Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์

Atha kho abhayo rājakumāro yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho abhayaṁ rājakumāraṁ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca:
nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | nāṭaputto tenupasaṅkami → nātaputto ten upasaṅkami (pts) | nātaputto → nāṭaputto (bj: machasaṁ) | nātaputto → nāṭaputto (bj: machasaṁ)ครั้งนั้นแล พระราชกุมารพระนามว่าอภัยเสด็จเข้าไปหานิครนถ์ นาฏบุตรถึงที่อยู่ ทรงไหว้นิครนถ์ นาฏบุตรแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร “ehi tvaṁ, rājakumāra, samaṇassa gotamassa vādaṁ āropehi.นิครนถ์นาฏบุตรได้ทูลอภัยราชกุมารว่า “เสด็จไปเถิด พระราชกุมาร เชิญพระองค์เสด็จไปโต้วาทะกับพระสมณโคดมเถิด Evaṁ te kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati:
abbhuggacchissati → abbhuggacchati (bj); abbhuggañchīti (pts) | abbhuggacchati → abbhuggacchissati (bj: machasaṁ)เมื่อพระองค์ทรงโต้วาทะกับพระสมณโคดมอย่างนี้แล้ว กิตติศัพท์อันงาม ของพระองค์จักระบือไปว่า ‘abhayena rājakumārena samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādo āropito’”ti.‘อภัยราชกุมารทรงโต้วาทะกับพระสมณโคดมผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้”

“Yathā kathaṁ panāhaṁ, bhante, samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādaṁ āropessāmī”ti?อภัยราชกุมารตรัสถามว่า “ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะโต้วาทะกับพระสมณโคดม ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ได้อย่างไร”

“Ehi tvaṁ, rājakumāra, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ evaṁ vadehi:นิครนถ์ นาฏบุตรทูลตอบว่า “มาเถิดพระราชกุมาร เชิญพระองค์เสด็จเข้า ไปเฝ้าพระสมณโคดมถึงที่ประทับ แล้วตรัสถามพระสมณโคดมอย่างนี้ว่า ‘bhāseyya nu kho, bhante, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti?‘ข้าแต่พระ องค์ผู้เจริญ มีบ้างไหมที่พระตถาคตตรัสวาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของ คนอื่น’ Sace te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:
sace → sace pana (sya-all)ถ้าพระสมณโคดมถูกถามอย่างนี้แล้วจะทรงตอบว่า ‘bhāseyya, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:‘ราชกุมาร มีบ้างที่ ตถาคตกล่าววาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น’ พระองค์พึงทูลถามพระสมณโคดมอย่างนี้ว่า ‘atha kiñcarahi te, bhante, puthujjanena nānākaraṇaṁ?‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อเป็น เช่นนั้น การกระทำของพระองค์จะต่างอะไรจากปุถุชน Puthujjanopi hi taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti.เพราะปุถุชนก็กล่าววาจา อันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น’ Sace pana te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:ถ้าพระสมณโคดมถูกถามอย่างนี้แล้ว จะทรงตอบว่า ‘na, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:‘ราชกุมาร ตถาคตไม่กล่าววาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของ คนอื่น’ พระองค์พึงทูลถามพระสมณโคดมอย่างนี้ว่า ‘atha kiñcarahi te, bhante, devadatto byākato:‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อเป็น เช่นนั้น เพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงพยากรณ์พระเทวทัตว่า “āpāyiko devadatto, nerayiko devadatto, kappaṭṭho devadatto, atekiccho devadatto”ti?‘เทวทัตจักเกิดในอบาย จักเกิดในนรก ดำรงอยู่สิ้น ๑ กัป เป็นผู้ที่ใคร ๆ เยียวยาไม่ได้ Tāya ca pana te vācāya devadatto kupito ahosi anattamano’ti.เพราะวาจาของ พระองค์นั้น พระเทวทัตโกรธ เสียใจ’

Imaṁ kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilituṁ.
na → neva (bj, sya-all) | ogilituṁ → oggilituṁ (bj: syā)พระราชกุมาร พระสมณโคดมถูกพระองค์ทูลถามปัญหา ๒ เงื่อนนี้แล้วจะทรง กลืนไม่เข้า คายไม่ออก Seyyathāpi nāma purisassa ayosiṅghāṭakaṁ kaṇṭhe vilaggaṁ, so neva sakkuṇeyya uggilituṁ na sakkuṇeyya ogilituṁ;
na → neva (bj, sya-all) | ayosiṅghāṭakaṁ → ayasiṅghāṭakaṁ (sya-all) | ayosiṅghāṭakaṁ → ayasiṅghāṭakaṁ (bj: syā)กระจับเหล็กติดอยู่ในลำคอของบุรุษ บุรุษนั้นไม่อาจกลืน เข้าไป ไม่อาจคายออก evameva kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo imaṁ ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilitun”ti.
na → neva (bj, sya-all)แม้ฉันใด พระสมณโคดมก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกพระองค์ ทูลถามปัญหา ๒ เงื่อนนี้แล้วก็จะทรงกลืนไม่เข้า คายไม่ออก”

“Evaṁ, bhante”ti kho abhayo rājakumāro nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj, pts) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | nigaṇṭhassa → niganthassa (sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all)อภัยราชกุมารทรงรับคำนิครนถ์ นาฏบุตรแล้วเสด็จลุกจากที่ประทับทรงไหว้ นิครนถ์ นาฏบุตร กระทำประทักษิณแล้วเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร

Ekamantaṁ nisinnassa kho abhayassa rājakumārassa sūriyaṁ ulloketvā etadahosi:
sūriyaṁ ulloketvā → suriyaṁ oloketvā (bj, sya-all, km, pts1ed) | sūriyaṁ ulloketvā → suriyaṁ oloketvā (pts) | oloketvā → sūriyaṁ ulloketvā (bj: machasaṁ) | sūriyaṁ → suriyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)อภัยราชกุมารประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้วทรงแหงนดูดวงอาทิตย์ ทรงดำริว่า “akālo kho ajja bhagavato vādaṁ āropetuṁ.“วันนี้ไม่ใช่เวลาสมควรที่จะโต้วาทะกับพระผู้มีพระภาค Sve dānāhaṁ sake nivesane bhagavato vādaṁ āropessāmī”ti bhagavantaṁ etadavoca:วันพรุ่งนี้เถิด เราจะโต้วาทะกับพระผู้มีพระภาคในวังของเรา” จึงกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya attacatuttho bhattan”ti.“ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคมีพระองค์เป็นที่ ๔ โปรดทรงรับภัตตาหารของ ข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้เถิด” Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

Atha kho abhayo rājakumāro bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.ลำดับนั้น อภัยราชกุมารทรงทราบอาการที่พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์แล้ว จึงเสด็จลุกจากที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคทรงกระทำประทักษิณแล้ว เสด็จจากไป

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena abhayassa rājakumārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (pts)เมื่อล่วงราตรีนั้นไป เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกถือบาตร และจีวร เสด็จเข้าไปยังวังของอภัยราชกุมาร ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้ว Atha kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.ต่อมา อภัยราชกุมารทรงอังคาสพระผู้มีพระภาคให้อิ่มหนำสำราญด้วยของเคี้ยว ของฉันอันประณีตด้วยพระองค์เอง

Atha kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จทรงวางพระหัตถ์แล้ว อภัยราชกุมารจึงทรงเลือกประทับนั่ง ณ ที่สมควร ที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า Ekamantaṁ nisinno kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:อภัยราชกุมารประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “bhāseyya nu kho, bhante, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā”ti?“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคต จะพึงตรัสวาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ของคนอื่นบ้างหรือหนอ”

“Na khvettha, rājakumāra, ekaṁsenā”ti.
khvettha → khottha (bj, pts) | kho’ttha → nakhevattha (bj: machasaṁ, syā)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ราชกุมาร ในปัญหาข้อนี้ จะวิสัชนาโดยส่วน เดียวมิได้”

“Ettha, bhante, anassuṁ nigaṇṭhā”ti.
nigaṇṭhāti → niganthāti (sya-all)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะปัญหาข้อนี้ พวกนิครนถ์ฉิบหายแล้ว”

“Kiṁ pana tvaṁ, rājakumāra, evaṁ vadesi:
vadesi → vadesīti (sya-all)“ราชกุมาร เหตุไฉน พระองค์จึงตรัสอย่างนี้เล่า” ‘ettha, bhante, anassuṁ nigaṇṭhā’”ti?
nigaṇṭhāti → niganthāti (sya-all)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะปัญหาข้อนี้ พวกนิครนถ์ได้ฉิบหายแล้ว

“Idhāhaṁ, bhante, yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho maṁ, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca:
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | nigaṇṭho → nigantho (sya-all) | tenupasaṅkami → tenupasaṅkamiṁ (sya-all) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all) | nāṭaputto tenupasaṅkami → nātaputto ten upasaṅkamiṁ (pts)ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส หม่อมฉันเข้าไปหานิครนถ์ นาฏบุตรถึงที่อยู่ ไหว้แล้วนั่ง ณ ที่สมควร นิครนถ์ นาฏบุตรได้บอกว่า ‘ehi tvaṁ, rājakumāra, samaṇassa gotamassa vādaṁ āropehi.‘เสด็จไปเถิดพระราชกุมาร เชิญพระองค์เสด็จไปโต้วาทะกับพระสมณโคดมเถิด Evaṁ te kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati—
abbhuggacchissati → abbhuggacchati (bj); abbhuggañchīti (pts)เมื่อพระองค์ทรงโต้วาทะกับพระ สมณโคดมอย่างนี้ กิตติศัพท์อันงามของพระองค์จักระบือไปว่า abhayena rājakumārena samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādo āropito’ti.‘อภัยราชกุมารทรง โต้วาทะกับพระสมณโคดมผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้’ Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etadavocaṁ:
nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | nigaṇṭhaṁ → niganthaṁ (sya-all)เมื่อนิครนถ์ นาฏบุตรกล่าวอย่างนี้ ข้าพระองค์ได้ถามว่า ‘yathā kathaṁ panāhaṁ, bhante, samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādaṁ āropessāmī’ti?
yathā kathaṁ panāhaṁ → yathākathaṁ panahaṁ (pts)‘ท่านขอรับ ข้าพเจ้า จะโต้วาทะกับท่านพระสมณโคดมผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ ได้อย่างไร’ ‘Ehi tvaṁ, rājakumāra, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ evaṁ vadehi:นิครนถ์ นาฏบุตรตอบว่า ‘มาเถิดพระราชกุมาร เชิญพระองค์เสด็จเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมถึงที่ประทับแล้วทูลถามอย่างนี้ว่า “bhāseyya nu kho, bhante, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā”ti?‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีบ้างไหมที่พระตถาคต ตรัสวาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น’ Sace te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:
puṭṭho → puṭṭho samāno (sya-all)ถ้าพระสมณโคดมถูกถามอย่างนี้ แล้วจะทรงตอบว่า “bhāseyya, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā”ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:‘ราชกุมาร มีบ้างที่ตถาคตกล่าววาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจ ของคนอื่น’ พระองค์พึงทูลถามพระสมณโคดมอย่างนี้ว่า “atha kiñcarahi te, bhante, puthujjanena nānākaraṇaṁ?‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อเป็น เช่นนั้น การกระทำของพระองค์จะต่างอะไรจากปุถุชน Puthujjanopi hi taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā”ti.เพราะปุถุชนก็กล่าววาจาอัน ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น’ Sace pana te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:ถ้าพระสมณโคดมถูกพระองค์ทูลถามอย่างนี้ แล้วจะทรงตอบอย่างนี้ว่า “na, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā”ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi—‘ราชกุมาร ตถาคตไม่กล่าววาจาอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็น ที่ชอบใจของคนอื่น’ พระองค์พึงทูลถามพระสมณโคดมอย่างนี้ว่า atha kiñcarahi te, bhante, devadatto byākato:‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อเป็น เช่นนั้น เพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงพยากรณ์พระเทวทัตว่า “āpāyiko devadatto, nerayiko devadatto, kappaṭṭho devadatto, atekiccho devadatto”ti?‘เทวทัตจักเกิดในอบาย จักเกิดในนรก ดำรงอยู่สิ้น ๑ กัป เป็นผู้ที่ใคร ๆ เยียวยาไม่ได้’ Tāya ca pana te vācāya devadatto kupito ahosi anattamano’ti.
ahosi → ahosa (sya-all)เพราะวาจาของ พระองค์นั้น พระเทวทัตโกรธ เสียใจ’ Imaṁ kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilituṁ.
na → neva (bj, sya-all)พระราชกุมาร พระสมณโคดมถูกพระองค์ทูลถามปัญหา ๒ เงื่อนนี้แล้วจะ ทรงกลืนไม่เข้า คายไม่ออก Seyyathāpi nāma purisassa ayosiṅghāṭakaṁ kaṇṭhe vilaggaṁ, so neva sakkuṇeyya uggilituṁ na sakkuṇeyya ogilituṁ;
na → neva (bj, sya-all) | ayosiṅghāṭakaṁ → ayasiṅghāṭakaṁ (sya-all)กระจับเหล็กติดอยู่ในลำคอของบุรุษ บุรุษนั้นไม่อาจ กลืนเข้าไปได้ ไม่อาจคลายออก แม้ฉันใด evameva kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo imaṁ ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilitun”ti.
na → neva (bj, sya-all)พระสมณโคดมก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกพระองค์ทูลถามปัญหา ๒ เงื่อนนี้แล้วจะทรงกลืนไม่เข้า คายไม่ออก”

Tena kho pana samayena daharo kumāro mando uttānaseyyako abhayassa rājakumārassa aṅke nisinno hoti.
kumāro → (sya-all)ขณะนั้นเอง กุมารน้อยยังนอนหงายอยู่บนพระเพลาของอภัยราชกุมาร ลำดับนั้น Atha kho bhagavā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca:พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอภัยราชกุมารว่า “Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,“ราชกุมาร พระองค์เข้าพระทัย ความข้อนั้นว่าอย่างไร sacāyaṁ kumāro tuyhaṁ vā pamādamanvāya dhātiyā vā pamādamanvāya kaṭṭhaṁ vā kaṭhalaṁ vā mukhe āhareyya, kinti naṁ kareyyāsī”ti?
kaṭhalaṁ → kathalaṁ (mr) | sacāyaṁ → scāyaṁ (bj) | naṁ → taṁ (sya-all) | kaṭhalaṁ → kathalaṁ (cck: ka.)ถ้ากุมารน้อยนี้อาศัยความประมาทของพระองค์หรือของหญิง พี่เลี้ยง พึงนำไม้หรือก้อนกรวดมาใส่ปาก พระองค์จะพึงปฏิบัติกับกุมารน้อยนั้นอย่างไร”

“Āhareyyassāhaṁ, bhante.อภัยราชกุมารกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ Sace, bhante, na sakkuṇeyyaṁ ādikeneva āhattuṁ, vāmena hatthena sīsaṁ pariggahetvā dakkhiṇena hatthena vaṅkaṅguliṁ karitvā salohitampi āhareyyaṁ.
āhattuṁ → āharituṁ (sya-all, km) | pariggahetvā → paggahetvā (bj) | sace → sace ahaṁ (bj, pts); sacāhaṁ (sya-all) | karitvā → katvā (sya-all) | paggahetvā → pariggahetvā (bj: PTS) | āhattuṁ → āharituṁ (cck: syā. kaṁ.) | pariggahetvā → paggahetvā (cck: sī.) | āharituṁ → āhattuṁ (sya-all: sī.)หม่อมฉันจะนำออกเสีย ถ้าหม่อมฉันไม่อาจจะนำออกแต่ทีแรกได้ หม่อมฉันก็จะเอามือซ้ายประคองศีรษะ แล้วงอนิ้วมือขวา ล้วงเอาไม้หรือก้อนกรวดพร้อมด้วยเลือดออกเสีย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะ เหตุไร Atthi me, bhante, kumāre anukampā”ti.
atthi → atthi hi (sya-all)เพราะหม่อมฉันมีความเอ็นดูในกุมารน้อย”

“Evameva kho, rājakumāra, yaṁ tathāgato vācaṁ jānāti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ appiyā amanāpā, na taṁ tathāgato vācaṁ bhāsati.“ราชกุมาร ตถาคตก็อย่างนั้นเหมือนกัน รู้วาจาที่ไม่จริง ไม่แท้ ไม่ประกอบ ด้วยประโยชน์ และวาจานั้นไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ตถาคตไม่กล่าว วาจานั้น Yampi tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ appiyā amanāpā, tampi tathāgato vācaṁ na bhāsati.อนึ่ง ตถาคตรู้วาจาที่จริง ที่แท้ แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และวาจานั้น ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ตถาคตไม่กล่าววาจานั้น Yañca kho tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ appiyā amanāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāya.ตถาคตรู้วาจาที่จริง ที่แท้ และประกอบด้วยประโยชน์ แต่วาจานั้นไม่เป็น ที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ในข้อนั้น ตถาคตรู้กาลที่จะกล่าววาจานั้น Yaṁ tathāgato vācaṁ jānāti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ piyā manāpā, na taṁ tathāgato vācaṁ bhāsati.ตถาคตรู้วาจาที่ไม่จริง ไม่แท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ แต่วาจานั้นเป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ตถาคตไม่กล่าววาจานั้น Yampi tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ piyā manāpā tampi tathāgato vācaṁ na bhāsati.ตถาคตรู้วาจาที่จริง ที่แท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ แต่วาจานั้นเป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ตถาคตไม่กล่าววาจานั้น Yañca tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ sā ca paresaṁ piyā manāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāya.
veyyākaraṇāya → byākaraṇāya (sya-all)อนึ่ง ตถาคตรู้วาจาที่จริง ที่แท้ ที่ประกอบด้วยประโยชน์ และวาจานั้น เป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจของคนอื่น ในข้อนั้น ตถาคตรู้กาลที่จะกล่าววาจานั้น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้น เพราะเหตุไร Atthi, rājakumāra, tathāgatassa sattesu anukampā”ti.
atthi → atthi hi (sya-all)เพราะตถาคตมีความเอ็นดูในหมู่สัตว์ทั้งหลาย”

“Yeme, bhante, khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi pañhaṁ abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti,ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กษัตริย์ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี พราหมณ์ผู้เป็น บัณฑิตก็ดี คหบดีผู้เป็นบัณฑิตก็ดี สมณะผู้เป็นบัณฑิตก็ดี ตั้งปัญหาแล้วเข้ามา เฝ้าพระตถาคต ทูลถามปัญหานั้น pubbeva nu kho, etaṁ, bhante, bhagavato cetaso parivitakkitaṁ hoti ‘ye maṁ upasaṅkamitvā evaṁ pucchissanti tesāhaṁ evaṁ puṭṭho evaṁ byākarissāmī’ti, udāhu ṭhānasovetaṁ tathāgataṁ paṭibhātī”ti?
ṭhānasovetaṁ → ṭhānaso etaṁ (bj)การตอบปัญหาของบัณฑิตเหล่านั้น พระผู้มี พระภาคทรงตรึกด้วยพระหทัยก่อนว่า ‘บัณฑิตทั้งหลายจักเข้ามาหาเราแล้วทูลถาม ปัญหาอย่างนี้ เราเมื่อบัณฑิตเหล่านั้นทูลถามอย่างนี้แล้ว จักตอบอย่างนี้’ หรือ ว่าคำตอบนั้นปรากฏแก่พระตถาคตโดยทันที”

“Tena hi, rājakumāra, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.“ราชกุมาร ถ้าเช่นนั้น ในข้อนี้ ตถาคตจักถามพระองค์บ้าง ข้อนี้พระองค์ เห็นควรอย่างไร พระองค์พึงตอบอย่างนั้น Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้น ว่าอย่างไร kusalo tvaṁ rathassa aṅgapaccaṅgānan”ti?พระองค์เป็นผู้ชำนาญในองค์ประกอบน้อยใหญ่ของรถ มิใช่หรือ”

“Evaṁ, bhante, kusalo ahaṁ rathassa aṅgapaccaṅgānan”ti.“ใช่ พระพุทธเจ้าข้า หม่อมฉันเป็นผู้ชำนาญในองค์ประกอบน้อยใหญ่ของรถ”

“Taṁ kiṁ maññasi, rājakumāra,“ราชกุมาร พระองค์ทรงเข้าพระทัยความข้อนั้นว่าอย่างไร ye taṁ upasaṅkamitvā evaṁ puccheyyuṁ:
puccheyyuṁ kiṁ nāmidaṁ → paccheyyuṁ kinnām idaṁ (pts)ชนทั้งหลายเข้า ไปเฝ้าพระองค์แล้วทูลถามอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nāmidaṁ rathassa aṅgapaccaṅgan’ti?‘องค์ประกอบน้อยใหญ่ของรถคันนี้ชื่ออะไร’ Pubbeva nu kho te etaṁ cetaso parivitakkitaṁ assa ‘ye maṁ upasaṅkamitvā evaṁ pucchissanti tesāhaṁ evaṁ puṭṭho evaṁ byākarissāmī’ti, udāhu ṭhānasovetaṁ paṭibhāseyyā”ti?
puṭṭho evaṁ → (pts)การตอบปัญหาของชนเหล่านั้น พระองค์ตรึกด้วยพระทัยก่อนว่า ‘ชนทั้งหลายเข้า มาหาเราแล้วจักถามอย่างนี้ เราเมื่อถูกชนเหล่านั้นถามอย่างนี้ จักตอบอย่างนี้’ หรือว่าคำตอบนั้นปรากฏแก่พระองค์โดยทันที”

“Ahañhi, bhante, rathiko saññāto kusalo rathassa aṅgapaccaṅgānaṁ.
saññāto → saññato (bj)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะหม่อมฉันเป็นผู้เชี่ยวชาญรู้จักรถเป็นอย่างดี ชำนาญในองค์ประกอบน้อยใหญ่ของรถ Sabbāni me rathassa aṅgapaccaṅgāni suviditāni.องค์ประกอบน้อยใหญ่ของรถทั้งหมด หม่อมฉันทราบดีแล้ว Ṭhānasovetaṁ maṁ paṭibhāseyyā”ti.ฉะนั้นการตอบปัญหานั้นปรากฏแก่หม่อมฉันโดยทันที”

“Evameva kho, rājakumāra, ye te khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi pañhaṁ abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti, ṭhānasovetaṁ tathāgataṁ paṭibhāti.
pucchanti → pucchissanti (sya-all)“ราชกุมาร กษัตริย์ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี พราหมณ์ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี คหบดี ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี สมณะผู้เป็นบัณฑิตก็ดี ตั้งปัญหาแล้วจักเข้ามาหาตถาคต ถาม ปัญหานั้น การตอบปัญหานั้นปรากฏแก่ตถาคตโดยทันทีเหมือนกัน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะ เหตุไร Sā hi, rājakumāra, tathāgatassa dhammadhātu suppaṭividdhā yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā ṭhānasovetaṁ tathāgataṁ paṭibhātī”ti.เพราะธรรมธาตุ นั้น ตถาคตแทงตลอดดีแล้ว การตอบปัญหานั้นปรากฏ แก่ตถาคตโดยทันที”

Evaṁ vutte, abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อภัยราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ว่า “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante …pe…“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก พระผู้มีพระภาค ทรงประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดี จักเห็นรูปได้’ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์ เป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.ตั้งแต่ วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” ดังนี้แล

Abhayarājakumārasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.อภยราชกุมารสูตรที่ ๘ จบ