Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo, bhāradvājagottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake.
tiṇasanthārake → tiṇasantharake (bj, sya-all, km, pts1ed) | kammāsadhammaṁ → kammāssadammaṁ (bj) | kurūsu → kurusu (pts) | tiṇasanthārake → tiṇasantharake (pts) | kammāssadammaṁ → kammāsadhammaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tiṇasanthārake → tiṇasanthārake (bj: machasaṁ) | tiṇasanthārake → tiṇasantharake (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับบนเครื่องปูลาดซึ่งทำด้วยหญ้า ในโรงบูชาไฟ ของพราหมณ์ภารทวาชโคตร นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธัมมะ แคว้นกุรุ

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kammāsadhammaṁ piṇḍāya pāvisi.
pattacīvaramādāya kammāsadhammaṁ → pattacīvaraṁ ādāya kammāssadammaṁ (bj) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (pts) | kammāssadammaṁ → kammāsadhammaṁ (bj: machasaṁ, syā)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังนิคมชื่อ กัมมาสธัมมะ Kammāsadhammaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena aññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya.
kammāsadhammaṁ → kammāssadamme (bj); kammāsadhamme (sya-all, pts) | yena aññataro → yenaññataro (bj) | kammāssadamme → kammāsadhammaṁ (bj: machasaṁ, syā)ทรงเที่ยวบิณฑบาตในกัมมาสธัมมนิคมแล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาต ภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว Taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj); ajjhogāhitvā (pts)เสด็จเข้าไปยังราวป่าแห่งหนึ่งเพื่อประทับพักผ่อน กลางวัน ได้ประทับนั่งพักผ่อนกลางวัน ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง

Atha kho māgaṇḍiyo paribbājako jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena bhāradvājagottassa brāhmaṇassa agyāgāraṁ tenupasaṅkami.
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts1ed) | māgaṇḍiyo → māgandiyo (pts) | māgandiyo → māgaṇḍiyo (bj: syā, machasaṁ) | māgaṇḍiyo → māgandiyo (cck: sī. pī.) | māgaṇḍiyo → ba. māgandiyo (sya-all: sī. yu.)ลำดับนั้น ปริพาชกชื่อ มาคัณฑิยะเดินเที่ยวเล่นอยู่ เข้าไปยังโรงบูชาไฟของพราหมณ์ภารทวาชโคตร Addasā kho māgaṇḍiyo paribbājako bhāradvājagottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārakaṁ paññattaṁ.
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts) | tiṇasanthārakaṁ → tiṇasantharakaṁ (bj, pts) | tiṇasanthārakaṁ paññattaṁ → tiṇasantharakaṁ (sya-all) | tiṇasantharakaṁ → tiṇasanthārake (bj: machasaṁ)ได้เห็น เครื่องปูลาดทำด้วยหญ้าในโรงบูชาไฟของพราหมณ์ภารทวาชโคตร Disvāna bhāradvājagottaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:จึงถามว่า “kassa nvayaṁ bhoto bhāradvājassa agyāgāre tiṇasanthārako paññatto, samaṇaseyyānurūpaṁ maññe”ti?
samaṇaseyyānurūpaṁ → samaṇaseyyārūpaṁ (bj) | nvayaṁ → navayaṁ samma (sya-all) | tiṇasanthārako → tiṇasantharako (sya-all, pts) | samaṇaseyyānurūpaṁ maññeti → samaṇaseyyārūpaṁ maññe ti (pts) | samaṇaseyyānurūpaṁ → samaṇaseyyārūpaṁ (cck: sī. pī.)“สหาย เครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าซึ่งปูลาดไว้ในโรงบูชาไฟของท่านภารทวาชะนี้ เป็นของใคร ดูเหมือนจะเป็นที่นอนของสมณะกระมัง”

“Atthi, bho māgaṇḍiya, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)ภารทวาชโคตรพราหมณ์ตอบว่า “ใช่ ท่านมาคัณฑิยะ พระสมณโคดมผู้ เป็นศากยบุตรออกผนวชจากศากยะตระกูล Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:ท่านพระโคดมนั้นมีกิตติศัพท์อันงาม ขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
purisadammasārathi → purisadammasārathī (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ Tassesā bhoto gotamassa seyyā paññattā”ti.ที่นอนนี้ปูลาดไว้สำหรับท่านพระโคดมนั้น”

“Duddiṭṭhaṁ vata, bho bhāradvāja, addasāma;
addasāma → dvikkhattumudīraṇaṁ (bj: machasaṁ)“ท่านภารทวาชะ duddiṭṭhaṁ vata, bho bhāradvāja, addasāma. Ye mayaṁ tassa bhoto gotamassa bhūnahuno seyyaṁ addasāmā”ti.
bhūnahuno → bhūnahanassa (sya-all, km) | bhūnahu → bhūnahano (sya-all, km) | bhūnahuno → bhūnahanassa (bj: syā) | bhūnahuno → bhūnahanassa (cck: syā. kaṁ.) | bhūnahanassa → ba. bhūnahuno (sya-all: sī. yu.)พวกเราผู้ที่ได้เห็นที่นอนของท่านพระโคดมผู้ทำลายความ เจริญนั้น นับว่าได้เห็นสิ่งที่ไม่เป็นมงคล”

“Rakkhassetaṁ, māgaṇḍiya, vācaṁ;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | rakkhassetaṁ māgaṇḍiya → rakkhass etaṁ māgandiya (pts)“ท่านมาคัณฑิยะ ท่านจงรักษาวาจานี้ไว้ rakkhassetaṁ, māgaṇḍiya, vācaṁ.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | rakkhassetaṁ māgaṇḍiya → rakkhass etaṁ māgandiya (pts)ท่านมาคัณฑิยะ ท่านจงรักษา วาจานี้ไว้ Bahū hi tassa bhoto gotamassa khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi abhippasannā vinītā ariye ñāye dhamme kusale”ti.
tassa → tasseva (sya-all)ความจริง กษัตริย์ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี พราหมณ์ผู้เป็นบัณฑิตก็ดี คหบดีผู้ เป็นบัณฑิตก็ดี สมณะผู้เป็นบัณฑิตก็ดี มีจำนวนมาก พากันเลื่อมใสท่านพระสมณโคดมพระองค์นั้นเป็นอย่างยิ่ง เพราะท่านพระสมณโคดมทรงแนะนำแต่ธรรมที่ทำให้ คนฉลาด รอบรู้ และเป็นอริยะ”

“Sammukhā cepi mayaṁ, bho bhāradvāja, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ passeyyāma, sammukhāpi naṁ vadeyyāma:
bho → (sya-all)“ท่านภารทวาชะ ถ้าเราเผชิญหน้ากับท่านพระโคดมนั้น เราก็กล้าพูดต่อหน้า ท่านพระโคดมว่า ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti.
bhūnahu → bhūnahano (sya-all) | bhūnahu → bhūnahano (cck: syā. kaṁ.) | bhūnahano → ba. bhūnahu (sya-all: sī. yu.)‘พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ’ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhi no sutte ocaratī”ti.เพราะคำพูดอย่างนี้อยู่ในสูตรของเรา”

“Sace taṁ bhoto māgaṇḍiyassa agaru āroceyyāmi taṁ samaṇassa gotamassā”ti.
agaru āroceyyāmi taṁ → āroceyyametaṁ (bj, pts1ed); ārocessāmi tassa (sya-all, km) | māgaṇḍiyassa → māgandiyassa (bj, pts) | āroceyyāmi taṁ → āroceyyametaṁ (pts) | āroceyyametaṁ → ārocessāmitaṁ (bj: machasaṁ); ārocessāmi tasaṁ (bj: syā) | taṁ → āroceyyametaṁ (cck: sī. pī.); ārocessāmi tassa (cck: syā. kaṁ.)“ท่านมาคัณฑิยะ ถ้าการกล่าวคำนั้น ไม่เป็นการหนักใจแก่ท่านมาคัณฑิยะละก็ ข้าพเจ้าจักกราบทูลพระสมณโคดมพระองค์นั้นให้ทรงทราบ”

“Appossukko bhavaṁ bhāradvājo vuttova naṁ vadeyyā”ti.
vuttova → vutto ca (sya-all)“ท่านภารทวาชะ อย่ากังวลเลย เราได้พูดไว้แล้ว เชิญท่านพูดกับพระสมณโคดมนั้นเถิด”

Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya bhāradvājagottassa brāhmaṇassa māgaṇḍiyena paribbājakena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.
māgaṇḍiyena → māgandiyena (bj, pts) | atikkantamānusikāya → atikkantamānusakāya (sya-all) | atikkantamānusikāya → atikkantamānusikāya (bj: sīmu8, machasaṁ)พระผู้มีพระภาคทรงสดับคำสนทนานี้ของพราหมณ์ภารทวาชโคตร กับมาคัณฑิยปริพาชกด้วยทิพพโสตอันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhāradvājagottassa brāhmaṇassa agyāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nisīdi bhagavā paññatte tiṇasanthārake.
paṭisallānā → patisallānā (bj); paṭisallāṇā (pts) | bhagavā → (bj, sya-all, pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | tiṇasanthārake → va tiṇasantharake (pts) | nisīdi → nisīdibhagavā (bj: machasaṁ) | paññatte → paññatteva (bj: sīmu8)ครั้นเวลาเย็น พระผู้มี พระภาค ทรงออกจากที่หลีกเร้น เสด็จเข้าไปยังโรงบูชาไฟของพราหมณ์ภารทวาชโคตร ประทับนั่งบนเครื่องปูลาดซึ่งทำด้วยหญ้าที่ปูลาดไว้แล้ว Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.ลำดับนั้น พราหมณ์ภารทวาชโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho bhāradvājagottaṁ brāhmaṇaṁ bhagavā etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, pts)พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว จึงนั่งอยู่ ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคตรัสกับพราหมณ์ ภารทวาชโคตรนั้นว่า “ahu pana te, bhāradvāja, māgaṇḍiyena paribbājakena saddhiṁ imaṁyeva tiṇasanthārakaṁ ārabbha kocideva kathāsallāpo”ti?
māgaṇḍiyena → māgandiyena (bj, pts) | tiṇasanthārakaṁ → tiṇasantharakaṁ (bj) | imaṁyeva tiṇasanthārakaṁ → imaṁ yeva tiṇasantharakaṁ (pts)“ภารทวาชะ ท่านกับมาคัณฑิยปริพาชกปรารภถึงเครื่องปูลาด ซึ่งทำด้วยหญ้านี้ ได้เจรจาโต้ตอบกันอย่างไรบ้าง”

Evaṁ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo saṁviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṁ etadavoca:
bhāradvājagotto → bhāradvājo (pts) | bhāradvājagotto → bhāradvājo (bj: sīmu8)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภารทวาชโคตรพราหมณ์ถึงกับตะลึง ขนลุก ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “etadeva kho pana mayaṁ bhoto gotamassa ārocetukāmā.“ข้าพระองค์ปรารถนาที่จะกราบทูลเรื่องนี้แก่ ท่านพระโคดมอยู่แล้ว Atha ca pana bhavaṁ gotamo anakkhātaṁyeva akkhāsī”ti.
anakkhātaṁyeva akkhāsīti → anakkhānaṁ yeva akāsīti (pts) | akkhāsīti → anakkhānaṁyeva akāsīti (sya-all: sī. yu.)แต่ท่านพระโคดมได้ตรัสถามก่อนที่ข้าพระองค์จะได้กราบทูล”

Ayañca hi bhagavato bhāradvājagottena brāhmaṇena saddhiṁ antarākathā vippakatā hoti.
Ayañca hi → ayañca hidaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | hidaṁ → ayañca hi (bj: machasaṁ) | hi → ayañca hidaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เมื่อพระผู้มีพระภาคกับพราหมณ์ภารทวาชโคตรสนทนากันค้างอยู่นั้น มาคัณฑิยปริพาชกผู้กำลังเดินเที่ยวเล่นอยู่ Atha kho māgaṇḍiyo paribbājako jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena bhāradvājagottassa brāhmaṇassa agyāgāraṁ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
kho māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts)ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคที่โรงบูชาไฟ ของพราหมณ์ภารทวาชโคตร ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึก ถึงกันแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับมาคัณฑิยปริพาชกว่า Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho māgaṇḍiyaṁ paribbājakaṁ bhagavā etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | māgaṇḍiyaṁ → māgandiyaṁ (bj, pts)ตรัสถามมาคัณฑิยปริพาชกเรื่องการสำรวมอินทรีย์

“Cakkhuṁ kho, māgaṇḍiya, rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | rūpasammuditaṁ → rūpasammudituṁ (pts)“มาคัณฑิยะ ตามีรูปเป็นที่ยินดี ยินดีแล้วในรูป อันรูปให้บันเทิงแล้ว Taṁ tathāgatassa dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.ตานั้นตถาคตฝึกดีแล้ว คุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้ว สำรวมดีแล้ว อนึ่ง ตถาคต ย่อมแสดงธรรมเพื่อสำรวมตานั้น Idaṁ nu te etaṁ, māgaṇḍiya, sandhāya bhāsitaṁ:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)มาคันฑิยะ คำที่ท่านกล่าวว่า ‘bhūnahu samaṇo gotamo’”ti?
bhūnahu → bhūnahano (sya-all)‘พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ‘’ นั้น ท่านคงจะหมายถึงความข้อนี้กระมัง”

“Etadeva kho pana me, bho gotama, sandhāya bhāsitaṁ:
kho → (sya-all)มาคัณฑิยปริพาชกกราบทูลว่า “ท่านพระโคดม คำที่ข้าพระองค์กล่าวว่า ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti.
bhūnahu → bhūnahano (sya-all)‘พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ’ นี้ Taṁ kissa hetu?ข้าพระองค์หมายถึงความข้อนั้นแล ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhi no sutte ocaratī”ti.เพราะคำที่พูดอย่างนี้อยู่ในสูตรของข้าพระองค์”

“Sotaṁ kho, māgaṇḍiya, saddārāmaṁ …pe…
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)“มาคัณฑิยะ หูมีเสียงเป็นที่ยินดี ฯลฯ ghānaṁ kho, māgaṇḍiya gandhārāmaṁ …
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)จมูกมีกลิ่นเป็นที่ยินดี ฯลฯ jivhā kho, māgaṇḍiya, rasārāmā rasaratā rasasammuditā.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)ลิ้นมีรส เป็นที่ยินดี ฯลฯ Sā tathāgatassa dantā guttā rakkhitā saṁvutā, tassā ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
tassā → tassa (sya-all) Idaṁ nu te etaṁ, māgaṇḍiya, sandhāya bhāsitaṁ:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) ‘bhūnahu samaṇo gotamo’”ti?
bhūnahu → bhūnahano (sya-all) “Etadeva kho pana me, bho gotama, sandhāya bhāsitaṁ: ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti.
bhūnahu → bhūnahano (sya-all) Taṁ kissa hetu? Evañhi no sutte ocaratī”ti. “Kāyo kho, māgaṇḍiya, phoṭṭhabbārāmo phoṭṭhabbarato …pe…
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | phoṭṭhabbarato → (bj, sya-all, pts)กายมีการสัมผัสเป็นที่ยินดี ฯลฯ mano kho, māgaṇḍiya, dhammārāmo dhammarato dhammasammudito.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)ใจมีธรรมารมณ์เป็นที่ยินดี ยินดีแล้วในธรรมารมณ์ อันธรรมารมณ์ให้บันเทิงแล้ว So tathāgatassa danto gutto rakkhito saṁvuto, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.ใจนั้นตถาคตฝึกดีแล้ว คุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้ว สำรวมดีแล้ว อนึ่ง ตถาคตย่อมแสดงธรรมเพื่อ สำรวมใจนั้น Idaṁ nu te etaṁ, māgaṇḍiya, sandhāya bhāsitaṁ:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)มาคัณฑิยะ คำที่ท่านกล่าวว่า ‘bhūnahu samaṇo gotamo’”ti?
bhūnahu → bhūnahano (sya-all)‘พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ’ นั้น ท่านคงจะหมายถึงความข้อนี้กระมัง”

“Etadeva kho pana me, bho gotama, sandhāya bhāsitaṁ:“ท่านพระโคดม คำที่ข้าพระองค์กล่าวว่า ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti.
bhūnahu → bhūnahano (sya-all)‘พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลาย ความเจริญ’ Taṁ kissa hetu?นี้ ข้าพระองค์หมายถึงความข้อนั้นแล ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhi no sutte ocaratī”ti.เพราะคำ ที่พูดอย่างนี้อยู่ในสูตรของข้าพระองค์”

“Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya idhekacco → kimmaññasi māgandiya idh ekacco (pts)“มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ‘idhekacco cakkhuviññeyyehi rūpehi paricāritapubbo assa iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi, so aparena samayena rūpānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā rūpataṇhaṁ pahāya rūpapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto vihareyya.
atthaṅgamañca → aṭṭhaṅgamañca (sya-all); atthagamañca (pts)คนบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เคยได้รับการบำเรอด้วยรูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด สมัยต่อมา เขารู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัดออกไปได้ตามความเป็นจริง ละตัณหาในรูปได้ บรรเทา ความเร่าร้อนที่เกิดเพราะรูปได้ เป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่ Imassa pana te, māgaṇḍiya, kimassa vacanīyan’”ti?
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)มาคัณฑิยะ ท่านมีอะไรที่จะกล่าวกับท่านผู้นี้เล่า”

“Na kiñci, bho gotama”.“ท่านพระโคดม ข้าพระองค์ไม่มีอะไรที่จะกล่าว”

“Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya idhekacco → kimmaññasi māgandiya idh ekacco (pts)“มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ‘idhekacco sotaviññeyyehi saddehi …pe…คนบางคนในโลกนี้เป็นผู้เคยได้รับ การบำเรอด้วยเสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyehi gandhehi …ด้วยกลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyehi rasehi …ด้วยรสที่พึง รู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi paricāritapubbo assa iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi,ด้วยโผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด so aparena samayena phoṭṭhabbānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā phoṭṭhabbataṇhaṁ pahāya phoṭṭhabbapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto vihareyya.
atthaṅgamañca → aṭṭhaṅgamañca (sya-all); atthagamañca (pts)สมัยต่อมา เขารู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัดโผฏฐัพพะให้ออกไปได้ตามความเป็นจริง ละตัณหา ในโผฏฐัพพะได้ บรรเทาความเร่าร้อนที่เกิดเพราะโผฏฐัพพะได้ เป็นผู้ปราศจากความ กระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่ Imassa pana te, māgaṇḍiya, kimassa vacanīyan’”ti?
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)มาคัณฑิยะ ท่านมีอะไรที่จะกล่าวกับท่านผู้นี้เล่า”

“Na kiñci, bho gotama”.“ท่านพระโคดม ข้าพระองค์ไม่มีอะไรที่จะกล่าว”

“Ahaṁ kho pana, māgaṇḍiya, pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṁ cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi, sotaviññeyyehi saddehi …pe…
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | agāriyabhūto → āgāriyabhūto (sya-all) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)“มาคัณฑิยะ เมื่อก่อนเราเป็นคฤหัสถ์ครองเรือน เป็นผู้เอิ่บอิ่ม พรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ด้วยรูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ฯลฯ ด้วยเสียง ที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyehi gandhehi …ด้วยกลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyehi rasehi …ด้วยรสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi.เมื่อก่อนเราเป็นคฤหัสถ์ครองเรือน เป็นผู้เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ด้วยโผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด Tassa mayhaṁ, māgaṇḍiya, tayo pāsādā ahesuṁ—
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)ปราสาทของเรานั้นมีอยู่ถึง ๓ หลัง คือ eko vassiko, eko hemantiko, eko gimhiko.๑. ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูฝน ๒. ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูหนาว ๓. ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูร้อน So kho ahaṁ, māgaṇḍiya, vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṁ orohāmi.
paricārayamāno → paricāriyamāno (sya-all, pts1ed) | tūriyehi → turiyehi (bj, sya-all, km, pts1ed) | vassike cattāro → vassike pāsāde cattāro (sya-all, km) | māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | vassike → (sya-all) | tūriyehi paricārayamāno → turiyehi paricāriyamāno (sya-all, pts) | cattāro → vassike pāsāde cattāro (cck: syā. kaṁ.) | tūriyehi → turiyehi (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paricārayamāno → paricāriyamāno (cck: sabbattha)เรานั้นไม่มีบุรุษเจือปน มีแต่สตรีคอยบำเรอขับกล่อมดนตรี อยู่ในปราสาทเป็นที่ อยู่ในฤดูฝนตลอด ๔ เดือน ไม่ได้ลงจากปราสาทเลย So aparena samayena kāmānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto viharāmi.
atthaṅgamañca → aṭṭhaṅgamañca (sya-all); atthagamañca (pts)สมัยต่อมา เรานั้นรู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัด กามทั้งหลายให้ออกไปได้ตามความเป็นจริง ละตัณหาในกามได้ บรรเทาความ เร่าร้อนที่เกิดเพราะกามได้ เป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่ So aññe satte passāmi kāmesu avītarāge kāmataṇhāhi khajjamāne kāmapariḷāhena pariḍayhamāne kāme paṭisevante.เราเห็นหมู่สัตว์เหล่าอื่นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ถูกกามตัณหาเกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามแผดเผาอยู่ เสพกามอยู่ So tesaṁ na pihemi, na tattha abhiramāmi.เราก็ไม่กระหยิ่มต่อสัตว์ เหล่านั้น ทั้งไม่ยินดีในกามนั้นด้วย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Yāhayaṁ, māgaṇḍiya, rati, aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi—
yāhayaṁ māgaṇḍiya → yā hayaṁ māgandiya (bj)เพราะเราเมื่อยินดีด้วยความยินดีที่เว้นจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย api dibbaṁ sukhaṁ samadhigayha tiṭṭhati—อัน เข้าถึงความสุขที่เป็นทิพย์ tāya ratiyā ramamāno hīnassa na pihemi, na tattha abhiramāmi.จึงไม่กระหยิ่มต่อความสุขขั้นต่ำ และไม่ยินดีในความสุข ขั้นต่ำนั้น

Seyyathāpi, māgaṇḍiya, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreyya cakkhuviññeyyehi rūpehi …
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนคหบดีหรือบุตรคหบดี เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ ด้วยรูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ฯลฯ ด้วยเสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ด้วยกลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ ด้วยรสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ pe… phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi.คหบดีหรือบุตรคหบดี เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์ มาก มีโภคะมาก เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ ด้วยโผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด So kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.เขาประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต หลังจากตาย แล้วจะพึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ จะพึงไปเกิดในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์ So tattha nandane vane accharāsaṅghaparivuto dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreyya.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)เทพบุตรนั้น มีหมู่นางอัปสรแวดล้อมอยู่ในสวนนันทวัน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณที่เป็นทิพย์ บำเรอตนอยู่ในดาวดึงส์เทวโลกนั้น So passeyya gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṁ samaṅgībhūtaṁ paricārayamānaṁ.
paricārayamānaṁ → paricāriyamānaṁ (sya-all) | samaṅgībhūtaṁ → samaṅgibhūtaṁ (pts)เทพบุตรนั้นได้เห็นคหบดีหรือบุตรของคหบดีผู้ เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่

Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya, api nu so devaputto nandane vane accharāsaṅghaparivuto dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricārayamāno amussa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā piheyya, mānusakānaṁ vā pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ mānusakehi vā kāmehi āvaṭṭeyyā”ti?
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | paricārayamāno → paricāriyamāno (sya-all) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya → kimmaññasi māgandiya (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เทพบุตรนั้นมีหมู่นางอัปสร แวดล้อม อยู่ในสวนนันทวัน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอ ตนอยู่ จะพึงกระหยิ่มต่อคหบดีหรือบุตรของคหบดีโน้น หรือต่อกามคุณ ๕ ประการ ของมนุษย์ หรือจะเวียนกลับมาหากามของมนุษย์ไหม”

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → hetaṁ (sya-all)“ไม่ ท่านพระโคดม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Mānusakehi, bho gotama, kāmehi dibbakāmā abhikkantatarā ca paṇītatarā cā”ti.
dibbakāmā → dibbā kāmā (bj, pts) | ca → (bj)เพราะกามที่เป็นทิพย์เป็นสิ่งที่น่าใคร่ ยิ่งกว่าและประณีตยิ่งกว่ากามของมนุษย์”

“Evameva kho ahaṁ, māgaṇḍiya, pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṁ cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi, sotaviññeyyehi saddehi …pe…
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | agāriyabhūto → āgāriyabhūto (sya-all)“มาคัณฑิยะ เราก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อยังครองเรือนอยู่ในกาลก่อน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ ด้วยรูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ฯลฯ ด้วยเสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyehi gandhehi …ด้วยกลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyehi rasehi …ด้วยรสที่พึง รู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi.เมื่อยังครองเรือนอยู่ในกาลก่อน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วย กามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ ด้วยโผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด So aparena samayena kāmānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto viharāmi.
atthaṅgamañca → atthagamañca (pts)สมัยต่อมา เรารู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัด กามทั้งหลายให้ออกไปได้ตามความเป็นจริง ละตัณหาในกามได้ บรรเทาความ เร่าร้อนที่เกิดเพราะกามได้ เป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่ So aññe satte passāmi kāmesu avītarāge kāmataṇhāhi khajjamāne kāmapariḷāhena pariḍayhamāne kāme paṭisevante, so tesaṁ na pihemi, na tattha abhiramāmi.เรานั้นเห็นหมู่สัตว์เหล่าอื่นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในกาม ถูกกามตัณหา เกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามแผดเผาอยู่ เสพกามอยู่ เราจึงไม่ กระหยิ่มต่อสัตว์เหล่านั้น ทั้งไม่ยินดีในกามนั้นด้วย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Yāhayaṁ, māgaṇḍiya, rati aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi—
māgaṇḍiya → māgandiya (bj)เพราะเราเมื่อยินดีด้วยความยินดีที่เว้นจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย api dibbaṁ sukhaṁ samadhigayha tiṭṭhati—อันเข้าถึงความสุขที่เป็นทิพย์ tāya ratiyā ramamāno hīnassa na pihemi, na tattha abhiramāmi.จึงไม่กระหยิ่มต่อความสุขขั้นต่ำ และไม่ยินดีในความ สุขขั้นต่ำนั้น

Seyyathāpi, māgaṇḍiya, kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpeyya.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | vaṇamukhāni → vaṇamukhānipi (sya-all) | kāyaṁ → (sya-all) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts)มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้เป็นโรคเรื้อน มีตัวเป็นแผล มีตัว พุพอง มีเชื้อโรคคอยบ่อนทำลาย ใช้เล็บเกาปากแผล ใช้ถ่านไฟรมกายให้ร้อน Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (bj, sya-all, pts)มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขาเชิญแพทย์ผู้ชำนาญการผ่าตัดมารักษา Tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya.แพทย์ผู้นั้น พึงประกอบยารักษาให้ So taṁ bhesajjaṁ āgamma kuṭṭhehi parimucceyya, arogo assa sukhī serī sayaṁvasī yena kāmaṁ gamo.
taṁ → (sya-all)เขาอาศัยยาแล้วจึงหายจากโรคเรื้อน หายจากโรคร้าย มีความสบายขึ้น ลุกเดินได้เอง ไปไหนมาไหนได้เองตามความพอใจ So aññaṁ kuṭṭhiṁ purisaṁ passeyya arugattaṁ pakkagattaṁ kimīhi khajjamānaṁ nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamānaṁ aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpentaṁ.บุรุษนั้นเห็น บุรุษผู้เป็นโรคเรื้อนคนอื่น มีตัวเป็นแผล มีตัวพุพอง มีเชื้อโรคคอยบ่อนทำลาย ใช้เล็บเกาปากแผล ใช้ถ่านไฟรมกายให้ร้อน

Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu so puriso amussa kuṭṭhissa purisassa piheyya aṅgārakāsuyā vā bhesajjaṁ paṭisevanāya vā”ti?บุรุษนั้นจะพึงกระหยิ่มต่อบุรุษ ผู้เป็นโรคเรื้อนคนโน้น ต่อหลุมถ่านเพลิง หรือต่อการกล้ำกลืนฝืนใช้ยา ใช่หรือไม่”

“No hidaṁ, bho gotama.“ไม่ใช่ ท่านพระโคดม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Roge hi, bho gotama, sati bhesajjena karaṇīyaṁ hoti, roge asati na bhesajjena karaṇīyaṁ hotī”ti.เพราะเมื่อยังมีโรค กิจที่เกี่ยวกับ การใช้ยาก็ต้องมี เมื่อหายโรค กิจที่เกี่ยวกับยาก็หมดไป”

“Evameva kho ahaṁ, māgaṇḍiya, pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṁ, cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi, sotaviññeyyehi saddehi …pe…“มาคัณฑิยะ เราก็อย่างนั้นเหมือนกัน เมื่อยังครองเรือนอยู่ในกาลก่อน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนด้วยรูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ฯลฯ ด้วยเสียง ที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyehi gandhehi …ด้วยกลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyehi rasehi …ด้วยรสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṁhitehi rajanīyehi.เมื่อยังครองเรือนอยู่ในกาลก่อน เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ด้วยโผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด So aparena samayena kāmānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto viharāmi.สมัยต่อมา เรารู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัด กามทั้งหลายให้ออกไปได้ตามความเป็นจริง ละตัณหาในกามได้ บรรเทาความ เร่าร้อนที่เกิดเพราะกามได้ เป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่ So aññe satte passāmi kāmesu avītarāge kāmataṇhāhi khajjamāne kāmapariḷāhena pariḍayhamāne kāme paṭisevante.เรานั้นเห็นหมู่สัตว์เหล่าอื่นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในกาม ถูกกามตัณหา เกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามแผดเผาอยู่ เสพกามอยู่ So tesaṁ na pihemi, na tattha abhiramāmi.เราจึงไม่ กระหยิ่มต่อสัตว์เหล่านั้น ทั้งไม่ยินดีในกามนั้นด้วย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Yāhayaṁ, māgaṇḍiya, rati, aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehi—เพราะเราเมื่อยินดีด้วยความยินดีที่เว้นจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย api dibbaṁ sukhaṁ samadhigayha tiṭṭhati—อันเข้าถึงความสุขที่เป็นทิพย์ tāya ratiyā ramamāno hīnassa na pihemi, na tattha abhiramāmi.จึงไม่กระหยิ่มต่อความสุขขั้นต่ำ และไม่ยินดีใน ความสุขขั้นต่ำนั้น

Seyyathāpi, māgaṇḍiya, kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpeyya.มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนบุรุษผู้เป็นโรคเรื้อน มีตัวเป็นแผล มีตัว พุพอง มีเชื้อโรคคอยบ่อนทำลาย ใช้เล็บเกาปากแผล ใช้ถ่านไฟรมกายให้ร้อน Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขาเชิญแพทย์ผู้ชำนาญการผ่าตัดมารักษา Tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya.แพทย์ผู้นั้น พึงประกอบยารักษาให้ So taṁ bhesajjaṁ āgamma kuṭṭhehi parimucceyya, arogo assa sukhī serī sayaṁvasī yena kāmaṁ gamo.เขาอาศัยยาแล้วจึงหายจากโรคเรื้อน หายจากโรคร้าย มีความสบายขึ้น ลุกเดินได้เอง ไปไหนมาไหนได้เองตามความพอใจ Tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuṁ upakaḍḍheyyuṁ.
aṅgārakāsuṁ → aṅgārakāsuyā (sya-all)ทีนั้น คนที่ แข็งแรง ๒ คนช่วยกันจับเขาที่แขนคนละข้าง ฉุดเขาให้เข้าไปที่หลุมถ่านเพลิง

Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya → kimmaññasi māgandiya (pts)มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu so puriso iti citiceva kāyaṁ sannāmeyyā”ti?
citiceva → cīti ceva (sya-all)บุรุษนั้นต้องดิ้นรนไปมาข้างนี้ และข้างโน้น ใช่ไหม”

“Evaṁ, bho gotama.“ใช่ ท่านพระโคดม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Asu hi, bho gotama, aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho cā”ti.เพราะไฟมีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความ ร้อนมาก และมีความเร่าร้อนมาก”

“Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya idāneva → kimmaññasi māgandiya idān eva (pts)“มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร idāneva nu kho so aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca udāhu pubbepi so aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho cā”ti?
ca → asu hi ca (bj, pts1ed) | idāneva → idāni ceva (sya-all)ไฟนั้นมีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก และมีความเร่าร้อนมาก เฉพาะในบัดนี้เท่านั้นหรือ หรือว่าแม้ เมื่อก่อน ไฟนั้นก็มีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก มีความเร่าร้อนมาก เหมือนกัน”

“Idāni ceva, bho gotama, so aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca, pubbepi so aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca.“ท่านพระโคดม ไฟนั้นมีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก และมีความเร่าร้อน มากทั้งในบัดนี้ และแม้เมื่อก่อนไฟนั้นก็มีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก มีความ เร่าร้อนมากเหมือนกัน Asu ca, bho gotama, kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno upahatindriyo dukkhasamphasseyeva aggismiṁ sukhamiti viparītasaññaṁ paccalatthā”ti.
asu → asuhi (bj, pts) | ca → asu hi ca (cck: sī. pī.) | ca → asu hi (sya-all: sī. yu.)แต่บุรุษผู้เป็นโรคเรื้อน มีตัวเป็นแผล มีตัวพุพอง ถูกเชื้อโรค คอยบ่อนทำลายอยู่ ใช้เล็บเกาปากแผล ถูกโรคเรื้อนเบียดเบียนร่างกาย กลับเข้าใจ ไฟซึ่งมีสัมผัสเป็นทุกข์ว่าเป็นความสุข”

“Evameva kho, māgaṇḍiya, atītampi addhānaṁ kāmā dukkhasamphassā ceva mahābhitāpā ca mahāpariḷāhā ca, anāgatampi addhānaṁ kāmā dukkhasamphassā ceva mahābhitāpā ca mahāpariḷāhā ca, etarahipi paccuppannaṁ addhānaṁ kāmā dukkhasamphassā ceva mahābhitāpā ca mahāpariḷāhā ca.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)“มาคัณฑิยะ กามทั้งหลายก็อย่างนั้นเหมือนกัน แม้ในอดีตก็มีสัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก และมีความเร่าร้อนมาก ในอนาคต กามทั้งหลายก็มีสัมผัส เป็นทุกข์ มีความร้อนมาก และมีความเร่าร้อนมาก แม้ในปัจจุบัน กามทั้งหลายก็มี สัมผัสเป็นทุกข์ มีความร้อนมาก และมีความเร่าร้อนมาก Ime ca, māgaṇḍiya, sattā kāmesu avītarāgā kāmataṇhāhi khajjamānā kāmapariḷāhena pariḍayhamānā upahatindriyā dukkhasamphassesuyeva kāmesu sukhamiti viparītasaññaṁ paccalatthuṁ.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | dukkhasamphassesuyeva → dukkhasamphassesveva (bj); dukkhasamphasses eva (pts) | dukkhasamphassesveva → dukkhasamphassesu yeva (bj: machasaṁ, syā)สัตว์เหล่านี้เป็นผู้ยัง ไม่ปราศจากความกำหนัดในกาม ถูกกามตัณหาเกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิด เพราะกามแผดเผาอยู่ มีอินทรีย์ ถูกกามกำจัดแล้ว กลับเข้าใจกามซึ่งมีสัมผัสเป็น ทุกข์ว่าเป็นความสุขไป

Seyyathāpi, māgaṇḍiya, kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpeti.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts)มาคัณฑิยะ บุรุษผู้เป็นโรคเรื้อน มีตัวเป็นแผล มีตัวพุพอง มีเชื้อโรค คอยบ่อนทำลายอยู่ ใช้เล็บเกาปากแผล ใช้ถ่านไฟรมกายให้ร้อน Yathā yathā kho, māgaṇḍiya, asu kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpeti tathā tathāssa tāni vaṇamukhāni asucitarāni ceva honti duggandhatarāni ca pūtikatarāni ca, hoti ceva kāci sātamattā assādamattā—yadidaṁ vaṇamukhānaṁ kaṇḍūvanahetu;
tathā tathāssa → tathā tathā tasseva (sya-all, km, mr) | māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | kho → hi (sya-all) | vaṇamukhānaṁ kaṇḍūvanahetu → vaṇamukhāni kaṇḍuvaṇahetu (sya-all) | tathā’ssa → tathā tathā tasseva (cck: syā. kaṁ. ka.)บุรุษผู้เป็น โรคเรื้อน มีตัวเป็นแผล มีตัวพุพอง มีเชื้อโรคคอยบ่อนทำลายอยู่ ใช้เล็บเกา ปากแผล ใช้ถ่านไฟรมกายให้ร้อนด้วยประการใด ๆ ปากแผลเหล่านั้นของบุรุษผู้ เป็นโรคเรื้อนนั้นก็เป็นของไม่สะอาดมากขึ้น มีกลิ่นเหม็นมากขึ้น และเน่ามากขึ้น ด้วยประการนั้น ๆ แต่เขาจะมีเพียงความยินดี และความพอใจอยู่บ้าง ก็เพราะการ เกาปากแผลเท่านั้น evameva kho, māgaṇḍiya, sattā kāmesu avītarāgā kāmataṇhāhi khajjamānā kāmapariḷāhena ca pariḍayhamānā kāme paṭisevanti.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | ca → (bj, sya-all, pts)แม้ฉันใด สัตว์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้ยังไม่ปราศจาก ความกำหนัดในกาม ถูกกามตัณหาเกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกาม แผดเผาอยู่ เสพกามอยู่ Yathā yathā kho, māgaṇḍiya, sattā kāmesu avītarāgā kāmataṇhāhi khajjamānā kāmapariḷāhena ca pariḍayhamānā kāme paṭisevanti tathā tathā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ kāmataṇhā ceva pavaḍḍhati, kāmapariḷāhena ca pariḍayhanti, hoti ceva sātamattā assādamattā—yadidaṁ pañcakāmaguṇe paṭicca.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | tesaṁ → (bj, sya-all, pts) | ceva → ceva kāci (bj, sya-all) | kho → (sya-all) | ca → (sya-all, pts) | pariḍayhanti → pariḍayhanti ceva (sya-all)สัตว์ทั้งหลายผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในกาม ถูกกามตัณหาเกาะกินอยู่ ถูกความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามแผดเผาอยู่ เสพกามอยู่ ด้วยประการใด ๆ กามตัณหาย่อมเจริญแก่สัตว์เหล่านั้น และสัตว์เหล่านั้นก็ถูก ความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามแผดเผาอยู่ด้วยประการนั้น ๆ และเขาเหล่านั้นจะมี ความยินดี และความพอใจอยู่บ้างก็เพราะอาศัยกามคุณ ๕ ประการนั่นเอง

Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya → kimmaññasi māgandiya (pts)มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu te diṭṭho vā suto vā rājā vā rājamahāmatto vā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricārayamāno kāmataṇhaṁ appahāya kāmapariḷāhaṁ appaṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto vihāsi vā viharati vā viharissati vā”ti?
paricārayamāno → paricāriyamāno (sya-all) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)ท่านได้เห็นหรือได้ฟังมาบ้าง ไหมว่า ‘พระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชา ผู้เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วย กามคุณ ๕ ประการ บำเรอตนอยู่ ยังละกามตัณหาไม่ได้ ยังบรรเทาความ เร่าร้อนที่เกิดเพราะกามไม่ได้ แต่เป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายใน อยู่แล้ว กำลังอยู่ หรือว่าจักอยู่”

“No hidaṁ, bho gotama”.“ไม่ ท่านพระโคดม”

“Sādhu, māgaṇḍiya.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | māgaṇḍiya mayāpi → māgandiya mayā pi (pts)“ดีละ มาคัณฑิยะ Mayāpi kho etaṁ, māgaṇḍiya, neva diṭṭhaṁ na sutaṁ rājā vā rājamahāmatto vā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricārayamāno kāmataṇhaṁ appahāya kāmapariḷāhaṁ appaṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto vihāsi vā viharati vā viharissati vā.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | paricārayamāno → paricāriyamāno (sya-all) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts)ข้อนี้แม้เราก็ไม่ได้เห็นมา ไม่ได้ฟังมาว่า ‘พระราชาหรือ มหาอำมาตย์ของพระราชา ผู้เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ บำเรอ ตนอยู่ ยังละกามตัณหาไม่ได้ ยังบรรเทาความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามไม่ได้ แต่เป็น ผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่แล้ว กำลังอยู่ หรือว่าจักอยู่’ Atha kho, māgaṇḍiya, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vigatapipāsā ajjhattaṁ vūpasantacittā vihāsuṁ vā viharanti vā viharissanti vā sabbe te kāmānaṁyeva samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāsā ajjhattaṁ vūpasantacittā vihāsuṁ vā viharanti vā viharissanti vā”ti.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | vihāsuṁ → vihaṁsu (bj, sya-all, pts) | atthaṅgamañca → aṭṭhaṅgamañca (sya-all); atthagamañca (pts) | vihaṁsu → vihariṁsu (bj: sīmu8); vihāsuṁ (bj: machasaṁ) | vihaṁsu → vihariṁsu (bj: sīmu8); vihāsuṁ (bj: machasaṁ)มาคัณฑิยะ ที่แท้สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เป็นผู้ปราศจาก ความกระหาย มีจิตสงบในภายในอยู่แล้ว กำลังอยู่ หรือว่าจักอยู่ เพราะสมณะ หรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดล้วนรู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบาย เป็นเครื่องสลัดกามทั้งหลายให้ออกไปได้ตามความเป็นจริง ละกามตัณหาได้ บรรเทา ความเร่าร้อนที่เกิดเพราะกามได้ จึงเป็นผู้ปราศจากความกระหาย มีจิตสงบในภายใน อยู่แล้ว กำลังอยู่ หรือว่าจักอยู่”

Atha kho bhagavā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงเปล่งอุทานนี้ ในเวลานั้นว่า

“Ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ;“ความไม่มีโรค เป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง Aṭṭhaṅgiko ca maggānaṁ, khemaṁ amatagāminan”ti.บรรดาทางทั้งหลายอันให้ถึงอมตธรรม ทางมีองค์ ๘ เป็นทางอันเกษม”

Evaṁ vutte, māgaṇḍiyo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว มาคัณฑิยปริพาชกได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า “acchariyaṁ, bho gotama, abbhutaṁ, bho gotama.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“ข้าแต่ท่านพระโคดม น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ Yāva subhāsitañcidaṁ bhotā gotamena:ท่านพระ โคดมตรัสไว้ดีแล้วว่า ‘ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhan’ti.‘ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง’ Mayāpi kho etaṁ, bho gotama, sutaṁ pubbakānaṁ paribbājakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:ข้าพระองค์ก็ได้ฟังมาจากปริพาชกทั้งหลายในกาลก่อน ผู้เป็นอาจารย์และเป็น ปาจารย์ผู้กล่าวว่า ‘ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhan’ti;‘ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง’ tayidaṁ, bho gotama, sametī”ti.ความข้อนั้นจึงสมกัน”

“Yaṁ pana te etaṁ, māgaṇḍiya, sutaṁ pubbakānaṁ paribbājakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | etaṁ → (sya-all)“มาคันทิยะ ข้อที่เธอได้ฟังมาจากปริพาชกทั้งหลาย ในกาลก่อน ผู้เป็น อาจารย์และเป็นปาจารย์ผู้กล่าวว่า ‘ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhan’ti, katamaṁ taṁ ārogyaṁ, katamaṁ taṁ nibbānan”ti?‘ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง’ ความไม่มีโรคนั้น เป็นอย่างไร นิพพานนั้น เป็นอย่างไร” Evaṁ vutte, māgaṇḍiyo paribbājako sakāneva sudaṁ gattāni pāṇinā anomajjati:
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ได้ทราบว่า มาคัณฑิยปริพาชกเอาฝ่ามือ ลูบตัวเองแล้วกล่าวว่า

“idantaṁ, bho gotama, ārogyaṁ, idantaṁ nibbānaṁ.“ข้าแต่ท่านพระโคดม ความไม่มีโรคนั้นคืออันนี้ นิพพานนั้น คืออันนี้ Ahañhi, bho gotama, etarahi arogo sukhī, na maṁ kiñci ābādhatī”ti.
ābādhatīti → ābādhayatīti (bj) | ahañhi → ahaṁ (sya-all)บัดนี้ ข้าพระองค์เป็นผู้ไม่มีโรค มีความสุข โรคอะไร ๆ มิได้เบียดเบียน ข้าพระองค์”

“Seyyathāpi, māgaṇḍiya, jaccandho puriso;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts)“มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนคนตาบอด มาแต่กำเนิด so na passeyya kaṇhasukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṁ, na passeyya tārakarūpāni, na passeyya candimasūriye.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhakāni (bj, mr); mañjeṭṭhikāni (sya-all, km, pts1ed) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all, pts) | mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (pts) | tārakarūpāni → tārakārūpāni (pts) | mañjeṭṭhakāni → mañjiṭṭhakāni (bj: machasaṁ) | mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); mañjeṭṭhakāni (cck: ka.)เขาไม่ได้เห็นรูปสีดำ รูปสีขาว รูปสีเขียว รูปสีเหลือง รูปสีแดง รูปสีแสด ไม่ได้เห็นที่อันเสมอและไม่เสมอ ไม่ได้เห็นดวงดาว ไม่ได้เห็นดวงจันทร์และดวง อาทิตย์ So suṇeyya cakkhumato bhāsamānassa:เขาได้ฟังจากคนมีตาดีผู้กล่าวว่า ‘chekaṁ vata, bho, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
sucīti → sucīnti (bj); sucinti (sya-all, pts) | sucīnti → sucīti (bj: machasaṁ)‘ท่านผู้เจริญ ผ้าขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้าน’ So odātapariyesanaṁ careyya.เขาจึงเที่ยวแสวงหาผ้าขาว Tamenaṁ aññataro puriso telamalikatena sāhuḷicīrena vañceyya:
telamalikatena sāhuḷicīrena → telamasikatena sāhuḷacīvarena (bj, sya-all, km, pts1ed) | telamalikatena sāhuḷicīrena → telamasikatena sāhuḷacīvarena (pts) | aññataro → tamenaññataro (bj: sīmu8) | telamasikatena → telamalikatena (bj: machasaṁ) | sāhuḷacīvarena → sāhuḷīcīrena (bj: machasaṁ) | sāhuḷicīrena → telamasikatena sāhuḷacīvarena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)บุรุษผู้หนึ่งเอาผ้าเนื้อหยาบเปื้อนน้ำมันมาลวงคนตาบอด มาแต่กำเนิดนั้นว่า ‘idaṁ te, ambho purisa, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
sucīti → sucīnti (bj); sucinti (sya-all, pts) | sucīnti → sucīti (bj: machasaṁ)‘พ่อคุณ ผ้าผืนนี้ เป็นผ้าขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาด สะอ้าน เป็นของท่าน’ So taṁ paṭiggaṇheyya, paṭiggahetvā pārupeyya, pārupetvā attamano attamanavācaṁ nicchāreyya:
pārupetvā → pārupitvā (bj, pts) | paṭiggaṇheyya → patigaṇheyya (pts)เขารับเอาผ้านั้นมาห่ม พูดออกมาด้วยความดีใจว่า ‘chekaṁ vata, bho, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
sucīti → sucinti (bj, sya-all, pts)‘พ่อคุณ ผ้าขาวผ่องงดงาม ยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้านจริง ๆ’

Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya → kimmaññasi māgandiya (pts)มาคัณฑิยะ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร api nu so jaccandho puriso jānanto passanto amuṁ telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ paṭiggaṇheyya, paṭiggahetvā pārupeyya, pārupetvā attamano attamanavācaṁ nicchāreyya:
telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ paṭiggaṇheyya → telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ paṭigaṇheyya (bj); telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ patigaṇheyya (pts) | pārupetvā → pārupitvā (bj, pts) | telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ → telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ (sya-all)คนตาบอดมาแต่กำเนิดนั้น รู้อยู่ เห็นอยู่ จึงรับเอาผ้าเนื้อหยาบเปื้อนน้ำมันนั้นมาห่ม พลางพูดออกมาด้วยความดีใจ ว่า ‘chekaṁ vata, bho, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti udāhu cakkhumato saddhāyā”ti?
sucīti → sucinti (bj, sya-all, pts)‘พ่อคุณ ผ้าขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้าน’ หรือว่าเปล่งวาจา แสดงความดีใจอย่างนั้นเพราะเชื่อคนมีตาดี” มาคัณฑิยปริพาชกทูลตอบว่า

“Ajānanto hi, bho gotama, apassanto so jaccandho puriso amuṁ telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ paṭiggaṇheyya, paṭiggahetvā pārupeyya, pārupetvā attamano attamanavācaṁ nicchāreyya:
telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ paṭiggaṇheyya → telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ paṭigaṇheyya (bj); telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ patigaṇheyya (pts) | pārupetvā → pārupitvā (bj, pts) | telamalikataṁ sāhuḷicīraṁ → telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ (sya-all) | so → asu (pts)“ท่านพระโคดม คนตาบอดมาแต่กำเนิดนั้น ไม่รู้ ไม่เห็นรับเอาผ้าเนื้อหยาบที่เปื้อนน้ำมันมาห่มพลางพูดออกมาด้วยความดีใจว่า ‘chekaṁ vata, bho, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti, cakkhumato saddhāyā”ti.
sucīti → sucinti (bj, pts); sucinti udāhu (sya-all)‘พ่อคุณ ผ้าขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้าน’ เปล่งวาจาแสดงความ ดีใจอย่างนั้นเพราะเชื่อคนมีตาดี”

“Evameva kho, māgaṇḍiya, aññatitthiyā paribbājakā andhā acakkhukā ajānantā ārogyaṁ, apassantā nibbānaṁ, atha ca panimaṁ gāthaṁ bhāsanti:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)“มาคัณฑิยะ อัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายก็อย่างนั้นเหมือนกัน เป็นคน ตาบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้ความไม่มีโรค ไม่เห็นนิพพาน เมื่อเป็นเช่นนั้น ยังกล่าว คาถานี้ได้ว่า ‘ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhan’ti.
ārogyaparamā → arogyaparamā (pts)‘ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง’ Pubbakehesā, māgaṇḍiya, arahantehi sammāsambuddhehi gāthā bhāsitā:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | pubbakehesā māgaṇḍiya → pubbakeh esā māgandiya (pts)พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อน ๆ ได้ตรัสพระคาถาไว้ว่า

‘Ārogyaparamā lābhā, nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ;‘ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง Aṭṭhaṅgiko ca maggānaṁ, khemaṁ amatagāminan’ti.บรรดาทางทั้งหลายอันให้ถึงอมตธรรม ทางมีองค์ ๘ เป็นทางอันเกษม’

Sā etarahi anupubbena puthujjanagāthā.
puthujjanagāthā → puthujjanagatā (bj, pts) | sā → esā (sya-all) | puthujjanagāthā → puthujjanagatā (cck: sī. pī.)บัดนี้ คาถานั้นเป็นคาถาของปุถุชนไปโดยลำดับ Ayaṁ kho pana, māgaṇḍiya, kāyo rogabhūto gaṇḍabhūto sallabhūto aghabhūto ābādhabhūto, so tvaṁ imaṁ kāyaṁ rogabhūtaṁ gaṇḍabhūtaṁ sallabhūtaṁ aghabhūtaṁ ābādhabhūtaṁ:
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | pana → (sya-all)มาคัณฑิยะ กายนี้เป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคับแค้น เป็นสิ่งเบียดเบียน ท่านนั้น กล่าวกายนี้ซึ่งเป็นดุจโรค เป็นดุจหัวฝี เป็นดุจลูกศร เป็นสิ่งคับแค้น เป็นสิ่ง เบียดเบียนว่า ‘idantaṁ, bho gotama, ārogyaṁ, idantaṁ nibbānan’ti vadesi.‘ท่านพระโคดม ความไม่มีโรคนั้นคืออันนี้ นิพพานนั้นคืออันนี้ Tañhi te, māgaṇḍiya, ariyaṁ cakkhuṁ natthi yena tvaṁ ariyena cakkhunā ārogyaṁ jāneyyāsi, nibbānaṁ passeyyāsī”ti.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)ท่านไม่ มีอริยจักขุ ที่เป็นเครื่องรู้ความไม่มีโรค ที่เป็นเครื่องเห็นนิพพานได้”

“Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa.“ข้าพระองค์เลื่อมใสท่านพระโคดมอย่างนี้ Pahoti me bhavaṁ gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ ārogyaṁ jāneyyaṁ, nibbānaṁ passeyyan”ti.ท่านพระโคดมทรงสามารถแสดงธรรม แก่ข้าพระองค์ โดยวิธีที่ข้าพระองค์จะรู้ความไม่มีโรคและเห็นพระนิพพานได้”

“Seyyathāpi, māgaṇḍiya, jaccandho puriso;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts)“มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนคนตาบอดมาแต่กำเนิด so na passeyya kaṇhasukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṁ, na passeyya tārakarūpāni, na passeyya candimasūriye.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhakāni (bj); mañjeṭṭhikāni (sya-all, pts) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all, pts) | so → (sya-all) | tārakarūpāni → tārakārūpāni (pts)เขาไม่ได้เห็นรูป สีดำ รูปสีขาว รูปสีเขียว รูปสีเหลือง รูปสีแดง รูปสีแสด ไม่ได้เห็นที่อันเสมอและ ไม่เสมอ ไม่ได้เห็นดวงดาว ไม่ได้เห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all, pts)มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขา ได้เชิญแพทย์ผู้ชำนาญการผ่าตัดมารักษา Tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya.แพทย์ผู้ชำนาญนั้น ได้ประกอบยารักษาให้ So taṁ bhesajjaṁ āgamma na cakkhūni uppādeyya, na cakkhūni visodheyya.
na → (pts)เขาอาศัยยานั้นแต่ก็เห็นไม่ได้ ทำตาให้ใสไม่ได้ Taṁ kiṁ maññasi, māgaṇḍiya,
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | kiṁ maññasi māgaṇḍiya → kimmaññasi māgandiya (pts)ท่านเข้าใจความ ข้อนั้นว่าอย่างไร nanu so vejjo yāvadeva kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti?แพทย์ผู้นั้นต้องมีส่วนแห่งความลำบาก ความคับแค้นมิใช่หรือ”

“Evaṁ, bho gotama”.“ใช่ ท่านพระโคดม”

“Evameva kho, māgaṇḍiya, ahañce te dhammaṁ deseyyaṁ:
māgaṇḍiya ahañce → māgandiya ahañceva (bj, pts) | ahañce → ahañceva (sya-all) | ahañceva → ahañce (bj: machasaṁ)“มาคัณฑิยะ เราก็อย่างนั้นเหมือนกัน หากจะพึงแสดงธรรมแก่ท่านว่า ‘idantaṁ ārogyaṁ, idantaṁ nibbānan’ti, so tvaṁ ārogyaṁ na jāneyyāsi, nibbānaṁ na passeyyāsi.‘ความไม่มีโรคนั้นคืออันนี้ นิพพานนั้นคืออันนี้’ ท่านนั้นยังไม่รู้ความไม่มีโรค ยังไม่ เห็นนิพพาน So mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā”ti.มีแต่ทำให้เราเหน็ดเหนื่อยเปล่า ลำบากเปล่า”

“Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa.“ข้าพระองค์เลื่อมใสท่านพระโคดมอย่างนี้ Pahoti me bhavaṁ gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ ārogyaṁ jāneyyaṁ, nibbānaṁ passeyyan”ti.
jāneyyaṁ → (sya-all)ท่านพระโคดมทรงสามารถแสดงธรรม แก่ข้าพระองค์ โดยวิธีที่ข้าพระองค์จะรู้ความไม่มีโรค และเห็นพระนิพพานได้”

“Seyyathāpi, māgaṇḍiya, jaccandho puriso;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj) | seyyathāpi māgaṇḍiya → seyyathā pi māgandiya (pts)“มาคัณฑิยะ เปรียบเหมือนคนตาบอดมาแต่กำเนิด so na passeyya kaṇhasukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṁ, na passeyya tārakarūpāni, na passeyya candimasūriye.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhakāni (bj); mañjeṭṭhikāni (sya-all, pts) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all, pts) | tārakarūpāni → tārakārūpāni (pts)เขาไม่ได้เห็นรูป สีดำ รูปสีขาว รูปสีเขียว รูปสีเหลือง รูปสีแดง รูปสีแสด ไม่ได้เห็นที่อันเสมอและ ไม่เสมอ ไม่ได้เห็นดวงดาว ไม่ได้เห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ So suṇeyya cakkhumato bhāsamānassa:แต่เขาได้ฟังจากคน ตาดีผู้กล่าวว่า ‘chekaṁ vata, bho, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
sucīti → sucinti (bj, sya-all, pts)‘พ่อคุณ ผ้าขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้าน’

So odātapariyesanaṁ careyya.คนตาบอดมาแต่กำเนิดนั้นเที่ยวแสวงหาผ้าขาว Tamenaṁ aññataro puriso telamalikatena sāhuḷicīrena vañceyya:
tamenaṁ aññataro → tamenaññataro (bj) | telamalikatena sāhuḷicīrena → telamasikatena sāhuḷacīvarena (bj, sya-all, pts) | sāhuḷacīvarena → sāhuḷacīrena (bj: machasaṁ)ชายคนหนึ่งเอาผ้าเนื้อหยาบ เปื้อนน้ำมันมาลวงเขาว่า ‘idaṁ te, ambho purisa, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
sucīti → sucinti (bj, sya-all, pts)‘พ่อคุณ ผ้าผืนนี้ขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาด สะอ้าน เป็นของท่าน’ So taṁ paṭiggaṇheyya, paṭiggahetvā pārupeyya.
paṭiggaṇheyya → patiganheyya (pts)เขารับผ้านั้นมาห่ม Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all, pts)มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของเขาเชิญแพทย์ผู้ชำนาญ การผ่าตัดมารักษา Tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya—แพทย์ผู้ชำนาญนั้นทำยาถอนให้ uddhaṁvirecanaṁ adhovirecanaṁ añjanaṁ paccañjanaṁ natthukammaṁ.
uddhaṁvirecanaṁ → uddhavirecanaṁ (bj, pts) | uddhavirecanaṁ → uddhaṁ virecanaṁ (bj: machasaṁ)ทำยาถ่าย ยาหยอด ยาป้าย และยานัตถุ์ให้ So taṁ bhesajjaṁ āgamma cakkhūni uppādeyya, cakkhūni visodheyya.เขาอาศัยยานั้นจึงเห็นได้ ทำตาให้ใสได้ Tassa saha cakkhuppādā yo amusmiṁ telamalikate sāhuḷicīre chandarāgo so pahīyetha.
telamalikate sāhuḷicīre → telamasikate sāhuḷacīvare (bj, pts) | amusmiṁ telamalikate sāhuḷicīre → asukasmiṁ telamasikate sāhuḷacīvare (sya-all)พร้อมกับมีตาดีขึ้น เขาย่อม Tañca naṁ purisaṁ amittatopi daheyya, paccatthikatopi daheyya, api ca jīvitā voropetabbaṁ maññeyya:
tañca naṁ → tañcenaṁ (sya-all)ละความพอใจและความยินดีในผ้าเนื้อหยาบเปื้อนน้ำมันผืนโน้น เขาจะพึงเบียดเบียน บุรุษที่ลวงตนนั้น โดยความเป็นศัตรูเป็นข้าศึก และจะพึงสำคัญว่าควรปลงชีวิตบุรุษ ‘dīgharattaṁ vata, bho, ahaṁ iminā purisena telamalikatena sāhuḷicīrena nikato vañcito paluddho—
telamalikatena sāhuḷicīrena → telamasikatena sāhuḷacīvarena (bj, sya-all, pts) | paluddho idaṁ te → paladdho idante (pts)ที่ลวงตนนั้นด้วยความแค้นว่า ‘เราถูกบุรุษผู้นี้ล่อลวงให้หลงผิดด้วยผ้าเนื้อหยาบ เปื้อนน้ำมัน idaṁ te, ambho purisa, odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucī’ti.
vatthaṁ → vatthaṁ chekaṁ (bj) | sucīti → sucinti (bj, sya-all, pts) | abhirūpaṁ → vatthaṁ abhirūpaṁ (bj: machasaṁ, PTS)ว่า ‘พ่อคุณ ผ้าผืนนี้ขาวผ่องงดงามยิ่งนัก ไม่สกปรก สะอาดสะอ้าน เป็นของท่าน’

Evameva kho, māgaṇḍiya, ahañce te dhammaṁ deseyyaṁ:
māgaṇḍiya ahañce → māgandiya ahañceva (bj, pts) | ahañce → ahañceva (sya-all)แม้ฉันใด ‘idantaṁ ārogyaṁ, idantaṁ nibbānan’ti.มาคัณฑิยะ เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน หากจะพึงแสดงธรรมแก่ท่านว่า ‘ความ ไม่มีโรคนั้นคืออันนี้ นิพพานนั้นคือนี้’ So tvaṁ ārogyaṁ jāneyyāsi, nibbānaṁ passeyyāsi.ท่านนั้นจะพึงรู้ความไม่มีโรค จะพึงเห็น นิพพานได้ Tassa te saha cakkhuppādā yo pañcasupādānakkhandhesu chandarāgo so pahīyetha;
pañcasupādānakkhandhesu → pañcasūpādānakkhandhesu (sya-all)ท่านก็จะละความพอใจและความยินดีในอุปาทานขันธ์ ๕ ประการ พร้อมกับเกิดดวงตาคือปัญญาขึ้น api ca te evamassa:อนึ่ง ท่านจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘dīgharattaṁ vata bho ahaṁ iminā cittena nikato vañcito paluddho.
paluddho → paladdho (cck: sī. pī.)‘ท่านผู้เจริญ เราถูกจิตนี้ล่อลวงให้หลงผิดมานานแล้ว Ahañhi rūpaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ, vedanaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ, saññaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ, saṅkhāreyeva upādiyamāno upādiyiṁ, viññāṇaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ.
ahañhi → ahañca (sya-all) | saṅkhāreyeva → saṅkhāraṁyeva (sya-all)เราเมื่อยึดมั่นก็ยึดมั่นเฉพาะรูป เฉพาะ เวทนา เฉพาะสัญญา เฉพาะสังขาร และเฉพาะวิญญาณเท่านั้น Tassa me upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti;เพราะอุปาทาน เป็นปัจจัย ภพจึงมีแก่เรา เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสจึงมี evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’”ti.ความเกิดแห่งกองทุกข์ ทั้งสิ้นนี้ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้”

“Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa.“ข้าพระองค์เลื่อมใสท่านพระโคดมอย่างนี้ Pahoti me bhavaṁ gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ imamhā āsanā anandho vuṭṭhaheyyan”ti.ท่านพระโคดมทรงสามารถแสดง ธรรมแก่ข้าพระองค์ โดยวิธีที่ข้าพระองค์จะไม่เป็นคนตาบอดลุกขึ้นจากอาสนะนี้ได้”

“Tena hi tvaṁ, māgaṇḍiya, sappurise bhajeyyāsi.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)“มาคัณฑิยะ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงคบสัตบุรุษ Yato kho tvaṁ, māgaṇḍiya, sappurise bhajissasi tato tvaṁ, māgaṇḍiya, saddhammaṁ sossasi;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | bhajissasi → bhajessasi (sya-all)เพราะเมื่อใดท่านคบ สัตบุรุษ เมื่อนั้นท่านจะได้ฟังธรรมของสัตบุรุษ yato kho tvaṁ, māgaṇḍiya, saddhammaṁ sossasi tato tvaṁ, māgaṇḍiya, dhammānudhammaṁ paṭipajjissasi;
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)เมื่อใดท่านได้ฟังธรรมของสัตบุรุษ เมื่อนั้นท่านก็จักปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม yato kho tvaṁ, māgaṇḍiya, dhammānudhammaṁ paṭipajjissasi tato tvaṁ, māgaṇḍiya, sāmaṁyeva ñassasi, sāmaṁ dakkhissasi—
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts) | dakkhissasi → dakkhisi (bj, pts) | māgaṇḍiya sāmaṁyeva → māgandiya sāmaṁ yeva (pts) | dakkhisi → dakkhissasi (bj: machasaṁ, sīmu8) | dakkhissasi → dakkhisi (sya-all: sī. yu.)เมื่อใดท่านปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เมื่อนั้นท่านก็จักรู้เอง เห็นเองว่า ime rogā gaṇḍā sallā;‘โรค ฝี ลูกศร คืออันนี้ idha rogā gaṇḍā sallā aparisesā nirujjhanti.โรค ฝี ลูกศร จะดับ ไปได้โดยไม่เหลือในที่นี้ Tassa me upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti;เพราะอุปาทานของเรานั้นดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงดับ evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้”

Evaṁ vutte, māgaṇḍiyo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว มาคัณฑิยปริพาชกได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคว่า “abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่าน พระโคดม พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj, pts)ท่านพระโคดมทรงประกาศ ธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของ ที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็น รูปได้’ Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดมพร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ Labheyyāhaṁ bhoto gotamassa santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของท่านพระโคดมเถิด”

“Yo kho, māgaṇḍiya, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati; catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya.
māgaṇḍiya → māgandiya (bj, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มาคัณฑิยะ ผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ประสงค์จะ บรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือน ล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายเต็มใจจึงจะให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุได้ Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.แต่เรา ทราบความแตกต่างของบุคคลในเรื่องนี้”

“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ, ākaṅkhantā upasampadaṁ cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya; ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu, upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.
bhikkhubhāvāya → (sya-all)มาคัณฑิยปริพาชก ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าผู้เคยเป็น อัญเดียรถีย์ ประสงค์จะบรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือนล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายเต็มใจจึงจะให้บรรพชา อุปสมบทเป็นภิกษุได้ ข้าพระองค์จักขออยู่ปริวาส ๔ ปี หลังจาก ๔ ปีล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายเต็มใจก็จงให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุเถิด”

Alattha kho māgaṇḍiyo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj, pts)มาคัณฑิยปริพาชกได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว Acirūpasampanno kho panāyasmā māgaṇḍiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj) | panāyasmā māgaṇḍiyo → pan āyasmā māgandiyo (pts)ท่านพระมาคัณฑิยะอุปสมบทแล้วไม่นาน หลีกออกไปอยู่ผู้เดียว เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็น ที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่เหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ ต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā māgaṇḍiyo arahataṁ ahosīti.
aññataro → aññataro ca (bj) | māgaṇḍiyo → māgandiyo (bj) | panāyasmā māgaṇḍiyo → pan āyasmā māgandiyo (pts)เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป” ท่านพระมาคัณฑิยะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล

Māgaṇḍiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
pañcamaṁ → māgandiya suttaṁ niṭṭhitaṁ (bj: machasaṁ)มาคัณฑิยสูตรที่ ๕ จบ