Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṁ nāma aṅguttarāpānaṁ nigamo.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ แคว้นอังคุตตราปะ

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตร และจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังอาปณนิคม Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yenaññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya.
yenaññataro → yena aññataro (sya-all)ทรงเที่ยวบิณฑบาตในอาปณนิคมแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว Taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all, km); ajjhogāhitvā (pts1ed, mr) | ajjhogāhetvā → ajjhogāhitvā (pts) | divāvihāraṁ → (pts) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ); ajjhogāhitvā (bj: PTS) | nisīdi → rukkhamūle nisīdi (bj: PTS) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (cck: sī. syā. kaṁ.); ajjhogāhitvā (cck: pī. ka.)ทรงเข้าไปยังราวป่า แห่งหนึ่งเพื่อพักผ่อนกลางวัน แล้วประทับนั่งพักกลางวัน ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง

Potaliyopi kho gahapati sampannanivāsanapāvuraṇo chattupāhanāhi jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
chattupāhanāhi → chattupāhano (mr) | sampannanivāsanapāvuraṇo → sampannanivāsanapāpuraṇo (bj, sya-all); sampannanivāsapāvuraṇo (pts) | upasaṅkamitvā → (bj) | ajjhogāhetvā → ajjhogāhitvā (pts) | sampannanivāsanapāpuraṇo → pāvuraṇe (bj: machasaṁ) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ); ajjhogāhitvā (bj: PTS) | sampannanivāsanapāvuraṇo → pāpuraṇo (cck: sī. syā. kaṁ.) | chattupāhanāhi → chattupāhano (cck: ka.) | sampannanivāsanapāpuraṇo → ba. nivāsanapāvuraṇo (sya-all: sī.) | chattupāhanāhi → ba. chattupāhano (sya-all note)แม้โปตลิยคหบดีเองก็เช่นกัน นุ่งห่มเรียบร้อยกางร่มสวมรองเท้า เดินเที่ยวเล่นอยู่ ได้เข้าไปยังราวป่านั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัย Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho potaliyaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร “saṁvijjanti kho, gahapati, āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā”ti.
saṁvijjanti → saṁvijjante (bj, pts) | saṁvijjante → saṁvijnti (bj: machasaṁ, syā) | saṁvijjanti → sīhaḷapotthake saṁvijjante joti pāṭho dissati (sya-all note)พระผู้มีพระภาค ได้ตรัสกับโปตลิยคหบดีว่า “คหบดี ที่นั่งมีอยู่ ถ้าท่านประสงค์ ก็เชิญนั่งเถิด”

Evaṁ vutte, potaliyo gahapati “gahapativādena maṁ samaṇo gotamo samudācaratī”ti kupito anattamano tuṇhī ahosi.เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสเชิญอย่างนี้แล้ว โปตลิยคหบดีโกรธ น้อยใจว่า “พระสมณโคดมตรัสเรียกเราด้วยคำว่า ‘คหบดี’ จึงทำเฉยเสีย

Dutiyampi kho bhagavā …pe…
saṁvijjante → saṁvijnti (bj: machasaṁ, syā)แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกโปตลิยคหบดีว่า “คหบดี ที่นั่งมีอยู่ ถ้าท่านประสงค์ ก็เชิญนั่งเถิด” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสเชิญอย่างนี้แล้ว โปตลิยคหบดีโกรธ น้อยใจว่า “พระสมณโคดมตรัสเรียกเราด้วยคำว่า ‘คหบดี’ จึงทำเฉยเสีย tatiyampi kho bhagavā potaliyaṁ gahapatiṁ etadavoca:แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสเรียกโปตลิยคหบดีว่า “saṁvijjanti kho, gahapati, āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā”ti.
saṁvijjanti → saṁvijjante (bj, pts)“คหบดี ที่นั่งมีอยู่ ถ้าท่านประสงค์ ก็เชิญนั่งเถิด”

Evaṁ vutte, potaliyo gahapati “gahapativādena maṁ samaṇo gotamo samudācaratī”ti kupito anattamano bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสเชิญอย่างนี้แล้ว โปตลิยคหบดีโกรธ น้อยใจว่า “พระสมณโคดม ตรัสเรียกเราด้วยคำว่า ‘คหบดี' แล้วจึงกราบทูลพระผู้มีพระภาค ว่า “tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yaṁ maṁ tvaṁ gahapativādena samudācarasī”ti.
nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (sya-all)“ท่านพระโคดม พระดำรัสที่พระองค์ตรัสเรียกข้าพระองค์ด้วยคำว่า ‘คหบดี’ นั้น ไม่เหมาะ ไม่ควรเลย”

“Te hi te, gahapati, ākārā, te liṅgā, te nimittā yathā taṁ gahapatissā”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “คหบดี กิริยาของท่าน ท่าทางของท่าน ลักษณะ ของท่านเหล่านั้น บ่งว่าเป็นกิริยา ท่าทาง ลักษณะของคหบดีอยู่”

“Tathā hi pana me, bho gotama, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti.“ใช่แล้ว ท่านพระโคดม แต่ข้าพระองค์ละทิ้งการงานทุกอย่างแล้ว ตัดขาด โวหารทุกอย่างแล้ว”

“Yathā kathaṁ pana te, gahapati, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti?“คหบดี ท่านละทิ้งการงานทุกอย่าง ตัดขาดโวหารทุกอย่าง อย่างไรเล่า”

“Idha me, bho gotama, yaṁ ahosi dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā sabbaṁ taṁ puttānaṁ dāyajjaṁ niyyātaṁ, tatthāhaṁ anovādī anupavādī ghāsacchādanaparamo viharāmi.“ท่านพระโคดม ขอประทานวโรกาส ทรัพย์ก็ดี ธัญชาติก็ดี เงินก็ดี ทองก็ดี ที่มีอยู่ทั้งหมด ข้าพระองค์มอบให้เป็นมรดกแก่บุตรทั้งหลาย ข้าพระองค์ไม่ต้อง แนะนำ ไม่ต้องตักเตือนพวกเขาในสิ่งนั้น ๆ ข้าพระองค์มีเพียงอาหารและเครื่องนุ่งห่ม ก็พอแล้ว Evaṁ kho me, bho gotama, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti.
Evaṁ kho me → evañca me (sya-all); evaṁ me (mr) | evaṁ kho → evañca (sya-all) | me → evañca me (cck: syā.); evaṁ me (cck: ka.)ท่านพระโคดม ข้าพระองค์ละทิ้งการงานทุกอย่าง ตัดขาดโวหารทุกอย่าง อย่างนี้แล”

“Aññathā kho tvaṁ, gahapati, vohārasamucchedaṁ vadasi, aññathā ca pana ariyassa vinaye vohārasamucchedo hotī”ti.
vadasi → vadesi (bj, sya-all) | vadesi → vadasi (bj: sīmu8) | vadesi → vadasi (sya-all: sī. yu.)“คหบดี การตัดขาดโวหารที่ท่านพูดมา เป็นอย่างหนึ่ง แต่การตัดขาดโวหาร ในอริยวินัย เป็นอีกอย่างหนึ่ง”

“Yathā kathaṁ pana, bhante, ariyassa vinaye vohārasamucchedo hoti?“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การตัดขาดโวหารในอริยวินัย เป็นอย่างไรเล่า Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathā ariyassa vinaye vohārasamucchedo hotī”ti.ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรม คือการตัดขาดโวหารใน อริยวินัย แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด”

“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.“คหบดี ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.โปตลิยคหบดีทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว

Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

“aṭṭha kho ime, gahapati, dhammā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti.
me → yeme pana (sya-all, mr)“คหบดี ธรรม ๘ ประการนี้ เป็นไปเพื่อการ ตัดขาดโวหาร ในอริยวินัย Katame aṭṭha?ธรรม ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo;๑. บุคคลพึงละการฆ่าสัตว์ได้ เพราะอาศัยการไม่ฆ่าสัตว์ dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabbaṁ;๒. บุคคลพึงละการลักทรัพย์ได้ เพราะอาศัยการไม่ลักทรัพย์ saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo;
saccavācaṁ → saccaṁ vācaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | saccavācaṁ → saccaṁ vācaṁ (pts) | vācaṁ → sammavācaṁ (bj: machasaṁ) | saccavācaṁ → saccaṁ vācaṁ (cck: syā.)๓. บุคคลพึงละการพูดเท็จได้ เพราะอาศัยการพูดจริง apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā;๔. บุคคลพึงละการพูดส่อเสียดได้ เพราะอาศัยการไม่พูดส่อเสียด agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo;๕. บุคคลพึงละความโลภคือความกำหนัดยินดีได้ เพราะอาศัยความไม่โลภ คือความไม่กำหนัดยินดี anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo;๖. บุคคลพึงละการนินทาและการประทุษร้ายได้ เพราะอาศัยการไม่นินทา และการไม่ประทุษร้าย akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo;
akkodhūpāyāsaṁ → akodhupāyāsaṁ (sya-all, pts) | kodhūpāyāso → kodhupāyāso (sya-all, pts)๗. บุคคลพึงละความโกรธแค้นได้ เพราะอาศัยความไม่โกรธแค้น anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo.๘. บุคคลพึงละความดูหมิ่นได้ เพราะอาศัยความไม่ดูหมิ่น Ime kho, gahapati, aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena avibhattā, ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattantī”ti.
vitthārena → vitthāretvā (mr)คหบดี ธรรม ๘ ประการนี้แล เรากล่าวโดยย่อ มิได้จำแนกให้พิสดาร ย่อม เป็นไปเพื่อการตัดขาดโวหารในอริยวินัย”

“Ye me, bhante, bhagavatā aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena avibhattā, ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti, sādhu me, bhante, bhagavā ime aṭṭha dhamme vitthārena vibhajatu anukampaṁ upādāyā”ti.
ye me → yeme pana (sya-all) | yeme → yeme pana (bj: syā) | me → ye me pana (cck: syā. ka.) | vitthārena → vitthāretvā (cck: ka.)โปตลิยคหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๘ ประการนี้ พระผู้มี พระภาคตรัสไว้โดยย่อ มิได้จำแนกให้พิสดาร ย่อมเป็นไปเพื่อการตัดขาดโวหาร ในอริยวินัย ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดอนุเคราะห์จำแนกธรรม ๘ ประการนี้ให้พิสดารแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “คหบดี ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.โปตลิยคหบดีทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“‘Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
pāṇātipāto pahātabboti → pāṇāṭipāto pahātabbo ti (pts)“เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละการฆ่าสัตว์ได้ เพราะ อาศัยการไม่ฆ่าสัตว์’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu pāṇātipātī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.‘เราเป็นผู้ฆ่าสัตว์เพราะ เหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana pāṇātipātī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya pāṇātipātapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ pāṇātipātapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā pāṇātipātapaccayā.
Ahañceva → ahañce (?) | anuviccāpi maṁ viññū → anuvicca viññū (bj, sya-all, pts1ed) | anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts) | Ahañceva → ahañce (cck: ?) | viññū → anuvicca viññū (cck: sī. syā. pī.)อนึ่ง เราเป็นผู้ฆ่าสัตว์ แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วติเตียนได้ เพราะการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย หลังจากตายแล้วทุคติเป็น อันหวังได้เพราะการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ pāṇātipāto.การฆ่าสัตว์นั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca pāṇātipātapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, pāṇātipātā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ การฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย เมื่อบุคคลเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์แล้ว อาสวะและความเร่าร้อน ที่ทำความคับแค้น เหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo’ti—‘บุคคลพึงละการฆ่าสัตว์ได้ เพราะอาศัยการไม่ฆ่าสัตว์’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabban’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละการลักทรัพย์ได้เพราะ อาศัยการไม่ลักทรัพย์’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu adinnādāyī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.‘เราเป็นผู้ลักทรัพย์เพราะ เหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana adinnādāyī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya adinnādānapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ adinnādānapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā adinnādānapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts)อนึ่ง เราเป็นผู้ลักทรัพย์ แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะการลักทรัพย์เป็น ปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะการลักทรัพย์เป็นปัจจัย หลังจากตาย แล้วทุคติเป็นอันหวังได้เพราะการลักทรัพย์เป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ adinnādānaṁ.
nīvaraṇaṁ → nivaraṇaṁ (pts)การลักทรัพย์นั่นเองเป็น สังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca adinnādānapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā adinnādānā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ การลักทรัพย์เป็นปัจจัย เมื่อบุคคลเว้นขาดจากการลักทรัพย์แล้ว อาสวะและความ เร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabban’ti—‘บุคคลพึงละการ ลักทรัพย์ได้ เพราะอาศัยการไม่ลักทรัพย์’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้ ‘Saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
saccavācaṁ → saccaṁ vācaṁ (bj, sya-all, pts) | saccaṁ → saccavācaṁ (bj: machasaṁ)เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละการพูดเท็จได้ เพราะอาศัย การพูดจริง’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
gahapati → gahepati (pts)คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu musāvādī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.‘เราเป็นผู้พูดเท็จเพราะ เหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana musāvādī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya musāvādapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ musāvādapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā musāvādapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts)อนึ่ง เราเป็นผู้พูดเท็จ แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะการพูดเท็จเป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะการพูดเท็จเป็นปัจจัย หลังจากตายแล้วทุคติ เป็นอันหวังได้เพราะการพูดเท็จเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ musāvādo.การพูดเท็จนั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca musāvādapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, musāvādā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ การพูดเท็จเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลเว้นขาดจากการพูดเท็จแล้ว อาสวะและความ เร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo’ti—
saccavācaṁ → saccaṁ vācaṁ (bj, sya-all, pts)‘บุคคลพึงละการ พูดเท็จได้ เพราะอาศัยการพูดจริง’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้ ‘Apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
pisuṇā → pisunā (bj)เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละการพูดส่อเสียดได้ เพราะ อาศัยการไม่พูดส่อเสียด’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu pisuṇavāco assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
pisuṇavāco → pisunāvāco (bj); pisuṇāvāco (pts)‘เราเป็นผู้พูดส่อเสียด เพราะเหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana pisuṇavāco assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya pisuṇavācāpaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ pisuṇavācāpaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā pisuṇavācāpaccayā.
pisuṇavāco → pisunāvāco (bj); pisuṇāvāco (pts) | pisuṇavācāpaccayā anuviccāpi maṁ → pisunāvācapaccayā anuvicca (bj); pisuṇavācapaccayā anuvicca (sya-all); pisuṇāvācāpaccayā anuvicca (pts) | pisuṇavācāpaccayā → pisunāvācapaccayā (bj); pisuṇavācapaccayā (sya-all); pisuṇāvācāpaccayā (pts) | pisunāvācapaccayā → pisuṇāvācā paccayā (bj: PTS) | pisunāvācapaccayā → pisuṇāvācā paccayā (bj: PTS)อนึ่ง เราเป็นผู้พูดส่อเสียด แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะการพูดส่อเสียด เป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะการพูดส่อเสียดเป็นปัจจัย หลังจาก ตายแล้ว ทุคติเป็นอันหวังได้เพราะการพูดส่อเสียดเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ pisuṇā vācā.
pisuṇā → pisunā (bj) | pisuṇā vācā → pisuṇavācā (sya-all)การพูดส่อเสียด นั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca pisuṇavācāpaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, pisuṇāya vācāya paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
pisuṇavācāpaccayā → pisunāvācapaccayā (bj); pisuṇavācapaccayā (sya-all); pisuṇāvācāpaccayā (pts) | pisuṇāya vācāya → pisunā vācā (bj) | vācā → pisunāya vācāya (bj: PTS)อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ การพูดส่อเสียดเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลเว้นขาดจากการพูดส่อเสียดแล้ว อาสวะและ ความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā’ti—‘บุคคลพึงละการ พูดส่อเสียดได้ เพราะอาศัยการไม่พูดส่อเสียด’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้ ‘Agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละความโลภคือความกำหนัด ยินดีได้ เพราะอาศัยความไม่โลภคือความไม่กำหนัดยินดี’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu giddhilobhī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
giddhilobhī → giddhilobhītha (sya-all)‘เราเป็นผู้มีความโลภคือ ความกำหนัดยินดีเพราะเหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัด สังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana giddhilobhī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya giddhilobhapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ giddhilobhapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā giddhilobhapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts)อนึ่ง เราเป็นผู้มีความโลภคือความกำหนัดยินดี แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้ เพราะความโลภคือความกำหนัดยินดีเป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้ เพราะความโลภคือความกำหนัดยินดีเป็นปัจจัย หลังจากตายแล้วทุคติเป็นอันหวังได้ เพราะความโลภคือความกำหนัดยินดีเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ giddhilobho.ความโลภคือความกำหนัดยินดี นั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca giddhilobhapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, giddhilobhā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
giddhilobhā paṭiviratassa → agiddhilobhassa (bj); agiddhilobhissa (sya-all, pts) | agiddhilobhassa → giddhilobhā paṭiviratassa (bj: machasaṁ)อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ ความโลภคือความกำหนัดยินดีเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลเว้นขาดจากความโลภคือความ กำหนัดยินดี อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรา กล่าวไว้ว่า ‘Agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo’ti—‘บุคคลพึงละความโลภคือความกำหนัดยินดีได้ เพราะอาศัยความไม่โลภ คือความไม่กำหนัดยินดี’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้ ‘Anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละการนินทาและการประทุษร้ายได้ เพราะอาศัยการไม่นินทาและการไม่ประทุษร้าย’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu nindārosī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.‘เราเป็นผู้มีการนินทาและ การประทุษร้ายเพราะเหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์ เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana nindārosī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya nindārosapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ nindārosapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā nindārosapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts) | viññū → anuviccāpi maṁ viññū (bj: machasaṁ)อนึ่ง เราเป็นผู้มีการนินทาและการประทุษร้าย แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้ เพราะการนินทาและการประทุษร้ายเป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะ การนินทาและการประทุษร้ายเป็นปัจจัย หลังจากตายแล้วทุคติเป็นอันหวังได้เพราะ การนินทาและการประทุษร้ายเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ nindāroso.การนินทาและการประทุษร้ายนั่นเองเป็น สังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca nindārosapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, anindārosissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้น เพราะการนินทาและการประทุษร้ายเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลไม่มีการนินทาและการ ประทุษร้าย อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรา กล่าวไว้ว่า ‘Anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo’ti—‘บุคคลพึงละการนินทาและการประทุษร้ายได้ เพราะอาศัยการไม่นินทา และการไม่ประทุษร้าย’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้ ‘Akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
akkodhūpāyāsaṁ → akodhupāyāsaṁ (sya-all, pts) | kodhūpāyāso → kodhupāyāso (sya-all) | kodhūpāyāso pahātabboti → kodhupāyāso pahātabbo ti (pts)เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละความโกรธแค้นได้ เพราะอาศัยความไม่โกรธแค้น’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu kodhūpāyāsī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
kodhūpāyāsī → kodhupāyāsī (sya-all, pts)‘เราเป็นผู้มีความ โกรธแค้น เพราะเหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์ เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana kodhūpāyāsī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya kodhūpāyāsapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ kodhūpāyāsapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā kodhūpāyāsapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj) | kodhūpāyāsī → kodhupāyāsī (sya-all, pts) | kodhūpāyāsapaccayā anuviccāpi maṁ → kodhupāyāsapaccayā anuvicca (sya-all, pts) | kodhūpāyāsapaccayā → kodhupāyāsapaccayā (sya-all, pts)อนึ่ง เราเป็นผู้มีความโกรธแค้น แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะความโกรธ แค้นเป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะความโกรธแค้นเป็นปัจจัย หลังจาก ตายแล้วทุคติเป็นอันหวังได้ เพราะความโกรธแค้นเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ kodhūpāyāso.
kodhūpāyāso → kodhupāyāso (sya-all, pts)ความโกรธแค้น นั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็นนิวรณ์ Ye ca kodhūpāyāsapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, akkodhūpāyāsissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
kodhūpāyāsapaccayā → kodhupāyāsapaccayā (sya-all, pts) | vighātapariḷāhā akkodhūpāyāsissa → vighāta pariḷāhā akodhupāyāsissa (sya-all) | akkodhūpāyāsissa → akodhupāyāsissa (pts)อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ ความโกรธแค้นเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลไม่มีความโกรธแค้น อาสวะและความเร่าร้อน ที่ทำความโกรธแค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo’ti—
akkodhūpāyāsaṁ → akodhupāyāsaṁ (sya-all, pts) | kodhūpāyāso → kodhupāyāso (sya-all) | kodhūpāyāso pahātabboti → kodhupāyāso pahātabbo ti (pts)‘บุคคลพึงละความโกรธแค้นได้ เพราะอาศัยความไม่โกรธแค้น’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แลว่า ‘บุคคลพึงละความดูหมิ่นได้ เพราะ อาศัยความไม่ดูหมิ่น’ เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu atimānī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.‘เราเป็นผู้ดูหมิ่นเพราะ เหตุแห่งสังโยชน์เหล่าใด เราพึงปฏิบัติเพื่อละ เพื่อตัดสังโยชน์เหล่านั้นเสีย Ahañceva kho pana atimānī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya atimānapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ atimānapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā atimānapaccayā.
anuviccāpi maṁ → anuvicca (bj, sya-all, pts)อนึ่ง เราเป็นผู้ดูหมิ่น แม้ตนเองก็ยังติเตียนตนได้เพราะความดูหมิ่นเป็นปัจจัย ผู้รู้ใคร่ครวญแล้วพึงติเตียนได้เพราะความดูหมิ่นเป็นปัจจัย หลังจากตายแล้วทุคติ เป็นอันหวังได้เพราะความดูหมิ่นเป็นปัจจัย’ Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ atimāno.ความดูหมิ่นนั่นเองเป็นสังโยชน์ เป็น นิวรณ์ Ye ca atimānapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, anatimānissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.อนึ่ง อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับแค้นเหล่าใด จะพึงเกิดขึ้นเพราะ ความดูหมิ่นเป็นปัจจัย เมื่อบุคคลไม่ดูหมิ่น อาสวะและความเร่าร้อนที่ทำความคับ แค้นเหล่านั้นจะไม่มี คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘Anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo’ti—‘บุคคลพึงละความดูหมิ่นได้ เพราะอาศัย ความไม่ดูหมิ่น’ iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

Ime kho, gahapati, aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena vibhattā, ye ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti;
vibhattā → avibhattā (sya-all, mr) | vinaye → vinaye pahānāya (sya-all) | vibhattā → avibhattā (bj: syā) | vibhattā → avibhattā (cck: syā. ka.)คหบดี ธรรม ๘ ประการที่เป็นไปเพื่อละ เพื่อตัดขาดโวหารในอริยวินัย เรากล่าวไว้โดยย่อ จำแนกไว้แล้วโดยพิสดาร na tveva tāva ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hotī”ti.
tāva → tāva gahapati (sya-all) | vohārasamucchedo → vohārassa samucchedo (sya-all)แต่เพียงเท่านี้ยังไม่ชื่อว่าเป็นการตัด ขาดโวหารทั้งสิ้นได้ครบถ้วนโดยประการทั้งปวงในอริยวินัย”

“Yathā kathaṁ pana, bhante, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti?โปตลิยคหบดีทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่างไรเล่า จึงจะชื่อว่า เป็นการตัดขาดโวหารทั้งสิ้น ได้ครบถ้วนโดยประการทั้งปวงในอริยวินัย Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathā ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hotī”ti.
vohārasamucchedo → vohārassa samucchedo (sya-all)ขอประทาน วโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ โดยวิธีที่จะตัดขาด โวหารทั้งสิ้นได้ครบถ้วนโดยประการทั้งปวงในอริยวินัยด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “คหบดี ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.โปตลิยคหบดีทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

1. Kāmādīnavakathāโทษแห่งกาม ๗ ประการ

“Seyyathāpi, gahapati, kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṁ paccupaṭṭhito assa.
goghātakasūnaṁ → goghātakasūṇaṁ (bj)“คหบดี เปรียบเหมือนสุนัขที่กำลังหิวโซ ยืนอยู่ใกล้เขียงของคนฆ่าโค Tamenaṁ dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ upasumbheyya.
upasumbheyya → upacchubheyya (bj, pts1ed); upacchūbheyya (sya-all, km); upaccumbheyya (mr) | sunikkantaṁ nikkantaṁ → sunikantanikantaṁ (bj) | lohitamakkhitaṁ upasumbheyya → lohitamakkhittaṁ upacchubheyya (bj) | upasumbheyya → upacchubheyya (pts) | sunikantanikantaṁ → sunikantaṁ nikantaṁ (bj: sīmu8) | upacchubheyya → upacchūbheyya (bj: syā) | upasumbheyya → upacchubheyya (cck: sī. pī.); upacchūbheyya (cck: syā. kaṁ.); upaccumbheyya (cck: ka.)คนฆ่าโคหรือลูกมือของคนฆ่าโคผู้ชำนาญ โยนโครงกระดูกที่เชือดชำแหละเนื้อออก หมดแล้ว แต่มีเลือดติดอยู่บ้างไปให้มัน Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu kho so kukkuro amuṁ aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ palehanto jighacchādubbalyaṁ paṭivineyyā”ti?
kho → (bj, sya-all, pts) | sunikkantaṁ nikkantaṁ → sunikantanikantaṁ (bj) | lohitamakkhitaṁ palehanto → lohitamakkhittaṁ paḷikhādento (bj) | palehanto → palikhādanto (pts) | paḷikhādento → palehanto (bj: machasaṁ, syā) | palehanto → palikhādanto (sya-all: sī.)สุนัขตัวนั้น เมื่อแทะโครงกระดูกที่เชือดชำแหละเนื้อออกหมดแล้ว แต่มีเลือดติดอยู่บ้างนั้น จะบรรเทาความหิวได้บ้างไหม”

“No hetaṁ, bhante”.“ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า” “Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “Aduñhi, bhante, aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ.
sunikkantaṁ nikkantaṁ → sunikantanikantaṁ (bj)“เพราะโครงกระดูกที่เชือดชำแหละเนื้อออกหมดแล้วนั้น แม้จะมีเลือดติด อยู่บ้าง Yāvadeva pana so kukkuro kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.
yāvadeva → yāvadeva ca (bj, sya-all, pts)สุนัขนั้นก็จะพึงมีความเหน็ดเหนื่อยและความหิวมากขึ้นอีก พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:“คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (bj, sya1ed, sya2ed, km) | bahupāyāsā → bahūpāyāsā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)‘พระผู้มี พระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยโครงกระดูก มีทุกข์มาก มีความคับแค้น มาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā, yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts) | lokāmisūpādānā → lokāmisupādānā (pts)ครั้นเห็นโทษแห่งกามนี้ตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว จึงเว้นอุเบกขาที่มีอารมณ์ต่างกัน ที่อิงอาศัยอารมณ์ ต่างกัน แล้วเจริญอุเบกขาที่มีอารมณ์เดียว ที่อิงอาศัยอารมณ์เดียว ซึ่งเป็นที่ดับไม่ เหลือแห่งความถือมั่นโลกามิสโดยประการทั้งปวง

Seyyathāpi, gahapati, gijjho vā kaṅko vā kulalo vā maṁsapesiṁ ādāya uḍḍīyeyya.
uḍḍīyeyya → uḍḍayeyya (sya-all, pts1ed) | kaṅko → kaṅkho (sya-all) | maṁsapesiṁ ādāya uḍḍīyeyya → maṁsapesimādāya uḍḍayeyya (sya-all) | uḍḍīyeyya → uḍḍayeyya (pts) | uḍḍīyeyya → uḍḍayeyya (bj: PTS, syā) | uḍḍīyeyya → uḍḍayeyya (cck: syā. pī.) | vā → ba. kaṅko vā (sya-all note)คหบดี เปรียบเหมือนนกแร้ง นกตะกรุม หรือนกเหยี่ยว คาบชิ้นเนื้อ บินไป ฝูงนกแร้งก็ดี Tamenaṁ gijjhāpi kaṅkāpi kulalāpi anupatitvā anupatitvā vitaccheyyuṁ vissajjeyyuṁ.
vissajjeyyuṁ → virājeyyuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | kaṅkāpi → kaṅkhāpi (sya-all) | vissajjeyyuṁ → virājeyyuṁ (pts) | virājeyyuṁ → visajjeyyuṁ (bj: machasaṁ) | vissajjeyyuṁ → virājeyyuṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ฝูงนกตะกรุมก็ดี ฝูงนกเหยี่ยวก็ดี พากันโผเข้าไปรุมจิกทึ้ง ชิ้นเนื้อนั้น Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร sace so gijjho vā kaṅko vā kulalo vā taṁ maṁsapesiṁ na khippameva paṭinissajjeyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
kaṅko → kaṅkho (sya-all)ถ้านกแร้ง นกตะกรุม หรือนกเหยี่ยวนั้น ไม่รีบปล่อยชิ้นเนื้อนั้นเสีย มันอาจถึงตาย หรือได้รับทุกข์ปางตาย เพราะชิ้นเนื้อนั้น เป็นเหตุใช่ไหม”

“Evaṁ, bhante”.“ใช่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:“คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘maṁsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.‘พระผู้มี พระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยชิ้นเนื้อ มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts) | lokāmisūpādānā → lokāmisupādānā (pts)ครั้นเห็นโทษแห่งกามนี้ตามความเป็นจริง ด้วย ปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว จึงเว้นอุเบกขาที่มีอารมณ์ต่างกัน ที่อิงอาศัยอารมณ์ ต่างกัน แล้วเจริญอุเบกขาที่มีอารมณ์เดียว ที่อิงอาศัยอารมณ์เดียว ซึ่งเป็นที่ดับ ไม่เหลือแห่งความถือมั่นโลกามิสโดยประการทั้งปวง

Seyyathāpi, gahapati, puriso ādittaṁ tiṇukkaṁ ādāya paṭivātaṁ gaccheyya.
paṭivātaṁ → pativātaṁ (sya-all)คหบดี เปรียบเหมือนบุรุษถือคบหญ้าที่ไฟติดลุกโชนเดินทวนลมไป Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร sace so puriso taṁ ādittaṁ tiṇukkaṁ na khippameva paṭinissajjeyya tassa sā ādittā tiṇukkā hatthaṁ vā daheyya bāhuṁ vā daheyya aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ daheyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
daheyya aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ → daheyya. aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ (bj, pts1ed); ḍaheyya … (sya-all) | bāhuṁ → bāhaṁ (bj, pts) | aññataraṁ vā → (bj, pts) | daheyya → ḍaheyya (sya-all); vā ḍaheyya (sya-all) | vā → aññataraṁ vā aññataraṁ vā (bj: machasaṁ) | aṅgapaccaṅgaṁ → daheyya. aññataraṁ vā aṅgapaccaṅga (cck: sī. pī.)ถ้าบุรุษนั้นไม่รีบปล่อยคบหญ้า ที่มีไฟติดลุกโชน นั้นเสีย คบหญ้าที่มีไฟติดลุกโชนนั้นก็จะพึงไหม้มือ ไหม้แขน หรืออวัยวะน้อยใหญ่ ส่วนใดส่วนหนึ่งของเขา เขาอาจถึงตาย หรือได้รับทุกข์ปางตาย เพราะคบเพลิงนั้น เป็นเหตุใช่ไหม”

“Evaṁ, bhante”.“ใช่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:“คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all)‘พระผู้มี พระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยคบเพลิง มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā …pe… tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts)ครั้นเห็นโทษของกามนี้ตามความเป็นจริง ด้วย ปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ฯลฯ เจริญอุเบกขา...

Seyyathāpi, gahapati, aṅgārakāsu sādhikaporisā, pūrā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ.คหบดี เปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิงมีความลึกกว่า ๑ ชั่วบุรุษ เต็ม ด้วยถ่านเพลิงที่ปราศจากเปลว ปราศจากควัน Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo.
dukkhapaṭikkūlo → dukkhappaṭikkūlo (bj: machasaṁ)ลำดับนั้น บุรุษผู้หนึ่งเป็นคนรักชีวิต ไม่อยากตาย รักสุขเกลียดทุกข์มาถึงเข้า Tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuṁ upakaḍḍheyyuṁ.มีชาย ๒ คนเป็นคนแข็งแรงช่วยกัน จับแขนเขาข้างละคนฉุดเข้าไปยังหลุมถ่านเพลิง Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu so puriso iticiticeva kāyaṁ sannāmeyyā”ti?
iticiticeva → iti cīti ceva (sya-all)คนผู้นั้นจะพึงน้อมกายเข้าไปอย่างนั้น ใช่ไหม”

“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → no hetaṁ (sya-all)“ไม่ใช่ พระพุทธเจ้าข้า” “Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “Viditañhi, bhante, tassa purisassa imañcāhaṁ aṅgārakāsuṁ papatissāmi, tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchissāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti.
imañcāhaṁ → imañcehaṁ (bj); imañca ahaṁ (sya-all, pts) | papatissāmi tatonidānaṁ → patissāmi tato nidānaṁ (bj) | nigacchissāmi → nigacchāmi (bj, pts)“เพราะบุรุษผู้นั้นรู้ว่า ‘ถ้าเราจักตกลงไปยังหลุมถ่านเพลิงนี้ อาจถึงตายหรือ ได้รับทุกข์ปางตาย เพราะหลุมถ่านเพลิงนั้นเป็นเหตุ’ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:“คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all)‘พระผู้มี พระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยหลุมถ่านเพลิง มีทุกข์มาก มีความ คับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā …pe… tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts)ครั้นเห็นโทษของกามนี้ตามความ เป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ฯลฯ เจริญอุเบกขา...

Seyyathāpi, gahapati, puriso supinakaṁ passeyya ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ.
pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ → pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ (pts)คหบดี คนฝันเห็นสวน ป่า สถานที่ สระโบกขรณี ที่น่ารื่นรมย์ So paṭibuddho na kiñci paṭipasseyya.
paṭipasseyya → passeyya (bj, sya-all, km, pts1ed) | paṭipasseyya → passeyya (pts) | passeyya → paṭipasseyya (bj: machasaṁ) | paṭipasseyya → passeyya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เขาตื่นขึ้นมาก็ไม่เห็นอะไรเลย

Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:แม้ฉันใด อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ ชัดดังนี้ว่า ‘supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti …pe…
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all)‘พระผู้มีพระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยความฝัน มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง ฯลฯ tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts)เจริญอุเบกขา...

Seyyathāpi, gahapati, puriso yācitakaṁ bhogaṁ yācitvā yānaṁ vā poriseyyaṁ pavaramaṇikuṇḍalaṁ.
yānaṁ vā → yānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | poriseyyaṁ → poroseyyaṁ (bj, pts1ed, mr); oropeyya (sya-all, km) | vā poriseyyaṁ → oropeyya (sya-all); poroseyyaṁ (pts) | vā → yānaṁ (bj: syā, PTS) | poroseyyaṁ → poriseyyaṁ (bj: machasaṁ) | vā → yānaṁ (cck: syā. kaṁ. pī.) | poriseyyaṁ → poroseyyaṁ (cck: sī. pī. ka.); oropeyya (cck: syā. kaṁ.)คหบดี เปรียบเหมือนคนยืมทรัพย์สมบัติคือแก้วมณีและกุณฑลอย่างดี (ของบุคคลอื่น) นั่งยานพาหนะไป So tehi yācitakehi bhogehi purakkhato parivuto antarāpaṇaṁ paṭipajjeyya.เขาสวมใส่ทรัพย์สมบัติที่ตนยืมมาไว้รอบตัว เดินไประหว่างร้านค้าในตลาด Tamenaṁ jano disvā evaṁ vadeyya:ประชาชนเห็นเขาแล้วก็ซุบซิบกันอย่างนี้ว่า ‘bhogī vata bho puriso, evaṁ kira bhogino bhogāni bhuñjantī’ti.‘คนนี้ รวยจริง พวกคนรวยเขาใช้สอยสมบัติกันอย่างนี้เอง’ Tamenaṁ sāmikā yattha yattheva passeyyuṁ tattha tattheva sāni hareyyuṁ.
tattheva → tattheva sāmikā (sya-all)พวกเจ้าของพบเขา ณ ที่ใด ที่หนึ่งเข้า ก็จะพึงนำเอาของของตนคืนไปในที่นั้น ๆ Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, alaṁ nu kho tassa purisassa aññathattāyā”ti?ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สมควรไหมกับการที่คนผู้นั้นไม่แสดงอาการหวงแหนในทรัพย์สมบัติ”

“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → no hetaṁ (sya-all)“สมควร พระพุทธเจ้าข้า” “Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “Sāmino hi, bhante, sāni harantī”ti.
harantīti → arahantīti (bj)“เพราะเจ้าของ(มีสิทธิ์) จะนำของของตนคืนไป พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:“คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ชัดดังนี้ว่า ‘yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti …pe…
bhiyyoti → bhiyyoti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā (bj) | bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all)‘พระผู้มี พระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยของขอยืม มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ ฯลฯ tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts)เจริญอุเบกขา...

Seyyathāpi, gahapati, gāmassa vā nigamassa vā avidūre tibbo vanasaṇḍo.คหบดี เปรียบเหมือนราวป่าใหญ่ไม่ไกลจากหมู่บ้านหรือนิคม Tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, na cassu kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
upapannaphalo → uppannaphalo (sya-all) | upapannaphalo → uppannaphalo (bj) | cassu → cāssu (sya-all, pts) | upapannaphalo → uppannaphalo (cck: syā.)ต้นไม้ ในราวป่านั้นมีผลดกดาษดื่น แต่ยังไม่หล่นลงมาเลยสักผลเดียว Atha puriso āgaccheyya phalatthiko phalagavesī phalapariyesanaṁ caramāno.ชายคนหนึ่งผู้ ต้องการผลไม้ เที่ยวเสาะแสวงหาผลไม้ So taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā taṁ rukkhaṁ passeyya sampannaphalañca upapannaphalañca.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj); ajjhogāhitvā (pts) | upapannaphalañca → uppannaphalañca (sya-all) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ)เขามาถึงราวป่านั้น เห็นต้นไม้ที่มีผลดก ดาษดื่นนั้น Tassa evamassa:เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, natthi ca kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
upapannaphalo → uppannaphalo (sya-all)‘ต้นไม้นี้มีผลดกดาษดื่น แต่ไม่มีผลหล่นลงมาสัก ผลเดียว Jānāmi kho panāhaṁ rukkhaṁ ārohituṁ.
ārohituṁ → āruhituṁ (bj); abhiruyhituṁ (sya-all) | āruhituṁ → ārohituṁ (bj: machasaṁ, PTS); abhiruyhituṁ (bj: syā) | ārohituṁ → āruhituṁ (cck: sī.) | abhiruyhituṁ → ārohituṁ (sya-all: yu.)แต่เรารู้วิธีปีนขึ้นต้นไม้ Yannūnāhaṁ imaṁ rukkhaṁ ārohitvā yāvadatthañca khādeyyaṁ ucchaṅgañca pūreyyan’ti.
ārohitvā → āruhitvā (bj); abhiruyhitvā (sya-all) | āruhitvā → ārohitvā (bj: machasaṁ, PTS); abhiruyhitvā (bj: syā)ทางที่ดี เราควรปีนขึ้นต้นไม้นี้แล้วกินพออิ่ม และ ใส่พกให้เต็ม’ So taṁ rukkhaṁ ārohitvā yāvadatthañca khādeyya ucchaṅgañca pūreyya.
ārohitvā → āruhitvā (bj); abhiruyhitvā (sya-all) | āruhitvā → ārohitvā (bj: machasaṁ, PTS); abhiruyhitvā (bj: syā)เขาจึงปีนขึ้นต้นไม้นั้นแล้วกินพออิ่มและใส่พกให้เต็ม Atha dutiyo puriso āgaccheyya phalatthiko phalagavesī phalapariyesanaṁ caramāno tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya.
kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (sya-all, km, mr) | kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (cck: syā. kaṁ. ka.)ต่อมา ชายคนที่ ๒ ต้องการผลไม้ถือขวานที่คมกริบเที่ยวเสาะแสวงหาผลไม้ So taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā taṁ rukkhaṁ passeyya sampannaphalañca upapannaphalañca.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all); ajjhogāhitvā (pts) | upapannaphalañca → uppannaphalañca (bj, sya-all)เขามาถึงราวป่านั้น เห็น ต้นไม้มีผลดกดาษดื่น Tassa evamassa:เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, natthi ca kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
upapannaphalo → uppannaphalo (bj, sya-all) | kho → (sya-all)‘ต้นไม้นี้มีผลดกดาษดื่น แต่ไม่มีผลหล่น ลงมาสักผลเดียว Na kho panāhaṁ jānāmi rukkhaṁ ārohituṁ.
ārohituṁ → āruhituṁ (bj); abhiruyhituṁ (sya-all)และเราก็ไม่รู้วิธีปีนขึ้นต้นไม้ Yannūnāhaṁ imaṁ rukkhaṁ mūlato chetvā yāvadatthañca khādeyyaṁ ucchaṅgañca pūreyyan’ti.ทางที่ดี เราควรจะตัดต้นไม้นี้ที่โคนต้น แล้วกินพออิ่มและใส่พกให้เต็ม’ So taṁ rukkhaṁ mūlatova chindeyya.เขาจึงตัดต้นไม้นั้นที่โคนต้น Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,ท่านเข้าใจความข้อนั้น ว่าอย่างไร amuko yo so puriso paṭhamaṁ rukkhaṁ ārūḷho sace so na khippameva oroheyya tassa so rukkho papatanto hatthaṁ vā bhañjeyya pādaṁ vā bhañjeyya aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ bhañjeyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
amuko yo → asu yo (bj, pts1ed); amuko (sya-all) | amuko → asu (bj, pts) | ārūḷho → āruḷho (sya-all) | aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ → aṅgapaccaṅgam (pts) | vā → va (pts) | yo → amuko yo (bj: machasaṁ); amuko (bj: syā) | oroheyya → oruheyya (bj: sīmu8, syā) | amuko → asu (cck: sī. pī.) | amuko → asuko (sya-all: sī.)ชายคนแรกโน้นที่ปีนขึ้นต้นไม้ก่อน ถ้าไม่รีบลงมา ต้นไม้ก็ล้มทับมือเท้า หรืออวัยวะน้อยใหญ่ส่วนใดส่วนหนึ่งของเขาหักได้ เขาอาจถึงตายหรือได้รับทุกข์ ปางตาย เพราะต้นไม้นั้นเป็นเหตุใช่ไหม”

“Evaṁ, bhante”.“ใช่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “คหบดี อริยสาวกก็อย่างนั้นเหมือนกัน เห็นประจักษ์ ชัดดังนี้ว่า ‘rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.‘พระผู้มีพระภาคตรัสกามทั้งหลายว่า มีอุปมาด้วยผลไม้ มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่มากยิ่ง’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
tamevūpekkhaṁ → tameva upekkhaṁ (sya-all); tamev upekhaṁ (pts) | lokāmisūpādānā → lokāmisupādānā (pts)ครั้นเห็นโทษของกามนี้ตาม ความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว จึงเว้นอุเบกขาที่มีอารมณ์ต่างกัน ที่อิงอาศัยอารมณ์ต่างกันแล้ว เจริญอุเบกขาที่มีอารมณ์เดียว ที่อิงอาศัยอารมณ์เดียว ซึ่งเป็นที่ดับไม่เหลือแห่งความถือมั่นโลกามิสโดยประการทั้งปวง

Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati,
imaṁyeva → imameva (sya-all)คหบดี อริยสาวกนี้นั้นแล อาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์เพราะ อุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
dvepi → dvepi jātiyo tissopi (bj)คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้

Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate …pe… yathākammūpage satte pajānāti.
imaṁyeva → imameva (sya-all)อริยสาวกนี้นั้นแล อาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้ เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและ เกิดไม่ดี ฯลฯ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมอย่างนี้แล

Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.อริยสาวกนี้นั้นแล อาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้ ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน

Ettāvatā kho, gahapati, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti.คหบดี เพียงเท่านี้แล ชื่อว่าเป็นการตัดขาดโวหารทั้งสิ้นได้ครบถ้วนโดยประการ ทั้งปวงในอริยวินัย

Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,คหบดี ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร yathā ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti, api nu tvaṁ evarūpaṁ vohārasamucchedaṁ attani samanupassasī”ti?
sabbaṁ sabbathā → (bj) | samanupassasīti → samanupassīti (sya-all)ท่านพิจารณาเห็นการตัดขาด โวหารเห็นปานนี้ในตน เหมือนการตัดขาดโวหารทั้งสิ้นได้ครบถ้วนโดยประการทั้งปวง ในอริยวินัย กระนั้นหรือ”

“Ko cāhaṁ, bhante, ko ca ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo.
ko → yo (sya-all)โปตลิยคหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พิจารณาเห็นเช่นนั้น กระไรได้ Ārakā ahaṁ, bhante, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedā.
ārakā ahaṁ → ārakāhaṁ (sya-all) | ahaṁ → haṁ (pts)ซ้ำข้าพระองค์ยังกลับเป็นผู้ไกลจากการตัดขาดโวหารทั้งสิ้นได้ครบถ้วน โดย ประการทั้งปวงในอริยวินัยเสียอีก Mayañhi, bhante, pubbe aññatitthiye paribbājake anājānīyeva samāne ājānīyāti amaññimha, anājānīyeva samāne ājānīyabhojanaṁ bhojimha, anājānīyeva samāne ājānīyaṭhāne ṭhapimha;
anājānīyeva → anājānānīyeva (sya-all)เพราะเมื่อก่อนข้าพระองค์เข้าใจผิดพวกอัญเดียรถีย์ ปริพาชกผู้ไม่รู้ทั่วถึงว่า ‘เป็นผู้รู้ทั่วถึง’ ได้คบหาพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้ไม่รู้ทั่วถึง ว่า ‘คบหาบุคคลผู้รู้ทั่วถึง’ ได้ยกย่องพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้ไม่รู้ทั่วถึงไว้ในฐานะ แห่งบุคคลผู้รู้ทั่วถึง bhikkhū pana mayaṁ, bhante, ājānīyeva samāne anājānīyāti amaññimha, ājānīyeva samāne anājānīyabhojanaṁ bhojimha, ājānīyeva samāne anājānīyaṭhāne ṭhapimha;แต่กลับเข้าใจภิกษุทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงว่า ‘เป็นผู้ไม่รู้ทั่วถึง’ ได้คบหา ภิกษุทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงว่า ‘คบหาบุคคลผู้ไม่รู้ทั่วถึง’ ได้ตั้งภิกษุทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงไว้ใน ฐานะแห่งบุคคลผู้ไม่รู้ทั่วถึง idāni pana mayaṁ, bhante, aññatitthiye paribbājake anājānīyeva samāne anājānīyāti jānissāma, anājānīyeva samāne anājānīyabhojanaṁ bhojessāma, anājānīyeva samāne anājānīyaṭhāne ṭhapessāma.
bhojessāma → bhojissāma (sya-all) | bhojessāma anājānīyeva → bhojissāma anājānīye va (pts) | anājānīyaṭhāne ṭhapessāma → anājānīyaṭṭhāne ṭhapissāma (pts) | bhojessāma → bhojissāma (bj: sīmu8, syā)แต่บัดนี้ ข้าพระองค์รู้จักพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้ไม่รู้ ทั่วถึงว่า ‘เป็นผู้ไม่รู้ทั่วถึง’ คบหาพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้ไม่รู้ทั่วถึงว่า ‘คบหา บุคคลผู้ไม่รู้ทั่วถึง’ ตั้งพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้ไม่รู้ทั่วถึงไว้ในฐานะแห่งบุคคลผู้ ไม่รู้ทั่วถึง Bhikkhū pana mayaṁ, bhante, ājānīyeva samāne ājānīyāti jānissāma, ājānīyeva samāne ājānīyabhojanaṁ bhojessāma, ājānīyeva samāne ājānīyaṭhāne ṭhapessāma.
bhojessāma → bhojissāma (sya-all) | bhojessāma ājānīyeva → bhojissāma ājānīye va (pts) | ājānīyaṭhāne ṭhapessāma → ājānīyaṭṭhāne ṭhapissāma (pts) | ṭhapessāma → ṭhapissāma (bj: sīmu8)แต่รู้จักภิกษุทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงว่า ‘เป็นผู้รู้ทั่วถึง’ คบหาภิกษุทั้งหลายผู้รู้ ทั่วถึงว่า ‘คบหาบุคคลผู้รู้ทั่วถึง’ ตั้งภิกษุทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงไว้ในฐานะแห่งบุคคลผู้รู้ ทั่วถึง Ajanesi vata me, bhante, bhagavā samaṇesu samaṇappemaṁ, samaṇesu samaṇappasādaṁ, samaṇesu samaṇagāravaṁ.
samaṇapemaṁ → samaṇappemaṁ (bj: machasaṁ)พระผู้มีพระภาคทรงทำความรักสมณะให้เกิดในหมู่สมณะ ทรงทำความเลื่อมใส สมณะให้เกิดในหมู่สมณะ ทรงทำความเคารพสมณะให้เกิดในหมู่สมณะ แก่ข้าพระองค์ แล้วหนอ

Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ kho, bhante, bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj, pts) | kho bhante → (bj, pts) | evamevaṁ kho bhante → evameva (sya-all) | nikkujjitaṁ → nikujjitaṁ (bj: PTS) | evamevaṁ → evamevaṁ kho bhante (bj: machasaṁ) | dakkhantīti → dakkhintīti (sya-all: sī)พระผู้มีพระภาคทรง ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยตั้งใจว่า ‘คนมี ตาดีจักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและ พระสงฆ์เป็นสรณะ Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” ดังนี้แล

Potaliyasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.โปตลิยสูตรที่ ๔ จบ