Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี

Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อวัจฉโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคถึงที่ประทับ Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกัน แล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า

“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—'‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ท่าน พระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (bj, sya1ed, sya2ed, km, mr) | evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all) | evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (cck: sī. syā. kaṁ. ka.)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “วัจฉะ เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘โลกเที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ pana, bho gotama, ‘asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi asassato → evaṁdiṭṭhī assassato (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘โลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘antavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกมีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘antavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘โลกมีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ pana, bho gotama, ‘anantavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘anantavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘โลกไม่มีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีวะ กับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ pana, bho gotama, ‘aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง''

“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้วตถาคต เกิดอีก นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง”

“Kiṁ pana, bho gotama, ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้วตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘หลังจากตายแล้วตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีกและไม่ เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“Kiṁ pana, bho gotama, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti—“ข้าแต่ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo”ti?
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ”

“Na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“วัจฉะ เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’”ti.‘หลังจากตายแล้วตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะ ว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง”

“‘Kiṁ nu kho, bho gotama, sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññanti—วัจฉโคตรปริพาชกทูลถามว่า “เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all) | bhavaṁ gotamoti → samaṇo gotamo ti (pts) | gotamoti → samaṇo gotamo (bj: PTS)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘วัจฉะ เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññan’ti vadesi → moghamaññantīti vadesi (bj); moghamaññanti iti vadesi (?) | moghamaññanti → moghamaññantīti (bj) | vadesi → moghamaññanti vadesi (bj: machasaṁ, syā) | vadesi → moghamaññantīti vadesi (cck: sī.); moghamaññanti iti vadesi (cck: ?)‘โลกเที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Kiṁ pana, bho gotama, asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all) | evaṁdiṭṭhi asassato → evaṁdiṭṭhī assassato (sya-all) | bhavaṁ gotamoti → samaṇo gotamo ti (pts)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘โลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Kiṁ nu kho, bho gotama, antavā loko, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกมีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า antavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘โลกมีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Kiṁ pana, bho gotama, anantavā loko, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โลกไม่มี ที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิ อย่างนั้นว่า anantavā loko, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘โลกไม่มีที่สุด นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Kiṁ nu kho, bho gotama, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีวะกับ สรีระเป็นอย่างเดียวกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ‘Kiṁ pana, bho gotama, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ชีวะกับ สรีระเป็นคนละอย่างกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantiti (bj)‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ‘Kiṁ nu kho, bho gotama, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจาก ตายแล้วตถาคตเกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ‘Kiṁ pana, bho gotama, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจาก ตายแล้วตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘หลังจากตายแล้วตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ‘Kiṁ nu kho, bho gotama, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจาก ตายแล้วตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all) | bhavaṁ gotamoti → samaṇo gotamo ti (pts)หรือ’ พระองค์ก็ ตรัสตอบว่า ‘เราไม่มีทิฏฐิอย่างนั้นว่า hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Kiṁ pana, bho gotama, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññanti—เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมทรงมี ทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘หลังจากตายแล้วตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ evaṁdiṭṭhi bhavaṁ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṁ, vaccha, evaṁdiṭṭhi—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all) | bhavaṁ gotamoti → samaṇo gotamo ti (pts)หรือ’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘วัจฉะ เราไม่มีทิฏฐิ อย่างนั้นว่า neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti vadesi.
moghamaññanti → moghamaññantīti (bj)‘หลังจากตายแล้วตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Kiṁ pana bho gotamo ādīnavaṁ sampassamāno evaṁ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagato”ti?
kiṁ pana bho → kimpana bhavaṁ (bj) | bho → bhavaṁ (sya-all, pts)ท่านพระโคดมทรงเห็นโทษอะไรหรือ จึงไม่ทรงยอมรับ ทิฏฐิเหล่านี้ โดยประการทั้งปวง เช่นนี้”

“‘Sassato loko’ti kho, vaccha, diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati.
diṭṭhikantāro → diṭṭhikantāraṁ (bj, pts1ed) | diṭṭhigahanaṁ → diṭṭhigahaṇaṁ (sya-all) | diṭṭhikantāro → diṭṭhikantāraṁ (pts) | diṭṭhikantāro → diṭṭhikantāraṁ (cck: sī. pī.)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “วัจฉะ ทิฏฐิว่า ‘โลกเที่ยง’ นั้น เป็น รกชัฏคือทิฏฐิ เป็นกันดารคือทิฏฐิ เป็นเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ เป็นความดิ้นรนคือทิฏฐิ เป็นสังโยชน์คือทิฏฐิ ก่อให้เกิดความทุกข์ ความลำบาก ความคับแค้น และความ เร่าร้อน ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน ‘Asassato loko’ti kho, vaccha …pe…ทิฏฐิว่า ‘โลกไม่เที่ยง’ ฯลฯ ‘antavā loko’ti kho, vaccha …pe…‘โลกมีที่สุด’ ฯลฯ ‘anantavā loko’ti kho, vaccha …pe…‘โลกไม่มีที่สุด’ ฯลฯ ‘taṁ jīvaṁ taṁ sarīran’ti kho, vaccha …pe…‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ ฯลฯ ‘aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran’ti kho, vaccha …pe…‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละ อย่างกัน’ ฯลฯ ‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti kho, vaccha …pe…‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีก’ ฯลฯ ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti kho, vaccha …pe…‘หลังจากตายแล้วตถาคต ไม่เกิดอีก’ ฯลฯ ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti kho, vaccha …pe…‘หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก’ ฯลฯ ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti kho, vaccha, diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati.
diṭṭhikantāro → diṭṭhikantāraṁ (bj, pts) | diṭṭhigahanaṁ → diṭṭhigahaṇaṁ (sya-all)ทิฏฐิว่า ‘หลังจากตายแล้วตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ นั้น เป็นรกชัฏ คือทิฏฐิ เป็นกันดารคือทิฏฐิ เป็นเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ เป็นความดิ้นรนคือทิฏฐิ เป็น สังโยชน์คือทิฏฐิ ก่อให้เกิดความทุกข์ ความลำบาก ความคับแค้น และความ เร่าร้อน ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน Imaṁ kho ahaṁ, vaccha, ādīnavaṁ sampassamāno evaṁ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagato”ti.วัจฉะ เราเห็นโทษนี้จึงไม่ยอมรับทิฏฐิเหล่านั้นโดยประการทั้งปวง อย่างนี้”

“Atthi pana bhoto gotamassa kiñci diṭṭhigatan”ti?“ท่านพระโคดมทรงมีทิฏฐิบางอย่างหรือไม่”

“Diṭṭhigatanti kho, vaccha, apanītametaṁ tathāgatassa.“วัจฉะ คำว่า ‘ทิฏฐิ’ นั้น ตถาคตกำจัดได้แล้ว Diṭṭhañhetaṁ, vaccha, tathāgatena:ตถาคตเห็นแล้วว่า ‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)‘รูปเป็น ดังนี้ ความเกิดแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้ iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)เวทนาเป็นดังนี้ ความเกิด แห่งเวทนาเป็นดังนี้ ความดับแห่งเวทนาเป็นดังนี้ iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)สัญญาเป็นดังนี้ ความเกิดแห่ง สัญญาเป็นดังนี้ ความดับแห่งสัญญาเป็นดังนี้ iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṁ samudayo, iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)สังขารเป็นดังนี้ ความเกิดแห่งสังขาร เป็นดังนี้ ความดับแห่งสังขารเป็นดังนี้ iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti → atthagamo ti (pts)วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดแห่งวิญญาณ เป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ Tasmā tathāgato sabbamaññitānaṁ sabbamathitānaṁ sabbaahaṅkāramamaṅkāramānānusayānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anupādā vimuttoti vadāmī”ti.
sabbaahaṅkāramamaṅkāramānānusayānaṁ → sabbaabhiṅkāramamiṅkāramānānusayānaṁ (bj); sabbaahiṁkāramamiṁkāramānānusayānaṁ (pts) | sabbamathitānaṁ sabbaahaṅkāramamaṅkāramānānusayānaṁ → sabbamatthitānaṁ sabbāhaṅkāra mamaṅkāra mānānusayānaṁ (sya-all) | sabbaabhiṅkāramamiṅkāramānānusayānaṁ → sabbaahaṁkāramamaṁkāramānānusayānaṁ (bj: machasaṁ); sabbāhaṁkāra (bj: syā)เพราะฉะนั้น เราจึงกล่าวว่า ‘ตถาคต หลุดพ้นแล้วด้วยความไม่ถือมั่น เพราะความสิ้นไป เพราะความคลายไป เพราะ ความดับ เพราะความสละ เพราะความสละคืน เพราะความไม่ถือมั่น อหังการ มมังการ และมานานุสัย ทั้งปวง ที่เข้าใจแล้ว ย่ำยีได้แล้วทั้งหมด”

“Evaṁ vimuttacitto pana, bho gotama, bhikkhu kuhiṁ upapajjatī”ti?
upapajjatīti upapajjatīti → uppajjatīti uppajjatīti (sya-all) | uppajjatīti → upapajjatītipi pāṭho (sya-all note)วัจฉโคตรปริพาชกทูลถามว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ภิกษุผู้มีจิต หลุดพ้นแล้วอย่างนี้ จะเกิด ณ ที่ไหน”

“Upapajjatīti kho, vaccha, na upeti”.พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “วัจฉะ คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้”

“Tena hi, bho gotama, na upapajjatī”ti?
upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นจะไม่เกิดหรือ ท่านพระโคดม”

“Na upapajjatīti kho, vaccha, na upeti”.
upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้”

“Tena hi, bho gotama, upapajjati ca na ca upapajjatī”ti?
upapajjati → upapajjatīti (bj); uppajjati (sya-all) | upapajjatīti upapajjati → uppajjatīti uppajjati (sya-all)“ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นเกิดและไม่เกิดหรือ ท่านพระโคดม”

“Upapajjati ca na ca upapajjatīti kho, vaccha, na upeti”.
upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้”

“Tena hi, bho gotama, neva upapajjati na na upapajjatī”ti?
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjati → uppajjati (sya-all) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ ท่าน พระโคดม”

“Neva upapajjati na na upapajjatīti kho, vaccha, na upeti”.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upeti → upetīti (bj) | upapajjati → uppajjati (sya-all) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ นำมาใช้ไม่ได้”

“‘Evaṁ vimuttacitto pana, bho gotama, bhikkhu kuhiṁ upapajjatī’ti iti puṭṭho samāno ‘upapajjatīti kho, vaccha, na upetī’ti vadesi.
upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)“เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นแล้ว อย่างนี้ จะเกิด ณ ที่ไหน’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้’ ‘Tena hi, bho gotama, na upapajjatī’ti iti puṭṭho samāno ‘na upapajjatīti kho, vaccha, na upetī’ti vadesi.
gotama → gotama uppajjati ca (sya-all) | upapajjatīti → ca uppajjatīti (sya-all) | samāno → samāno uppajjati ca (sya-all)เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นจะไม่เกิดหรือ ท่านพระโคดม’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้’ ‘Tena hi, bho gotama, upapajjati ca na ca upapajjatī’ti iti puṭṭho samāno ‘upapajjati ca na ca upapajjatīti kho, vaccha, na upetī’ti vadesi.เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นเกิดและไม่เกิดหรือ ท่าน พระโคดม’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้’ ‘Tena hi, bho gotama, neva upapajjati na na upapajjatī’ti iti puṭṭho samāno ‘neva upapajjati na na upapajjatīti kho, vaccha, na upetī’ti vadesi.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjati → uppajjati (sya-all) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all)เมื่อข้าพระองค์ทูลถามดังนี้ว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ภิกษุนั้นจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่า ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ ท่านพระโคดม’ พระองค์ก็ตรัสตอบว่า ‘คำว่า ‘จะว่าเกิดอีก ก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ นำมาใช้ไม่ได้’ Etthāhaṁ, bho gotama, aññāṇamāpādiṁ, ettha sammohamāpādiṁ.ข้าแต่ท่านพระโคดม ในข้อนี้ ข้าพระองค์ไม่รู้แล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์หลง ไปแล้ว Yāpi me esā bhoto gotamassa purimena kathāsallāpena ahu pasādamattā sāpi me etarahi antarahitā”ti.ความเลื่อมใสซึ่งมีอยู่บ้างจากการสนทนาปราศรัยกับท่านพระโคดมใน ตอนแรก บัดนี้ได้หมดสิ้นไปแล้ว”

“Alañhi te, vaccha, aññāṇāya, alaṁ sammohāya.“วัจฉะ ควรแล้วที่ท่านจะไม่รู้ ควรแล้วที่ท่านจะหลง Gambhīro hāyaṁ, vaccha, dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo.
hāyaṁ → hayaṁ (sya-all) | gambhīrohāyaṁ → gambhīro hayaṁ (bj: syā)เพราะว่าธรรมนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต ไม่ใช่ธรรมที่จะหยั่งถึงได้ด้วยความตรึก ละเอียด เฉพาะบัณฑิตจึงจะรู้ได้ So tayā dujjāno aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrayogena aññatrācariyakena.
aññatrācariyakena → aññatthācariyakena (bj, pts) | aññatrayogena aññatrācariyakena tena hi → aññatthayogena aññatthācariyakena tenahi (sya-all) | aññatthācariyakena → aññatrācariyakena (bj: machasaṁ) | aññatrayogena → aññatrāyogena (cck: dī. ni. 1.420) | aññatrācariyakena → aññatthācariyakena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ธรรมนั้นผู้มีความเห็นเป็นอย่างอื่น มีความพอใจ เป็นอย่างอื่น มีความชอบใจเป็นอย่างอื่น มีความเพียรในทางอื่น อยู่ในสำนักของ อาจารย์อื่น รู้ได้ยาก

Tena hi, vaccha, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
naṁ → taṁ (sya-all)วัจฉะ เอาเถิด เราจะย้อนถามท่านในข้อนี้ ท่านเห็นควรอย่างไร ก็พึงตอบอย่างนั้น

Taṁ kiṁ maññasi, vaccha,ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร sace te purato aggi jaleyya, jāneyyāsi tvaṁ:ถ้าไฟลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่าน ท่านรู้ได้ไหมว่า ‘ayaṁ me purato aggi jalatī’”ti?‘ไฟนี้กำลังลุกโพลงต่อหน้าเรา”

“Sace me, bho gotama, purato aggi jaleyya, jāneyyāhaṁ:“ข้าแต่ท่านพระโคดม ถ้าไฟลุกโพลงต่อหน้าข้าพระองค์ ข้าพระองค์ก็รู้ได้ว่า ‘ayaṁ me purato aggi jalatī’”ti.‘ไฟนี้ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าข้าพระองค์”

“Sace pana taṁ, vaccha, evaṁ puccheyya:“ถ้าใคร ๆ จะพึงถามท่านอย่างนี้ว่า ‘yo te ayaṁ purato aggi jalati ayaṁ aggi kiṁ paṭicca jalatī’ti, evaṁ puṭṭho tvaṁ, vaccha, kinti byākareyyāsī”ti?‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่านนี้ อาศัยอะไร จึงลุกโพลง’ ท่านถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงตอบอย่างไร”

“Sace maṁ, bho gotama, evaṁ puccheyya:“ถ้าใคร ๆ ถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า

‘yo te ayaṁ purato aggi jalati ayaṁ aggi kiṁ paṭicca jalatī’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bho gotama, evaṁ byākareyyaṁ:‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ต่อหน้าท่านนี้ อาศัยอะไร จึงลุกโพลง’ ‘yo me ayaṁ purato aggi jalati ayaṁ aggi tiṇakaṭṭhupādānaṁ paṭicca jalatī’”ti.
ayaṁ → (sya-all)ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว ก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘ไฟที่ลุกโพลงอยู่ ต่อหน้าข้าพระองค์นี้ อาศัยเชื้อคือหญ้าและไม้จึงลุกโพลง ท่านพระโคดม”

“Sace te, vaccha, purato so aggi nibbāyeyya, jāneyyāsi tvaṁ:
te → (sya-all)“ถ้าไฟนั้นจะพึงดับไปต่อหน้าท่าน ท่านรู้ได้ไหมว่า ‘ayaṁ me purato aggi nibbuto’”ti?‘ไฟนี้ดับไปต่อหน้าท่านแล้ว”

“Sace me, bho gotama, purato so aggi nibbāyeyya, jāneyyāhaṁ:“ถ้าไฟนั้นจะพึงดับไปต่อหน้าข้าพระองค์ ข้าพระองค์ก็รู้ได้ว่า ‘ayaṁ me purato aggi nibbuto’”ti.‘ไฟนี้ดับไปต่อหน้า ข้าพระองค์แล้ว ท่านพระโคดม”

“Sace pana taṁ, vaccha, evaṁ puccheyya:“วัจฉะ ถ้าใคร ๆ จะพึงถามท่านว่า ‘yo te ayaṁ purato aggi nibbuto so aggi ito katamaṁ disaṁ gato—‘ไฟที่ดับไปแล้วต่อหน้าท่านนั้น ดับจาก ทิศนี้แล้วไปยังทิศไหน คือ puratthimaṁ vā dakkhiṇaṁ vā pacchimaṁ vā uttaraṁ vā’ti, evaṁ puṭṭho tvaṁ, vaccha, kinti byākareyyāsī”ti?ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศใต้ หรือ ทิศเหนือ’ ท่านถูกถามอย่างนี้แล้วจะพึงตอบอย่างไร”

“Na upeti, bho gotama, yañhi so, bho gotama, aggi tiṇakaṭṭhupādānaṁ paṭicca ajali tassa ca pariyādānā aññassa ca anupahārā anāhāro nibbutotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
ajali → jalati (sya-all, km, mr) | nibbutotveva saṅkhyaṁ → nibbutoteva saṅkhaṁ (bj) | ajali → jalati (bj: syā) | ajali → jalati (cck: syā. kaṁ. ka.) | jalati → ajalīti dissati (sya-all: yu.)“ข้าแต่ท่านพระโคดม ไม่ควรถามเช่นนั้น เพราะไฟอาศัยเชื้อคือหญ้าและไม้จึง ลุกโพลง แต่เพราะเชื้อนั้นถูกไฟเผามอดไหม้และเพราะไม่มีของอื่นเป็นเชื้อ ไฟนั้นจึง นับได้ว่าไม่มีเชื้อ ดับสนิทแล้ว”

“Evameva kho, vaccha, yena rūpena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj, pts); anabhāvaṅgataṁ (sya-all)“วัจฉะ อย่างนั้นเหมือนกัน บุคคลเมื่อบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติ ด้วยรูปใด รูปนั้นตถาคต ละได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดราก ถอนโคนไปแล้วเหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ Rūpasaṅkhayavimutto kho, vaccha, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho—
rūpasaṅkhayavimutto → rūpasaṅkhāvimutto (bj, sya-all, pts) | duppariyogāḷho → duppariyogāho (bj) | duppariyogāḷho seyyathāpi → duppariyogāho seyyathā pi (pts) | rūpasaṅkhāvimutto → rūpasaṅkhayavimutto (bj: machasaṁ) | duppariyogāho → duppariyogāḷho (bj: machasaṁ) | Rūpasaṅkhayavimutto → rūpasaṅkhāvimutto (sī. syā. kaṁ. pī.) evaṁ vedanāsaṅkhayādīsupi (cck note)ตถาคตพ้นแล้วจากการ เรียกว่ารูป มีคุณอันลึกล้ำ อันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก seyyathāpi mahāsamuddo.เปรียบเหมือน มหาสมุทร Upapajjatīti na upeti, na upapajjatīti na upeti, upapajjati ca na ca upapajjatīti na upeti, neva upapajjati na na upapajjatīti na upeti.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all) | upapajjati → uppajjati (sya-all)คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘เกิด และไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็นำมา ใช้ไม่ได้

Yāya vedanāya tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāva katā (bj, pts); anabhāvaṅgatā (sya-all)บุคคลเมื่อบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยเวทนาใด เวทนานั้น ตถาคตละ ได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ Vedanāsaṅkhayavimutto kho, vaccha, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho—
vedanāsaṅkhayavimutto → vedanā saṅkhāvimutto (bj, sya-all, pts) | duppariyogāḷho → duppariyogāho (bj) | duppariyogāḷho seyyathāpi → duppariyogāho seyyathā pi (pts) | saṅkhāvimutto → vedanāsaṁkhaya (bj: machasaṁ)ตถาคตพ้นแล้วจากการเรียกว่าเวทนา มีคุณอันลึกล้ำ อันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก seyyathāpi mahāsamuddo.เปรียบเหมือนมหาสมุทร Upapajjatīti na upeti, na upapajjatīti na upeti, upapajjati ca na ca upapajjatīti na upeti, neva upapajjati na na upapajjatīti na upeti.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all) | upapajjati → uppajjati (sya-all)คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ ไม่ได้ คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็นำมาใช้ไม่ได้ Yāya saññāya tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya sā saññā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts); anabhāvaṅgatā (sya-all)บุคคลเมื่อบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยสัญญาใด สัญญานั้น ตถาคต ละได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่ พื้นที่ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ Saññāsaṅkhayavimutto kho, vaccha, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho—
saññāsaṅkhayavimutto → saññāsaṅkhāvimutto (bj, sya-all, pts) | duppariyogāḷho → duppariyogāho (bj)ตถาคตพ้นแล้วจากการเรียกว่าสัญญา มีคุณอัน ลึกล้ำอันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก seyyathāpi mahāsamuddo.เปรียบเหมือนมหาสมุทร Upapajjatīti na upeti, na upapajjatīti na upeti, upapajjati ca na ca upapajjatīti na upeti, neva upapajjati na na upapajjatīti na upeti.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all) | upapajjati → uppajjati (sya-all)คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ ไม่ได้ คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็นำมาใช้ไม่ได้ Yehi saṅkhārehi tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts); anabhāvaṅgatā (sya-all)บุคคลเมื่อบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยสังขารใด สังขารนั้น ตถาคตละ ได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ Saṅkhārasaṅkhayavimutto kho, vaccha, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho—
saṅkhārasaṅkhayavimutto → saṅkhārasaṅkhāvimutto (bj, sya-all, pts) | duppariyogāḷho → duppariyogāho (bj)ตถาคตพ้นแล้วจากการเรียกว่าสังขาร มีคุณอันลึกล้ำ อันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก seyyathāpi mahāsamuddo.เปรียบเหมือนมหาสมุทร Upapajjatīti na upeti, na upapajjatīti na upeti, upapajjati ca na ca upapajjatīti na upeti, neva upapajjati na na upapajjatīti na upeti.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all) | upapajjati → uppajjatīti (sya-all); uppajjati (sya-all)คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็นำมาใช้ไม่ได้ Yena viññāṇena tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya taṁ viññāṇaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ.
anabhāvaṅkataṁ → anabhāvakataṁ (bj, pts); anabhāvaṅgataṁ (sya-all)บุคคลเมื่อบัญญัติตถาคต พึงบัญญัติด้วยวิญญาณใด วิญญาณนั้น ตถาคตละ ได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ Viññāṇasaṅkhayavimutto kho, vaccha, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho—
viññāṇasaṅkhayavimutto → viññāṇasaṅkhāvimutto (bj, sya-all, pts) | duppariyogāḷho → duppariyogāho (bj) | duppariyogāḷho seyyathāpi → duppariyogāho seyyathā pi (pts)ตถาคตพ้นแล้วจากการเรียกว่าวิญญาณ มีคุณอันลึกล้ำ อันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยาก seyyathāpi mahāsamuddo.เปรียบเหมือนมหาสมุทร Upapajjatīti na upeti, na upapajjatīti na upeti, upapajjati ca na ca upapajjatīti na upeti, neva upapajjati na na upapajjatīti na upetī”ti.
na upapajjatīti → nūpapajjatīti (bj) | upetīti → upeti (cck) | upapajjatīti → uppajjatīti (sya-all) | upapajjati → uppajjati (sya-all)คำว่า ‘เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘ไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘เกิดและไม่เกิด’ นำมาใช้ไม่ได้ คำว่า ‘จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็นำมาใช้ไม่ได้”

Evaṁ vutte, vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคว่า

“seyyathāpi, bho gotama, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahāsālarukkho.
mahāsālarukkho → mahāsāḷarukkho (bj)“ข้าแต่ท่านพระโคดม ต้นสาละใหญ่ ในที่ใกล้บ้านหรือนิคม กิ่ง ใบ Tassa aniccatā sākhāpalāsā palujjeyyuṁ, tacapapaṭikā palujjeyyuṁ, pheggū palujjeyyuṁ;
pheggū palujjeyyuṁ → pheggu palujjeyya (bj, sya-all, km, pts1ed) | sākhāpalāsā palujjeyyuṁ → sākhāpalāsaṁ palujjeyya (bj, sya1ed, sya2ed, km, pts1ed) | sākhāpalāsā → sākhāpalāsaṁ palujjeyya tacapappaṭikā (sya-all) | tacapapaṭikā palujjeyyuṁ pheggū palujjeyyuṁ → pheggu palujjeyya (sya-all) | sākhāpalāsā palujjeyyuṁ → sākhāpalāsaṁ palujjeyya (pts) | pheggū palujjeyyuṁ → pheggu palujjeyya (pts) | sākhāpalāsaṁ → sākhāpalāsā (bj: sīmu8, machasaṁ) | tacapapaṭikaṁ → tacappaṭikā (bj: sīmu8, machasaṁ) | palujjeyya → palujjeyyuṁ (bj: sīmu8, machasaṁ) | palujjeyyuṁ → sākhāpalāsaṁ palujjeyya (cck note) | palujjeyyuṁ → pheggu palujjeyya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เปลือก สะเก็ด และกระพี้ ของต้นสาละใหญ่นั้น จะหลุด ร่วง กระเทาะไป เพราะเป็นของ so aparena samayena apagatasākhāpalāso apagatatacapapaṭiko apagataphegguko suddho assa, sāre patiṭṭhito;
suddho assa → suddhe (sya-all) | patiṭṭhito evameva → paṭiṭṭhito evamev idaṁ (pts)ไม่เที่ยง สมัยต่อมา ต้นสาละใหญ่นั้น ก็ไร้กิ่ง ใบ เปลือก สะเก็ด และกระพี้ คงอยู่ แต่แก่นล้วน ๆ evameva bhoto gotamassa pāvacanaṁ apagatasākhāpalāsaṁ apagatatacapapaṭikaṁ apagatapheggukaṁ suddhaṁ, sāre patiṭṭhitaṁ.
evameva → evamevidaṁ (bj) | patiṭṭhitaṁ → patiṭṭhitaṁ abhikkantaṁ bho gotama (bj) | suddhaṁ → suddhe (sya-all)แม้ฉันใด ปาพจน์ ของท่านพระโคดมก็ฉันนั้นเหมือนกัน ปราศจาก กิ่ง ใบ เปลือก สะเก็ด และกระพี้ คงอยู่แต่คำอันเป็นแก่น ล้วน ๆ

Abhikkantaṁ, bho gotama …pe…ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่าน พระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ท่านพระโคดมทรงประกาศธรรม แจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จนตลอดชีวิต” ดังนี้แล

Aggivacchasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.อัคคิวัจฉโคตตสูตรที่ ๒ จบ