Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Seyyathāpi, bhikkhave, vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ;
malaggahitaṁ → malaggahītaṁ (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ช่างย้อมผ้าจะพึงนำผ้าที่สกปรก เปรอะเปื้อน tamenaṁ rajako yasmiṁ yasmiṁ raṅgajāte upasaṁhareyya—yadi nīlakāya yadi pītakāya yadi lohitakāya yadi mañjiṭṭhakāya durattavaṇṇamevassa aparisuddhavaṇṇamevassa.
mañjiṭṭhakāya → mañjeṭṭhakāya (bj, pts1ed); mañjeṭṭhikāya (sya-all) | mañjeṭṭhakāya → mañjaṭṭhakāya (bj: machasaṁ) | mañjiṭṭhakāya → mañjeṭṭhakāya (cck: sī. pī.); mañjeṭṭhikāya (cck: syā.)ใส่ลงในน้ำย้อมสี คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง หรือสีชมพู ผ้าผืนนั้นจะพึงเป็นผ้าที่ย้อมได้ไม่ดี มีสี ไม่สดใส Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Aparisuddhattā, bhikkhave, vatthassa.เพราะผ้าผืนนั้นเป็นผ้าที่ไม่สะอาด

Evameva kho, bhikkhave, citte saṅkiliṭṭhe, duggati pāṭikaṅkhā.แม้ฉันใด เมื่อจิต เศร้าหมอง ทุคติ ก็เป็นอันหวังได้ ฉันนั้นเหมือนกัน Seyyathāpi, bhikkhave, vatthaṁ parisuddhaṁ pariyodātaṁ;ช่างย้อมผ้า จะพึงนำผ้าที่สะอาด หมดจด tamenaṁ rajako yasmiṁ yasmiṁ raṅgajāte upasaṁhareyya—yadi nīlakāya yadi pītakāya yadi lohitakāya yadi mañjiṭṭhakāya—surattavaṇṇamevassa parisuddhavaṇṇamevassa.
mañjiṭṭhakāya → mañjeṭṭhakāya (bj); mañjeṭṭhikāya (sya-all)ใส่ลงในน้ำย้อมสี คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง หรือสีชมพู ผ้าผืนนั้น จะพึงเป็นผ้าที่ย้อมได้ดี มีสีสดใส Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Parisuddhattā, bhikkhave, vatthassa.เพราะผ้าผืนนั้นเป็นผ้าที่สะอาด

Evameva kho, bhikkhave, citte asaṅkiliṭṭhe, sugati pāṭikaṅkhā.แม้ฉันใด เมื่อจิตไม่เศร้าหมอง สุคติ ก็เป็นอันหวังได้ ฉันนั้นเหมือนกัน

Katame ca, bhikkhave, cittassa upakkilesā?อุปกิเลสแห่งจิต ๑๖ ชนิด ภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลส แห่งจิต อะไรบ้าง คือ Abhijjhāvisamalobho cittassa upakkileso, byāpādo cittassa upakkileso, kodho cittassa upakkileso, upanāho cittassa upakkileso, makkho cittassa upakkileso, paḷāso cittassa upakkileso, issā cittassa upakkileso, macchariyaṁ cittassa upakkileso, māyā cittassa upakkileso, sāṭheyyaṁ cittassa upakkileso, thambho cittassa upakkileso, sārambho cittassa upakkileso, māno cittassa upakkileso, atimāno cittassa upakkileso, mado cittassa upakkileso, pamādo cittassa upakkileso.๑. อภิชฌาวิสมโลภะ(ความโลภไม่สม่ำเสมอคือความเพ่งเล็งอยากได้ สิ่งของของผู้อื่น) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๒. พยาบาท(ความคิดปองร้ายผู้อื่น) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๓. โกธะ(ความโกรธ) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๔. อุปนาหะ(ความผูกโกรธ) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๕. มักขะ(ความลบหลู่คุณท่าน) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๖. ปฬาสะ(ความตีเสมอ) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๗. อิสสา(ความริษยา) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๘. มัจฉริยะ(ความตระหนี่) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๙. มายา(มารยา) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๐. สาเถยยะ(ความโอ้อวด) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๑. ถัมภะ(ความหัวดื้อ) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๒. สารัมภะ(ความแข่งดี) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๓. มานะ(ความถือตัว) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๔. อติมานะ(ความดูหมิ่นเขา) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๕. มทะ(ความมัวเมา) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ๑๖. ปมาทะ(ความประมาท) เป็นอุปกิเลสแห่งจิต

Sa kho so, bhikkhave, bhikkhu ‘abhijjhāvisamalobho cittassa upakkileso’ti—iti viditvā abhijjhāvisamalobhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นรู้ชัดดังนี้ว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ แล้วจึงละอภิชฌาวิสมโลภะอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘byāpādo cittassa upakkileso’ti—‘พยาบาท เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā byāpādaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละพยาบาทอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘kodho cittassa upakkileso’ti—‘โกธะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā kodhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละโกธะอันเป็นอุปกิเลส แห่งจิตได้ ... ‘upanāho cittassa upakkileso’ti—‘อุปนาหะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā upanāhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละอุปนาหะอันเป็นอุปกิเลส แห่งจิตได้ ... ‘makkho cittassa upakkileso’ti—‘มักขะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā makkhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละมักขะอันเป็นอุปกิเลสแห่ง จิตได้ ... ‘paḷāso cittassa upakkileso’ti—‘ปฬาสะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā paḷāsaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละปฬาสะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘issā cittassa upakkileso’ti—‘อิสสา เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā issaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละอิสสาอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ‘macchariyaṁ cittassa upakkileso’ti—... ‘มัจฉริยะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā macchariyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละมัจฉริยะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘māyā cittassa upakkileso’ti—‘มายา เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā māyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละมายาอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘sāṭheyyaṁ cittassa upakkileso’ti—‘สาเถยยะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā sāṭheyyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละสาเถยยะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘thambho cittassa upakkileso’ti—‘ถัมภะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā thambhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละถัมภะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘sārambho cittassa upakkileso’ti—‘สารัมภะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā sārambhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละสารัมภะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘māno cittassa upakkileso’ti—‘มานะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā mānaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละมานะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘atimāno cittassa upakkileso’ti—‘อติมานะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā atimānaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละอติมานะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘mado cittassa upakkileso’ti—‘มทะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā madaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati;แล้วจึงละมทะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ‘pamādo cittassa upakkileso’ti—ภิกษุนั้นรู้ชัดดังนี้ว่า ‘ปมาทะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā pamādaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.แล้วจึงละปมาทะอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้

Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno ‘abhijjhāvisamalobho cittassa upakkileso’ti—iti viditvā abhijjhāvisamalobho cittassa upakkileso pahīno hoti,
Yato kho → yato ca kho (bj) | yato → yato ca (bj) | kho → yato ca kho (cck: sī. syā.)ภิกษุทั้งหลาย ในกาลใด ภิกษุรู้ชัดดังนี้ว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ แล้วจึงละอภิชฌาวิสมโลภะอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘byāpādo cittassa upakkileso’ti—‘พยาบาท เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā byāpādo cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละพยาบาทอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘kodho cittassa upakkileso’ti—‘โกธะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā kodho cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละโกธะอันเป็นอุปกิเลส แห่งจิตได้ ... ‘upanāho cittassa upakkileso’ti—‘อุปนาหะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā upanāho cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละอุปนาหะอันเป็นอุปกิเลส แห่งจิตได้ ... ‘makkho cittassa upakkileso’ti—‘มักขะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā makkho cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละมักขะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘paḷāso cittassa upakkileso’ti—‘ปฬาสะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā paḷāso cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละปฬาสะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘issā cittassa upakkileso’ti—‘อิสสา เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā issā cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละอิสสาอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘macchariyaṁ cittassa upakkileso’ti—‘มัจฉริยะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā macchariyaṁ cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละมัจฉริยะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘māyā cittassa upakkileso’ti—‘มายา เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā māyā cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละมายาอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘sāṭheyyaṁ cittassa upakkileso’ti—‘สาเถยยะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā sāṭheyyaṁ cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละสาเถยยะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘thambho cittassa upakkileso’ti—‘ถัมภะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā thambho cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละถัมภะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘sārambho cittassa upakkileso’ti—‘สารัมภะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā sārambho cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละสารัมภะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘māno cittassa upakkileso’ti—‘มานะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā māno cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละมานะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘atimāno cittassa upakkileso’ti—‘อติมานะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā atimāno cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละอติมานะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ... ‘mado cittassa upakkileso’ti—‘มทะ เป็น อุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā mado cittassa upakkileso pahīno hoti;แล้วจึงละมทะอันเป็นอุปกิเลสแห่งจิตได้ ‘pamādo cittassa upakkileso’ti—ภิกษุผู้รู้ชัดดังนี้ว่า ‘ปมาทะ เป็นอุปกิเลสแห่งจิต’ iti viditvā pamādo cittassa upakkileso pahīno hoti.แล้วจึงละปมาทะอันเป็น อุปกิเลสแห่งจิตได้ So buddhe aveccappasādena samannāgato hoti:ในกาลนั้น ภิกษุนั้นจะมีความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระพุทธเจ้าว่า ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti;‘แม้ เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง โดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค‘

dhamme aveccappasādena samannāgato hoti:จะมีความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระธรรมว่า ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti;
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts)‘พระธรรมเป็น ธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบ ด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’

saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti:และ จะมีความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระสงฆ์ว่า ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni, aṭṭha purisapuggalā. Esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo, anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.
pāhuneyyo → pāhuṇeyyo (bj) | purisapuggalā → parisapuggalā (sya-all)‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติถูกทาง ปฏิบัติสมควร ได้แก่ อริยบุคคล ๔ คู่ คือ ๘ บุคคล พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอัน ยอดเยี่ยมของโลก’

Yathodhi kho panassa cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ, so ‘buddhe aveccappasādena samannāgatomhī’ti labhati atthavedaṁ, labhati dhammavedaṁ, labhati dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ.
Yathodhi → yatopi (bj); yatodhi (aṭṭhakathāyaṁ pāṭhantaraṁ) | yathodhi → yatopi (bj); yatodhi (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, pts) | dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ → dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ (sya-all) | yatopi → yathodhi (bj: sīmu “aṭṭhakathāyā ‘yathodhi’ iti pāṭhantaravasena niddiṭṭhaṁ”) | Yathodhi → yatodhi (cck: aṭṭhakathāyaṁ pāṭhantaraṁ) | kho → pāṭhantarena yathodhi khoti (sya-all note)เพราะเหตุที่ภิกษุนั้นสละ คาย ปล่อย ละ สลัดทิ้งส่วนแห่งกิเลสได้แล้ว เธอย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ความรู้แจ้งธรรม และความปราโมทย์อันประกอบด้วย ธรรมว่า ‘เรามีความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระพุทธเจ้า’ Pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati;เมื่อเธอมีปราโมทย์แล้ว ปีติ ย่อมเกิด เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ‘dhamme …pe…...‘เรามีความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระธรรม’ saṅghe aveccappasādena samannāgatomhī’ti labhati atthavedaṁ, labhati dhammavedaṁ, labhati dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ;
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj) | dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ → dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ (sya-all)เธอย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ความรู้แจ้งธรรม และความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรมว่า ‘เรามีความเลื่อมใส แน่วแน่ในพระสงฆ์’ pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.เมื่อเธอมีปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ‘Yathodhi kho pana me cattaṁ vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhan’ti labhati atthavedaṁ, labhati dhammavedaṁ, labhati dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ;
muttaṁ → (bj) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, pts) | yathodhi → yatodhi (sya-all) | dhammūpasaṁhitaṁ pāmojjaṁ → dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ (sya-all) | yatopi → yathodhi (bj: sīmu “aṭṭhakathāyā ‘yathodhi’ iti pāṭhantaravasena niddiṭṭhaṁ”)เธอรู้ว่า ‘เพราะเราสละ คาย ปล่อย ละ สลัดทิ้งส่วนแห่งกิเลสได้แล้ว’ จึงได้ความรู้แจ้งอรรถ ความ รู้แจ้งธรรม และความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.เมื่อเธอมีปราโมทย์แล้ว ปีติ ย่อมเกิด เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น

Sa kho so, bhikkhave, bhikkhu evaṁsīlo evaṁdhammo evaṁpañño sālīnañcepi piṇḍapātaṁ bhuñjati vicitakāḷakaṁ anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ, nevassa taṁ hoti antarāyāya.
taṁ → naṁ (bj)ภิกษุนั้นมีศีลอย่างนี้ มีธรรมอย่างนี้ มีปัญญาอย่างนี้ แม้ว่าเธอฉัน อาหารบิณฑบาตข้าวสาลีที่เลือกของสกปรกออกแล้ว มีแกงมีกับข้าวหลายอย่าง การฉันบิณฑบาตของภิกษุนั้น ไม่เป็นอันตรายแก่มรรคและผลเลย Seyyathāpi, bhikkhave, vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ acchodakaṁ āgamma parisuddhaṁ hoti pariyodātaṁ, ukkāmukhaṁ vā panāgamma jātarūpaṁ parisuddhaṁ hoti pariyodātaṁ;
acchodakaṁ → acchaṁ udakaṁ (bj, sya-all) | parisuddhaṁ → suparisuddhaṁ (sya-all) | malaggahitaṁ acchodakaṁ → malaggahītaṁ acchaṁ udakaṁ (pts)ผ้าที่สกปรก เปรอะเปื้อน จะเป็นผ้าที่สะอาด หมดจดได้ เพราะอาศัยน้ำใสสะอาด หรือทองคำ จะเป็นทองคำบริสุทธิ์ผุดผ่องได้เพราะอาศัยเบ้าหลอม แม้ฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu evaṁsīlo evaṁdhammo evaṁpañño sālīnañcepi piṇḍapātaṁ bhuñjati vicitakāḷakaṁ anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ, nevassa taṁ hoti antarāyāya.
taṁ → naṁ (bj) | antarāyāya → antaradhāya (sya-all: sī.)ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีศีลอย่างนี้ มีธรรมอย่างนี้ มีปัญญาอย่างนี้ แม้ว่าเธอฉันอาหารบิณฑบาตข้าว สาลีที่เลือกของสกปรกออกแล้ว มีแกงมีกับข้าวหลายอย่าง การฉันบิณฑบาตของ ภิกษุนั้น ไม่เป็นอันตรายแก่มรรคและผลเลย

So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati;
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts1ed) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all, pts) | abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all); abyābajjhena (pts) | catutthaṁ → catutthiṁ (pts) | catutthaṁ → catutthiṁ (cck: sī. pī.)ภิกษุนั้นมีเมตตาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าใน ที่ทุกสถานด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความ เบียดเบียนอยู่ karuṇāsahagatena cetasā …pe…มีกรุณาจิต ฯลฯ muditāsahagatena cetasā …pe…มีมุทิตาจิต ฯลฯ upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyāpajjena → abyāpajjhena (bj, sya-all); abyābajjhena (pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all, pts)มีอุเบกขาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไป ตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มี ขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่

So ‘atthi idaṁ, atthi hīnaṁ, atthi paṇītaṁ, atthi imassa saññāgatassa uttari nissaraṇan’ti pajānāti.
uttari → uttariṁ (bj, cck, sya-all, pts)ภิกษุนั้นรู้ชัดว่า ‘สิ่งนี้มีอยู่ สิ่งที่เลวมีอยู่ สิ่งที่ประณีตมีอยู่ ธรรม เครื่องสลัดออกจากกิเลส ที่ยิ่งกว่าสัญญานี้ ก็มีอยู่’

Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati.เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิต ย่อมหลุดพ้นจากกามาสวะ ภวาสวะ และอวิชชาสวะ Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
khīṇā → khīnā (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำ เสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป ’ Ayaṁ vuccati, bhikkhave:ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘bhikkhu sināto antarena sinānenā’”ti.เป็นผู้อาบ สะอาดแล้วด้วยการอาบสะอาดในภายใน”

Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato avidūre nisinno hoti.ในสมัยนั้น พราหมณ์ชื่อสุนทริกภารทวาชะนั่งอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มี พระภาค Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “gacchati pana bhavaṁ gotamo bāhukaṁ nadiṁ sināyitun”ti?“ท่านพระโคดมเสด็จไปยังแม่น้ำพาหุกาเพื่อ สรงน้ำหรือ”

“Kiṁ, brāhmaṇa, bāhukāya nadiyā?พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “พราหมณ์ Kiṁ bāhukā nadī karissatī”ti?แม่น้ำพาหุกาจะมีประโยชน์อะไร แม่น้ำพาหุกาจักทำอะไรได้”

“Lokkhasammatā hi, bho gotama, bāhukā nadī bahujanassa, puññasammatā hi, bho gotama, bāhukā nadī bahujanassa, bāhukāya pana nadiyā bahujano pāpakammaṁ kataṁ pavāhetī”ti.
Lokkhasammatā → lokhyasammatā (bj); lokasammatā (sya-all); mokkhasammatā (pts1ed) | lokkhasammatā → lokhyasammatā (bj); lokasammatā (sya-all); mokkhasammatā (pts) | bāhukāya → bāhukāya ca (bj, sya-all, pts) | pāpakammaṁ → pāpakaṁ (bj); pāpaṁ (pts) | kataṁ → kataṁ kammaṁ (bj, pts) | Lokkhasammatā → lokhyasammatā (cck: sī.); mokkhasammatā (cck: pī.)สุนทริกภารทวาชพราหมณ์กราบทูลว่า “ท่านพระโคดม คนจำนวนมากถือ กันว่า แม่น้ำพาหุกาให้ความบริสุทธิ์ได้ คนจำนวนมากถือกันว่า แม่น้ำพาหุกา เป็นบุญสถาน อนึ่ง คนจำนวนมากลอยบาปกรรมที่ตนทำแล้วในแม่น้ำพาหุกา”

Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājaṁ brāhmaṇaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
sundarikabhāradvājaṁ → sundarikaṁ bhāradvājaṁ (sya-all)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับสุนทริกภารทวาชพราหมณ์ด้วยพระคาถาว่า

“Bāhukaṁ adhikakkañca, gayaṁ sundarikaṁ mapi;
sundarikaṁ mapi → sundarikāmapi (bj, sya-all, pts1ed); sundarikaṁ mahiṁ (itipi) | sundarikaṁ mapi → sundarikāmapī (bj); sundarikāmapi (pts) | mapi → sundarikāmapi (cck: sī. syā. pī.); sundarikaṁ mahiṁ (cck: itipi)“คนพาลมีกรรมชั่ว แม้จะไปยังแม่น้ำพาหุกา Sarassatiṁ payāgañca, atho bāhumatiṁ nadiṁ;ท่าน้ำอธิกักกะ ท่าน้ำคยา แม่น้ำสุนทริกา แม่น้ำสรัสสดี Niccampi bālo pakkhando, kaṇhakammo na sujjhati.
pakkhando → pakkhanno (bj, sya-all, pts1ed) | pakkhando → pakkhanno (pts) | pakkhando → pakkhanno (cck: sī. syā. pī.)ท่าน้ำปยาคะ และแม่น้ำพาหุมดี เป็นประจำ ก็ยังบริสุทธิ์ไม่ได้

Kiṁ sundarikā karissati, kiṁ payāgā kiṁ bāhukā nadī;
payāgā → payāgo (bj, sya-all, pts1ed) | kiṁ payāgā kiṁ bāhukā → kimpayāgo kimbāhukā (pts) | payāgā → payāgo (cck: sī. syā. pī.)แม่น้ำสุนทริกา ท่าน้ำปยาคะ แม่น้ำพาหุกา จักทำอะไรได้ Veriṁ katakibbisaṁ naraṁ, na hi naṁ sodhaye pāpakamminaṁ.จะพึงชำระคนผู้มีเวร ผู้ทำกรรมหยาบช้า ผู้มีกรรมชั่วนั้น ให้บริสุทธิ์ไม่ได้เลย

Suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā;
ve → ye (pts)ผัคคุณฤกษ์ เป็นฤกษ์ดีทุกเมื่อสำหรับผู้บริสุทธิ์ อุโบสถเป็นวันศักดิ์สิทธิ์ทุกเมื่อสำหรับผู้บริสุทธิ์ Suddhassa sucikammassa, sadā sampajjate vataṁ;วัตรปฏิบัติสมบูรณ์ทุกเมื่อสำหรับผู้บริสุทธิ์ มีกรรมสะอาด Idheva sināhi brāhmaṇa, sabbabhūtesu karohi khemataṁ.พราหมณ์ ท่านจงอาบน้ำในศาสนาของเรานี้เถิด ท่านจงทำความปลอดภัยในสัตว์ทั้งปวงเถิด

Sace musā na bhaṇasi, sace pāṇaṁ na hiṁsasi;ถ้าท่านไม่พูดเท็จ ไม่เบียดเบียนสัตว์ Sace adinnaṁ nādiyasi, saddahāno amaccharī;ไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ มีความเชื่อ ไม่ตระหนี่ Kiṁ kāhasi gayaṁ gantvā, udapānopi te gayā”ti.ท่านจะไปยังท่าน้ำคยาทำไม แม้การดื่มน้ำจากท่าน้ำคยาจักมีประโยชน์อะไรแก่ท่าน”

Evaṁ vutte, sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
vutte → vuttepi (sya-all)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนั้นแล้ว สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของท่านพระโคดม ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะ ยิ่งนัก ท่านพระโคดมทรงประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya—cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (pts) | dakkhantīti → dakkhintīti (sya-all: sī. yu.)ๆ เปรียบเหมือนบุคคล หงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วย ตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้ง พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะ Labheyyāhaṁ bhoto gotamassa santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของ ท่านพระโคดมเถิด”

Alattha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.สุนทริกภารทวาชพราหมณ์ ได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มี พระภาคแล้ว ไม่นานก็จากไปอยู่ผู้เดียว Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
abhiññā → abhiññāya (pts)ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและ ใจอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยม อันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่เหล่ากุลบุตรออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน รู้ชัดว่า

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.“ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำ เสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป” Aññataro kho panāyasmā bhāradvājo arahataṁ ahosīti.ท่านพระภารทวาชะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล

Vatthasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.วัตถูปมสูตรที่ ๗ จบ