ariyena satisampajaññena (bj: machasaṁ) | samannāgato → passa ma. ni. 1.296 cūḷahatthipadopame (cck note)ภิกษุนั้นประกอบด้วยอริยสีลขันธ์ อริยอินทรียสังวรและอริยสติ สัมปชัญญะนี้แล้วพักอยู่ ณ เสนาสนะเงียบสงัด คือ vivittaṁ senāsanaṁ bhajati—araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าทึบ ที่แจ้ง ลอมฟาง

So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā, ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya, parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.เธอกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหาร เสร็จแล้ว นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า So abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṁ parisodheti;เธอละอภิชฌา (ความ เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น)ในโลก มีใจปราศจากอภิชฌาอยู่ ชำระจิตให้ บริสุทธิ์จากอภิชฌา byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati, sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṁ parisodheti;ละพยาบาทและความมุ่งร้าย มีจิตไม่พยาบาท มุ่งประโยชน์ เกื้อกูลสรรพสัตว์อยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากพยาบาทและความมุ่งร้าย thinamiddhaṁ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī, sato sampajāno, thinamiddhā cittaṁ parisodheti;
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (bj, cck, sya-all, pts) | thinamiddhā → thīnamiddhā (bj, cck, sya-all, pts) | thīnamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (bj: machasaṁ)ละถีนมิทธะ (ความหดหู่และเซื่องซึม) ปราศจากถีนมิทธะ กำหนดแสงสว่างมีสติสัมปชัญญะอยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti;ละอุทธัจจกุกกุจจะ(ความฟุ้งซ่านและความรำคาญ ใจ) เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตสงบอยู่ภายใน ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอุทธัจจกุกกุจจะ vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṅkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṁ parisodheti.ละวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย) ข้ามวิจิกิจฉาได้แล้ว ไม่มีวิจิกิจฉาในกุศลธรรมอยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากวิจิกิจฉา

So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe,ภิกษุนั้นละนิวรณ์ ๕ ประการนี้ ซึ่งเป็นเครื่องเศร้าหมองแห่งจิต และเป็นเหตุทำปัญญาให้อ่อนกำลังได้แล้ว vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj: sīmu9)สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ …pe…
jhānaṁ → jhānaṁ upasampajja viharati (sya-all)เพราะวิตกวิจาร สงบระงับไป บรรลุทุติยฌานมีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ tatiyaṁ jhānaṁ …pe…บรรลุตติยฌาน ฯลฯ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.บรรลุ จตุตถฌาน ฯลฯ อยู่

So cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe na sārajjati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso.
sārajjati → piyarūpe na sārajjati (bj: sī.væa)ภิกษุนั้นเห็นรูปทางตาแล้วไม่กำหนัดในรูปที่น่ารัก ไม่ขัดเคืองในรูป ที่น่าชัง ย่อมเป็นผู้มีสติในกายตั้งมั่น และมีจิตหาประมาณมิได้ อยู่ Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.ทราบชัดถึง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับไม่เหลือแห่งบาปอกุศลธรรมตามความเป็นจริง

So evaṁ anurodhavirodhavippahīno yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti, sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so taṁ vedanaṁ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati.
nājjhosāya → na ajjhosāya (sya-all) | kiñci → kañci (pts)เธอละความยินดียินร้ายอย่างนี้แล้ว เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ก็ไม่เพลิดเพลิน ไม่บ่นถึง ไม่ติดใจเวทนานั้น Tassa taṁ vedanaṁ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā vedanāsu nandī sā nirujjhati.
anajjhosāya → na ajjhosāya (sya-all) | nandī → nandi (sya-all)เมื่อ ภิกษุนั้นไม่เพลิดเพลิน ไม่บ่นถึง ไม่ติดใจเวทนานั้นอยู่ ความเพลิดเพลินในเวทนา ทั้งหลายจึงดับไป Tassa nandīnirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
nandīnirodhā → nandinirodhā (sya-all)เพราะความเพลิดเพลินดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสของภิกษุนั้นจึงดับ Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหู ...

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ...

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ...

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...

manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme na sārajjati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso,รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่ยินดีในธรรมารมณ์ที่น่ารัก ไม่ขัดเคือง ในธรรมารมณ์ที่น่าชัง ย่อมเป็นผู้มีสติในกายตั้งมั่น และมีจิตหาประมาณมิได้อยู่ tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.ทราบชัดถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับไม่เหลือแห่งบาปอกุศลธรรม ตามความเป็นจริง

So evaṁ anurodhavirodhavippahīno yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti, sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so taṁ vedanaṁ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati.
nājjhosāya → na ajjhosāya (sya-all) | kiñci → kañci (pts) | kiñci → kiñca (bj: PTS)เธอละความยินดียินร้ายอย่างนี้แล้ว เสวยเวทนาอย่างใดอย่าง หนึ่ง สุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม มิใช่ทุกข์มิใช่สุขก็ตาม ก็ไม่เพลิดเพลิน ไม่บ่นถึง ไม่ ติดใจเวทนานั้น Tassa taṁ vedanaṁ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā vedanāsu nandī sā nirujjhati.
anajjhosāya → na ajjhosāya (sya-all) | nandī → nandi (sya-all)เมื่อภิกษุนั้นไม่เพลิดเพลิน ไม่บ่นถึง ไม่ติดใจเวทนานั้นอยู่ ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลายจึงดับไป Tassa nandīnirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
nandīnirodhā → nandinirodhā (sya-all)เพราะความเพลิดเพลินดับ อุปาทาน จึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสของภิกษุนั้นจึงดับ Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.ความดับ แห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนั้น ย่อมมีได้อย่างนี้

Imaṁ kho me tumhe, bhikkhave, saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ dhāretha, sātiṁ pana bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ mahātaṇhājālataṇhāsaṅghāṭappaṭimukkan”ti.
bhikkhuṁ → sātiṁ bhikkhuṁ (bj: sī.væa) | taṇhāsaṅghāṭa → saṅghāṭi (bj: sī.væa)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำตัณหาสังขยวิมุตติ โดยย่อของเรานี้ อนึ่ง เธอทั้งหลายจงทรงจำสาติภิกษุบุตรชาวประมงว่า เป็นผู้ติดอยู่ในข่ายคือ ตัณหาและกองแห่งตัณหาใหญ่”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.มหาตัณหาสังขยสูตรที่ ๘ จบ