Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā koliyesu viharati haliddavasanaṁ nāma koliyānaṁ nigamo.
koliyesu → koḷiyesu (pts) | koliyānaṁ → koḷiyānaṁ (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวโกลิยะชื่อหลิททวสนะ แคว้นโกลิยะ

Atha kho puṇṇo ca koliyaputto govatiko acelo ca seniyo kukkuravatiko yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā puṇṇo koliyaputto govatiko bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Acelo pana seniyo kukkuravatiko bhagavatā saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā kukkurova palikujjitvā ekamantaṁ nisīdi.
palikujjitvā → paḷikujjitvā (bj); palikuṇṭhitvā (sya-all, km); paliguṇṭhitvā (mr) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | koliyaputto → koḷiyaputto (pts) | paḷikujjitvā → palikuṇḍitvā (bj: syā) | palikujjitvā → palikuṇṭhitvā (cck: syā. kaṁ.); paliguṇṭhitvā (cck: ka.) | palikuṇṭhitvā → palikujjitvā (sya-all: sī. yu.)ครั้งนั้นแล บุตรของชาวโกลิยะชื่อปุณณะผู้ประพฤติโควัตร และ ชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ นายปุณณะ โกลิยบุตร ผู้ประพฤติโควัตร ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ สมควร ส่วนชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่ บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว ก็แสดงท่าตะกุยดุจสุนัขแล้วนั่ง ณ ที่สมควร

Ekamantaṁ nisinno kho puṇṇo koliyaputto govatiko bhagavantaṁ etadavoca:
ekamantaṁ → ekamanataṁ (sya-all) | koliyaputto → koḷiyaputto (pts)นายปุณณะ โกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตรได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ayaṁ, bhante, acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṁ bhojanaṁ bhuñjati.
bhojanaṁ → (bj, pts) | chamānikkhittaṁ → chamāyaṁ nikkhittaṁ (sya-all) | chamānikkhittaṁ → chamānikkhittaṁ bhojanaṁ (bj: machasaṁ); chamāyaṁ nikkhittaṁ bhojanaṁ (bj: syā)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชีเปลือยชื่อเสนิยะ ผู้ประพฤติกุกกุรวัตรนี้ ทำสิ่งที่ ผู้อื่นทำได้ยาก กินอาหารที่เขากองไว้บนพื้นดิน Tassa taṁ kukkuravataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)เขาสมาทานกุกกุรวัตรนั้นอย่าง สมบูรณ์แบบมานานแล้ว Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?คติของเขาจักเป็นอย่างไร ภพหน้าของเขาจักเป็นอย่างไร”

“Alaṁ, puṇṇa, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย ปุณณะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถาม เราถึงเรื่องนี้เลย”

Dutiyampi kho puṇṇo koliyaputto govatiko …pe…
puṇṇo koliyaputto govatiko → (bj, pts)แม้ครั้งที่ ๒ นายปุณณะ โกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตรก็ได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชีเปลือยชื่อเสนิยะนี้ ผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ทำสิ่งที่ ผู้อื่นทำได้ยาก กินอาหารที่เขากองไว้บนพื้นดิน เขาสมาทานกุกกุรวัตรอย่าง สมบูรณ์แบบมานานแล้ว คติของเขาจักเป็นอย่างไร ภพหน้าของเขาจักเป็นอย่างไร” พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย ปุณณะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถาม เราถึงเรื่องนี้เลย” tatiyampi kho puṇṇo koliyaputto govatiko bhagavantaṁ etadavoca:
koliyaputto → koḷiyaputto (pts)แม้ครั้งที่ ๓ นายปุณณะ โกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ก็ได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคว่า “ayaṁ, bhante, acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṁ bhojanaṁ bhuñjati.
bhojanaṁ → (bj, pts) | chamānikkhittaṁ → chamāyaṁ nikkhittaṁ (sya-all) | chamānikkhittaṁ → chamānikkhittaṁ bhojanaṁ (bj: machasaṁ); chamāyaṁ nikkhittaṁ bhojanaṁ (bj: syā)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ทำสิ่งที่ผู้อื่น ทำได้ยาก กินอาหารที่เขากองไว้บนพื้นดิน Tassa taṁ kukkuravataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)เขาสมาทานกุกกุรวัตรอย่างสมบูรณ์ แบบมานานแล้ว Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?คติของเขาจักเป็นอย่างไร ภพหน้าของเขาจักเป็นอย่างไร”

“Addhā kho te ahaṁ, puṇṇa, na labhāmi.พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ปุณณะ เราห้ามเธอไม่ได้แน่ว่า Alaṁ, puṇṇa, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchīti;‘อย่าเลย ปุณณะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถามเราถึงเรื่องนี้เลย’ api ca tyāhaṁ byākarissāmi.
api ca tyāhaṁ → apica te ahaṁ (sya-all) | tyāhaṁ → te ahaṁ (pts)แต่เราจักชี้แจงให้เธอฟัง

Idha, puṇṇa, ekacco kukkuravataṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkurasīlaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkuracittaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkurākappaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ.บุคคลบางคนในโลกนี้บำเพ็ญกุกกุรวัตร บำเพ็ญตนตามปกติแบบสุนัข บำเพ็ญจิต แบบสุนัข บำเพ็ญกิริยาอาการแบบสุนัขอย่างสมบูรณ์ไม่ขาดสาย So kukkuravataṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkurasīlaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkuracittaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, kukkurākappaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā kukkurānaṁ sahabyataṁ upapajjati.ครั้นบำเพ็ญกุกกุรวัตร บำเพ็ญตนตามปกติแบบสุนัข บำเพ็ญจิตแบบสุนัข บำเพ็ญกิริยาอาการแบบสุนัข อย่างสมบูรณ์ไม่ขาดสายแล้ว หลังจากตายไป เขาย่อมไปเกิดในหมู่สุนัข Sace kho panassa evaṁdiṭṭhi hoti: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi.
sāssa → sāyaṁ (mr) | sāssa → sāyaṁ (cck: ka.)อนึ่ง ถ้าเขา มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นเทวดา หรือเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีล วัตร ตบะ หรือ พรหมจรรย์นี้’ Micchādiṭṭhissa kho ahaṁ, puṇṇa, dvinnaṁ gatīnaṁ aññataraṁ gatiṁ vadāmi—nirayaṁ vā tiracchānayoniṁ vā.
micchādiṭṭhissa → micchādiṭṭhikassa (bj) | micchādiṭṭhikassa → micchādiṭṭhissa (bj: machasaṁ, syā, PTS) | Micchādiṭṭhissa → micchādiṭṭhikassa (cck: sī.)ทิฏฐิของเขานั้นจัดเป็นมิจฉาทิฏฐิ เรากล่าวว่า คติของผู้มีมิจฉาทิฏฐิ มี ๒ อย่าง คือ (๑) นรก (๒) กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน Iti kho, puṇṇa, sampajjamānaṁ kukkuravataṁ kukkurānaṁ sahabyataṁ upaneti, vipajjamānaṁ nirayan”ti.
vipajjamānaṁ → vijjamānaṁ (bj: sīmu8)ปุณณะ กุกกุรวัตรเมื่อใครประพฤติสมบูรณ์ ย่อมนำไปเกิดในหมู่สุนัข เมื่อ ประพฤติบกพร่อง ย่อมนำไปเกิดในนรก ด้วยประการอย่างนี้”

Evaṁ vutte, acelo seniyo kukkuravatiko parodi, assūni pavattesi.เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ถึงกับร้องไห้น้ำตานองหน้า

Atha kho bhagavā puṇṇaṁ koliyaputtaṁ govatikaṁ etadavoca:
koliyaputtaṁ → koḷiyaputtaṁ (pts)ต่อจากนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับนายปุณณะ โกลิยบุตร ผู้ประพฤติโควัตร ว่า “etaṁ kho te ahaṁ, puṇṇa, nālatthaṁ.“ปุณณะ เราห้ามเธอไม่ได้แน่ว่า Alaṁ, puṇṇa, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī”ti.‘อย่าเลย ปุณณะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถาม เราถึงเรื่องนี้เลย”

“Nāhaṁ, bhante, etaṁ rodāmi yaṁ maṁ bhagavā evamāha;ชีเปลือยชื่อเสนิยะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ร้องไห้ ถึงเรื่องที่พระผู้มีพระภาคตรัสกับข้าพระองค์ api ca me idaṁ, bhante, kukkuravataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)แม้ข้าพระองค์จะสมาทานกุกกุรวัตรนี้ อย่างสมบูรณ์แบบมาช้านานแล้ว Ayaṁ, bhante, puṇṇo koliyaputto govatiko.
ayaṁ → ayañca (bj) | koliyaputto → koḷiyaputto (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นายปุณณะ โกลิยบุตร ผู้ประพฤติโควัตร Tassa taṁ govataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)สมาทานโควัตรนั้นอย่างสมบูรณ์แบบมานานแล้ว Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?คติของเขาจักเป็น อย่างไร ภพหน้าของเขาจักเป็นอย่างไร”

“Alaṁ, seniya, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่าเลย เสนิยะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถามเรา ถึงเรื่องนี้เลย”

Dutiyampi kho acelo seniyo …pe…
acelo seniyo → (bj, pts)แม้ครั้งที่ ๒ ชีเปลือยชื่อเสนิยะก็ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาค ฯลฯ tatiyampi kho acelo seniyo kukkuravatiko bhagavantaṁ etadavoca:แม้ครั้งที่ ๓ ชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ก็ได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคว่า “ayaṁ, bhante, puṇṇo koliyaputto govatiko.
koliyaputto → koḷiyaputto (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นายปุณณะ โกลิยบุตร Tassa taṁ govataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)สมาทานโควัตรนั้น อย่างสมบูรณ์แบบมาช้านานแล้ว Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?คติของเขาจักเป็นอย่างไร ภพหน้าของเขาจักเป็น อย่างไร”

“Addhā kho te ahaṁ, seniya, na labhāmi.พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “เสนิยะ เราห้ามเธอไม่ได้แน่ว่า Alaṁ, seniya, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchīti;‘อย่าเลย เสนิยะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถามเราถึงเรื่องนี้เลย’ api ca tyāhaṁ byākarissāmi.
api ca tyāhaṁ → apica te ahaṁ (sya-all) | tyāhaṁ → te ahaṁ (pts)แต่เราจักชี้แจงให้เธอฟัง

Idha, seniya, ekacco govataṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gosīlaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gocittaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gavākappaṁ bhāveti paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ.
gavākappaṁ → gvākappaṁ (mr) | gavākappaṁ → gvākappaṁ (cck: ka.)บุคคลบางคนในโลกนี้บำเพ็ญโควัตร บำเพ็ญตนตามปกติแบบโค บำเพ็ญจิตแบบโค บำเพ็ญกิริยาอาการแบบโคอย่างสมบูรณ์ไม่ขาดสาย So govataṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gosīlaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gocittaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ, gavākappaṁ bhāvetvā paripuṇṇaṁ abbokiṇṇaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā gunnaṁ sahabyataṁ upapajjati.
sahabyataṁ → sahabyātaṁ (pts)ครั้นบำเพ็ญโควัตร บำเพ็ญตน ตามปกติแบบโค บำเพ็ญจิตแบบโค บำเพ็ญกิริยาอาการแบบโคอย่างสมบูรณ์ไม่ขาด สายแล้ว หลังจากตายไป ย่อมไปเกิดในหมู่โค Sace kho panassa evaṁdiṭṭhi hoti: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi.อนึ่ง ถ้าเขามีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘เราจัก เป็นเทวดาหรือเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีล วัตร ตบะ หรือพรหมจรรย์นี้’ Micchādiṭṭhissa kho ahaṁ, seniya, dvinnaṁ gatīnaṁ aññataraṁ gatiṁ vadāmi—nirayaṁ vā tiracchānayoniṁ vā.
micchādiṭṭhissa → micchādiṭṭhikassa (bj) | micchādiṭṭhikassa → micchādiṭṭhissa (bj: machasaṁ, PTS)ทิฏฐิของ เขานั้นจัดเป็นมิจฉาทิฏฐิ เรากล่าวว่า คติของผู้มีมิจฉาทิฏฐิมี ๒ อย่าง คือ (๑) นรก (๒) กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน Iti kho, seniya, sampajjamānaṁ govataṁ gunnaṁ sahabyataṁ upaneti, vipajjamānaṁ nirayan”ti.
vipajjamānaṁ → vijjamānaṁ (bj: sīmu8)เสนิยะ โควัตรเมื่อใครประพฤติสมบูรณ์ ย่อมนำไปเกิดในหมู่โค เมื่อประพฤติ บกพร่อง ย่อมนำไปเกิดในนรก ด้วยประการอย่างนี้”

Evaṁ vutte, puṇṇo koliyaputto govatiko parodi, assūni pavattesi.
koliyaputto → koḷiyaputto (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว นายปุณณะ โกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ถึงกับร้องไห้น้ำตานองหน้า

Atha kho bhagavā acelaṁ seniyaṁ kukkuravatikaṁ etadavoca:จากนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตรว่า “etaṁ kho te ahaṁ, seniya, nālatthaṁ.“เสนิยะ เราห้ามเธอไม่ได้แน่ว่า Alaṁ, seniya, tiṭṭhatetaṁ; mā maṁ etaṁ pucchī”ti.‘อย่าเลย เสนิยะ เธอจงงดเรื่องนี้เสียเถิด อย่าถาม เราถึงเรื่องนี้เลย”

“Nāhaṁ, bhante, etaṁ rodāmi yaṁ maṁ bhagavā evamāha;นายปุณณะ โกลิยบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ ร้องไห้ถึงเรื่องที่พระผู้มีพระภาคตรัสกับข้าพระองค์ api ca me idaṁ, bhante, govataṁ dīgharattaṁ samattaṁ samādinnaṁ.
samādinnaṁ → samādiṇṇaṁ (pts)แม้ข้าพระองค์จะสมาทานโควัตร นี้อย่างสมบูรณ์แบบมาช้านานแล้ว Evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เลื่อมใสใน พระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า pahoti bhagavā tathā dhammaṁ desetuṁ yathā ahaṁ cevimaṁ govataṁ pajaheyyaṁ, ayañceva acelo seniyo kukkuravatiko taṁ kukkuravataṁ pajaheyyā”ti.
ayañceva → ayañca (bj, sya-all, pts)‘พระผู้มีพระภาคเท่านั้นทรงสามารถแสดงธรรมโดยวิธีที่ ข้าพระองค์จะพึงละโควัตรนี้ได้ และชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตรจะพึงละ กุกกุรวัตรนั้นได้”

“Tena hi, puṇṇa, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปุณณะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho puṇṇo koliyaputto govatiko bhagavato paccassosi.
koliyaputto → koḷiyaputto (pts)นายปุณณะ โกลิยบุตร ผู้ประพฤติโควัตร ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มี พระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Cattārimāni, puṇṇa, kammāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditāni.
cattārimāni → cattārīmāni (sya-all)“ปุณณะ กรรม ๔ ประการนี้ เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้ว จึงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม Katamāni cattāri?กรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

1. Atthi, puṇṇa, kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ;๑. กรรมดำมีวิบากดำ
2. atthi, puṇṇa, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ;๒. กรรมขาวมีวิบากขาว
3. atthi, puṇṇa, kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ;๓. กรรมทั้งดำและขาว มีวิบากทั้งดำและขาว
4. atthi, puṇṇa, kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ, kammakkhayāya saṁvattati.
   akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇhāsukkavipākaṁ kammaṁ (bj, pts) | saṁvattati → saṁvattatīti (sya-all) | asukkavipākaṁ → idha kammanti pāṭho dissati (sya-all: sī. yu.)๔. กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว มีวิบากทั้งไม่ดำและไม่ขาว เป็นไปเพื่อ ความสิ้นกรรม

Katamañca, puṇṇa, kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ?กรรมดำมีวิบากดำ เป็นอย่างไร Idha, puṇṇa, ekacco sabyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, sabyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, sabyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti.
sabyābajjhaṁ → sabyāpajjhaṁ (bj, sya-all, km) | sabyābajjhaṁ → sabyāpajjhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่ง กายสังขาร ที่มีความเบียดเบียน ปรุงแต่ง วจีสังขาร ที่มีความเบียดเบียน และปรุงแต่งมโนสังขาร ที่มีความเบียดเบียน So sabyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, sabyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, sabyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, sabyābajjhaṁ lokaṁ upapajjati.
sabyābajjhaṁ → sabyāpajjhaṁ (bj, sya-all)เขา ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียน Tamenaṁ sabyābajjhaṁ lokaṁ upapannaṁ samānaṁ sabyābajjhā phassā phusanti.
sabyābajjhaṁ → sabyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | sabyābajjhā → sabyāpajjhā (bj, sya-all)ผัสสะที่มีความเบียดเบียนย่อม ถูกต้องบุคคลผู้เข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนนั้น So sabyābajjhehi phassehi phuṭṭho samāno sabyābajjhaṁ vedanaṁ vedeti ekantadukkhaṁ, seyyathāpi sattā nerayikā.
sabyābajjhehi → sabyāpajjhehi (bj, sya-all) | sabyābajjhaṁ → sabyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | nerayikā → nerayikāti (sya-all)เขาถูกผัสสะที่มีความเบียดเบียน กระทบเข้า ย่อมเสวยเวทนาที่มีความเบียดเบียน เป็นทุกข์โดยส่วนเดียว เหมือน สัตว์นรกทั้งหลาย Iti kho, puṇṇa, bhūtā bhūtassa upapatti hoti;ปุณณะ เพราะกรรมที่มีดังนี้แล ความเกิดขึ้นของสัตว์จึงมีได้ yaṁ karoti tena upapajjati,สัตว์ย่อมเกิดขึ้น เพราะกรรมที่ทำไว้ upapannamenaṁ phassā phusanti.
upapannamenaṁ → upapannametaṁ (sya-all)ผัสสะย่อมถูกต้องสัตว์ผู้เกิดแล้วนั้น Evampāhaṁ, puṇṇa, ‘kammadāyādā sattā’ti vadāmi.
evampāhaṁ → evampahaṁ (bj) | evampahaṁ → evaṁpāhaṁ (bj: machasaṁ, syā)เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลกรรม’ Idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ.นี้เรียกว่า กรรมดำมีวิบากดำ (๑)

Katamañca, puṇṇa, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ?กรรมขาวมีวิบากขาว เป็นอย่างไร Idha, puṇṇa, ekacco abyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, abyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, abyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti.
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียน ปรุงแต่ง วจีสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียน และปรุงแต่งมโนสังขารที่ไม่มีความเบียดเบียน So abyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, abyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, abyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā abyābajjhaṁ lokaṁ upapajjati.
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all); abyāpajjhaṁṭa (sya-all)เขา ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียน Tamenaṁ abyābajjhaṁ lokaṁ upapannaṁ samānaṁ abyābajjhā phassā phusanti.
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | abyābajjhā → abyāpajjhā (bj, sya-all)ผัสสะที่ไม่มีความเบียดเบียน ย่อมถูกต้องบุคคลผู้เข้าถึงโลกที่ไม่มีความเบียดเบียนนั้น So abyābajjhehi phassehi phuṭṭho samāno abyābajjhaṁ vedanaṁ vedeti ekantasukhaṁ, seyyathāpi devā subhakiṇhā.
abyābajjhehi → abyāpajjhehi (bj, sya-all) | abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | subhakiṇhā → subhakiṇṇā (bj, pts)เขาถูกผัสสะที่ไม่มีความ เบียดเบียนกระทบเข้า ย่อมเสวยเวทนาที่ไม่มีความเบียดเบียน เป็นสุขโดยส่วนเดียว เหมือนเทพทั้งหลายชั้นสุภกิณหะ Iti kho, puṇṇa, bhūtā bhūtassa upapatti hoti;ปุณณะ เพราะกรรมที่มีดังนี้แล ความเกิดขึ้นของสัตว์จึงมีได้ yaṁ karoti tena upapajjati,สัตว์ย่อมเกิดขึ้น เพราะกรรมที่ทำไว้ upapannamenaṁ phassā phusanti.
upapannamenaṁ → upapannametaṁ (sya-all)ผัสสะย่อมถูกต้องสัตว์ผู้เกิดแล้วนั้น Evampāhaṁ, puṇṇa, ‘kammadāyādā sattā’ti vadāmi.
evampāhaṁ → evampahaṁ (bj) | evampahaṁ → evaṁpāhaṁ (bj: machasaṁ, syā)เราจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลกรรม’ Idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ.
puṇṇa → (sya-all)นี้เรียกว่า กรรมขาวมีวิบากขาว (๒)

Katamañca, puṇṇa, kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ?กรรมทั้งดำและขาวมีวิบากทั้งดำและขาว เป็นอย่างไร Idha, puṇṇa, ekacco sabyābajjhampi abyābajjhampi kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, sabyābajjhampi abyābajjhampi vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, sabyābajjhampi abyābajjhampi manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti.
sabyābajjhampi abyābajjhampi → sabyāpajjhampi abyāpajjhampi (bj, sya-all)คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ปรุงแต่งกายสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความ เบียดเบียนบ้าง ปรุงแต่งวจีสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้าง และปรุงแต่งมโนสังขารที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้าง So sabyābajjhampi abyābajjhampi kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, sabyābajjhampi abyābajjhampi vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, sabyābajjhampi abyābajjhampi manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā sabyābajjhampi abyābajjhampi lokaṁ upapajjati.
sabyābajjhampi abyābajjhampi → sabyāpajjhampi abyāpajjhampi (bj, sya-all) | abhisaṅkharitvā sabyābajjhampi abyābajjhampi → abhiṅkharitvā sabyāpajjhampi abyāpajjhampi (bj) | abhisaṅkharitvā → abhiṅkharitvā (cck)เขาครั้น ปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้าง Tamenaṁ sabyābajjhampi abyābajjhampi lokaṁ upapannaṁ samānaṁ sabyābajjhāpi abyābajjhāpi phassā phusanti.
sabyābajjhampi abyābajjhampi → sabyāpajjhampi abyāpajjhampi (bj, sya-all) | sabyābajjhāpi abyābajjhāpi → sabyāpajjhāpi abyāpajjhāpi (bj, sya-all)ผัสสะที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้าง ย่อมถูกต้องบุคคลผู้เข้า ถึงโลกที่มีความเบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้างนั้น So sabyābajjhehipi abyābajjhehipi phassehi phuṭṭho samāno sabyābajjhampi abyābajjhampi vedanaṁ vedeti vokiṇṇasukhadukkhaṁ, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā.
sabyābajjhehipi abyābajjhehipi → sabyāpajjhehipi abyāpajjhehipi (bj, sya-all) | sabyābajjhampi abyābajjhampi → sabyāpajjhampi abyāpajjhampi (bj, sya-all) | vokiṇṇasukhadukkhaṁ → vokiṇṇaṁ sukhadukkhaṁ (sya-all) | vokiṇṇasukhadukkhaṁ seyyathāpi → vokiṇṇaṁ sukhadukkhaṁ seyyathā pi (pts)เขาถูกผัสสะที่มีความ เบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้างกระทบเข้า ย่อมเสวยเวทนาที่มีความ เบียดเบียนบ้าง ไม่มีความเบียดเบียนบ้าง มีสุขและทุกข์ระคนกัน เหมือนมนุษย์ เทวดาบางพวก และวินิปาติกะ บางพวก Iti kho, puṇṇa, bhūtā bhūtassa upapatti hoti;ปุณณะ เพราะกรรมที่มีดังนี้แล ความเกิดขึ้นของสัตว์จึงมีได้ yaṁ karoti tena upapajjati.สัตว์ย่อม เกิดขึ้นเพราะกรรมที่ทำไว้ Upapannamenaṁ phassā phusanti.
upapannamenaṁ → upapannametaṁ (sya-all)ผัสสะย่อมถูกต้องสัตว์ผู้เกิดแล้วนั้น Evampāhaṁ, puṇṇa, ‘kammadāyādā sattā’ti vadāmi.
evampāhaṁ → evampahaṁ (bj) | evampahaṁ → evaṁpāhaṁ (bj: machasaṁ, syā)เราจึงกล่าว อย่างนี้ว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลกรรม’ Idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ.นี้เรียกว่า กรรมทั้งดำและขาว มีวิบาก ทั้งดำและขาว (๓)

Katamañca, puṇṇa, kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ, kammakkhayāya saṁvattati?
akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇhāsukkavipākaṁ (bj); akaṇhāsukkavipākaṁ kammaṁ (pts) | kammakkhayāya → kammaṁ kammakkhayāya (bj: sīmu8)กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว มีวิบากทั้งไม่ดำและไม่ขาว เป็นไปเพื่อความ สิ้นกรรม เป็นอย่างไร Tatra, puṇṇa, yamidaṁ kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā, yamidaṁ kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā, yamidaṁ kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā—
yamidaṁ → yampidaṁ (bj, pts1ed) | yamidaṁ → yamp idaṁ (pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: machasaṁ, syā) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: machasaṁ, syā) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: machasaṁ, syā) | yamidaṁ → yampidaṁ (cck: sī. pī.) | yamidaṁ → yampidaṁ (cck: sī. pī.)คือ บรรดากรรมเหล่านั้น เจตนา เพื่อละกรรมดำที่มีวิบากดำ เจตนาเพื่อละ กรรมขาวที่มีวิบากขาว และเจตนาเพื่อละกรรมทั้งดำและขาว ที่มีวิบากทั้งดำและขาว idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ, kammakkhayāya saṁvattatīti.
akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇhāsukkavipākaṁ (bj); akaṇhāsukkavipākaṁ kammaṁ (pts) | saṁvattatīti → saṁvattati (bj, sya-all, pts)นี้เรียกว่า กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว มีวิบากทั้ง ไม่ดำและไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม

Imāni kho, puṇṇa, cattāri kammāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditānī”ti.ปุณณะ กรรม ๔ ประการนี้แล เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง แล้วจึง ประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม (๔)”

Evaṁ vutte, puṇṇo koliyaputto govatiko bhagavantaṁ etadavoca:
koliyaputto → koḷiyaputto (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว นายปุณณะ โกลิยบุตร ผู้ประพฤติ โควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bhante …pe…ท่านพระโคดมทรง ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืด ด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและ พระสงฆ์เป็นสรณะ upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇagatanti (pts)ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”

Acelo pana seniyo kukkuravatiko bhagavantaṁ etadavoca:
pana → (sya-all)ส่วนชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bhante …pe… pakāsito.ท่านพระโคดมทรง ประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดี จักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์ เป็นสรณะ Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด”

“Yo kho, seniya, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ so cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เสนิยะ ผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ประสงค์จะบรรพชา อุปสมบทในธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือนล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จะให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุ Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.อนึ่ง ในเรื่องนี้ เราคำนึงถึงความ แตกต่างระหว่างบุคคลด้วย”

“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ ākaṅkhantā upasampadaṁ te cattāro māse parivasanti catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya, ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu, upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.
te → (bj, sya-all, pts) | pabbājentu upasampādentu → pabbājenti upasampādenti (sya-all) | cattāro → te cattāro (bj: machasaṁ)เขากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ประสงค์จะ บรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือน ล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จะให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุ ข้าพระองค์จักขออยู่ ปริวาส ๔ ปี หลังจาก ๔ ปีล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จงให้บรรพชาอุปสมบท เป็นภิกษุเถิด”

Alattha kho acelo seniyo kukkuravatiko bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.ชีเปลือยชื่อเสนิยะผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของ พระผู้มีพระภาค Acirūpasampanno kho panāyasmā seniyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, Tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.เมื่อบวชแล้วไม่นาน จากไปอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ไม่นานนักได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่ง พรหมจรรย์ ที่เหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วย ปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป” Aññataro kho panāyasmā seniyo arahataṁ ahosīti.
aññataro → aññataro ca (sya-all)จึงเป็นอันว่า ท่านพระเสนิยะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งบรรดาพระอรหันต์ ทั้งหลาย ดังนี้แล

Kukkuravatikasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
kukkuravatiya → kukkuravatika (bj: machasaṁ, PTS)กุกกุรวติกสูตรที่ ๗ จบ