Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅgesu viharati assapuraṁ nāma aṅgānaṁ nigamo.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่อัสสปุรนิคมของพระราชกุมารชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัส Bhagavā etadavoca:เรื่องนี้ว่า

“Samaṇā samaṇāti vo, bhikkhave, jano sañjānāti.
samaṇā → (bj)“ภิกษุทั้งหลาย หมู่ชนรู้จักเธอทั้งหลายว่า ‘สมณะ สมณะ’ Tumhe ca pana ‘ke tumhe’ti puṭṭhā samānā ‘samaṇāmhā’ti paṭijānātha;
samaṇāmhāti paṭijānātha → samaṇamhāti paṭi jānātha (bj) | samaṇāmhāti → samaṇamhāti (sya-all, pts)เธอทั้งหลาย เมื่อเขาถามว่า ‘ท่านทั้งหลายเป็นใคร’ ก็ปฏิญญาว่า ‘เราทั้งหลายเป็นสมณะ’

tesaṁ vo, bhikkhave, evaṁsamaññānaṁ sataṁ evaṁpaṭiññānaṁ sataṁ ‘ye dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca te dhamme samādāya vattissāma, evaṁ no ayaṁ amhākaṁ samaññā ca saccā bhavissati paṭiññā ca bhūtā.เมื่อเธอทั้งหลายนั้น ผู้มีชื่ออย่างนี้ มีปฏิญญาอย่างนี้ ก็ควรสำเหนียกว่า ‘เรา ทั้งหลายจักสมาทานประพฤติธรรม ที่ทำให้เป็นสมณะและเป็นพราหมณ์ เมื่อเรา ทั้งหลายปฏิบัติอยู่อย่างนี้ ชื่อและปฏิญญานี้ของเราทั้งหลายก็จักเป็นความจริงแท้ ใช่แต่เท่านั้น Yesañca mayaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṁ paribhuñjāma, tesaṁ te kārā amhesu mahapphalā bhavissanti mahānisaṁsā, amhākañcevāyaṁ pabbajjā avañjhā bhavissati saphalā saudrayā’ti.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ → parikkhāre (bj: syā, sī.avi) | saudrayāti → saudayāti (bj: sīmu9)เราทั้งหลายใช้สอยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย เภสัชบริขารของทายกเหล่าใด ปัจจัยทั้งหลายของทายกเหล่านั้น ก็จักมีผลมาก มีอานิสงส์มากเพราะเราทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง บรรพชานี้ของเราทั้งหลาย ก็จักไม่ เป็นหมัน จักมีผล มีความเจริญ’ Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
sikkhitabbaṁ → sikkhitabbanti (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้แล

Katame ca, bhikkhave, dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca?ธรรมที่ทำให้เป็นสมณะและเป็นพราหมณ์ เป็นอย่างไร ‘Hirottappena samannāgatā bhavissāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
sikkhitabbaṁ → sikkhitabbanti (sya-all) | sikkhitabbaṁ → sikkhitabbanti (bj: syā)คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะ’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:
evamassa hirottappenamha → eva massa hirottappenamhā (bj)บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
no → (sya-all) | tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all) | katamettāvatā → katamettavatā (pts) | hirottappenamhā → hirottappenamha (bj: syā, PTS)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว พอละ ด้วยกิจเพียงเท่านี้ เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จาก ความเป็นสมณะ เราทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่ง ขึ้นไปมิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็น สมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Parisuddho no kāyasamācāro bhavissati uttāno vivaṭo na ca chiddavā saṁvuto ca.คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักมีกายสมาจาร บริสุทธิ์ Tāya ca pana parisuddhakāyasamācāratāya nevattānukkaṁsessāma na paraṁ vambhessāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
nevattānukkaṁsessāma → nevattānukkaṁsissāma (bj, sya-all) | vambhessāmāti evañhi → vambhissāmāti evaṁ hi (bj, pts) | vambhessāmāti → vambhissāmāti (sya-all) | vambhessāmā’ti → nevattānukkaṁsissāma na paraṁ vambhissāmāti (cck: sabbattha)ปรากฏ เปิดเผย ไม่บกพร่องและสำรวมระวัง จักไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น ด้วยความเป็นผู้มีกายสมาจารอันบริสุทธิ์นั้น’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่าง นี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจารบริสุทธิ์แล้ว alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all) | kiñci → natthi kiñci (bj: syā)พอละ ด้วยกิจเพียงเท่านี้ เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จาก ความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป มิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็น สมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Parisuddho no vacīsamācāro bhavissati uttāno vivaṭo na ca chiddavā saṁvuto ca.คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักมีวจีสมาจารบริสุทธิ์ Tāya ca pana parisuddhavacīsamācāratāya nevattānukkaṁsessāma na paraṁ vambhessāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
nevattānukkaṁsessāma → nevattānukkaṁsissāma (bj, sya-all) | vambhessāmāti evañhi → vambhissāmāti evaṁ hi (bj, pts) | vambhessāmāti → vambhissāmāti (sya-all) | nevattānukkaṁsissāma → nevattānukkaṁseyyāma (bj: machasaṁ) | vambhissāmā’ti → vambhessāma (bj: machasaṁ)ปรากฏ เปิดเผย ไม่บกพร่องและสำรวมระวัง จักไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นด้วยความ เป็นผู้มีวจีสมาจารบริสุทธิ์นั้น’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj)‘เราทั้ง หลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจารและวจีสมาจารบริสุทธิ์แล้ว พอละ ด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จาก ความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็ถึงแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป มิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็น สมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Parisuddho no manosamācāro bhavissati uttāno vivaṭo na ca chiddavā saṁvuto ca.คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักมีมโนสมาจาร บริสุทธิ์ Tāya ca pana parisuddhamanosamācāratāya nevattānukkaṁsessāma na paraṁ vambhessāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
nevattānukkaṁsessāma → nevattānukkaṁsissāma (bj, sya-all) | vambhessāmāti evañhi → vambhissāmāti evaṁ hi (bj, pts) | vambhessāmāti → vambhissāmāti (sya-all)ปรากฏ เปิดเผย ไม่บกพร่องและสำรวมระวัง จักไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น ด้วยความเป็นผู้มีมโนสมาจารบริสุทธิ์นั้น’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจาร วจีสมาจาร และมโนสมาจาร บริสุทธิ์แล้ว พอละด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอ บอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็นสมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Parisuddho no ājīvo bhavissati uttāno vivaṭo na ca chiddavā saṁvuto ca.คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักมีอาชีวะบริสุทธิ์ Tāya ca pana parisuddhājīvatāya nevattānukkaṁsessāma na paraṁ vambhessāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
nevattānukkaṁsessāma → nevattānukkaṁsissāma (bj, sya-all) | vambhessāmāti evañhi → vambhissāmāti evaṁ hi (bj, pts) | vambhessāmāti → vambhissāmāti (sya-all)ปรากฏ เปิดเผย ไม่บกพร่องและสำรวมระวัง จักไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นด้วยความ เป็นผู้มีอาชีวะบริสุทธิ์นั้น’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro, parisuddho ājīvo;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj)‘เราทั้งหลาย เป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจาร วจีสมาจาร มโนสมาจาร และอาชีวะ บริสุทธิ์แล้ว พอละด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอก เธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์ จากความเป็นสมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Indriyesu guttadvārā bhavissāma;คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้คุ้มครองทวาร แล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī nānubyañjanaggāhī.เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjissāma, rakkhissāma cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjissāma.จักปฏิบัติเพื่อ ความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรม คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จักรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหู ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ดมกลิ่นทางจมูก ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…ลิ้มรสทางลิ้น ... kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ... manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī nānubyañjanaggāhī.รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjissāma, rakkhissāma manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjissāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.จักปฏิบัติเพื่อความสำรวม มนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส ครอบงำได้ จักรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะ มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro, parisuddho ājīvo, indriyesumha guttadvārā;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj) | indriyesumha → indriyesumhā (bj)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจารบริสุทธิ์ วจีสมาจารบริสุทธิ์ มโนสมาจารบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์แล้ว และเป็นผู้คุ้มครองทวาร แล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย พอละด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วย กิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มี’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลาย ถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi, sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็นสมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Bhojane mattaññuno bhavissāma, paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āharissāma,
mattaññuno → mattaññū (sya-all)คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักรู้จักประมาณใน โภชนะ จักพิจารณาโดยแยบคายแล้วกลืนกินอาหาร neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṁsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāma navañca vedanaṁ na uppādessāma, yātrā ca no bhavissati, anavajjatā ca, phāsu vihāro cā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
paṭihaṅkhāma → paṭihaṅkhāmi (bj, pts) | uppādessāma → uppādessāmi (bj, pts) | no → me (bj, pts) | vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all) | paṭihaṅkhāmi → paṭihaṅkhāma (bj: machasaṁ, syā) | uppādessāmi → na uppādessāma (bj: machasaṁ, syā)ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อความมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่เพียงเพื่อกายนี้ดำรงอยู่ได้ เพื่อให้ชีวิตินทรีย์ เป็นไป เพื่อบำบัดความหิว เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ โดยอุบายนี้ เราจัก กำจัดเวทนาเก่าเสียได้ และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำรงอยู่แห่งชีวิต ความไม่มีโทษ และการอยู่โดยผาสุกจักมีแก่เรา‘ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิด อย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro, parisuddho ājīvo, indriyesumha guttadvārā, bhojane mattaññuno;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj) | indriyesumha → indriyesumhā (bj) | hirottappenamhā → hirottappenamha (bj: machasaṁ, syā, PTS)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจารบริสุทธิ์ วจี สมาจารบริสุทธิ์ มโนสมาจารบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ เป็นผู้คุ้มครองทวารแล้ว ในอินทรีย์ทั้งหลาย และจักรู้จักประมาณในโภชนะ พอละ ด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะเรา ทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มีอีก’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอ ทั้งหลายถึงความยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอ ทั้งหลาย ‘mā vo, sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็นสมณะที่เธอ ทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร ‘Jāgariyaṁ anuyuttā bhavissāma, divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhessāma.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (pts)คือ เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้ประกอบ ความเพียรในธรรมเป็นเครื่องตื่นอย่างต่อเนื่อง จักชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมอันเป็น เครื่องขัดขวางด้วยการเดินจงกรมและการนั่งตลอดวัน Rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhessāma.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (pts)จักชำระจิตให้บริสุทธิ์จาก ธรรมเป็นเครื่องขัดขวางด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดปฐมยามแห่งราตรี Rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappessāma pāde pādaṁ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.
sampajāno → sampajānā (bj) | pāde → pādena (sya-all) | sato sampajāno → satā sampajānā (sya-all, pts) | sampajānā → sato sampajāno (bj: machasaṁ)สำเร็จการนอนดุจราชสีห์โดยตะแคงข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ หมายใจว่าจะลุกขึ้น Rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhessāmā’ti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (pts) | parisodhessāmāti → parisodhissamāti (bj: katthaci)ตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรี ลุกขึ้นชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรม เป็นเครื่องขัดขวางด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่งตลอดปัจฉิมยามแห่งราตรี’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางที เธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro, parisuddho ājīvo, indriyesumha guttadvārā, bhojane mattaññuno, jāgariyaṁ anuyuttā;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj) | indriyesumha → indriyesumhā (bj) | jāgariyaṁ → jāgariyā (bj)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะแล้ว มีกาย สมาจารบริสุทธิ์ วจีสมาจารบริสุทธิ์ มโนสมาจารบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ เป็นผู้ คุ้มครองทวารแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย และรู้จักประมาณในโภชนะ ประกอบความ เพียรในธรรมเป็นเครื่องตื่นอย่างต่อเนื่องแล้ว พอละด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti, tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลาย ทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจเพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะ เราทั้งหลายก็ได้ บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจอะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มีอีก’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายถึงความ ยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เราขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo, sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็นสมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร คือ ‘Satisampajaññena samannāgatā bhavissāma, abhikkante paṭikkante sampajānakārī, ālokite vilokite sampajānakārī, samiñjite pasārite sampajānakārī, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī, uccārapassāvakamme sampajānakārī, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī’ti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evañhi hi (bj)เธอทั้งหลายควรสำเหนียกอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะ ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ การแลดู การเหลียวดู การคู้เข้า การเหยียดออก การครองสังฆาฏิ บาตร และจีวร การฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม การถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ การเดิน การยืน การนั่ง การนอน การตื่น การพูด การนิ่ง’ Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa:บางทีเธอทั้งหลายจะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro, parisuddho vacīsamācāro, parisuddho manosamācāro, parisuddho ājīvo, indriyesumha guttadvārā, bhojane mattaññuno, jāgariyaṁ anuyuttā, satisampajaññena samannāgatā;
hirottappenamha → hirottappenamhā (bj) | indriyesumha → indriyesumhā (bj)‘เราทั้งหลายเป็นผู้มีหิริ โอตตัปปะแล้ว มีกายสมาจารบริสุทธิ์ วจีสมาจารบริสุทธิ์ มโนสมาจารบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์แล้ว เป็นผู้คุ้มครองทวารแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้จักประมาณ ในโภชนะ ประกอบความเพียรในธรรมเป็นเครื่องตื่นอย่างต่อเนื่อง และมี สติสัมปชัญญะแล้ว พอละด้วยกิจเพียงเท่านี้ alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha.
tāvatakeneva → tāvatakeneva ca (sya-all)เราทั้งหลายทำกิจเสร็จแล้ว ด้วยกิจ เพียงเท่านี้ ประโยชน์จากความเป็นสมณะเราทั้งหลายก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กิจ อะไร ๆ ที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปมิได้มีอีก’ Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave:เธอทั้งหลายยินดีด้วยกิจเพียงเท่านั้น เรา ขอบอกเธอทั้งหลาย ขอเตือนเธอทั้งหลาย ‘mā vo, sāmaññatthikānaṁ sataṁ sāmaññattho parihāyi sati uttariṁ karaṇīye’.เมื่อกิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไปยังมีอยู่ ประโยชน์จากความเป็นสมณะที่เธอทั้งหลายปรารถนา อย่าได้เสื่อมไปเลย

Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ?กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati—araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanappatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พักอยู่ ณ เสนาสนะเงียบสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าทึบ ที่แจ้ง ลอมฟาง

So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā, ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.เธอกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉัน ภัตตาหารเสร็จแล้ว นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติเฉพาะหน้า So abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṁ parisodheti;เธอละอภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น)ในโลก มีใจปราศจากอภิชฌาอยู่ ชำระจิต ให้บริสุทธิ์จากอภิชฌา byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati, sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṁ parisodheti;ละความมุ่งร้ายคือพยาบาท มีจิตไม่พยาบาท มุ่ง ประโยชน์เกื้อกูลสรรพสัตว์อยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากความมุ่งร้ายคือพยาบาท ละ thinamiddhaṁ pahāya vigatathinamiddho viharati, ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṁ parisodheti;
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (bj, cck, sya-all) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (bj, cck, sya-all, pts) | thinamiddhā → thīnamiddhā (bj, cck, sya-all, pts)ถีนมิทธะ(ความหดหู่และความเซื่องซึม) ปราศจากถีนมิทธะ กำหนดแสงสว่าง มี สติสัมปชัญญะอยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati, ajjhattaṁ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti;ละอุทธัจจกุกกุจจะ(ความ ฟุ้งซ่านและความรำคาญใจ) เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตสงบอยู่ภายใน ชำระจิตให้ บริสุทธิ์จากอุทธัจจกุกกุจจะ vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati, akathaṅkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṁ parisodheti.ละวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย) ข้ามวิจิกิจฉาได้แล้ว ไม่มีวิจิกิจฉาในกุศลธรรมอยู่ ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากวิจิกิจฉา

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso iṇaṁ ādāya kammante payojeyya.ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนกู้หนี้มาลงทุน Tassa te kammantā samijjheyyuṁ.
samijjheyyuṁ → sampajjeyyuṁ (sya-all, km, mr) | samijjheyyuṁ → sampajjeyyuṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | sampajjeyyuṁ → samijjheyyuṁ (sya-all: sī. yu.)จนประสบผลสำเร็จ So yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantī kareyya, siyā cassa uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāya.
byantī → byanti (cck, pts1ed); byantiṁ (mr) | dārabharaṇāya → dārābharaṇāya (bj, sya-all, pts) | byantī kareyya → byantikareyya (pts) | byantī → byantiṁ (cck: ka.); byanti (cck: pī.)ใช้หนี้เก่าที่เป็นต้นทุนจนหมด เก็บกำไรที่เหลือไว้เป็นค่าเลี้ยงดูบุตรภรรยา Tassa evamassa:เขาคิดว่า ‘ahaṁ kho pubbe iṇaṁ ādāya kammante payojesiṁ, tassa me te kammantā samijjhiṁsu.
te → (bj) | samijjhiṁsu → sampajjiṁsu (sya-all)‘เมื่อก่อน เรากู้หนี้มาลงทุน การงานสำเร็จผลดีได้ใช้หนี้เก่าที่ยืมมาลงทุนหมดแล้ว Sohaṁ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantī akāsiṁ, atthi ca me uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāyā’ti.
sohaṁ → so ahaṁ (bj, pts) | byantī akāsiṁ atthi → byantīakāsiṁ atthī (bj) | dārabharaṇāyāti → dārābhāraṇāyāti (bj); dārābharaṇāyāti (sya-all, pts) | iṇamūlāni → (sya-all) | ca → ca pana (sya-all) | byantī akāsiṁ → byantiakāsiṁ (pts) | dārābhāraṇāyā”ti → dārabharaṇayāti (bj: machasaṁ)และกำไรก็ยังมีเหลือไว้เป็นค่าเลี้ยงดูบุตรภรรยา’ So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | pāmujjaṁ → pāmojjaṁ (bj: machasaṁ)เพราะความไม่มีหนี้สินเป็นเหตุ เขาจึงได้รับความเบิกบานใจและความสุขใจ

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno, bhattañcassa nacchādeyya, na cassa kāye balamattā.
nacchādeyya → na chādeyya (bj: syā)คนไข้ถึงความลำบาก เจ็บหนัก บริโภคอาหารไม่ได้ ไม่มีกำลัง So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya, bhattañcassa chādeyya, siyā cassa kāye balamattā.ต่อมาหายป่วย บริโภคอาหารได้กลับมีกำลัง Tassa evamassa:เขาคิดว่า ‘ahaṁ kho pubbe ābādhiko ahosiṁ dukkhito bāḷhagilāno, bhattañca me nacchādesi, na ca me āsi kāye balamattā, somhi etarahi tamhā ābādhā mutto, bhattañca me chādeti, atthi ca me kāye balamattā’ti.
chādeti → chādesi (sya-all)‘เมื่อก่อน เราป่วย ถึงความลำบาก เจ็บหนัก บริโภคอาหารไม่ได้ ไม่มีกำลัง บัดนี้หายป่วย บริโภคอาหารได้ มีกำลังเป็นปกติ’ So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | adhigaccheyya → adhigacche (bj: sī.avi , PTS)เพราะการหายจากโรคเป็นเหตุ เขาจึงได้รับความเบิกบานใจและ ความสุขใจ

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso bandhanāgāre baddho assa.
baddho → bandho (sya-all) | baddho → bandho (bj: machasaṁ, syā)คนต้องโทษถูกคุมขังในเรือนจำ So aparena samayena tamhā bandhanā mucceyya sotthinā abbhayena, na cassa kiñci bhogānaṁ vayo.
abbhayena → abyayena (bj, pts1ed); abhayena (sya-all) | kiñci → koci (bj) | abbhayena → abyayena (pts) | abyayena → abbhayena (bj: machasaṁ); abhayena (bj: syā) | abbhayena → abyayena (cck: sī. pī.)ต่อมาพ้นโทษออกจากเรือนจำโดยสวัสดิภาพ ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใด ๆ Tassa evamassa:เขาคิดว่า ‘ahaṁ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṁ, somhi etarahi tamhā bandhanā mutto, sotthinā abbhayena, natthi ca me kiñci bhogānaṁ vayo’ti.
abbhayena → abyayena (bj, pts) | kiñci → koci (bj) | baddho → bandho (sya-all) | koci → kiñci (bj: machasaṁ, syā, PTS)‘เมื่อก่อนเราต้องโทษถูกคุมขังในเรือนจำ บัดนี้ พ้นโทษออกจากเรือนจำโดยสวัสดิภาพ ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใด ๆ’ So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts)เพราะการพ้น จากเรือนจำเป็นเหตุ เขาจึงได้รับความเบิกบานใจและความสุขใจ

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo.คนที่ตกเป็นทาส พึ่งตัวเองไม่ได้ ต้องพึ่งผู้อื่น จะไปไหนตามใจชอบก็ไม่ได้ So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṅgamo.ต่อมาพ้นจากความเป็นทาส พึ่งตัวเองได้ ไม่ต้องพึ่งผู้อื่น เป็นไทแก่ตัวเอง จะไป ไหนก็ได้ตามใจชอบ Tassa evamassa:เขาคิดว่า ‘ahaṁ kho pubbe dāso ahosiṁ anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo, somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṅgamo’ti.
dāsabyā → dasabyā (sya-all)‘เมื่อก่อนเราเป็นทาส พึ่งตัวเองไม่ได้ ต้องพึ่งผู้อื่น จะไปไหนตามใจชอบก็ไม่ได้ บัดนี้พ้นจากความเป็นทาส พึ่งตัวเองได้ ไม่ต้องพึ่งผู้อื่น เป็นไทแก่ตัวเอง จะไปไหนก็ได้ตามใจชอบ’ So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts)เพราะความเป็นไทแก่ตนเองเป็นเหตุ เขาจึงได้รับความเบิกบานใจและความสุขใจ

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjeyya.
paṭipajjeyya → sīlakkhandhavaggapāḷiyā kiñci visadisaṁ (cck note)คนมีทรัพย์สมบัติ เดินทางไกลกันดาร So aparena samayena tamhā kantārā nitthareyya sotthinā abbhayena, na cassa kiñci bhogānaṁ vayo.
abbhayena → abyayena (bj, pts) | abyayena → abbhayena (bj: machasaṁ); abhayena (bj: syā)ต่อมาเขาข้ามพ้นทางกันดารนั้นได้ โดยสวัสดิภาพ ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใด ๆ Tassa evamassa:เขาคิดว่า ‘ahaṁ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjiṁ.‘เมื่อก่อนเรามีทรัพย์สมบัติ เดินทางไกลกันดาร Somhi etarahi tamhā kantārā nitthiṇṇo sotthinā abbhayena, natthi ca me kiñci bhogānaṁ vayo’ti.
abbhayena → abyayena (bj, pts) | abyayena → abbhayena (bj: machasaṁ); abhayena (bj: syā)บัดนี้ ข้ามพ้นทางกันดารโดยสวัสดิภาพ ไม่ต้องเสียค่าใช้ จ่ายใด ๆ’ So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all) | pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts)เพราะการพบภูมิสถานอันร่มเย็นเป็นเหตุ เขาจึงได้รับความเบิกบานใจ และความสุขใจ

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu yathā iṇaṁ yathā rogaṁ yathā bandhanāgāraṁ yathā dāsabyaṁ yathā kantāraddhānamaggaṁ, ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati.
evameva → evaṁ (sya-all) | kho → evaṁ kho (bj: syā)แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณาเห็นนิวรณ์ ๕ ประการนี้ ที่ตนยังละไม่ได้เหมือนหนี้ โรค เรือนจำ ความเป็นทาส และทางไกลกันดาร Seyyathāpi, bhikkhave, āṇaṇyaṁ yathā ārogyaṁ yathā bandhanāmokkhaṁ yathā bhujissaṁ yathā khemantabhūmiṁ; evameva bhikkhu ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati.
āṇaṇyaṁ → ānaṇyaṁ (bj, pts); yathā ānaṇaññaṁ (sya-all) | ānaṇyaṁ → yathā anaṇyaṁ (bj: syā) | evameva → emameva kho (bj: syā)และ พิจารณาเห็นนิวรณ์ ๕ ประการนี้ที่ตนละได้แล้วเหมือนความไม่มีหนี้ ความไม่มีโรค การพ้นโทษจากเรือนจำ ความเป็นไทแก่ตนเอง และภูมิสถานอันสงบร่มเย็น

So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe,ภิกษุนั้นละนิวรณ์ ๕ ประการนี้อันเป็นเครื่องเศร้าหมองแห่งจิต vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.เป็นเครื่องทำปัญญาให้ถอยกำลังได้แล้ว สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (bj: sīmu9) | abhisanneti → abhisandeti parisandetīti dissanti (sya-all: yu.)เธอทำกายนี้ ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยมด้วยปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มี ส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya. Sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā, phuṭā snehena na ca pagghariṇī.
nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (bj); nahāniyacuṇṇāni (pts1ed) | nhāpako → nahāpako (bj, pts1ed) | nhāpakantevāsī → nahāpakantevāsī (bj, pts) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍi (bj, pts) | ākiritvā → ākīritvā (sya-all) | snehānugatā snehaparetā → sinehānuggatā sinehaparetā (sya-all) | phuṭā snehena → phuṭṭhā sinehena (sya-all) | pagghariṇī → paggharaṇī (sya-all, pts) | nhāpako → nahāpako (pts) | nhānīyacuṇṇāni → nahāniyacuṇṇāni (pts) | nahāpako → nhāpako (bj: machasaṁ, syā) | nahānīyacuṇṇāni → nhāniyacuṇṇāni (bj: machasaṁ) | sanneyya → sandeyya (bj: machasaṁ) | sāssa → sāyaṁ (bj: machasaṁ) | phuṭā → phuṭṭhā (bj: syā) | nhāpako → nahāpako (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)พนักงานสรงสนาน หรือ ลูกมือพนักงานสรงสนานผู้ชำนาญ เทผงถูตัวลงในภาชนะสำริดแล้วเอาน้ำประพรม ให้ติดเป็นก้อน พอตกเย็น ก้อนถูตัวที่ยางซึมไปจับก็ติดกันหมดไม่กระจายออก

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยมด้วยปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวก รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอัน เกิดจากวิเวกจะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌานมีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ So imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | parisandeti → abhisanteti parisanteti (bj: syā) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (bj: sīmu)เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยม ซาบซ่านอยู่ด้วยปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วน ไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, udakarahado ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ, devo ca na kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya. Atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa.
ubbhidodako → ubbhitodako (mr) | udakassa āyamukhaṁ → udakassāyamukhaṁ (bj) | na → (bj) | sammādhāraṁ anuppaveccheyya → sammā dhāraṁ nānuppaveccheyya (bj) | udakarahado → udakarahado gambhīro (sya-all) | ca na → pana (sya-all) | tamhāva → tamhā ca (sya-all) | abhisandeyya parisandeyya → abhisanneyya parisanneyya (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | udakarahado → udakarahado gambhīro (bj: syā) | udakassāyamukhaṁ → udakassa āyamukhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tamhāva → tamhā ca (bj: syā) | ubbhidodako → ubbhitodako (cck: ka.) | abhisanneyya → abhisandeyya parisandeyyāti dissanti (sya-all: yu.)เปรียบเหมือนห้วงน้ำลึก เป็นวังวน ไม่มีทางที่กระแสน้ำจะไหลเข้าได้ ทั้งด้านตะวันออก ด้านตะวันตก ด้านเหนือ และด้านใต้ ฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล แต่กระแสน้ำเย็นพุขึ้นจากห้วงน้ำนั้นแล้วทำ ห้วงน้ำนั้นให้ชุ่มชื่น เอิบอาบ เต็มเปี่ยม เนืองนองไปด้วยน้ำเย็น ไม่มีส่วนไหน ของห้วงน้ำนั้นที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยมด้วยปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มี ส่วนไหนของร่างกายที่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิจะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมี อุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยทั้งหลาย สรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → na nesaṁ (bj) | abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)เธอทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยมด้วยสุขอันไม่มีปีติ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่สุขอันไม่มี ปีติจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa.
saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj) | nāssa → na nesaṁ (bj) | antonimuggaposīni tāni → antonimuggapositāni (sya-all) | caggā → ca aggā (sya-all) | paripphuṭāni → paripphutāni (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni → saṁvaddhāni udakā nuggatāni (pts) | saṁvaddhāni → saṁvaḍḍhāni (bj: syā) | caggā → yāva ca aggā (bj: syā) | nesaṁ → nāssa (bj: syā) | nāssa → na nesaṁ (cck: sī.)เปรียบเหมือนในกออุบล ในกอปทุม หรือในกอบุณฑริก ดอกอุบล ดอกปทุม หรือดอกบุณฑริก บางดอกที่เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ ยังไม่พ้นน้ำ จมอยู่ ใต้น้ำและมีน้ำหล่อเลี้ยงไว้ ดอกบัวเหล่านั้นชุ่มชื่น เอิบอาบ บริบูรณ์ ซึมซาบ ด้วยน้ำเย็นตั้งแต่ยอดจดถึงเหง้า ไม่มีส่วนไหนที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำกายนี้ให้ชุ่มชื่น อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยมด้วยสุขอันไม่มีปีติ รู้สึกซาบซ่านอยู่ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่สุขอันไม่มีปีติจะไม่ถูกต้อง

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā → somanassa domanassānaṁ aṭṭhaṅgamā (sya-all) | atthaṅgamā → atthagamā (pts)ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะ โสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติ บริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ So imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)เธอมีใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง นั่งแผ่ไปทั่วกายนี้ ไม่มีส่วน ไหนของร่างกายที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, puriso odātena vatthena sasīsaṁ pārupetvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṁ assa.
pārupetvā → pārupitvā (bj, pts) | sasīsaṁ pārupetvā → sīsaṁ pārupitvā (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | sasīsaṁ → sīsaṁ (bj: syā) | pārupitvā → pārupetvā (bj: machasaṁ)คนนั่งใช้ผ้าขาวคลุมตัวตลอดศีรษะ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ผ้าขาวจะไม่ปกคลุม

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง นั่งแผ่ไปทั่วกายนี้ ไม่มีส่วนไหนของร่างกายที่ใจอันบริสุทธิ์ ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้น น้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสสติญาณ So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ, dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและ ชีวประวัติอย่างนี้ Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya, tamhāpi gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya, so tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgaccheyya. Tassa evamassa: ‘ahaṁ kho sakamhā gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatrapi evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ; tamhāpi gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatrapi evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ; somhi tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgato’ti.
agacchiṁ → agañchiṁ (bj, sya-all, km); āgañchiṁ (si, pts1ed) | agacchiṁ tatrapi → agañchiṁ tatra (bj, sya-all); agañchiṁ tatrāpi (bj); āgañchiṁ tatra (pts); āgañchiṁ tatra pi (pts) | so tamhā → tamhāpi (sya-all) | gaccheyya → āgaccheyya (bj: sīmu9) | tamhā → tamhāpi (bj: syā) | agañchiṁ → āgañchiṁ (bj: sīmu); āgacchiṁ (bj: machasaṁ) | agacchiṁ → agacchiṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เปรียบเหมือนบุรุษออกจากบ้านของตนไปสู่บ้านอื่น ออกจาก บ้านแม้นั้นไปสู่อีกบ้านหนึ่ง ออกจากบ้านแม้นั้นแล้ว กลับมาสู่บ้านของตนตามเดิม เขาจะพึงระลึกได้ว่า ‘เราออกจากบ้านของตนไปสู่บ้านโน้น ในบ้านนั้น เราได้ยืน อย่างนี้ ได้นั่งอย่างนี้ ได้พูดอย่างนี้ ได้นิ่งอย่างนี้ ออกจากบ้านแม้นั้นไปสู่บ้านโน้น แม้ในบ้านนั้น เราก็ได้ยืนอย่างนี้ ได้นั่งอย่างนี้ ได้พูดอย่างนี้ ได้นิ่งอย่างนี้ ออก จากบ้านแม้นั้นแล้วกลับมาสู่บ้านของตนตามเดิม’

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือน กันย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ เธอ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้น น้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti …pe…เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดีด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ฯลฯ seyyathāpi, bhikkhave, dve agārā sadvārā. Tattha cakkhumā puriso majjhe ṭhito passeyya manusse gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi, anucaṅkamantepi anuvicarantepi.
agārā sadvārā → sannadvārā (mr) | anucaṅkamantepi → anucaṅkamantepi anusañcarantepi (sya-all) | sadvārā → sannadvārā (cck: ka.)เรือน ๒ หลัง มีประตูอยู่ตรงกัน บุรุษผู้มีตาดี ยืนอยู่ตรงกลางจะพึงเห็นหมู่มนุษย์ กำลังเข้าสู่เรือนบ้าง กำลังออกจากเรือนบ้าง กำลังเดินไปมาบ้าง กำลังเที่ยวไปข้างโน้นข้างนี้บ้าง

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti …pe….แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดีด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไป ตามกรรมว่า ฯลฯ

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ภิกษุนั้น น้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.นี้อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati.เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นจากกามาสวะ ภวาสวะ และอวิชชาสวะ Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti:เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.รู้ชัดว่า ‘ชาติ สิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็น อย่างนี้อีกต่อไป’

Seyyathāpi, bhikkhave, pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo.สระน้ำใส สะอาด ไม่ขุ่นมัว บนยอดภูเขา คนตาดียืนที่ขอบสระ Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippisambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi, carantampi tiṭṭhantampi.
sakkharakathalampi → sakkharakaṭhalampi (bj, pts) | sippisambukampi sakkharakathalampi → sippika sambukampi sakkhara kaṭhalampi (sya-all) | carantampi tiṭṭhantampi → tiṭṭhantaṁpi carantaṁpi (sya-all) | sippisambukampi → sippikasambukampi (cck: syā. kaṁ. ka.)นั้นจะพึงเห็นหอยโข่ง หอยกาบ ก้อนกรวด และก้อนหิน หรือฝูงปลากำลังแหวก ว่ายอยู่บ้าง หยุดอยู่บ้างในสระนั้น Tassa evamassa:ก็คิดอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tatrime sippisambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī’ti’.
sakkharakathalāpi → sakkharakaṭhalāpi (bj) | sippisambukāpi sakkharakathalāpi → sippika sambukāpi sakkhara kaṭhalāpi (sya-all) | carantipi tiṭṭhantipīti → tiṭṭhantipi carantipīti (sya-all) | tiṭṭhantipī’ti → tiṭṭhantampi (bj: syā)‘สระน้ำนี้ใส สะอาด ไม่ขุ่นมัว หอยโข่งและหอยกาบ ก้อนกรวด และก้อนหินหรือฝูงปลาเหล่านี้กำลังแหวกว่าย อยู่ก็มี หยุดอยู่ก็มีในสระนั้น

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมรู้ชัดตาม ความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ฯลฯ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu ‘samaṇo’ itipi ‘brāhmaṇo’itipi ‘nhātako’itipi ‘vedagū’itipi ‘sottiyo’itipi ‘ariyo’itipi ‘arahaṁ’itipi.
arahaṁ → arahā (bj: syā)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่า ‘สมณะบ้าง พราหมณ์บ้าง นหาตกะ บ้าง เวทคูบ้าง โสตติยะบ้าง อริยะบ้าง อรหันต์บ้าง‘

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu samaṇo hoti?ภิกษุชื่อว่าสมณะ เป็นอย่างไร Samitāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all) | saṅkilesikā → ponobbhavikā (bj: machasaṁ, syā)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้นระงับ ได้แล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu samaṇo hoti.ภิกษุชื่อว่าสมณะ เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu brāhmaṇo hoti?ภิกษุชื่อว่าพราหมณ์ เป็นอย่างไร Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้นลอย ได้แล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu brāhmaṇo hoti.ภิกษุชื่อว่าพราหมณ์ เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu nhātako hoti?
nhātako → nahātako (bj, km, pts1ed) | nhātako → nahātako (pts) | nhātako → nahātako (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ภิกษุชื่อว่านหาตกะ เป็นอย่างไร Nhātāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
nhātāssa → nahātāssa (bj, pts) | jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้นอาบ ล้างแล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu nhātako hoti.
nhātako → nahātako (bj, pts)ภิกษุชื่อว่านหาตกะ เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti?ภิกษุชื่อว่าเวทคู เป็นอย่างไร Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้นรู้แจ้งแล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti.ภิกษุชื่อว่าเวทคู เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sottiyo hoti?ภิกษุชื่อว่าโสตติยะ เป็นอย่างไร Nissutāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้น ทำให้หลับหมดแล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sottiyo hoti.ภิกษุชื่อว่าโสตติยะ เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu ariyo hoti?ภิกษุชื่อว่าอริยะ เป็นอย่างไร Ārakāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ภิกษุนั้น ทำลายได้แล้ว Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu ariyo hoti.ภิกษุชื่อว่าอริยะ เป็นอย่างนี้

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ hoti?
arahaṁ → arahā (sya-all)ภิกษุชื่อว่าอรหันต์ เป็นอย่างไร Ārakāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all)คือ บาปอกุศลธรรม ที่ก่อให้เกิดความเศร้าหมอง นำไปเกิดในภพใหม่ มี ความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ห่างไกลจาก ภิกษุนั้น Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ hotī”ti.
arahaṁ → arahā (sya-all)ภิกษุชื่อว่าอรหันต์ เป็นอย่างนี้”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mahāassapurasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.มหาอัสสปุรสูตรที่ ๙ จบ