Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลาย มาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พระผู้มี Bhagavā etadavoca:พระภาคจึงได้ตรัสว่า

“dhāretha no tumhe, bhikkhave, mayā desitāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanānī”ti?“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องต่ำ) ๕ ประการที่เราแสดงแล้ว ได้หรือไม่”

Evaṁ vutte, āyasmā mālukyaputto bhagavantaṁ etadavoca:
mālukyaputto → māluṅkyaputto (bj, sya-all); māluṅkyāputto (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคว่า “ahaṁ kho, bhante, dhāremi bhagavatā desitāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.
bhagavatā → bhagavatāo (sya-all)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยังจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ที่พระองค์ทรงแสดงไว้แล้วได้”

“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, mālukyaputta, dhāresi mayā desitāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanānī”ti?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)“เธอจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ที่เราแสดงไว้แล้ว อย่างไร”

“Sakkāyadiṭṭhiṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavatā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ desitaṁ dhāremi;“ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ คือสักกายทิฏฐิ(ความเห็นว่าเป็นตัว ของตน) ที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้แล้วได้ vicikicchaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavatā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ desitaṁ dhāremi;ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ คือวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย) ที่พระผู้มี พระภาคทรงแสดงไว้แล้วได้ sīlabbataparāmāsaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavatā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ desitaṁ dhāremi;ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ คือสีลัพพตปรามาส(ความถือมั่นศีลพรต) ที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้แล้วได้ kāmacchandaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavatā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ desitaṁ dhāremi;ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ คือกามฉันทะ(ความพอใจในกาม) ที่พระผู้มี พระภาคทรงแสดงไว้แล้วได้ byāpādaṁ kho ahaṁ, bhante, bhagavatā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ desitaṁ dhāremi.
bhante → (sya-all)ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ คือพยาบาท(ความคิดร้าย) ที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงไว้แล้วได้ Evaṁ kho ahaṁ, bhante, dhāremi bhagavatā desitāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.ข้าพระองค์จำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้ ที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ แล้วได้อย่างนี้ พระพุทธเจ้าข้า”

“Kassa kho nāma tvaṁ, mālukyaputta, imāni evaṁ pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni desitāni dhāresi?
mālukyaputta imāni → māluṅkyaputta mayā (bj); māluṅkyāputta mayā (pts) | mālukyaputta → māluṅkyaputta mayā (sya-all)“มาลุงกยบุตร เธอจำโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้ที่เราแสดงไว้แล้ว อย่างนี้แก่ใคร Nanu, mālukyaputta, aññatitthiyā paribbājakā iminā taruṇūpamena upārambhena upārambhissanti?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)อัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายจักหักล้างด้วยการนำเรื่องเด็กอ่อน มาเปรียบเทียบได้ มิใช่หรือ Daharassa hi, mālukyaputta, kumārassa mandassa uttānaseyyakassa sakkāyotipi na hoti, kuto panassa uppajjissati sakkāyadiṭṭhi?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)เพราะเด็กอ่อนที่นอนหงายย่อมไม่มีแม้แต่ความคิดว่า ‘ตัวของตน’ สักกายทิฏฐิจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้อย่างไร Anusetvevassa sakkāyadiṭṭhānusayo.
Anusetvevassa → anuseti tvevassa (bj, sya-all, pts1ed) | anusetvevassa → anusetitvevassa (bj, sya-all) | Anusetvevassa → anuseti tvevassa (cck: sī. pī.)สักกายทิฏฐิของเด็กนั้น ก็ยังนอนเนื่องอยู่ Daharassa hi, mālukyaputta, kumārassa mandassa uttānaseyyakassa dhammātipi na hoti, kuto panassa uppajjissati dhammesu vicikicchā?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)เพราะเด็กอ่อนที่นอนหงายย่อมไม่มีแม้แต่ความคิดว่า ‘ธรรมทั้งหลาย’ วิจิกิจฉา ในธรรมทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้อย่างไร Anusetvevassa vicikicchānusayo.
anusetvevassa → anusetitvevassa (bj, sya-all, pts)วิจิกิจฉาของเด็กนั้น ก็ยังนอนเนื่องอยู่ Daharassa hi, mālukyaputta, kumārassa mandassa uttānaseyyakassa sīlātipi na hoti, kuto panassa uppajjissati sīlesu sīlabbataparāmāso?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj); (sya-all); māluṅkyāputta (pts) | sīlabbataparāmāso anusetvevassa sīlabbataparāmāsānusayo → sīlabbattaparāmāso anuseti tvevassa sīlabbattaparāmāsānusayo (sya-all)เพราะเด็กอ่อนที่นอนหงายย่อมไม่มีแม้แต่ความคิดว่า ‘ศีลทั้งหลาย’ สีลัพพตปรามาสในศีลทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้อย่างไร Anusetvevassa sīlabbataparāmāsānusayo.
anusetvevassa → anusetitvevassa (bj, pts)สีลัพพตปรามาสของเด็กนั้น ก็ยังนอนเนื่องอยู่ Daharassa hi, mālukyaputta, kumārassa mandassa uttānaseyyakassa kāmātipi na hoti, kuto panassa uppajjissati kāmesu kāmacchando?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)เพราะเด็กอ่อนที่นอนหงายย่อมไม่มีแม้แต่ความคิดว่า ‘กามทั้งหลาย’ กามฉันทะ ในกามทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้อย่างไร Anusetvevassa kāmarāgānusayo.
anusetvevassa → anusetitvevassa (bj, sya-all, pts)กามราคะของเด็กนั้น ก็ยังนอนเนื่องอยู่ Daharassa hi, mālukyaputta, kumārassa mandassa uttānaseyyakassa sattātipi na hoti, kuto panassa uppajjissati sattesu byāpādo?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)เพราะเด็กอ่อนที่นอนหงายย่อมไม่มีแม้แต่ความคิดว่า ‘สัตว์ทั้งหลาย’ ความ พยาบาทในสัตว์ทั้งหลายจักเกิดขึ้นแก่เด็กนั้นได้อย่างไร Anusetvevassa byāpādānusayo.
anusetvevassa → anusetitvevassa (bj, sya-all, pts)พยาบาทของเด็กนั้น ก็ยัง นอนเนื่องอยู่ Nanu, mālukyaputta, aññatitthiyā paribbājakā iminā taruṇūpamena upārambhena upārambhissantī”ti?
mālukyaputta → māluṅkyaputta (bj, sya-all); māluṅkyāputta (pts)อัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายจักหักล้างด้วยการนำเรื่องเด็กอ่อนมาเปรียบเทียบได้ มิใช่หรือ”

Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคว่า “etassa, bhagavā, kālo, etassa, sugata, kālo“ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลที่สมควร ข้าแต่พระสุคต yaṁ bhagavā pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni deseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.บัดนี้เป็นกาล ที่สมควรที่พระผู้มีพระภาคจะทรงแสดงโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ภิกษุ ทั้งหลายได้สดับจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”

“Tena hānanda, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Idhānanda, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto“อานนท์ ปุถุชน ในโลกนี้ ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาด ในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitena cetasā viharati sakkāyadiṭṭhiparetena;มีจิตถูก สักกายทิฏฐิกลุ้มรุม ถูกสักกายทิฏฐิครอบงำอยู่ uppannāya ca sakkāyadiṭṭhiyā nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.และไม่รู้อุบายเครื่องสลัดสักกายทิฏฐิ ที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa sā sakkāyadiṭṭhi thāmagatā appaṭivinītā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ.
orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ → orambhāgiyasaññojanaṁ (sya-all)สักกายทิฏฐินั้นของเขามีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชน บรรเทาไม่ได้ จึงชื่อว่าเป็นโอรัมภาคิยสังโยชน์

Vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena;ปุถุชนมีจิตถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำอยู่ uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.และไม่รู้อุบายเครื่อง สลัดวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa sā vicikicchā thāmagatā appaṭivinītā orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ.
orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ sīlabbataparāmāsapariyuṭṭhitena → orambhāgiyasaññojanaṁ sīlabbattaparāmāsapariyuṭṭhitena (sya-all)วิจิกิจฉานั้นของเขามีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนบรรเทาไม่ได้ จึงชื่อว่าเป็นโอรัมภาคิยสังโยชน์

Sīlabbataparāmāsapariyuṭṭhitena cetasā viharati sīlabbataparāmāsaparetena;ปุถุชนมีจิตถูกสีลัพพตปรามาสกลุ้มรุม ถูกสีลัพพตปรามาสครอบงำอยู่ uppannassa ca sīlabbataparāmāsassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.และไม่รู้อุบายเครื่องสลัดสีลัพพตปรามาสที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so sīlabbataparāmāso thāmagato appaṭivinīto orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ.
orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ → orambhāgiyasaññojanaṁ (sya-all)สีลัพพตปรามาสนั้นของเขามีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนบรรเทาไม่ได้ จึงชื่อว่าเป็นโอรัมภาคิยสังโยชน์

Kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena;ปุถุชนมีจิตถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำอยู่ uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.และไม่รู้อุบายเครื่อง สลัดกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so kāmarāgo thāmagato appaṭivinīto orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ.
orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ → orambhāgiyasaññojanaṁ (sya-all)กามราคะนั้นของเขามีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนบรรเทาไม่ได้ จึงชื่อว่าเป็นโอรัมภาคิยสังโยชน์

Byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena;ปุถุชนมีจิตถูกพยาบาทกลุ้มรุม ถูกพยาบาทครอบงำอยู่ uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.และไม่รู้อุบายเครื่อง สลัดพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so byāpādo thāmagato appaṭivinīto orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ.
orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ → orambhāgiyasaññojanaṁ (sya-all)พยาบาทนั้นของเขามีกำลังแก่กล้าขึ้น ปุถุชนบรรเทาไม่ได้ จึงชื่อว่าเป็นโอรัมภาคิยสังโยชน์

Sutavā ca kho, ānanda, ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitena cetasā viharati na sakkāyadiṭṭhiparetena;อานนท์ ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับ ได้เห็นพระอริยะ ฉลาดในธรรม ของพระอริยะ ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ได้เห็นสัตบุรุษ ฉลาดในธรรม ของสัตบุรุษ ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ มีจิตที่สักกายทิฏฐิกลุ้มรุมไม่ได้ ที่สักกายทิฏฐิครอบงำไม่ได้อยู่ uppannāya ca sakkāyadiṭṭhiyā nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.และรู้อุบายเครื่องสลัดสักกายทิฏฐิที่เกิดขึ้นแล้วตาม ความเป็นจริง Tassa sā sakkāyadiṭṭhi sānusayā pahīyati.
pahīyati → pahīyissati (bj: sīmu8)อริยสาวกนั้นย่อมละสักกายทิฏฐินั้นพร้อมทั้งอนุสัยได้

Na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena;อริยสาวกนั้นมีจิตที่วิจิกิจฉากลุ้มรุมไม่ได้ ที่วิจิกิจฉาครอบงำไม่ได้อยู่ uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.และรู้อุบาย เครื่องสลัดวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa sā vicikicchā sānusayā pahīyati.
pahīyati → pahīyissati (bj: sīmu8)อริยสาวกนั้นย่อมละวิจิกิจฉานั้น พร้อมทั้งอนุสัยได้

Na sīlabbataparāmāsapariyuṭṭhitena cetasā viharati na sīlabbataparāmāsaparetena;อริยสาวกนั้นมีจิตที่สีลัพพตปรามาสกลุ้มรุมไม่ได้ ที่สีลัพพตปรามาสครอบงำ ไม่ได้อยู่ uppannassa ca sīlabbataparāmāsassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.และรู้อุบายเครื่องสลัดสีลัพพตปรามาสที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so sīlabbataparāmāso sānusayo pahīyati.
pahīyati → pahīyissati (bj: sīmu8)อริยสาวกนั้นย่อมละสีลัพพตปรามาสนั้นพร้อมทั้งอนุสัยได้

Na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena;อริยสาวกนั้นมีจิตที่กามราคะกลุ้มรุมไม่ได้ ที่กามราคะครอบงำไม่ได้อยู่ uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.และ รู้อุบายเครื่องสลัดกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so kāmarāgo sānusayo pahīyati.
pahīyati → pahīyissati (bj: sīmu8)อริยสาวกนั้นย่อมละ กามราคะนั้นพร้อมทั้งอนุสัยได้

Na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati na byāpādaparetena;อริยสาวกนั้นมีจิตที่พยาบาทกลุ้มรุมไม่ได้ ที่พยาบาทครอบงำไม่ได้อยู่ uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.และรู้ อุบายเครื่องสลัดพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง Tassa so byāpādo sānusayo pahīyati.
pahīyati → pahīyissati (bj: sīmu8)อริยสาวกนั้นย่อมละ พยาบาทนั้นพร้อมทั้งอนุสัยได้

Yo, ānanda, maggo yā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya taṁ maggaṁ taṁ paṭipadaṁ anāgamma pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni ñassati vā dakkhati vā pajahissati vāti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
dakkhati → dakkhiti (bj); dakkhīti va pajahissati (pts) | dakkhiti → dakkhīti (bj note) | pajahissati → pahīyissati (bj: sīmu8)อานนท์ เป็นไปไม่ได้เลยที่บุคคลไม่อาศัยมรรคและปฏิปทาที่เป็นไป เพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการแล้ว จักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการได้ Seyyathāpi, ānanda, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato tacaṁ acchetvā phegguṁ acchetvā sāracchedo bhavissatīti—เป็นไปไม่ได้เลยที่บุคคลไม่ถากเปลือก ไม่ถากกระพี้ของต้นไม้ใหญ่ ประเภทยืนต้นมีแก่นแล้ว จักตัดแก่นเลยทีเดียว แม้ฉันใด netaṁ ṭhānaṁ vijjati;เป็นไปไม่ได้เลยที่บุคคล evameva kho, ānanda, yo maggo yā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya taṁ maggaṁ taṁ paṭipadaṁ anāgamma pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni ñassati vā dakkhati vā pajahissati vāti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
dakkhati → dakkhiti (bj); dakkhīti (pts) | dakkhiti → dakkhīti (bj note)ไม่อาศัยมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการแล้ว จักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการได้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

Yo ca kho, ānanda, maggo yā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya taṁ maggaṁ taṁ paṭipadaṁ āgamma pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni ñassati vā dakkhati vā pajahissati vāti—ṭhānametaṁ vijjati.
dakkhati → dakkhiti (bj); dakkhīti (pts) | dakkhiti → dakkhīti (bj note)เป็นไปได้ที่บุคคลอาศัยมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการแล้ว จักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนั้นได้

Seyyathāpi, ānanda, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato tacaṁ chetvā phegguṁ chetvā sāracchedo bhavissatīti—ṭhānametaṁ vijjati.เป็นไปได้ ที่บุคคลถากเปลือก ถากกระพี้ของต้นไม้ใหญ่ประเภทยืนต้นมีแก่นแล้ว จักตัด แก่นนั้นได้ แม้ฉันใด evameva kho, ānanda, yo maggo yā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya taṁ maggaṁ taṁ paṭipadaṁ āgamma pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni ñassati vā dakkhati vā pajahissati vāti—ṭhānametaṁ vijjati.
dakkhati → dakkhiti (bj); dakkhīti (pts)เป็นไปได้ที่บุคคลอาศัยมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการแล้ว จักรู้ จักเห็น จักละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนั้นได้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน Seyyathāpi, ānanda, gaṅgā nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.แม่น้ำคงคามีน้ำเต็มเสมอฝั่ง นกกา(ก้ม)ดื่มกินได้ Atha dubbalako puriso āgaccheyya:ครั้งนั้น บุรุษผู้มีกำลังน้อย มาด้วยหวังว่า ‘ahaṁ imissā gaṅgāya nadiyā tiriyaṁ bāhāya sotaṁ chetvā sotthinā pāraṁ gacchissāmī’ti;
gacchissāmī’ti → gacchāmīti (bj, pts1ed) | gacchissāmīti → gacchāmīti (bj, pts) | gacchāmī’ti → gacchissāmīti (bj: machasaṁ, syā) | gacchissāmī’ti → gacchāmīti (cck: sī. pī.)‘เราจักว่ายตัดกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคานี้ไปให้ถึงฝั่งโดยสวัสดี’ so na sakkuṇeyya gaṅgāya nadiyā tiriyaṁ bāhāya sotaṁ chetvā sotthinā pāraṁ gantuṁ.เขาจะ ไม่อาจว่ายตัดกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคาไปให้ถึงฝั่งโดยสวัสดีได้ Evameva kho, ānanda, yesaṁ kesañci sakkāyanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati;
yesaṁ kesañci → yassa kassaci (sabbattha) | yesaṁ kesañci sakkāyanirodhāya → yassa kassaci sakkāya nirodhāya (bj) | yesaṁ kesañci → yassakassaci (sya-all, pts) | kesañci → yassa kassaci (cck: sabbattha)แม้ฉันใด คนบางคน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อพระธรรมกถึกแสดงธรรมเพื่อดับสักกายะอยู่ จิตย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น ไม่หลุดพ้น seyyathāpi so dubbalako puriso evamete daṭṭhabbā.
evamete → evameva te (sya-all)พึงเห็นบุคคลเหล่านั้นเหมือนบุรุษผู้มีกำลัง น้อยนั้น Seyyathāpi, ānanda, gaṅgā nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.อานนท์ แม่น้ำคงคามีน้ำเต็มเสมอฝั่ง นกกา(ก้ม)ดื่มกินได้ Atha balavā puriso āgaccheyya:บุรุษผู้มีกำลังมาก มาด้วยหวังว่า ‘ahaṁ imissā gaṅgāya nadiyā tiriyaṁ bāhāya sotaṁ chetvā sotthinā pāraṁ gacchissāmī’ti;
gacchissāmīti → gacchāmīti (bj, pts); gamissāmīti (sya-all) | gacchāmī’ti → gacchissāmīti (bj: machasaṁ, syā)‘เราจักว่ายตัดกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคานี้ไปให้ถึงฝั่งโดยสวัสดี’ so sakkuṇeyya gaṅgāya nadiyā tiriyaṁ bāhāya sotaṁ chetvā sotthinā pāraṁ gantuṁ.เขาจะ ไม่อาจว่ายตัดกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคาไปให้ถึงฝั่งโดยสวัสดีได้

Evameva kho, ānanda, yesaṁ kesañci sakkāyanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati;
yesaṁ kesañci sakkāyanirodhāya → yassa kassaci sakkāya nirodhāya (bj) | yesaṁ kesañci → yassakassaci (sya-all, pts)แม้ฉันใด คนบางคน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อพระธรรมกถึกแสดงธรรมเพื่อดับสักกายะอยู่ จิตย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น หลุดพ้น seyyathāpi so balavā puriso evamete daṭṭhabbā.
evamete → evameva te (sya-all)พึงเห็นบุคคลเหล่านั้นเหมือนบุรุษผู้มีกำลังมากนั้น

Katamo cānanda, maggo, katamā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya?
cānanda → caānanda (sya-all) | katamā → katamā ca (sya-all)มรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ เป็นอย่างไร Idhānanda, bhikkhu upadhivivekā akusalānaṁ dhammānaṁ pahānā sabbaso kāyaduṭṭhullānaṁ paṭippassaddhiyā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เพราะละอกุศลธรรมทั้งหลายด้วยอุปธิวิเวก เพราะ ระงับความเกียจคร้านทางกายได้โดยประการทั้งปวง จึงสงัดจากกามและอกุศลธรรม ทั้งหลายแล้วบรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ So yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati.เธอย่อม พิจารณาเห็น ธรรมทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ใน ปฐมฌานนั้นโดยเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคอยก่อความเดือดร้อน เป็นที่ทำให้ขัดข้อง เป็นดุจคนฝ่ายอื่น เป็นสิ่งที่ต้อง แตกสลาย เป็นของว่างเปล่า เป็นอนัตตา So tehi dhammehi cittaṁ paṭivāpeti.
paṭivāpeti → paṭipāpeti (sya-all); patiṭṭhāpeti (mr) | paṭivāpeti → paṭipāpeti (bj: syā) | paṭivāpeti → paṭipāpeti (cck: syā.); patiṭṭhāpeti (cck: ka.) | paṭipāpeti → paṭivāpeti. * yu. katamo cānanda maggo katamā paṭipadāti dissati (sya-all: sī. yu.)เธอย่อมทำจิตให้กลับจากธรรมเหล่านั้น So tehi dhammehi cittaṁ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati:
paṭivāpetvā → paṭipāpetvā (sya-all) | paṭivāpetvā → paṭipāpetvā (bj: syā)ครั้นแล้ว จึงน้อมจิตไปเพื่ออมตธาตุว่า ‘etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan’ti.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, sya-all, pts)‘ภาวะที่สงบ ประณีต คือ ความระงับสังขาร ทั้งปวง ความสละคืนอุปธิกิเลสทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ So tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti;เธอดำรงอยู่ในปฐมฌานนั้น ย่อมบรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะ ทั้งหลาย no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī, anāvattidhammo tasmā lokā.หากยังไม่บรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป ด้วยความยินดีเพลิดเพลินในธรรมนั้น จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่หวนกลับมาจากโลกนั้นอีก Ayampi kho, ānanda, maggo ayaṁ paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya.นี้แล เป็นมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ

Puna caparaṁ, ānanda, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
upasampajja viharati → (bj)อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุจึงบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ tatiyaṁ jhānaṁ …pe…บรรลุตติยฌาน ฯลฯ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ So yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ …เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม ทั้งหลาย คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในจตุตถฌานนั้น pe…ฯลฯ anāvattidhammo tasmā lokā. Ayampi kho, ānanda, maggo ayaṁ paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya.เพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ

Puna caparaṁ, ānanda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → aṭṭhaṅgamā (sya-all); atthagamā (pts)อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญา โดยประการทั้งปวง ภิกษุบรรลุอากาสานัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘อากาศ หาที่สุดมิได้’ อยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลาย คือ So yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ …เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่มีอยู่ในอากาสานัญจายตนฌานนั้นโดยเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคอยก่อความเดือดร้อน เป็นที่ทำให้ขัดข้อง เป็นดุจคนฝ่ายอื่น เป็นสิ่งที่ต้องแตกสลาย เป็นของว่างเปล่า เป็นอนัตตา เธอย่อมทำจิตให้กลับจากธรรมเหล่านั้น ครั้นแล้ว จึงน้อมจิตไปเพื่อ อมตธาตุว่า ‘สภาวะที่สงบ ประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืน อุปธิกิเลสทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ เธอดำรงอยู่ในอากาสานัญจายตนฌานนั้น ย่อมบรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย หากยังไม่บรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป ด้วยความยินดีเพลิดเพลินในธรรมนั้น จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่หวนกลับมาจากโลกนั้นอีก pe… anāvattidhammo tasmā lokā. Ayampi kho, ānanda, maggo ayaṁ paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya.นี้แล เป็นมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ

Puna caparaṁ, ānanda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.อีกประการหนึ่ง ภิกษุล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ วิญญาณัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่ So yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ …
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ → (sya-all)เธอย่อมพิจารณา เห็นธรรมทั้งหลาย คือเวทนา ฯลฯ ที่มีอยู่ในวิญญาณัญจายตนฌานนั้น pe…ฯลฯ anāvattidhammo tasmā lokā. Ayampi kho, ānanda, maggo ayaṁ paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya.เพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ

Puna caparaṁ, ānanda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.อีกประการหนึ่ง ภิกษุล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ อากิญจัญญายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นธรรม ทั้งหลาย คือ So yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ …เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่มีอยู่ในอากิญจัญญายตนฌานนั้น โดยเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคอย ก่อความเดือดร้อน เป็นที่ทำให้ขัดข้อง เป็นดุจคนฝ่ายอื่น เป็นสิ่งที่ต้องแตกสลาย เป็นของว่างเปล่า เป็นอนัตตา เธอย่อมทำจิตให้กลับจากธรรมเหล่านั้น ครั้นแล้ว จึงน้อมจิตไปเพื่ออมตธาตุว่า ‘สภาวะที่สงบ ประณีต คือ ความสงบระงับสังขาร ทั้งปวง ความสละคืนอุปธิกิเลสทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ เธอดำรงอยู่ในอากิญจัญญายตนฌานนั้น ย่อมบรรลุความสิ้นไป แห่งอาสวะทั้งหลาย หากยังไม่บรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็น โอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป ด้วยความยินดีเพลิดเพลิน ในธรรมนั้น จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่หวนกลับมาจากโลกนั้นอีก pe…
paṭivāpeti → paṭipāpeti (bj: syā) | paṭivāpetvā → paṭipāpetvā (bj: syā) anāvattidhammo tasmā lokā. Ayampi kho, ānanda, maggo ayaṁ paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāyā”ti.
ayampi → ayaṁ (bj, sya-all, pts)นี้แล เป็นมรรคและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ”

“Eso ce, bhante, maggo esā paṭipadā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya, atha kiñcarahi idhekacce bhikkhū cetovimuttino ekacce bhikkhū paññāvimuttino”ti?
bhikkhū paññāvimuttinoti → paññāvimuttino ti (pts)ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า “ถ้ามรรคและปฏิปทานี้ เป็นไปเพื่อละโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุไร ภิกษุทั้งหลายในพระธรรมวินัยนี้ บางพวกจึงเป็นเจโตวิมุต บางพวกจึงเป็นปัญญาวิมุต พระพุทธเจ้าข้า”

“Ettha kho panesāhaṁ, ānanda, indriyavemattataṁ vadāmī”ti.
Ettha kho panesāhaṁ → ettha kho tesāhaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | panesāhaṁ → tesāhaṁ (pts) | tesāhaṁ → panesāhaṁ (bj: machasaṁ) | panesāhaṁ → ettha kho tesāhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ ในเรื่องนี้ เรากล่าวว่าภิกษุเหล่านั้น มีอินทรีย์ต่างกัน ”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระอานนท์มีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mahāmālukyasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.มหามาลุงกยสูตรที่ ๔ จบ