Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล

Atha kho jāṇussoṇi brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณิเข้าไปเฝ้าพระผู้ มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัย Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (cck: sī. syā. pī.)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกัน แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า

“yeme, bho gotama, kulaputtā bhavantaṁ gotamaṁ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, bhavaṁ tesaṁ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṁ tesaṁ gotamo bahukāro, bhavaṁ tesaṁ gotamo samādapetā;
samādapetā → samādāpetā (?) | samādapetā → samādāpetā (cck: ?)“ข้าแต่ท่านพระโคดม กุลบุตรทั้งหลายมีศรัทธาออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เจาะจงท่านพระโคดม ท่านพระโคดมทรงเป็นหัวหน้าของกุลบุตรเหล่านั้น เป็นผู้มี อุปการะมาก bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṁ āpajjatī”ti.
pana → (bj)เป็นผู้แนะนำให้ถือตาม ชุมชนนั้นถือเอาแบบอย่างท่านพระโคดมหรือ”

“Evametaṁ, brāhmaṇa, evametaṁ, brāhmaṇa.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น พราหมณ์ ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น Ye te, brāhmaṇa, kulaputtā mamaṁ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, ahaṁ tesaṁ pubbaṅgamo, ahaṁ tesaṁ bahukāro, ahaṁ tesaṁ samādapetā;กุลบุตรทั้งหลายมีศรัทธาออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเจาะจงเรา เราเป็นหัวหน้าของพวกเขา เป็นผู้มีอุปการะมาก mama ca pana sā janatā diṭṭhānugatiṁ āpajjatī”ti.
mama ca → mamañca (bj, sya-all, pts)เป็นผู้แนะนำให้ถือตาม ชุมชน นั้นถือเอาแบบอย่างเรา”

“Durabhisambhavāni hi kho, bho gotama, araññavanapatthāni pantāni senāsanāni, dukkaraṁ pavivekaṁ, durabhiramaṁ ekatte,
kho → (bj, pts) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ชาณุสโสณิพราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม เสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ อยู่ลำบาก ทำวิเวก ได้ยาก ในการอยู่โดดเดี่ยวก็อภิรมย์ haranti maññe mano vanāni samādhiṁ alabhamānassa bhikkhuno”ti.ได้ยาก ป่าทั้งหลายเห็นจะชักนำจิตของภิกษุผู้ยังไม่ได้สมาธิ ให้หวาดหวั่น”

“Evametaṁ, brāhmaṇa, evametaṁ, brāhmaṇa.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น Durabhisambhavāni hi kho, brāhmaṇa, araññavanapatthāni pantāni senāsanāni, dukkaraṁ pavivekaṁ, durabhiramaṁ ekatte,
kho → (bj, sya-all) | araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)พราหมณ์ ข้อนี้เป็น อย่างนั้น เสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ อยู่ลำบาก ทำวิเวกได้ยาก ในการอยู่โดดเดี่ยวก็อภิรมย์ได้ยาก ป่าทั้งหลายเห็นจะชักนำจิตของภิกษุผู้ยังไม่ได้ haranti maññe mano vanāni samādhiṁ alabhamānassa bhikkhuno.
bhikkhuno → bhikkhunoti (bj, cck, sya-all)สมาธิให้หวาดหวั่น”

Mayhampi kho, brāhmaṇa, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ เมื่อก่อน เราเป็นโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความดำริว่า ‘durabhisambhavāni hi kho araññavanapatthāni pantāni senāsanāni, dukkaraṁ pavivekaṁ, durabhiramaṁ ekatte,
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts)‘เสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ อยู่ ลำบาก ทำวิเวกได้ยาก ในการอยู่โดดเดี่ยวก็อภิรมย์ได้ยาก haranti maññe mano vanāni samādhiṁ alabhamānassa bhikkhuno’ti.ป่าทั้งหลายเห็นจะชักนำ จิตของภิกษุผู้ยังไม่ได้สมาธิให้หวาดหวั่น’

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā aparisuddhakāyakammantā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, aparisuddhakāyakammantasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts) | avhāyanti → avhayanti (bj, sya-all, pts) | vanapatthāni → araññavanapatthāni (bj: syā, machasaṁ) | aparisuddhakāyakammantasandosahetu → apparisuddha (bj: syā) | avhayanti → avhāyanti (bj: machasaṁ)‘สมณะหรือ พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งมีกายกรรมไม่บริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัว และความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือมีกายกรรมไม่บริสุทธิ์ Na kho panāhaṁ aparisuddhakāyakammanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts) | aparisuddhakāyakammanto → apparisuddha (bj: syā) | vanapatthāni → araññavanapatthāni (bj: syā, machasaṁ)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้มีกายกรรมไม่บริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่ง และป่าทึบ parisuddhakāyakammantohamasmi.เราเป็นผู้มีกายกรรมบริสุทธิ์ Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts) | aññataroti → aññatamo (bj, pts) | vanapatthāni → araññavanapatthāni (bj: syā, machasaṁ) | aññatamo → aññataro (bj: machasaṁ, syā) | aññataro → aññatamo (sya-all: sī.)พระอริยะ เหล่าใดมีกายกรรมบริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดา พระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, parisuddhakāyakammataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
parisuddhakāyakammataṁ → parisuddhakāyakammantaṁ (bj); parisuddhakāyakammantataṁ (sya-all, pts) | parisuddhakāyakammantaṁ → parisuddhakāyakammataṁ (bj: machasaṁ)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีกายกรรมบริสุทธิ์นั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้มีความปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā aparisuddhavacīkammantā …pe…‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้มีวจีกรรมไม่บริสุทธิ์ ฯลฯ aparisuddhamanokammantā …pe…มีมโนกรรมไม่บริสุทธิ์ ฯลฯ aparisuddhājīvā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, aparisuddhājīvasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all)มีการ เลี้ยงชีพไม่บริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะ หรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือมีการเลี้ยงชีพไม่บริสุทธิ์ Na kho panāhaṁ aparisuddhājīvo araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้มีการเลี้ยง ชีพไม่บริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ parisuddhājīvohamasmi.เราเป็นผู้มี การเลี้ยงชีพบริสุทธิ์ Ye hi vo ariyā parisuddhājīvā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดมีการเลี้ยงชีพบริสุทธิ์ เข้าอาศัยเสนาสนะ อันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, parisuddhājīvataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีการเลี้ยงชีพบริสุทธิ์นั้นในตน จึงถึง ความเป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๒๓๔)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā abhijjhālū kāmesu tibbasārāgā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, abhijjhālukāmesutibbasārāgasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | abhijjhālukāmesutibbasārāgasandosahetu → abhijjhālū kāmesu tibbasārāgasandosahetu (pts) | avhayanti → avhāyanti (bj: machasaṁ)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งมีปกติเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น มีความกำหนัดกล้าในกามคุณทั้งหลาย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญ เหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษ ของตนคือมีปกติเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น และมีความกำหนัดกล้าในกามคุณ ทั้งหลาย Na kho panāhaṁ abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้มีปกติเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น ไม่มีความกำหนัด กล้าในกามคุณทั้งหลาย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ anabhijjhālūhamasmi.
anabhijjhālūhamasmi → anabhijjhāluhamasmi (sya-all, pts)เรามิใช่เป็นผู้มีปกติเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น Ye hi vo ariyā anabhijjhālū araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดไม่มีปกติเพ่ง เล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, anabhijjhālutaṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ไม่มีปกติเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น นั้นในตน จึงถึงความเป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๕)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā byāpannacittā paduṭṭhamanasaṅkappā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, byāpannacittapaduṭṭhamanasaṅkappasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งมีจิตวิบัติ มีความดำริชั่วร้าย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่ง และป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความ ขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือมีจิตวิบัติและมีความดำริชั่วร้าย Na kho panāhaṁ byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้มีจิตวิบัติ มิใช่มีความดำริชั่วร้าย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ mettacittohamasmi.เราเป็นผู้มีจิตเมตตา Ye hi vo ariyā mettacittā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดมีจิตเมตตา เข้า อาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะ เหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, mettacittataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
mettacittataṁ → mettacittaṁ (pts)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีจิตเมตตานั้นในตน จึงถึงความเป็นผู้ ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๖)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā thinamiddhapariyuṭṭhitā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, thinamiddhapariyuṭṭhānasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
thinamiddhapariyuṭṭhitā araññavanapatthāni → thīnamiddhapariyuṭṭhitā araññe vanapatthāni (bj); thīnamiddhapariyuṭṭhitā arañña vanapatthāni (sya-all) | thinamiddhapariyuṭṭhānasandosahetu → thīnamiddhapariyuṭṭhānasandosahetu (bj, cck, sya-all, pts) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | thinamiddhapariyuṭṭhitā → thīnamiddhapariyuṭṭhitā (cck) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งถูกถีนมิทธะ(ความหดหู่และเซื่องซึม) กลุ้มรุมแล้ว เข้าอาศัยเสนาสนะ อันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อม ประสบความกลัวและความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือการถูก ถีนมิทธะกลุ้มรุม Na kho panāhaṁ thinamiddhapariyuṭṭhito araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
thinamiddhapariyuṭṭhito araññavanapatthāni → thīnamiddhapariyuṭṭhito araññe vanapatthāni (bj); thīnamiddhapariyuṭṭhito arañña vanapatthāni (sya-all) | thinamiddhapariyuṭṭhito → thīnamiddhapariyuṭṭhito (cck)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้ถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม เข้าอาศัยเสนาสนะอัน เงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ vigatathinamiddhohamasmi.
vigatathinamiddhohamasmi → vigatathīnamiddhohamasmi (bj, cck, sya-all, pts)เราเป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะ Ye hi vo ariyā vigatathinamiddhā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
vigatathinamiddhā araññavanapatthāni → vigatathīnamiddhā araññe vanapatthāni (bj); vigatathīnamiddhā arañña vanapatthāni (sya-all) | aññataroti → aññatamo (bj, pts) | vigatathinamiddhā → vigatathīnamiddhā (cck)พระอริยะเหล่าใด เป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, vigatathinamiddhataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
vigatathinamiddhataṁ → vigatathīnamiddhataṁ (bj, cck, sya-all, pts)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะนั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๗)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā uddhatā avūpasantacittā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, uddhataavūpasantacittasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | uddhataavūpasantacittasandosahetu → uddhatā vūpasantacittasandosahetu (sya-all, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | avūpasantacittā → uddhatāvūpasanta (bj: syā)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้ฟุ้งซ่าน มีจิตไม่สงบ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและ ป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาด อันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือเป็นผู้ฟุ้งซ่านและมีจิตไม่สงบ Na kho panāhaṁ uddhato avūpasantacitto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรา มิใช่เป็นผู้ฟุ้งซ่าน มิใช่มีจิตไม่สงบ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่ง และป่าทึบ vūpasantacittohamasmi.เราเป็นผู้มีจิตสงบแล้ว Ye hi vo ariyā vūpasantacittā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้มีจิตสงบ เข้า อาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะ เหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, vūpasantacittataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
vūpasantacittataṁ → vūpasantacittaṁ (pts)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีจิตสงบนั้นในตน จึงถึงความเป็นผู้ ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๘)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kaṅkhī vicikicchī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, kaṅkhivicikicchisandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
vicikicchī araññavanapatthāni → vecikicchī araññe vanapatthāni (bj) | kaṅkhivicikicchisandosahetu → kaṅkhāvicikicchāsandosahetu (bj); kaṅkhivecikicchisandosahetu (pts) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | vecikicchī → vicikicchi (bj: machasaṁ, syā) | kaṅkhāvicikicchāsandosahetu → kaṅkhivicikicchi (bj: machasaṁ)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้เคลือบแคลงสงสัย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาดอันเป็น อกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความเคลือบแคลงสงสัย Na kho panāhaṁ kaṅkhī vicikicchī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
kaṅkhī vicikicchī araññavanapatthāni → kaṅkhi vecikicchī araññe vanapatthāni (bj) | vecikicchī → kaṅkhivicikicchi (bj: syā)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้ เคลือบแคลงสงสัย เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ tiṇṇavicikicchohamasmi.เราเป็นผู้ ข้ามพ้นความเคลือบแคลงสงสัยแล้ว Ye hi vo ariyā tiṇṇavicikicchā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้ข้ามพ้นความสงสัยแล้ว เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะ เหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, tiṇṇavicikicchataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ข้ามพ้นความสงสัยนั้นในตน จึงถึง ความเป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๙)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā attukkaṁsakā paravambhī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, attukkaṁsanaparavambhanasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | attukkaṁsakā → attukkaṁsanakā (bj: katthaci) | attukkaṁsanaparavambhanasandosahetu → attukkaṁsanakā (bj: katthaci)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้ยกตนข่มผู้อื่น เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาดอันเป็น อกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือการยกตนข่มผู้อื่น Na kho panāhaṁ attukkaṁsako paravambhī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | attukkaṁsako → attukkaṁsanako (bj: katthaci); attukkaṁsanakā (bj: katthaci)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้ยกตนข่ม ผู้อื่น เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ anattukkaṁsako aparavambhīhamasmi.เราเป็นผู้ไม่ยกตนข่ม ผู้อื่น Ye hi vo ariyā anattukkaṁsakā aparavambhī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts) | anattukkaṁsakā → attukkaṁsanako (bj: katthaci); attukkaṁsanakā (bj: katthaci)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้ไม่ยกตนข่มผู้อื่น เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, anattukkaṁsakataṁ aparavambhitaṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
anattukkaṁsakataṁ → anattukkaṁsanakā (bj: katthaci); anattukkaṁsanakataṁ (bj: katthaci)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ไม่ยกตนข่มผู้อื่นนั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๐)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā chambhī bhīrukajātikā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, chambhibhīrukajātikasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | chambhibhīrukajātikasandosahetu → chambhī bhīrukajātikasandosahetu (bj); chambhibhirukajātika sandosahetu (sya-all) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhīrukajātikā araññavanapatthāni → bhirukajātikā arañña vanapatthāni (sya-all) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | bhīrukajātikā → chambhībhiruka (bj: syā)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้สะดุ้งกลัวและมักขลาด เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่ง และป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและ ความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความสะดุ้งกลัวและมักขลาด Na kho panāhaṁ chambhī bhīrukajātiko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | bhīrukajātiko araññavanapatthāni → bhirukajātiko arañña vanapatthāni (sya-all)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้สะดุ้งกลัวและมักขลาด เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่า โปร่งและป่าทึบ vigatalomahaṁsohamasmi.เราเป็นผู้ปราศจากความขนพองสยองเกล้า Ye hi vo ariyā vigatalomahaṁsā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็น ผู้ปราศจากความขนพองสยองเกล้า เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและ ป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, vigatalomahaṁsataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ปราศจากความสะดุ้งกลัวนั้นในตน จึงถึง ความเป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๑)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā lābhasakkārasilokaṁ nikāmayamānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, lābhasakkārasilokanikāmanasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | lābhasakkārasilokanikāmanasandosahetu → lābhasakkārasilokaṁ nikāmayamānasandosahetu (bj); lābhasakkārasilokanikāmayamāna sandosahetu (sya-all); lābhasakkārasilokanikāmasandosahetu (pts) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | nikāmayamānasandosahetu → nikāmayamānā (bj: PTS); nikāmana (bj: machasaṁ) | lābhasakkārasilokanikāmana → nikāmayamāna (cck: sī. syā.)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งปรารถนาลาภสักการะและความสรรเสริญ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบ สงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความ กลัวและความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความปรารถนา ลาภสักการะและความสรรเสริญ Na kho panāhaṁ lābhasakkārasilokaṁ nikāmayamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้ปรารถนาลาภสักการะและความ สรรเสริญ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ appicchohamasmi.เราเป็นผู้มีความ ปรารถนาน้อย Ye hi vo ariyā appicchā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดมีความปรารถนาน้อย เข้าอาศัยเสนาสนะอัน เงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, appicchataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยนั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๒)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kusītā hīnavīriyā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, kusītahīnavīriyasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
hīnavīriyā araññavanapatthāni → hīnaviriyā araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | hīnaviriyā → hīnavīriyā (bj: machasaṁ)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นผู้เกียจคร้าน ปราศจากความเพียร เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัว และความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความเป็นผู้เกียจคร้าน ปราศจากความเพียร Na kho panāhaṁ kusīto hīnavīriyo araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
hīnavīriyo araññavanapatthāni → hīnaviriyo araññe vanapatthāni (bj) | panāhaṁ → paṇāhaṁ (pts) | hīnaviriyo → hīnavīriyo (bj: machasaṁ)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้เกียจคร้าน มิใช่ปราศจากความเพียร เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ āraddhavīriyohamasmi.เราเป็นผู้ปรารภความเพียร Ye hi vo ariyā āraddhavīriyā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
āraddhavīriyā araññavanapatthāni → āraddhaviriyā araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้ปรารภความเพียร เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่ง และป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, āraddhavīriyataṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้ปรารภความเพียรนั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๓)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā muṭṭhassatī asampajānā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, muṭṭhassatiasampajānasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, sya-all, pts)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งขาดสติสัมปชัญญะ(ความระลึกได้และความรู้ตัว) เข้าอาศัยเสนาสนะ อันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบ ความกลัวและความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความเป็นผู้ ขาดสติสัมปชัญญะ Na kho panāhaṁ muṭṭhassati asampajāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้ขาดสติสัมปชัญญะ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบ สงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ upaṭṭhitassatihamasmi.
upaṭṭhitasatihamasmi → upaṭṭhitassatihamasmi (bj: machasaṁ)เราเป็นผู้มีสติมั่นคง Ye hi vo ariyā upaṭṭhitassatī araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
upaṭṭhitassatī araññavanapatthāni → upaṭṭhitasatī araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้มีสติมั่นคง เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระ อริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, upaṭṭhitassatitaṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
upaṭṭhitassatitaṁ → upaṭṭhisatitaṁ (bj) | pallomamāpādiṁ → palloma māpādiṁ (bj: bujamu)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้มีสติมั่นคงนั้นในตน จึงถึงความเป็นผู้ ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๔)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā asamāhitā vibbhantacittā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, asamāhitavibbhantacittasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งมีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตดิ้นรนกวัดแกว่ง เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือ ป่าโปร่งและป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัว และความขลาดอันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความเป็นผู้มีจิตไม่ตั้ง มั่นและมีจิตดิ้นรนกวัดแกว่ง Na kho panāhaṁ asamāhito vibbhantacitto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj)ส่วนเรามิใช่เป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตไม่ดิ้นรนกวัดแกว่ง เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ samādhisampannohamasmi.เราเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสมาธิ Ye hi vo ariyā samādhisampannā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสมาธิ เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือ ป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะเหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, samādhisampadaṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
pallomamāpādiṁ → palloma māpādiṁ (bj: bujamu)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสมาธินั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๕)

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vā duppaññā eḷamūgā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, duppaññaeḷamūgasandosahetu have te bhonto samaṇabrāhmaṇā akusalaṁ bhayabheravaṁ avhāyanti.
eḷamūgā araññavanapatthāni → elamūgā araññe vanapatthāni (bj); elamūgā arañña vanapatthāni (sya-all) | duppaññaeḷamūgasandosahetu → duppaññaelamūgasandosahetu (bj, sya-all) | avhāyanti → avhayanti (bj, pts) | bhayabheravaṁ avhāyanti → bhaya bheravaṁ avhayanti (sya-all) | elamūgā → eḷamūgā (bj: machasaṁ) | duppaññaelamūgasandosahetu → eḷamūgā (bj: machasaṁ)‘สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งเป็นคนโง่เขลาเบาปัญญา เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและ ป่าทึบ สมณะหรือพราหมณ์ผู้เจริญเหล่านั้น ย่อมประสบความกลัวและความขลาด อันเป็นอกุศล เพราะเหตุแห่งโทษของตนคือความเป็นคนโง่เขลาเบาปัญญา Na kho panāhaṁ duppañño eḷamūgo araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi;
eḷamūgo araññavanapatthāni → elamūgo araññe vanapatthāni (bj); elamūgo arañña vanapatthāni (sya-all)ส่วนเรา มิใช่เป็นผู้โง่เขลาเบาปัญญา เข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ paññāsampannohamasmi.เราเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญา Ye hi vo ariyā paññāsampannā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti tesamahaṁ aññataro’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | aññataroti → aññatamo (bj, pts)พระอริยะเหล่าใดเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญา เข้าอาศัย เสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ เราเป็นผู้หนึ่งในบรรดาพระอริยะ เหล่านั้น’ Etamahaṁ, brāhmaṇa, paññāsampadaṁ attani sampassamāno bhiyyo pallomamāpādiṁ araññe vihārāya.
pallomamāpādiṁ → palloma māpādiṁ (bj: bujamu)พราหมณ์ เราเห็นชัดซึ่งความเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญานั้นในตน จึงถึงความ เป็นผู้ปลอดภัยอย่างยิ่งเพื่ออยู่ในป่า (๑๖)

Soḷasapariyāyaṁ niṭṭhitaṁ.
soḷasapariyāyaṁ → soḷasapariyāyaṁ niṭṭhitaṁ (bj: machasaṁ, syā)เหตุสะดุ้งกลัวการอยู่ในเสนาสนะป่า ๑๖ ประการ จบ

Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:พราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘yannūnāhaṁ yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā—‘ทางที่ดี เราควรอยู่ในเสนาสนะ เช่นนี้ คือ cātuddasī pañcadasī aṭṭhamī ca pakkhassa—อารามเจดีย์ วนเจดีย์ รุกขเจดีย์ tathārūpāsu rattīsu yāni tāni ārāmacetiyāni vanacetiyāni rukkhacetiyāni bhiṁsanakāni salomahaṁsāni tathārūpesu senāsanesu vihareyyaṁ appeva nāmāhaṁ bhayabheravaṁ passeyyan’ti.
rattīsu → rattisu (bj, pts) | appeva nāmāhaṁ → appevanāma taṁ (bj) | appeva nāmāhaṁ bhayabheravaṁ → appevanāma taṁ bhaya bheravaṁ (sya-all) | nāmāhaṁ → nāma taṁ (pts) | rattisu → rattīsu (bj: machasaṁ, syā) | bhiṁsanakāni → hīsanakāni (bj: machasaṁ) | appevanāma → appevanāmāhaṁ (bj: machasaṁ)อันน่าสะพรึงกลัว น่าขนพองสยองเกล้า ในราตรีที่กำหนดรู้กันว่าวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ แห่งปักษ์ ด้วยหวังว่า ‘เราจะได้เห็นความน่ากลัวและความขลาด’ So kho ahaṁ, brāhmaṇa, aparena samayena yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā—ต่อมา เราได้อยู่ในเสนาสนะและราตรี cātuddasī pañcadasī aṭṭhamī ca pakkhassa—ดังกล่าวแล้วนั้น tathārūpāsu rattīsu yāni tāni ārāmacetiyāni vanacetiyāni rukkhacetiyāni bhiṁsanakāni salomahaṁsāni tathārūpesu senāsanesu viharāmi.
rattīsu → rattisu (bj, pts)เมื่อเราอยู่ในเสนาสนะนั้น Tattha ca me, brāhmaṇa, viharato mago vā āgacchati, moro vā kaṭṭhaṁ pāteti, vāto vā paṇṇakasaṭaṁ ereti;
paṇṇakasaṭaṁ → paṇṇasaṭaṁ (bj, pts1ed) | tattha → tatra (bj, pts) | mago → migo (sya-all) | paṇṇakasaṭaṁ → paṇṇasaṭaṁ (pts) | me → tattha ca me (bj: machasaṁ, syā) | mago → migo vā (bj: syā) | paṇṇasaṭaṁ → paṇṇakasaṭaṁ (bj: machasaṁ) | ereti → pāteti (bj: katthaci) | paṇṇakasaṭaṁ → paṇṇasaṭaṁ (cck: sī. pī.) | paṇṇakasaṭaṁ → pattasaṭaṁ (sya-all: sī.)สัตว์ป่ามา นกยูงทำไม้ให้ตกลงมา หรือลมพัดเศษใบไม้ให้ตกลงมา tassa mayhaṁ brāhmaṇa etadahosi:
tassa mayhaṁ brāhmaṇa etadahosi → tassa mayhaṁ evaṁ hoti (bj, pts1ed); tassa mayhaṁ brāhmaṇa evaṁ hoti (sya-all) | brāhmaṇa etadahosi → evaṁ hoti (pts) | mayhaṁ → tassa mayhaṁ brāhmaṇa (bj: machasaṁ, syā) | hoti → etadahosi (bj: machasaṁ) | etadahosi → tassa mayhaṁ evaṁ hoti (cck: sī. syā.)เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘etaṁ nūna taṁ bhayabheravaṁ āgacchatī’ti.‘ความกลัวและความขลาด นี้นั้นย่อมเกิดขึ้นแน่นอน’ Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi:เรานั้นได้มีความดำริว่า ‘kiṁ nu kho ahaṁ aññadatthu bhayapaṭikaṅkhī viharāmi?
bhayapaṭikaṅkhī → bhayapāṭikaṅkhī (bj) | bhayapaṭikaṅkhī → bhayapāṭikaṅkhī (cck: sī.)‘เพราะเหตุไร เราจึงหวังเฉพาะ แต่เรื่องความกลัวอยู่อย่างเดียว Yannūnāhaṁ yathābhūtaṁ yathābhūtassa me taṁ bhayabheravaṁ āgacchati, tathābhūtaṁ tathābhūtova taṁ bhayabheravaṁ paṭivineyyan’ti.
tathābhūtaṁ tathābhūtova → tathābhūtatathābhūto va (bj); tathābhūto tathābhūtova (sya-all) | yathābhūtaṁ yathābhūtassa → yathābhūtayathābhūtassa (bj); yathābhūtassa yathābhūtassa (sya-all) | tathābhūtaṁ tathābhūtova → tathābhūtatathābhūtova (bj) | yathābhūtaṁ → yathābhūtassa (sya-all) | tathābhūtaṁ → tathābhūto (sya-all) | yathābhūtayathābhūtassa → yathābhūtaṁ yathābhūtassa (bj: machasaṁ, PTS); yathābhūtassa yathābhūtassa (bj: syā) | tathābhūtatathābhūtova → tathābhūtaṁ tathābhūtova (bj: machasaṁ, PTS); tathābhūto tathābhūtova (bj: syā) | yathābhūtassa → yathābhūtassa yathābhūtassa (cck: sī. syā.) | tathābhūtova → yathābhūto yathābhūtova (cck: sī. syā.)ทางที่ดี เราควรจะกำจัดความกลัวและความขลาด ที่เกิดขึ้นแก่เราในอิริยาบถที่เราเป็นอยู่นั้น ๆ เสีย’ Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, caṅkamantassa taṁ bhayabheravaṁ āgacchati.เมื่อเรากำลังจงกรมอยู่ ความกลัว และความขลาดเกิดขึ้นแก่เรา So kho ahaṁ, brāhmaṇa, neva tāva tiṭṭhāmi na nisīdāmi na nipajjāmi, yāva caṅkamantova taṁ bhayabheravaṁ paṭivinemi.เราจะไม่ยืน ไม่นั่ง ไม่นอน จะจงกรมอยู่ จนกว่า จะกำจัดความกลัวและความขลาดนั้นได้ เมื่อเรายืนอยู่ Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, ṭhitassa taṁ bhayabheravaṁ āgacchati.ความกลัวและความขลาด เกิดขึ้นแก่เรา เราจะไม่จงกรม So kho ahaṁ, brāhmaṇa, neva tāva caṅkamāmi na nisīdāmi na nipajjāmi. Yāva ṭhitova taṁ bhayabheravaṁ paṭivinemi.ไม่นั่ง ไม่นอน จะยืนอยู่จนกว่าจะกำจัดความกลัว และความขลาดนั้นได้ เมื่อเรานั่งอยู่ Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, nisinnassa taṁ bhayabheravaṁ āgacchati.ความกลัวและความขลาดเกิดขึ้นแก่เรา เราจะ ไม่นอน So kho ahaṁ, brāhmaṇa, neva tāva nipajjāmi na tiṭṭhāmi na caṅkamāmi, yāva nisinnova taṁ bhayabheravaṁ paṭivinemi.ไม่ยืน ไม่จงกรม จะนั่งอยู่ จนกว่าจะกำจัดความกลัวและความขลาดนั้นได้ เมื่อเรานอนอยู่ Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, nipannassa taṁ bhayabheravaṁ āgacchati.ความกลัวและความขลาดเกิดขึ้นแก่เรา เราจะไม่นั่ง So kho ahaṁ, brāhmaṇa, neva tāva nisīdāmi na tiṭṭhāmi na caṅkamāmi, yāva nipannova taṁ bhayabheravaṁ paṭivinemi.ไม่ยืน ไม่จงกรม จะนอนอยู่จนกว่าจะกำจัดความกลัวและความขลาดนั้นได้

Santi kho pana, brāhmaṇa, eke samaṇabrāhmaṇā rattiṁyeva samānaṁ divāti sañjānanti, divāyeva samānaṁ rattīti sañjānanti.พราหมณ์ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเข้าใจกลางคืนแท้ ๆ ว่าเป็น กลางวัน เข้าใจกลางวันแท้ ๆ Idamahaṁ tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sammohavihārasmiṁ vadāmi.ว่าเป็นกลางคืน เรากล่าวการมีความเข้าใจเช่นนี้ Ahaṁ kho pana, brāhmaṇa, rattiṁyeva samānaṁ rattīti sañjānāmi, divāyeva samānaṁ divāti sañjānāmi.เพราะสมณพราหมณ์เหล่านั้นอยู่ด้วยความหลง ส่วนเราเข้าใจกลางคืนแท้ ๆ ว่าเป็น กลางคืน เข้าใจกลางวันแท้ ๆ ว่าเป็นกลางวัน Yaṁ kho taṁ, brāhmaṇa, sammā vadamāno vadeyya:บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้องควร กล่าวกับเรา ‘asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti, mameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:
lokānukampāya → lokānukampakāya (sya-all) | lokānukampāya → lokānukampakāya (bj: sīmu9, PTS)ว่า ‘สัตว์ผู้ไม่มีความหลงได้อุบัติแล้วในโลก เพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก ‘asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
lokānukampāya → lokānukampakāya (sya-all) | lokānukampāya → lokānukampakāya (bj: sīmu9, PTS)เพื่ออนุเคราะห์แก่ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’

Āraddhaṁ kho pana me, brāhmaṇa, vīriyaṁ ahosi asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ.
asammuṭṭhā → appamuṭṭhā (cck); appammuṭṭhā (sya1ed, sya2ed) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj: syā) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (cck: syā.) | appammuṭṭhā → asammuṭṭhā (sya-all: sī.)พราหมณ์ เราปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน สติก็มั่นคงไม่ฟั่นเฟือน กายสงบระงับไม่กระสับกระส่าย จิตเป็นสมาธิมีอารมณ์แน่วแน่ So kho ahaṁ, brāhmaṇa, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.
jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj: sīmu9)เรานั้นสงัดจากกาม และอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจาก วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.
jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj: sīmu9)บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสภายใน มีภาวะ ที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṁ, sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedesiṁ; yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.
upekhako → upekkhako (bj: machasaṁ, syā) | upekhako → upekkhako (bj: machasaṁ, syā) | jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (bj: sīmu9)เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุ ตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข‘ เพราะ Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ (pts) | adukkhaṁasukhaṁ → adukkhamasukhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | upekhā → upekkhā (bj: machasaṁ, syā) | jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (bj: sīmu9)ละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มี ทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ วิชชา ๓

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ. So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi,
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | āneñjappatte → ānejjappatte (bj: sīmu) | pubbenivāsānussatiñāṇāya → pubbenivāsānussatiññāṇāya (bj: machasaṁ) | so → sohaṁ (bj: katthaci) | āneñjappatte → ānejjappatte (sya-all: sī.)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เรานั้นจึง น้อมจิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | vīsampi → vīsatimpi (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: sīmu9) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (bj: syā); cattālīsampi (bj: machasaṁ) | udapādiṁ → uppādiṁ (bj: katthaci)๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอัน มากบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปและวิวัฏฏกัป เป็นอันมากบ้างว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่อ อย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นก็ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นจึงมาเกิดในภพนี้ เราระลึกชาติก่อนได้หลายชาติพร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้ เราบรรลุ

Ayaṁ kho me, brāhmaṇa, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā,วิชชาที่ ๑ นี้ในปฐมยามแห่งราตรี กำจัดอวิชชาได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น avijjā vihatā vijjā uppannā, tamo vihato āloko uppanno, yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.กำจัด ความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนบุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ฉะนั้น

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | cutūpapātañāṇāya → cutūpapātaññāṇāya (bj: katthaci)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เรานั้นจึง So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi.
upapannā → uppannā (bj: katthaci)น้อมจิตไปเพื่อจุตูปปาตญาณ เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่ สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘หมู่สัตว์ที่ประกอบกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นผิด และชักชวนผู้อื่นให้ทำตามความเห็นผิด พวกเขา หลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก แต่หมู่สัตว์ที่ประกอบ กายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นชอบ และชักชวนผู้อื่นให้ทำตามความเห็นชอบ พวกเขาหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติ โลกสวรรค์’

Ayaṁ kho me, brāhmaṇa, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā,เราเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ คือ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตาม กรรมอย่างนี้แล เราบรรลุวิชชาที่ ๒ นี้ ในมัชฌิมยามแห่งราตรี avijjā vihatā vijjā uppannā, tamo vihato āloko uppanno, yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.กำจัดอวิชชา ได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น กำจัดความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนบุคคล ผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ฉะนั้น

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | khayañāṇāya → khayaññāṇāya (bj: katthaci)เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ปราศจาก ความเศร้าหมอง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ เรานั้น So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.น้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavanirodho’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.นี้อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’

Tassa me evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccittha.เมื่อเรานั้นรู้เห็นอย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นจากกามาสวะ ภวาสวะ และอวิชชาสวะ Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ ahosi.เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti abbhaññāsiṁ.รู้ชัดว่า ‘ชาติ สิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความ เป็นอย่างนี้อีกต่อไป’

Ayaṁ kho me, brāhmaṇa, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā,เราบรรลุวิชชาที่ ๓ นี้ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี avijjā vihatā vijjā uppannā, tamo vihato āloko uppanno, yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.กำจัดอวิชชา ได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น กำจัดความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนบุคคล ผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ฉะนั้น

Siyā kho pana te, brāhmaṇa, evamassa:พราหมณ์ บางคราวท่านอาจมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ajjāpi nūna samaṇo gotamo avītarāgo avītadoso avītamoho, tasmā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevatī’ti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts)‘แม้วันนี้ พระโคดม ยังไม่เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ และโมหะ เพราะฉะนั้น พระองค์จึงเข้าอาศัย เสนาสนะอันเงียบสงัดคือป่าโปร่งและป่าทึบ’ Na kho panetaṁ, brāhmaṇa, evaṁ daṭṭhabbaṁ.ท่านไม่ควรเห็นอย่างนั้น เราเห็น อำนาจประโยชน์ ๒ ประการ คือ Dve kho ahaṁ, brāhmaṇa, atthavase sampassamāno araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevāmi—
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts)(๑) การอยู่เป็นสุขในปัจจุบันของตน (๒) การอนุเคราะห์ชุมชนผู้เกิดในภายหลัง attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṁ sampassamāno, pacchimañca janataṁ anukampamāno”ti.จึงเข้าอาศัยเสนาสนะอันเงียบสงัด คือป่าโปร่งและป่าทึบ”

“Anukampitarūpā vatāyaṁ bhotā gotamena pacchimā janatā, yathā taṁ arahatā sammāsambuddhena.
anukampitarūpā vatāyaṁ → anukampitarūpāyaṁ (bj) | vatāyaṁ → yaṁ (pts) | anukampitarūpāyaṁ → anukampitarūpā vatāyaṁ (bj: machasaṁ, syā)ชาณุสโสณิพราหมณ์กราบทูลว่า “ท่านพระโคดมได้อนุเคราะห์ชุมชน ผู้เกิดในภายหลังนี้แล้ว เหมือนอย่างพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอนุเคราะห์ฉะนั้น Abhikkantaṁ, bho gotama. Abhikkantaṁ, bho gotama.ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่าน พระโคดม พระภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj, pts) | dakkhintīti → dakkhantīti (bj: machasaṁ, syā) | dakkhantīti → dakkhintīti (sya-all: sī.)ท่านพระโคดมทรง ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมี ตาดีจักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj: machasaṁ)ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และ พระสงฆ์เป็นสรณะ Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ → saraṇa gatanti (bj: katthaci) | saraṇaṅgatanti → saraṇagatantīti dissati (sya-all: yu.)ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่า เป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” ดังนี้แล

Bhayabheravasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.ภยเภรวสูตรที่ ๔ จบ