Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate sūkarakhatāyaṁ.
pabbate → (sya-all, pts) | sūkarakhatāyaṁ → gijjhakūṭe sūkharakhatāyaṁ (bj: PTS)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ถ้ำสูกรขาตา ที่ภูเขาคิชฌกูฏ

Atha kho dīghanakho paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.เขต กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อทีฆนขะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho dīghanakho paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกัน แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ahañhi, bho gotama, evaṁvādī evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)“ข้าแต่ท่านพระโคดม ความจริง ข้าพระองค์มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sabbaṁ me nakkhamatī’”ti.‘สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่เรา”

“Yāpi kho te esā, aggivessana, diṭṭhi:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อัคคิเวสสนะ แม้ทิฏฐิของท่านที่ว่า ‘sabbaṁ me nakkhamatī’ti, esāpi te diṭṭhi nakkhamatī”ti?‘สิ่งทั้งปวงไม่ เป็นที่พอใจแก่เรา’ นั้น ก็ไม่น่าเป็นที่พอใจแก่ท่านด้วย”

“Esā ce me, bho gotama, diṭṭhi khameyya, taṁpassa tādisameva, taṁpassa tādisamevā”ti.
ce → esāpi (mr) | taṁpassa → taṁpissa (sya-all) | ce → esāpi (cck: ka.)“ท่านพระโคดม ข้าพระองค์ก็ยังพอใจทิฏฐินั้นว่า ‘แม้คำกล่าวนั้นก็จะพึงเป็น เช่นนั้น แม้คำกล่าวนั้นก็จะพึงเป็นเช่นนั้น

“Ato kho te, aggivessana, bahū hi bahutarā lokasmiṁ ye evamāhaṁsu:” “อัคคิเวสสนะ คนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘taṁpassa tādisameva, taṁpassa tādisamevā’ti.
taṁpassa → taṁpissa (sya-all)‘แม้คำกล่าวนั้นก็จะพึงเป็นเช่นนั้น แม้คำกล่าวนั้นก็จะพึงเป็นเช่นนั้น’ Te tañceva diṭṭhiṁ nappajahanti aññañca diṭṭhiṁ upādiyanti.ในโลกนี้ คนเหล่านั้นละทิฏฐินั้นไม่ได้ และยังยึด ถือทิฏฐิอื่นอยู่ คนเหล่านั้นมีจำนวนมากกว่าคนที่ละได้ Ato kho te, aggivessana, tanū hi tanutarā lokasmiṁ ye evamāhaṁsu:คนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘taṁpassa tādisameva, taṁpassa tādisamevā’ti.
taṁpassa → taṁpissa (sya-all)‘แม้คำกล่าวนั้นก็จะพึงเป็นเช่นนั้น แม้คำกล่าวนั้น ก็จะพึงเป็นเช่นนั้น’ Te tañceva diṭṭhiṁ pajahanti aññañca diṭṭhiṁ na upādiyanti.ในโลกนี้ คนเหล่านั้นละทิฏฐินั้นได้ และไม่ยึดถือทิฏฐิอื่น คนเหล่านั้น มีจำนวนน้อยกว่าคนที่ละไม่ได้

Santaggivessana, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
santaggivessana → santi aggivessana (sya-all) | aggivessana → santaggivessanāti dissati (sya-all: yu.)มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sabbaṁ me khamatī’ti;‘สิ่งทั้งปวงเป็นที่ พอใจแก่เรา’ santaggivessana, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
santaggivessana → santi aggivessana (sya-all)มีสมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sabbaṁ me nakkhamatī’ti;
nakkhamatīti santaggivessana → na khamatīti santi aggivessana (sya-all)‘สิ่งทั้งปวงไม่ เป็นที่พอใจแก่เรา’ santaggivessana, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:มีสมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ekaccaṁ me khamati, ekaccaṁ me nakkhamatī’ti.
nakkhamatīti tatraggivessana → na khamatīti tatra akgivessana (sya-all)‘บางสิ่งเป็นที่ พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ Tatraggivessana, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino: ‘sabbaṁ me khamatī’tiบรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวงเป็นที่พอใจแก่เรา‘นั้น tesamayaṁ diṭṭhi sārāgāya santike, saññogāya santike, abhinandanāya santike, ajjhosānāya santike, upādānāya santike;
sārāgāya → sarāgāya (sya-all) | santike tatraggivessana → santiketi tatra aggivessana (sya-all)อยู่ใกล้ความกำหนัด ใกล้กิเลสเครื่องผูกสัตว์ไว้ ใกล้กิเลสเป็นเหตุเพลิดเพลิน ใกล้กิเลสเป็นเหตุเกาะติด ใกล้กิเลสเป็นเหตุยึดมั่น tatraggivessana ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino: ‘sabbaṁ me nakkhamatī’tiอัคคิเวสสนะ บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ นั้น tesamayaṁ diṭṭhi asārāgāya santike, asaññogāya santike, anabhinandanāya santike, anajjhosānāya santike, anupādānāya santike”ti.อยู่ใกล้ความไม่กำหนัด ใกล้ธรรม เป็นเครื่องเปลื้องสัตว์ ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุเพลิดเพลิน ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุ เกาะติด ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุยึดมั่น”

Evaṁ vutte, dīghanakho paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ทีฆนขปริพาชกได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า “ukkaṁseti me bhavaṁ gotamo diṭṭhigataṁ, samukkaṁseti me bhavaṁ gotamo diṭṭhigatan”ti.
ukkaṁseti → ukkaṁsati (bj, pts1ed, mr) | samukkaṁseti → samukkaṁsati (bj, pts1ed); sampahaṁsati (mr) | ukkaṁseti → ukkaṁsati (pts) | samukkaṁseti → samukkaṁsati (pts) | ukkaṁseti → ukkaṁsati (cck: sī. pī. ka.) | samukkaṁseti → sampahaṁsati (cck: ka.)“ท่านพระโคดมยกย่องทิฏฐิของข้าพระองค์หรือ ท่านพระโคดม ยกย่องทิฏฐิของข้าพระองค์หรือ”

“Tatraggivessana, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
tatraggivessana → tatra aggivessana (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อัคคิเวสสนะ บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ekaccaṁ me khamati, ekaccaṁ me nakkhamatī’ti.‘บางสิ่งเป็นที่พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็น ที่พอใจแก่เรา’ Yā hi tesaṁ khamati sāyaṁ diṭṭhi sārāgāya santike, saññogāya santike, abhinandanāya santike, ajjhosānāya santike, upādānāya santike;
tesaṁ → kho nesaṁ (bj, pts) | sārāgāya → sarāgāya (sya-all)นั้น ส่วนที่เห็นว่าเป็นที่พอใจ อยู่ใกล้ความกำหนัด ใกล้กิเลสเป็น เครื่องผูกสัตว์ไว้ ใกล้กิเลสเป็นเหตุเพลิดเพลิน ใกล้กิเลสเป็นเหตุเกาะติด ใกล้กิเลส เป็นเหตุยึดมั่น yā hi tesaṁ nakkhamati sāyaṁ diṭṭhi asārāgāya santike, asaññogāya santike, anabhinandanāya santike, anajjhosānāya santike, anupādānāya santike.
yā hi → yāhi kho (bj) | santike tatraggivessana → santiketi tatra aggivessana (sya-all)ส่วนที่เห็นว่าไม่เป็นที่พอใจ อยู่ใกล้ความไม่กำหนัด ใกล้ธรรม เป็นเครื่องเปลื้องสัตว์ ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุเพลิดเพลิน ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุ เกาะติด ใกล้ธรรมที่ไม่เป็นเหตุยึดมั่น

Tatraggivessana, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
aggivessana → tatraggivessanāti dissati (sya-all: yu.)บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sabbaṁ me khamatī’ti‘สิ่งทั้งปวงเป็นที่พอใจแก่เรา’ tattha viññū puriso iti paṭisañcikkhati:นั้น วิญญูชนย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘yā kho me ayaṁ diṭṭhi—‘ถ้าเราจะ ยึดมั่น ถือมั่นทิฏฐิของเราว่า sabbaṁ me khamatīti,‘สิ่งทั้งปวงเป็นที่พอใจแก่เรา’ imañce ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa vohareyyaṁ—
parāmāsā → parāmassa (bj, sya-all, pts)แล้วยืนยันอย่าง แข็งขันว่า idameva saccaṁ moghamaññanti;‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ dvīhi me assa viggaho—เราก็จะพึงถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ คือ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—sabbaṁ me nakkhamatīti,
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๑. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวง ไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—ekaccaṁ me khamati, ekaccaṁ me nakkhamatīti—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๒. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บางสิ่งเป็น ที่พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ imehi assa dvīhi viggaho.
imehi → imehi me (sya-all, pts)เมื่อเราถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ ก็จะมีการทุ่มเถียงกัน Iti viggahe sati vivādo, vivāde sati vighāto, vighāte sati vihesā’.เมื่อมี การทุ่มเถียงกัน ก็จะมีการทำลายกัน เมื่อมีการทำลายกัน ก็จะมีการเบียดเบียนกัน Iti so viggahañca vivādañca vighātañca vihesañca attani sampassamāno tañceva diṭṭhiṁ pajahati aññañca diṭṭhiṁ na upādiyati.วิญญูชนนั้นเมื่อพิจารณาเห็นการถือผิดกัน การทุ่มเถียงกัน การทำลายกัน และการ เบียดเบียนกันในตน จึงละทิฏฐินั้น และไม่ยึดถือทิฏฐิอื่น Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ pahānaṁ hoti, evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti.การละ การสลัดทิ้งทิฏฐิ เหล่านั้น ย่อมมีได้ด้วยประการอย่างนี้

Tatraggivessana, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
tatraggivessana → tatra aggivessana (sya-all)อัคคิเวสสนะ บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sabbaṁ me nakkhamatī’ti
nakkhamatīti tattha → na khamatīti tatra (sya-all)‘สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ tattha viññū puriso iti paṭisañcikkhati:วิญญูชนย่อมพิจารณาเห็น ดังนี้ว่า ‘yā kho me ayaṁ diṭṭhi—‘ถ้าเรายึดมั่นถือมั่นทิฏฐิของเราว่า sabbaṁ me nakkhamatīti,‘สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ imañce ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa vohareyyaṁ—
parāmāsā → parāmassa (bj, sya-all, pts)แล้วยืนยัน อย่างแข็งขันว่า idameva saccaṁ moghamaññanti;‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ dvīhi me assa viggaho—เราก็จะพึงถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ คือ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—sabbaṁ me khamatīti,
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๑. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวง เป็นที่พอใจแก่เรา’ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—ekaccaṁ me khamati ekaccaṁ me nakkhamatīti—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๒. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บางสิ่งเป็น ที่พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ imehi assa dvīhi viggaho.
imehi → imehi me (bj, pts); imehi me dvīhi (sya-all) | dvīhi → (sya-all)เมื่อเราถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ ก็จะมีการทุ่มเถียงกัน Iti viggahe sati vivādo, vivāde sati vighāto, vighāte sati vihesā’.เมื่อมีการ ทุ่มเถียงกัน ก็จะมีการทำลายกัน เมื่อมีการทำลายกัน ก็จะมีการเบียดเบียนกัน Iti so viggahañca vivādañca vighātañca vihesañca attani sampassamāno tañceva diṭṭhiṁ pajahati aññañca diṭṭhiṁ na upādiyati.วิญญูชนนั้นเมื่อพิจารณาเห็นการถือผิดกัน การทุ่มเถียงกัน การทำลายกัน และการ เบียดเบียนกันในตน จึงละทิฏฐินั้น และไม่ยึดถือทิฏฐิอื่น Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ pahānaṁ hoti, evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti.การละ การสลัดทิ้งทิฏฐิ เหล่านั้น ย่อมมีได้ด้วยประการอย่างนี้

Tatraggivessana, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
tatraggivessana → tatra aggivessana (sya-all)อัคคิเวสสนะ บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ทิฏฐิของสมณพราหมณ์ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ekaccaṁ me khamati, ekaccaṁ me nakkhamatī’ti
nakkhamatīti tattha → na khamatīti tatra (sya-all)‘บางสิ่งเป็นที่พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ tattha viññū puriso iti paṭisañcikkhati:นั้น วิญญูชนย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘yā kho me ayaṁ diṭṭhi—‘ถ้าเรายึดมั่นถือมั่นทิฏฐิของเราว่า ekaccaṁ me khamati, ekaccaṁ me nakkhamatīti,‘บางสิ่งเป็น ที่พอใจแก่เรา บางสิ่งไม่เป็นที่พอใจแก่เรา’ imañce ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa vohareyyaṁ—
parāmāsā → parāmassa (bj, sya-all, pts)แล้วยืนยันอย่างแข็งขันว่า idameva saccaṁ moghamaññanti;‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ dvīhi me assa viggaho—เราก็จะพึงถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ คือ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—sabbaṁ me khamatīti,
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๑. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวง เป็นที่พอใจแก่เรา’ yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhi—sabbaṁ me nakkhamatīti—
evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (sya-all)๒. สมณะหรือพราหมณ์ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สิ่งทั้งปวงไม่ เป็นที่พอใจแก่เรา’ imehi assa dvīhi viggaho.
imehi → imehi me (bj, sya-all, pts)เมื่อเราถือผิดจากสมณพราหมณ์ ๒ พวกนี้ ก็จะมีการทุ่มเถียงกัน Iti viggahe sati vivādo, vivāde sati vighāto, vighāte sati vihesā’.เมื่อมีการ ทุ่มเถียงกัน ก็จะมีการทำลายกัน เมื่อมีการทำลายกัน ก็จะมีการเบียดเบียนกัน Iti so viggahañca vivādañca vighātañca vihesañca attani sampassamāno tañceva diṭṭhiṁ pajahati aññañca diṭṭhiṁ na upādiyati.วิญญูชนนั้นเมื่อพิจารณาเห็นการถือผิดกัน การทุ่มเถียงกัน การทำลายกัน และ การเบียดเบียนกันในตน จึงละทิฏฐินั้น และไม่ยึดถือทิฏฐิอื่น Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ pahānaṁ hoti, evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti.การละ การสลัดทิ้ง ทิฏฐิเหล่านั้น ย่อมมีได้ด้วยประการอย่างนี้

Ayaṁ kho panaggivessana, kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassitabbo.
odanakummāsūpacayo → odanakummāsupacayo (bj, cck) | panaggivessana → pana aggivessana (sya-all) | aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → aniccucchādanaparimaddhanabhedana viddhaṁsanadhammo (sya-all) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (cck: sī. syā.)อัคคิเวสสนะ รูปกายนี้เกิดจากมหาภูตรูป ๔ มีมารดาบิดาเป็น แดนเกิด เติบโตด้วยข้าวสุกและขนมกุมมาส มีความไม่เที่ยง มีการไล้ทาบีบนวด แตก สลาย และกระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา ท่านควรพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่ เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคับแค้น เป็นสิ่ง เบียดเบียน เป็นดุจผู้อื่น เป็นสิ่งที่ต้องแตกสลาย เป็นของว่างเปล่า เป็นอนัตตา Tassimaṁ kāyaṁ aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassato yo kāyasmiṁ kāyachando kāyasneho kāyanvayatā sā pahīyati.
kāyachando kāyasneho → kāyacchando kāyasineho (sya-all)เมื่อท่าน พิจารณาเห็นกายนี้โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็น ดุจลูกศร เป็นสิ่งคับแค้น เป็นสิ่งเบียดเบียน เป็นดุจผู้อื่น เป็นสิ่งที่ต้องแตกสลาย เป็นของว่างเปล่า เป็นอนัตตา ท่านย่อมละความพอใจในกาย ความเยื่อใยในกาย และความยอมตามกายได้

Tisso kho imā, aggivessana, vedanā—เวทนา ๓ ประการนี้ คือ sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา ๓. อทุกขมสุขเวทนา Yasmiṁ, aggivessana, samaye sukhaṁ vedanaṁ vedeti, neva tasmiṁ samaye dukkhaṁ vedanaṁ vedeti, na adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedeti;เมื่อใดบุคคลได้เสวยสุขเวทนา เมื่อนั้นเขาไม่ได้เสวยทุกขเวทนา ไม่ได้เสวย อทุกขมสุขเวทนา sukhaṁyeva tasmiṁ samaye vedanaṁ vedeti.ได้เสวยแต่สุขเวทนาเท่านั้น Yasmiṁ, aggivessana, samaye dukkhaṁ vedanaṁ vedeti, neva tasmiṁ samaye sukhaṁ vedanaṁ vedeti, na adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedeti;เมื่อใดบุคคลเสวยทุกขเวทนา เมื่อนั้น เขาไม่ได้เสวยสุขเวทนา ไม่ได้เสวยอทุขมสุขเวทนา dukkhaṁyeva tasmiṁ samaye vedanaṁ vedeti.ได้เสวยแต่ทุกขเวทนาเท่านั้น Yasmiṁ, aggivessana, samaye adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedeti, neva tasmiṁ samaye sukhaṁ vedanaṁ vedeti, na dukkhaṁ vedanaṁ vedeti;เมื่อใดบุคคลเสวยอทุกขมสุขเวทนา เมื่อนั้น เขาย่อมไม่ได้เสวยสุขเวทนา ไม่ได้เสวย ทุกขเวทนา adukkhamasukhaṁyeva tasmiṁ samaye vedanaṁ vedeti.ได้เสวยแต่อทุกขมสุขเวทนาเท่านั้น

Sukhāpi kho, aggivessana, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā;
sukhāpi kho → sukhā (sya-all) | vedanā → (sya-all)สุขเวทนาไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไป เสื่อมไป คลายไป และดับไปเป็นธรรมดา dukkhāpi kho, aggivessana, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā;
vedanā → (sya-all)แม้ทุกขเวทนาก็ไม่เที่ยง ถูกปัจจัย ปรุงแต่งขึ้น อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไป เสื่อมไป คลายไป และดับไปเป็น ธรรมดา adukkhamasukhāpi kho, aggivessana, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā.แม้อทุกขมสุขเวทนาก็ไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไป เสื่อมไป คลายไป และดับไปเป็นธรรมดา

Evaṁ passaṁ, aggivessana, sutavā ariyasāvako sukhāyapi vedanāya nibbindati, dukkhāyapi vedanāya nibbindati, adukkhamasukhāyapi vedanāya nibbindati;อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายสุขเวทนา ทุกขเวทนา และอทุกขมสุขเวทนา nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ, vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จึงหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีก ต่อไป’

Evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena voharati, aparāmasan”ti.
tena → teneva (bj)อัคคิเวสสนะ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วอย่างนี้ย่อมไม่ทะเลาะวิวาททุ่มเถียงกับใคร ๆ โวหารใดที่ชาวโลกนิยมพูดกันก็ไม่ยึดมั่นกล่าวไปตามโวหารนั้น”

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.
bījayamāno → vījayamāno (bj); vijiyamāno (cck); vijīyamāno (sya1ed, sya2ed); vījamāno (pts1ed) | bījayamāno → vijayamāno (bj); vījiyamāno (sya-all) | ṭhito hoti → nisinno (sya-all) | vijayamāno → vījamāno (bj: PTS) | bījayamāno → vījayamāno (cck: sī. pī.)สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรยืนถวายงานพัด ณ เบื้องพระปฤษฎางค์ Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi:พระผู้มีพระภาค ได้คิดว่า “tesaṁ tesaṁ kira no bhagavā dhammānaṁ abhiññā pahānamāha, tesaṁ tesaṁ kira no sugato dhammānaṁ abhiññā paṭinissaggamāhā”ti.
pahānamāha → pahāṇamāha (bj)“ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงรู้ยิ่งแล้ว ตรัสการละธรรม เหล่านั้น ๆ แก่เราทั้งหลาย พระสุคตทรงรู้ยิ่งแล้ว ตรัสการสลัดทิ้งธรรมเหล่านั้น ๆ แก่เราทั้งหลาย” Iti hidaṁ āyasmato sāriputtassa paṭisañcikkhato anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci.เมื่อท่านพระสารีบุตรพิจารณาเห็นอยู่อย่างนี้ จิตก็หลุดพ้นจากอาสวะ ทั้งหลาย ไม่ถือมั่นด้วยอุปาทาน

Dīghanakhassa pana paribbājakassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
pana → (sya-all)ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี และปราศจากมลทินได้เกิดขึ้นแล้วแก่ทีฆนขปริพาชกว่า “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดล้วนมีความ ดับไปเป็นธรรมดา ” Atha kho dīghanakho paribbājako diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca:ลำดับนั้น ทีฆนขปริพาชกเห็นธรรม บรรลุธรรม รู้ธรรม หยั่งลงสู่ธรรม หมดความสงสัย ไม่มีคำถามใด ๆ มีความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อใครอีกในหลัก คำสอนของพระศาสดา ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า

“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่าน พระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evameva kho bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | kho → (bj, sya-all) | dakkhantīti evameva kho → dakkhintīti evamevaṁ (pts)ท่านพระโคดมทรงประกาศ ธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | bhavantaṁ gotamaṁ → bhagavantaṁ (sya-all)ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.ขอท่าน พระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอด ชีวิต” ดังนี้แล

Dīghanakhasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.ทีฆนขสูตรที่ ๔ จบ