Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṁ nāma aṅguttarāpānaṁ nigamo.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ แคว้นอังคุตตราปะ

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตร และจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังอาปณนิคม Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yenaññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya.ทรงเที่ยวบิณฑบาตในอาปณนิคมแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว ทรงเข้าไปยังราวป่า แห่งหนึ่งเพื่อประทับพักผ่อนกลางวัน Taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all); ajjhogāhitvā (pts) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ, PTS)ได้ประทับนั่งพักกลางวันที่โคนไม้แห่งหนึ่ง

Āyasmāpi kho udāyī pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (pts)ในเวลาเช้า แม้ท่านพระอุทายีก็ครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยัง อาปณนิคม Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya.
āpaṇe → apaṇe (pts)เที่ยวบิณฑบาตในอาปณนิคมแล้ว กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉัน ภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปยังราวป่าเพื่อพักผ่อนกลางวัน Taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all); ajjhogāhitvā (pts) | ajjhogahetvā → ajjhogāhetvā (bj: machasaṁ, PTS)ได้นั่งพักกลางวันที่โคนไม้ แห่งหนึ่ง Atha kho āyasmato udāyissa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj, pts)ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความคิดคำนึงอย่างนี้ว่า

“bahūnaṁ vata no bhagavā dukkhadhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā sukhadhammānaṁ upahattā;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (pts) | bahūnaṁ → bahunnaṁ (sī. syā. kaṁ. pī.) evamīdise aviññāṇakappakaraṇe (cck note)“พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดธรรมอันเป็นเหตุแห่งทุกข์เป็นอันมากของเราทั้งหลาย ออกไปได้ พระผู้มีพระภาคทรงนำธรรมอันเป็นเหตุแห่งสุขเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย bahūnaṁ vata no bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upahattā”ti.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts) | bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ) | bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ)พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากของเราทั้งหลายออกไปได้ พระผู้มี พระภาคทรงนำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย”

Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:
paṭisallānā vuṭṭhito → patisallānāvuṭṭhito (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | paṭisallānā → patisallāṇā (pts)ครั้นเวลาเย็น ท่านพระอุทายีออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอุทายีนั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า

“idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
te → tena (mr) | paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj, pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความคิดคำนึงอย่างนี้ว่า ‘bahūnaṁ vata no bhagavā dukkhadhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā sukhadhammānaṁ upahattā;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all)‘พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดธรรมอันเป็นเหตุแห่งทุกข์ เป็นอันมากของเราทั้งหลายออกไปได้ พระผู้มีพระภาคทรงนำธรรมอันเป็นเหตุแห่งสุข เป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย bahūnaṁ vata no bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upahattā’ti.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (sya-all)พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากของ เราทั้งหลายออกไปได้ พระผู้มีพระภาคทรงนำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย’

Mayañhi, bhante, pubbe sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle.ก็เมื่อก่อนข้าพระองค์เคยฉันได้ทั้งเวลาเย็น เวลาเช้า และเวลาวิกาลกลางวัน(หลังเที่ยง) Ahu kho so, bhante, samayo yaṁ bhagavā bhikkhū āmantesi:ในสมัยที่พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṁ divāvikālabhojanaṁ pajahathā’ti.‘ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือน เธอทั้งหลายจงเลิกฉันโภชนะในเวลาวิกาลกลางวันเสียเถิด’ Tassa mayhaṁ, bhante, ahudeva aññathattaṁ, ahudeva domanassaṁ:
ahudeva → ahu (bj, pts1ed) | ahu → ahudeva (bj: machasaṁ, syā) | ahudeva → ahu (cck: sī. pī.)ข้าพระองค์นั้นมีความน้อยใจ มีความเสียใจว่า ‘yampi no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ denti tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti.
gahapatikā → gahapati (bj: sīmu8)‘คหบดีทั้งหลายผู้มีศรัทธาจะ ถวายของควรเคี้ยว ของควรฉันอันประณีตแม้ใดแก่เราทั้งหลายในเวลาวิกาลกลางวัน พระผู้มีพระภาคผู้สุคตรับสั่งให้เราทั้งหลายเลิกฉันโภชนะในเวลาวิกาลกลางวันแม้นั้น เสียแล้ว’ Te mayaṁ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṁ taṁ divāvikālabhojanaṁ pajahimhā.
pajahimhā → pajahimha (bj: sīmu8)ข้าพระองค์ทั้งหลายนั้นเมื่อพิจารณาเห็นความรัก ความเคารพ ความละอาย และความเกรงกลัวในพระผู้มีพระภาค จึงยอมเลิกฉันโภชนะในเวลาวิกาลกลางวัน นั้นเสีย Te mayaṁ, bhante, sāyañceva bhuñjāma pāto ca.
mayaṁ → mayā (bj)ด้วยอาการอย่างนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายนั้นจึงฉันในเวลาเย็นและเวลาเช้า

Ahu kho so, bhante, samayo yaṁ bhagavā bhikkhū āmantesi:ในสมัยที่พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṁ rattiṁvikālabhojanaṁ pajahathā’ti.‘ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือน เธอทั้งหลายจงเลิกฉันโภชนะในเวลาวิกาลกลางคืนเสียเถิด’ Tassa mayhaṁ, bhante, ahudeva aññathattaṁ ahudeva domanassaṁ:
ahu → kaṇikavāṭampi (bj: sīmu8, machasaṁ); kaṇikarājimpi (bj: syā)ข้าพระองค์นั้นมีความน้อยใจ มีความเสียใจว่า ‘yampi no imesaṁ dvinnaṁ bhattānaṁ paṇītasaṅkhātataraṁ tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti.‘พระผู้มีพระภาคผู้สุคตรับสั่ง ให้เราเลิกฉันโภชนะที่นับว่าประณีตกว่าบรรดาโภชนะทั้งสองนี้เสีย’ Bhūtapubbaṁ, bhante, aññataro puriso divā sūpeyyaṁ labhitvā evamāha:
labhitvā → labhitvā pajāpatiṁ (sya-all)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว บุรุษคนหนึ่งได้ของที่ควรจะแกงมา ในเวลากลางวัน จึงบอกภรรยาอย่างนี้ว่า ‘handa ca imaṁ nikkhipatha, sāyaṁ sabbeva samaggā bhuñjissāmā’ti.
ca → (sya-all)‘เอาเถิด เธอจงเก็บสิ่งนี้ไว้ เราทั้งหมด จักบริโภคพร้อมกันในเวลาเย็น Yā kāci, bhante, saṅkhatiyo sabbā tā rattiṁ, appā divā.อะไร ๆ ทั้งหมดที่จะปรุงกินย่อมมีรสอร่อยในเวลา กลางคืน เวลากลางวันมีรสไม่อร่อย’ Te mayaṁ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṁ taṁ rattiṁvikālabhojanaṁ pajahimhā.ข้าพระองค์ทั้งหลายนั้น เมื่อพิจารณาเห็นความรัก ความเคารพ ความละอาย และความเกรงกลัวในพระผู้มีพระภาค จึงยอมเลิกฉันโภชนะในเวลาวิกาลกลางคืน นั้นเสีย

Bhūtapubbaṁ, bhante, bhikkhū rattandhakāratimisāyaṁ piṇḍāya carantā candanikampi pavisanti, oligallepi papatanti, kaṇṭakāvāṭampi ārohanti, suttampi gāviṁ ārohanti, māṇavehipi samāgacchanti katakammehipi akatakammehipi, mātugāmopi te asaddhammena nimanteti.
kaṇṭakāvāṭampi → kaṇṭakavaṭṭampi (bj, pts1ed); kaṇikavāṭampi (si, mr); kaṇṭakarājimpi (sya-all, km) | kaṇṭakāvāṭampi → kaṇṭakāvaṭṭampi (bj); kaṇṭakavaṭṭampi (pts) | ārohanti → ārohantiṁ (bj) | oligallepi → oḷigallepi (sya-all, pts) | māṇavehipi → mānavehi pi (pts) | kaṇṭakāvaṭṭampi → kaṇikavāṭampi (bj: sīmu8, machasaṁ); kaṇikarājimpi (bj: syā) | kaṇṭakāvāṭampi → kaṇṭakavattampi (cck: sī. pī.); kaṇṭakarājimpi (cck: syā. kaṁ.) | te → tena (cck: ka.) | kaṇṭakarājimpi → kaṇṭakavaṭṭampi (sya-all: sī. yu.)เรื่องเคยมีมาแล้ว ภิกษุทั้งหลายเที่ยวบิณฑบาตไปในเวลามืดค่ำ ย่อมเข้าไป ใกล้บ่อน้ำครำบ้าง ตกลงในหลุมโสโครกบ้าง บุกเข้าไปยังป่าหนามบ้าง เหยียบแม่โค ที่กำลังหลับบ้าง พบกับโจรผู้ทำโจรกรรมบ้าง ผู้ยังไม่ได้ทำโจรกรรมบ้าง ถูกมาตุคาม ชักชวนให้เสพสมบ้าง

Bhūtapubbāhaṁ, bhante, rattandhakāratimisāyaṁ piṇḍāya carāmi.เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์เที่ยวบิณฑบาตไปในเวลามืดค่ำ Addasā kho maṁ, bhante, aññatarā itthī vijjantarikāya bhājanaṁ dhovantī.หญิงคนหนึ่ง กำลังล้างภาชนะอยู่ ได้เห็นข้าพระองค์โดยแสงฟ้าแลบ Disvā maṁ bhītā vissaramakāsi:แล้วตกใจกลัวร้องเสียงหลงว่า ‘abhumme pisāco vata man’ti.
abhumme → abbhuṁ me (bj, pts1ed); abbhumme (sya-all) | me → abhuṁ me (bj: machasaṁ) | abhumme → abbhumme (cck: sī. pī.) | abbhumme → ba. abbhū me (sya-all note)‘ว้าย ผีหลอก’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, taṁ itthiṁ etadavocaṁ:เมื่อหญิงนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์จึงพูดกับเธอว่า ‘nāhaṁ, bhagini, pisāco;
nāhaṁ → na (sya-all, pts)‘ไม่ใช่ผีหรอก น้องหญิง bhikkhu piṇḍāya ṭhito’ti.เราเป็นภิกษุยืนบิณฑบาตอยู่’

‘Bhikkhussa ātumārī, bhikkhussa mātumārī.
Bhikkhussa ātumārī, bhikkhussa mātumārī → ṭhitoti. bhikkhussa ātu māri bhikkhussa mātu māri (sya-all, pts1ed); ṭhito’ti. bhikkhussa ātumātumārī (mr) | mātumārī varaṁ te → mātu māri varante (sya-all, pts) | ātumārī → ātu māri (pts) | mātumārī → ṭhito’ti. bhikkhussa ātumātumārī (cck: ka.)หญิงนั้นกล่าวว่า ‘พ่อแม่ของภิกษุคงตายแล้วกระนั้นหรือ Varaṁ te, bhikkhu, tiṇhena govikantanena kucchi parikanto, na tveva varaṁ yaṁ rattandhakāratimisāyaṁ kucchihetu piṇḍāya carasī’ti.
na tveva varaṁ yaṁ → na tveva yā (bj, pts1ed); na tveva yaṁ (sya-all) | carasī’ti → carasāti (si, pts1ed) | na tveva varaṁ → natveva (bj) | varaṁ → (sya-all) | govikantanena → govikattanena (pts) | parikanto → parikatto (pts) | varaṁ yaṁ → yā (pts) | carasīti → carasā ti (pts) | natveva → natvevacaraṁ (bj: machasaṁ) | yaṁ → natvavayā (bj: sīmu8) | carasīti → carasāti (bj: sīmu8) | yaṁ → na tveva yā (cck: sī. pī.) | carasī’ti → carasāti (cck: sī. pī.) | tveva → ba. natveva varaṁ (sya-all note)ภิกษุ ท่านเอา มีดคม ๆ สำหรับเชือดโคมาเชือดท้องของดิฉันเสียยังดีกว่า การที่ท่านมาเที่ยว บิณฑบาตในเวลามืดค่ำอย่างนี้เพราะเห็นแก่ปากแก่ท้อง ไม่ดีเลย’

Tassa mayhaṁ, bhante, tadanussarato evaṁ hoti:ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ระลึกถึงเรื่องนั้นอยู่ จึงคิดอย่างนี้ว่า ‘bahūnaṁ vata no bhagavā dukkhadhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā sukhadhammānaṁ upahattā;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts)‘พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดธรรมอันเป็นเหตุแห่งทุกข์เป็นอันมากของเราทั้งหลาย ออกไปได้ พระผู้มีพระภาคทรงนำธรรมอันเป็นเหตุแห่งสุขเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย bahūnaṁ vata no bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ apahattā, bahūnaṁ vata no bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upahattā’”ti.
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts)พระผู้มีพระภาคทรงกำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากของเราทั้งหลายออกไปได้ พระผู้มี พระภาคทรงนำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลาย”

“Evameva panudāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุทายี อย่างนั้นเหมือนกัน โมฆบุรุษ บางพวกในธรรมวินัยนี้ เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṁ samaṇo’ti.‘ความผิดเพียงเล็กน้อยนี้จะสำคัญอะไร พระสมณะรูปนี้ช่างเคร่งครัดนัก’ Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาจึง ไม่ละความผิดนั้นทั้งที่ยังมีความยำเกรงในเราอยู่ Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṁ taṁ, udāyi, hoti balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro—
kaliṅgaro → kaḷiṅgaro (sya-all) | kaliṅgaro seyyathāpi → kaḷiṅgaro seyyathā pi (pts) | thūllo → thūlo (bj: machasaṁ, syā, PTS)อนึ่ง ความผิดเพียงเล็กน้อยของ ภิกษุทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขา ย่อมเป็นเครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อนไม้ใหญ่

seyyathāpi, udāyi, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṁ vā bandhaṁ vā maraṇaṁ vā āgameti.
laṭukikā → laḍukikā (sya-all) | baddhā → bandhā (sya-all) | bandhā → baddhā (sya-all: sī. yu.)เปรียบเหมือนนางนกมูลไถถูกผูกด้วยเถาหัวด้วน ย่อมรอ เวลาที่จะถูกฆ่า เวลาที่จะถูกมัด หรือความตายในที่นั้นเอง Yo nu kho, udāyi, evaṁ vadeyya:ผู้ใดจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yena sā laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṁ vā bandhaṁ vā maraṇaṁ vā āgameti, tañhi tassā abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanan’ti;
laṭukikā → laḍukikā (sya-all) | baddhā → bandhā (sya-all)‘เครื่องดักคือเถาหัวด้วนที่เขาใช้ผูกนางนกมูลไถซึ่งรอเวลาที่จะถูกฆ่า เวลาที่จะถูกมัด หรือความตายในที่นั้น เป็นเครื่องผูกไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่น’ sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā”ti?
sammā nu → sammannu (pts)ผู้นั้น เมื่อกล่าวอย่างนี้ชื่อว่ากล่าวถูกต้องหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante.ท่านพระอุทายีกราบทูลว่า “ไม่ พระพุทธเจ้าข้า Yena sā, bhante, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṁ vā bandhaṁ vā maraṇaṁ vā āgameti, tañhi tassā balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro”ti.
laṭukikā → laḍukikā (sya-all) | baddhā → bandhā (sya-all) | kaliṅgaroti → kaḷiṅgaroti (sya-all) | pūtilatāya → pūtilaṭāya (pts) | thūllo → thūlo (bj: machasaṁ, syā)เครื่องดักคือเถาหัวด้วนที่เขา ใช้ผูกนางนกมูลไถ ซึ่งรอเวลาที่จะถูกฆ่า เวลาที่จะถูกมัด หรือความตายในที่นั้นแล เป็นเครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อนไม้ใหญ่ พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:“อุทายี โมฆบุรุษบางพวกในธรรมวินัยนี้ก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṁ samaṇo’ti?‘ความผิดเพียงเล็กน้อยนี้จะสำคัญอะไร พระสมณะรูปนี้ช่างเคร่งครัดนัก’ Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาจึงไม่ละความผิดนั้นทั้งที่ยังมีความยำเกรง ในเราอยู่ Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṁ taṁ, udāyi, hoti balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro.
kaliṅgaro → kaḷiṅgaro (sya-all, pts)อนึ่ง ความผิดเพียงเล็กน้อยของภิกษุทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขา ย่อมเป็น เครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อนไม้ใหญ่

Idha panudāyi, ekacce kulaputtā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:อุทายี ส่วนกุลบุตรบางพวกในธรรมวินัยนี้ เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละ ความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti?‘ความผิดเพียงเล็กน้อยที่ต้องละนี้จะสำคัญ อะไร พระผู้มีพระภาคจึงตรัสสอนให้เราทั้งหลายละ พระสุคตจึงตรัสสอนให้เรา ทั้งหลายสลัดทิ้ง’ Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาละความผิดนั้นทั้งที่ไม่มีความยำเกรงในเรา Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṁ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti.
paradattavuttā → paradavuttā (bj, sya-all, km, pts1ed) | paradattavuttā → paradavuttā (pts) | paradavuttā → paradattavuttā (bj: machasaṁ) | paradattavuttā → paradavuttā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paradavuttā → ba. paradattavuttā (sya-all note)อนึ่ง ภิกษุ ทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขา ละความผิดนั้นแล้ว ไม่มีความดิ้นรน ไม่หวาดกลัว ดำรง ชีวิตด้วยของที่ผู้อื่นให้ มีใจดุจมฤคอยู่ Tesaṁ taṁ, udāyi, hoti abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanaṁ—ความผิดเพียงเล็กน้อยของภิกษุเหล่านั้น ย่อมเป็นเครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่นสาร

seyyathāpi, udāyi, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṁyeva kāyaṁ sannāmetvā tāni bandhanāni saṁchinditvā sampadāletvā yena kāmaṁ pakkamati.
urūḷhavā abhijāto → ubbuḷhavābhijāto (bj); uruḷhavābhijāto (sya-all); ubbūḷhavā bhijāto (pts) | saṁchinditvā sampadāletvā → sañchinditvā sampadāḷetvā (bj) | baddho → bandho (sya-all) | varattehi → vārattehi (pts) | ubbuḷhavābhijāto → uruḷhavāabhijāto (bj: machasaṁ); uruḷhavābhijāto (bj: syā) | varattehi → vārattehi (bj: sīmu8)เปรียบเหมือนช้างต้น มีงางอนงาม เป็นช้างทรง ที่มีชาติกำเนิดดี เคยฝ่าศึกสงครามมาแล้ว ควาญช้าง ล่ามโซ่ไว้อย่างมั่นคง พอมันสบัดกายเท่านั้น ก็จะทำให้โซ่ที่ล่ามไว้นั้นขาดแล้วหนีไป ตามใจปรารถนา Yo nu kho, udāyi, evaṁ vadeyya:ผู้ใดจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yehi so rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṁyeva kāyaṁ sannāmetvā tāni bandhanāni saṁchinditvā sampadāletvā yena kāmaṁ pakkamati, tañhi tassa balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro’ti;
urūḷhavā abhijāto → ubbuḷhavābhijāto (bj); uruḷhavābhijāto (sya-all); ubbūḷhavā bhijāto (pts) | saṁchinditvā sampadāletvā → sañchinditvā sampadāḷetvā (bj) | baddho → bandho (sya-all) | kaliṅgaroti → kaḷiṅgaroti (sya-all) | varattehi → vārattehi (pts) | kaliṅgaroti sammā nu → kaḷiṅgaro ti sammannu (pts) | ubbuḷhavābhijāto → uruḷhavāabhijāto (bj: machasaṁ); uruḷhavābhijāto (bj: syā) | thūllo → thūlo (bj: machasaṁ, syā)‘ช้างต้นนั้นมีงางอนงาม เป็นช้างทรง ที่มีชาติกำเนิดดี เคยฝ่าศึกสงครามมาแล้ว ควาญช้างล่ามโซ่ไว้อย่างมั่นคง พอมัน สบัดกายเท่านั้น ก็จะทำให้โซ่ที่ล่ามไว้นั้นขาดหนีไปตามใจปรารถนา โซ่นั้นจัดเป็น เครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อนไม้ใหญ่’ sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā”ti?
so → su (pts)ผู้นั้นเมื่อ กล่าวอย่างนี้ชื่อว่ากล่าวถูกต้องหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante.“ไม่ พระพุทธเจ้าข้า Yehi so, bhante, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṁyeva kāyaṁ sannāmetvā tāni bandhanāni saṁchinditvā sampadāletvā yena kāmaṁ pakkamati, tañhi tassa abalaṁ bandhanaṁ …pe… asārakaṁ bandhanan”ti.
urūḷhavā abhijāto → ubbuḷhavābhijāto (bj); uruḷhavābhijāto (sya-all); ubbūḷhavā bhijāto (pts) | saṁchinditvā sampadāletvā → sañchinditvā sampadāḷetvā (bj) | baddho → bandho (sya-all) | varattehi → vārattehi (pts) | ubbuḷhavābhijāto → uruḷhavāabhijāto (bj: machasaṁ); uruḷhavābhijāto (bj: syā)เพราะช้างต้นนั้นมีงางอนงาม เป็นช้างทรง ที่มีชาติ กำเนิดดี เคยฝ่าศึกสงครามมาแล้ว ควาญช้างล่ามโซ่ไว้อย่างมั่นคง พอมันสบัดกาย เท่านั้น ก็จะทำให้โซ่ที่ล่ามไว้นั้นขาดแล้วหนีไปตามใจปรารถนา เครื่องผูกช้างต้นนั้น จัดเป็นเครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง ฯลฯ ไม่มีแก่นสาร พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:“อุทายี กุลบุตรบางพวกในธรรมวินัยนี้ก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti?
paṭinissaggamāhāti → paṭinassaggamāhāti (pts)‘ความผิดเพียงเล็กน้อยที่ต้องละนี้จะ สำคัญอะไร พระผู้มีพระภาคจึงตรัสสอนให้เราทั้งหลายละ พระสุคตจึงตรัสสอนให้ เราทั้งหลายสลัดทิ้ง’ Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาละความผิดนั้นทั้งที่ไม่มีความยำเกรงในเรา Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṁ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti.
paradattavuttā → paradavuttā (bj, sya-all, pts) | paradavuttā → paradattavuttā (bj: machasaṁ)อนึ่ง ภิกษุ ทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขา ละความผิดนั้นแล้ว เป็นผู้ไม่มีความดิ้นรน ไม่หวาดกลัว ดำรงชีวิตด้วยของที่ผู้อื่นให้ มีใจดุจมฤคอยู่ Tesaṁ taṁ, udāyi, hoti abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanaṁ.
bandhanaṁ dubbalaṁ → (sya-all)ความผิดเพียงเล็กน้อยของภิกษุเหล่านั้น จัดเป็นเครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่นสาร

Seyyathāpi, udāyi, puriso daliddo assako anāḷhiyo;
daliddo → daḷiddo (bj, sya-all, pts) | anāḷhiyo → anāḷiyo (sya-all) | anāḷhiyo → anāḷiyo (bj: syā) | anāḷiyo → anāḷhiyo (sya-all: sī. yu.)อุทายี เปรียบเหมือนคนยากไร้ ไม่มีทรัพย์สินสิ่งไรเป็นของตน จัดเป็นคนจน ไม่ใช่คนมั่งคั่งเลย tassassa ekaṁ agārakaṁ oluggaviluggaṁ kākātidāyiṁ naparamarūpaṁ, ekā khaṭopikā oluggaviluggā naparamarūpā, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṁ naparamarūpaṁ, ekā jāyikā naparamarūpā.
khaṭopikā → kaḷopikā (sya-all, mr) | kākātidāyiṁ → kākātiḍāyiṁ (?) | kākātidāyiṁ → kākātiḍāyiṁ (cck: ?) | khaṭopikā → kaḷopikā (cck: ka.)เขามีเรือนเล็ก ๆ หลังหนึ่ง ซึ่งมีเครื่องมุงและ เครื่องประกอบอื่น ๆ ผุพัง หลุดลุ่ย ต้องคอยไล่นกกา ไม่เป็นรูปบ้าน มีแคร่อันหนึ่ง ก็ผุพังแทบไม่เป็นแคร่ มีข้าวเปลือกและเมล็ดพืชสำหรับหว่านหม้อหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่ พันธุ์ดี มีภรรยาคนหนึ่งก็ไม่สวย So ārāmagataṁ bhikkhuṁ passeyya sudhotahatthapādaṁ manuññaṁ bhojanaṁ bhuttāviṁ sītāya chāyāya nisinnaṁ adhicitte yuttaṁ.เขาเห็นภิกษุผู้อยู่ในอารามมีมือและเท้าล้างสะอาด สะอ้าน ฉันโภชนะล้วนน่าอร่อย นั่งอยู่ในสถานที่ร่มรื่นเย็นสบาย เจริญธรรมฝึก สมาธิ Tassa evamassa:เขาจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘sukhaṁ vata bho sāmaññaṁ, ārogyaṁ vata bho sāmaññaṁ.
ārogyaṁ → ārūgyaṁ (pts)‘ความเป็นสมณะน่าสุขสบายหนอ ความเป็น สมณะไม่มีโรคภัยไข้เจ็บหนอ So vatassaṁ yohaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
vatassaṁ → so vatassa (si, mr) | vatassaṁ → vatassa (bj: __pasū__) | vatassaṁ → so vatassa (cck: ka.)เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตบ้าง’ So na sakkuṇeyya ekaṁ agārakaṁ oluggaviluggaṁ kākātidāyiṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ khaṭopikaṁ oluggaviluggaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ jāyikaṁ naparamarūpaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.
khaṭopikaṁ → kaḷopikaṁ (sya-all)แต่เขาไม่อาจสละเรือนหลังเล็กนั้นซึ่งมีเครื่องมุงบังและเครื่องประกอบอื่น ๆ ผุพัง หลุดลุ่ย ต้องคอยไล่นกกา ไม่เป็นรูปบ้าน ไม่อาจละแคร่อันหนึ่งที่ผุพังแทบไม่ เป็นแคร่ ไม่อาจละข้าวเปลือกและเมล็ดพืชสำหรับหว่านหม้อหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่พันธุ์ดี ไม่อาจละภรรยาคนหนึ่งซึ่งมีรูปไม่สวย แล้วโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตได้ Yo nu kho, udāyi, evaṁ vadeyya:อุทายี ผู้ใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yehi so puriso bandhanehi baddho na sakkoti ekaṁ agārakaṁ oluggaviluggaṁ kākātidāyiṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ khaṭopikaṁ oluggaviluggaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ jāyikaṁ naparamarūpaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ;
baddho → bandho (sya-all) | khaṭopikaṁ → kaḷopikaṁ (sya-all)‘เครื่องผูกที่ผูกบุรุษนั้น ผู้ไม่อาจละเรือนหลังเล็ก ๆ หลังหนึ่งซึ่งมีเครื่องมุงบังและเครื่องประกอบอื่น ๆ ผุพัง หลุดลุ่ย ต้องคอยไล่นกกา ไม่เป็นรูปบ้าน ไม่อาจละแคร่อันหนึ่งที่ผุพังแทบไม่เป็นแคร่ ไม่อาจละข้าวเปลือกและ เมล็ดพืชสำหรับหว่านหม้อหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่พันธุ์ดี ไม่อาจละภรรยาคนหนึ่งซึ่งมีรูป ไม่สวย แล้วโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิต tañhi tassa abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanan’ti;จัดเป็นเครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่นสาร’ sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā”ti?
sammā nu → sammannu (pts) | sammānu → sammannukho (bj: sīmu)ผู้นั้นเมื่อ กล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวถูกต้องหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante.“ไม่ พระพุทธเจ้าข้า Yehi so, bhante, puriso bandhanehi baddho, na sakkoti ekaṁ agārakaṁ oluggaviluggaṁ kākātidāyiṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ khaṭopikaṁ oluggaviluggaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṁ naparamarūpaṁ pahāya, ekaṁ jāyikaṁ naparamarūpaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ;
baddho → bandho (sya-all) | khaṭopikaṁ → kaḷopikaṁ (sya-all)เพราะเครื่องผูกที่ผูกบุรุษนั้น ผู้ไม่อาจละได้แม้แต่เรือน หลังเล็ก ๆ หลังนั้น ซึ่งมีเครื่องมุงและเครื่องประกอบอื่น ๆ ผุพัง หลุดลุ่ย ที่ต้อง คอยไล่นกกา ไม่เป็นรูปบ้าน ไม่อาจละแคร่อันหนึ่งที่ผุพังแทบไม่เป็นแคร่ ไม่อาจละ ข้าวเปลือกและเมล็ดพืชสำหรับหว่านหม้อหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่พันธุ์ดี ไม่อาจละภรรยา คนหนึ่งซึ่งมีรูปไม่สวย แล้วโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือน บวชเป็นบรรพชิตได้ tañhi tassa balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro”ti.
thūlo → thullo (bj) | kaliṅgaroti → kaḷiṅgaroti (sya-all, pts)จัดเป็นเครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็น เหมือนท่อนไม้ใหญ่”

“Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:“อุทายี โมฆบุรุษบางพวกในธรรมวินัยนี้ก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṁ samaṇo’ti?‘ความผิดเพียงเล็กน้อยนี้จะสำคัญอะไร พระสมณะรูปนี้ช่างเคร่งครัดนัก’ Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาจึงไม่ละความผิดนั้นทั้งที่ยังมีความยำเกรง ในเรา Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṁ taṁ, udāyi, hoti balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro.
thūlo → thullo (bj) | kaliṅgaro → kaḷiṅgaroti (sya-all) | kaliṅgaro seyyathāpi → kaḷiṅgaro seyyathā pi (pts)อนึ่ง ความผิดเพียงเล็กน้อยของภิกษุทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขานั้น ย่อมเป็น เครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อนไม้ใหญ่

Seyyathāpi, udāyi, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo, nekānaṁ nikkhagaṇānaṁ cayo, nekānaṁ dhaññagaṇānaṁ cayo, nekānaṁ khettagaṇānaṁ cayo, nekānaṁ vatthugaṇānaṁ cayo, nekānaṁ bhariyagaṇānaṁ cayo, nekānaṁ dāsagaṇānaṁ cayo, nekānaṁ dāsigaṇānaṁ cayo;
bhariyagaṇānaṁ → bhariyāgaṇānaṁ (bj, pts) | aḍḍho → addho (sya-all)อุทายี เปรียบเหมือนคหบดีหรือบุตรคหบดีผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีสมบัติมาก สะสมทองไว้หลายร้อยแท่ง สะสมข้าวเปลือก นา ที่ดิน ภรรยา ทาสชาย ทาสหญิง ไว้เป็นอันมาก so ārāmagataṁ bhikkhuṁ passeyya sudhotahatthapādaṁ manuññaṁ bhojanaṁ bhuttāviṁ sītāya chāyāya nisinnaṁ adhicitte yuttaṁ.เขาเห็นภิกษุผู้อยู่ในอารามมีมือและเท้าล้าง สะอาดสะอ้าน ฉันโภชนะล้วนน่าอร่อย นั่งอยู่ในสถานที่ร่มรื่นเย็นสบาย เจริญธรรม ฝึกสมาธิ Tassa evamassa:เขาจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘sukhaṁ vata bho sāmaññaṁ, ārogyaṁ vata bho sāmaññaṁ.
ārogyaṁ → ārūgyaṁ (pts)‘ความเป็นสมณะน่าสุขสบายหนอ ความเป็น สมณะไม่มีโรคภัยไข้เจ็บหนอ So vatassaṁ yohaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.เราควรจะโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตบ้าง’ So sakkuṇeyya nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.
bhariyagaṇāni → bhariyāgaṇāni (bj, pts) | sakkuṇeyya → sakkuneyya (pts)เขาอาจจะละทองหลายร้อยแท่ง ละข้าวเปลือก นา ที่ดิน ภรรยา ทาสชาย ทาสหญิง เป็นอันมากแล้วโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือน บวชเป็นบรรพชิต Yo nu kho, udāyi, evaṁ vadeyya:ผู้ใดจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yehi so gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ, tañhi tassa balavaṁ bandhanaṁ, daḷhaṁ bandhanaṁ, thiraṁ bandhanaṁ, apūtikaṁ bandhanaṁ, thūlo, kaliṅgaro’ti;
thūlo → thullo (bj) | baddho → bandho (sya-all) | kaliṅgaroti → kaḷiṅgaroti (sya-all) | kaliṅgaroti sammā nu → kaḷiṅgaro ti sammannu (pts)‘เครื่องผูกที่ผูกคหบดีหรือบุตรคหบดี ผู้อาจละทองหลายร้อยแท่ง ละข้าวเปลือก นา ที่ดิน ภรรยา ทาสชาย ทาสหญิง เป็นอันมาก แล้วโกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิต จัดเป็นเครื่องผูกที่มีกำลัง มั่นคง แน่นแฟ้น ไม่เปื่อย เป็นเหมือนท่อน ไม่ใหญ่’ sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā”ti?
vadamāno → vadamāne (bj) | nu → sammannu (bj: sīmu8)ผู้นั้นเมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวถูกต้องหรือไม่”

“No hetaṁ, bhante.“ไม่ พระพุทธเจ้าข้า Yehi so, bhante, gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ;
bhariyagaṇāni → bhariyāgaṇāni (bj, pts) | baddho → bandho (sya-all)เพราะเครื่องผูกที่ผูกคหบดีหรือบุตรคหบดี ผู้อาจละทอง หลายร้อยแท่ง ละข้าวเปลือก นา ที่ดิน ภรรยา ทาสชาย ทาสหญิง เป็นอันมากแล้ว โกนผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต tañhi tassa abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanan”ti.จัดเป็น เครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่นสาร พระพุทธเจ้าข้า”

“Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṁ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṁsu:“อุทายี กุลบุตรบางพวกในธรรมวินัยนี้ก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อเรากล่าวว่า ‘จงละความผิดนี้เสียเถิด’ ก็กล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti?‘ความผิดเพียงเล็กน้อยที่ต้องละนี้ จะสำคัญอะไร พระผู้มีพระภาคจึงตรัสสอนให้เราทั้งหลายละ พระสุคตจึงตรัสสอนให้ เราทั้งหลายสลัดทิ้ง’ Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṁ upaṭṭhāpenti.
upaṭṭhāpenti → upaṭṭhapenti (sya-all)พวกเขาจึงละความผิดนั้นทั้งที่ไม่มีความยำเกรงในเรา Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṁ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti.
paradattavuttā → paradavuttā (bj, sya-all, pts)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายผู้ใคร่ในสิกขา ละความผิดนั้นแล้ว เป็นผู้ไม่มีความดิ้นรน ไม่หวาดกลัว ดำรงชีวิตด้วยของที่ผู้อื่นให้ มีใจดุจมฤคอยู่ Tesaṁ taṁ, udāyi, hoti abalaṁ bandhanaṁ, dubbalaṁ bandhanaṁ, pūtikaṁ bandhanaṁ, asārakaṁ bandhanaṁ.ความผิดเพียงเล็กน้อยของภิกษุเหล่านั้น จัดเป็นเครื่องผูกที่ไม่มีกำลัง บอบบาง เปื่อย ไม่มีแก่นสาร

Cattārome, udāyi, puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก Katame cattāro?บุคคล ๔ จำพวก ไหนบ้าง คือ

Idhudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya.บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัดทิ้งอุปธิ Tamenaṁ upadhipahānāya paṭipannaṁ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṁyuttā sarasaṅkappā samudācaranti.ความดำริที่แล่นไปอัน ประกอบด้วยอุปธิ ยังครอบงำบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัด ทิ้งอุปธินั้นอยู่ So te adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na byantīkaroti, na anabhāvaṁ gameti.
byantīkaroti na anabhāvaṁ → byantikaroti nānabhāvaṁ (pts)ผู้นั้นยังรับความดำรินั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้ สิ้นสุด และไม่ทำให้หมดไป Imaṁ kho ahaṁ, udāyi, puggalaṁ ‘saṁyutto’ti vadāmi no ‘visaṁyutto’.เราเรียกบุคคลนี้ว่า ‘ผู้ยังมีกิเลส ไม่ใช่ ผู้คลายกิเลส’ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṁ puggale viditā.เพราะเรารู้ความต่างแห่งอินทรีย์ในบุคคลนี้

Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya.
upadhipahānāya → upadhipāhānāya (pts)๒. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัดทิ้งอุปธิ Tamenaṁ upadhipahānāya paṭipannaṁ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṁyuttā sarasaṅkappā samudācaranti.ความดำริที่แล่นไปอัน ประกอบด้วยอุปธิ ยังครอบงำบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัด ทิ้งอุปธินั้นอยู่ So te nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṁ gameti.
byantīkaroti → byantikaroti (pts)ผู้นั้นไม่รับความดำริเหล่านั้นไว้ ละได้ บรรเทาได้ ทำให้สิ้นสุดได้ และทำให้หมดไป Imampi kho ahaṁ, udāyi, puggalaṁ ‘saṁyutto’ti vadāmi no ‘visaṁyutto’.เราเรียกบุคคลนี้ว่า ‘ผู้ยังมีกิเลส ไม่ใช่ผู้คลายกิเลส’ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṁ puggale viditā.เพราะเรารู้ความต่างแห่งอินทรีย์ในบุคคลนี้

Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya.๓. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัดทิ้งอุปธิ Tamenaṁ upadhipahānāya paṭipannaṁ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṁyuttā sarasaṅkappā samudācaranti;ความดำริที่แล่นไปอัน ประกอบด้วยอุปธิ ยังครอบงำบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัด ทิ้งอุปธินั้นอยู่ เพราะความหลงลืมสติในบางครั้งบางคราว dandho, udāyi, satuppādo.สติเกิด ช้าไป Atha kho naṁ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṁ gameti.
byantīkaroti → byantikaroti (pts)ที่จริงเขาละได้ บรรเทาได้ ทำให้สิ้นสุดได้ และทำให้หมดไป ได้ฉับพลัน Seyyathāpi, udāyi, puriso divasaṁsantatte ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya;
divasaṁsantatte → divasasantatte (bj, sya-all, pts) | divasaṁsantatte → divasasantatte (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)คนหยดน้ำ ๒ หยดหรือ ๓ หยดลงในกะทะเหล็ก ที่ร้อนอยู่ตลอดวัน dandho, udāyi, udakaphusitānaṁ nipāto. Atha kho naṁ khippameva parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya.หยดน้ำที่หยดลงอย่างช้า ๆ ก็จะเหือดแห้งไป ฉับพลัน

Evameva kho, udāyi, idhekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya.แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัดทิ้งอุปธิ Tamenaṁ upadhipahānāya paṭipannaṁ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṁyuttā sarasaṅkappā samudācaranti;
upadhipaṭinissaggāya → upadhipaṭiniggāya (bj)ความดำริที่แล่นไปอันประกอบ ด้วยอุปธิ ยังครอบงำบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อละอุปธิ เพื่อสลัดทิ้งอุปธิ นั้นอยู่ เพราะความหลงลืมสติในบางครั้งบางคราว dandho, udāyi, satuppādo.สติเกิดช้าไป Atha kho naṁ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṁ gameti.
byantīkaroti → byantikaroti (pts)ที่จริงเขาละได้ บรรเทาได้ ทำให้สิ้นสุดได้ และทำให้หมดไปได้โดย ฉับพลัน Imampi kho ahaṁ, udāyi, puggalaṁ ‘saṁyutto’ti vadāmi no ‘visaṁyutto’.เราเรียกบุคคลนี้ว่า ‘ผู้ยังมีกิเลส ไม่ใช่ผู้คลายกิเลส’ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṁ puggale viditā.เพราะเรารู้ความต่างแห่งอินทรีย์ในบุคคลนี้

Idha panudāyi, ekacco puggalo ‘upadhi dukkhassa mūlan’ti—๔. รู้ว่า ‘อุปธิ เป็นเหตุแห่งทุกข์’ iti viditvā nirupadhi hoti, upadhisaṅkhaye vimutto.
nirupadhi → nirupadhī (sya-all)แล้วเป็นผู้ไม่มีอุปธิ น้อมจิตไปใน ธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิ Imaṁ kho ahaṁ, udāyi, puggalaṁ ‘visaṁyutto’ti vadāmi no ‘saṁyutto’ti.
saṁyuttoti → saññutto (bj)เราเรียกบุคคลนี้ว่า ‘ผู้คลายกิเลสได้แล้ว มิใช่ ผู้มีกิเลส’ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṁ puggale viditā.เพราะเรารู้ความต่างแห่งอินทรีย์ในบุคคลนี้ Ime kho, udāyi, cattāro puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

Pañca kho ime, udāyi, kāmaguṇā.อุทายี กามคุณมี ๕ ประการนี้ Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
rajanīyā → rajaniyyā (bj: sīmu8)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด sotaviññeyyā saddā …pe…๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ... ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ... jivhāviññeyyā rasā …๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ... kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวน ให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด Ime kho, udāyi, pañca kāmaguṇā.กามคุณมี ๕ ประการนี้แล

Yaṁ kho, udāyi, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ idaṁ vuccati kāmasukhaṁ miḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ, na sevitabbaṁ, na bhāvetabbaṁ, na bahulīkātabbaṁ; ‘bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti vadāmi.
miḷhasukhaṁ → mīḷhasukhaṁ (bj, pts1ed) | sevitabbaṁ → āsevitabbaṁ (sya-all, pts) | miḷhasukhaṁ → mīḷhasukhaṁ (pts) | sevitabbaṁ → āsevitabbaṁ (bj: PTS) | miḷhasukhaṁ → mīḷhasukhaṁ (cck: sī. pī.)อุทายี สุขโสมนัสที่อาศัยกามคุณ ๕ ประการนี้เกิดขึ้น เราเรียกว่า ความสุข ที่เกิดจากกาม ความสุขไม่สะอาด ความสุขของปุถุชน ไม่ใช่ความสุขของพระอริยะ เรากล่าวว่า ‘ไม่ควรเสพ ไม่ควรให้เจริญ ไม่ควรทำให้มาก ควรเกรงกลัวสุขชนิดนี้ ’

Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatiอุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่ vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati,เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati,เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุ ตติยฌาน ฯลฯ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน บรรลุ จตุตถฌาน ฯลฯ อยู่

Idaṁ vuccati nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhasukhaṁ, āsevitabbaṁ, bhāvetabbaṁ, bahulīkātabbaṁ; ‘na bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti vadāmi.
pavivekasukhaṁ → vivekasukhaṁ (sya-all) | sambodhasukhaṁ → sambodhisukhaṁ (sya-all)ฌานทั้ง ๔ นี้เราเรียกว่า ความสุขเกิดจากการออกจากกาม ความสุขเกิดจากความสงัด ความสุขเกิดจากความสงบ ความสุขเกิดจากการตรัสรู้ เรากล่าวว่า ‘ควรเสพ ควรให้เจริญ ควรทำให้มาก ไม่ควรเกรงกลัวสุขชนิดนี้’

Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่ idaṁ kho ahaṁ, udāyi, iñjitasmiṁ vadāmi.ปฐมฌานนี้เรากล่าวว่า ยังหวั่นไหว Kiñca tattha iñjitasmiṁ?ในปฐมฌานนั้นยังมีอะไรหวั่นไหว Yadeva tattha vitakkavicārā aniruddhā honti idaṁ tattha iñjitasmiṁ.
yadeva → yedeva (sya-all)การที่วิตกวิจารในปฐมฌานนี้ยังไม่ดับ เป็นความหวั่นไหวในปฐมฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่ idampi kho ahaṁ, udāyi, iñjitasmiṁ vadāmi.แม้ทุติยฌานนี้เราก็กล่าวว่า ยังหวั่นไหว Kiñca tattha iñjitasmiṁ?ในทุติยฌานนั้นยังมีอะไรหวั่นไหว Yadeva tattha pītisukhaṁ aniruddhaṁ hoti idaṁ tattha iñjitasmiṁ.การที่ปีติและสุขในทุติยฌานนี้ยังไม่ดับ เป็นความหวั่นไหวในทุติยฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุข ด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่ idampi kho ahaṁ, udāyi, iñjitasmiṁ vadāmi.แม้ตติยฌานนี้เราก็กล่าวว่า ยังหวั่นไหว Kiñca tattha iñjitasmiṁ?ในตติยฌานนั้นยังมีอะไรหวั่นไหว Yadeva tattha upekkhāsukhaṁ aniruddhaṁ hoti idaṁ tattha iñjitasmiṁ.การที่อุเบกขาและสุขในตติยฌานนี้ยังไม่ดับ เป็นความหวั่นไหวในตติยฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
sukhassa → sukhassa ca pahānā dukkhassa (bj)เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ idaṁ kho ahaṁ, udāyi, aniñjitasmiṁ vadāmi.
aniñjitasmiṁ → aneñjitasmiṁ (sya-all)จตุตถฌานนี้เรากล่าวว่า ไม่หวั่นไหว

Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;อุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุ ปฐมฌาน ฯลฯ อยู่ idaṁ kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.ปฐมฌานนี้เรากล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลาย จงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงปฐมฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงปฐมฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้ทุติยฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำ ความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงทุติยฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงทุติยฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้ตติยฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงตติยฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงตติยฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้จตุตถฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงจตุตถฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;
atthaṅgamā → atthagamā (pts)คือ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดยประการ ทั้งปวง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุอากาสานัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงจตุตถฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้อากาสานัญจายตนฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงอากาสานัญจายตนฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุวิญญาณัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ นี้เป็นธรรม เครื่องก้าวล่วงอากาสานัญจายตนฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้วิญญาณัญจายตนฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุอากิญจัญญายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วง วิญญาณัญจายตนฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้อากิญจัญญายตนฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำ ความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงอากิญจัญญายตนฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;คือ เพราะล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงอากิญจัญญายตน ฌานนั้น idampi kho ahaṁ, udāyi, ‘analan’ti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi.แม้เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้เราก็กล่าวว่า ‘ไม่ควรทำความอาลัย เธอทั้งหลายจงละ จงก้าวล่วง’ Ko ca tassa samatikkamo?อะไรเล่าเป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น

Idhudāyi, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tassa samatikkamo;
bhikkhu → (sya-all)คือ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุในธรรมวินัย นี้บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ นี้เป็นธรรมเครื่องก้าวล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน นั้น

iti kho ahaṁ, udāyi, nevasaññānāsaññāyatanassapi pahānaṁ vadāmi.เรากล่าวการละแม้เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้ด้วยประการอย่างนี้ Passasi no tvaṁ, udāyi, taṁ saṁyojanaṁ aṇuṁ vā thūlaṁ vā yassāhaṁ no pahānaṁ vadāmī”ti?“อุทายี สังโยชน์ที่ละเอียดหรือหยาบนั้น ซึ่งเรายังมิได้กล่าวถึงการละ เธอเห็น หรือไม่”

“No hetaṁ, bhante”ti.ท่านพระอุบาลีกราบทูลว่า “ไม่ พระพุทธเจ้าข้า”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamano āyasmā udāyī bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระอุทายีมีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Laṭukikopamasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.ลฏุกิโกปมสูตรที่ ๖ จบ