Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
āmantesi → āmantesi bhikkhavo ti (pts)ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลาย มากล่าวว่า “āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → ti (pts)“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย”

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
kho → (sya-all)ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว Āyasmā sāriputto etadavoca:ท่านพระสารีบุตรจึง ได้กล่าวเรื่องนี้ว่า

“‘Sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī’ti, āvuso, vuccati.
Sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (cck: sī. syā.)“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มีคนกล่าวกันว่า ‘สัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ’ Kittāvatā nu kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhi (bj: syā) | saddhammanti → saddhammaṁ (bj: machasaṁ)ด้วยเหตุ อะไรบ้าง พระอริยสาวกจึงชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอัน แน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Dūratopi kho mayaṁ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ.ภิกษุเหล่านั้นกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกกระผมมาจากที่ไกล ก็เพื่อจะรู้ทั่วถึง เนื้อความแห่งภาษิตนั้น ในสำนักของท่านพระสารีบุตร พวกกระผมขอโอกาส Sādhu vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho.ขอท่านพระสารีบุตรจงอธิบายเนื้อความแห่งภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งเถิด Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.ภิกษุทั้งหลาย ได้ฟังคำอธิบายของท่านแล้วจักทรงจำไว้ได้”

“Tena hi, āvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hi āvuso → tenahāvuso (bj) | tenahāvuso → tena hi āvuso (bj: machasaṁ, syā) | āvuso → tenahāvuso (sya-all: sī. yu.)ท่านพระสารีบุตรจึงกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น ท่าน ทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี กระผมจักกล่าว”

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว Āyasmā sāriputto etadavoca:ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวเรื่องนี้ว่า

“Yato kho, āvuso, ariyasāvako akusalañca pajānāti, akusalamūlañca pajānāti, kusalañca pajānāti, kusalamūlañca pajānāti—เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอกุศลและรากเหง้าแห่ง อกุศล รู้ชัดกุศลและรากเหง้าแห่งกุศล เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวก ก็ชื่อว่า มีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่ พระสัทธรรมนี้

Katamaṁ panāvuso, akusalaṁ, katamaṁ akusalamūlaṁ, katamaṁ kusalaṁ, katamaṁ kusalamūlaṁ?
kusalamūlaṁ → kusalamūlanti (bj) | kusalaṁ → katamaṁ panāvuso kusalaṁ (bj: syā) | kusalamūlanti → kusalamūlaṁ (bj: machasaṁ, __T__)อกุศล เป็นอย่างไร รากเหง้าแห่งอกุศล เป็นอย่างไร กุศล เป็นอย่างไร รากเหง้าแห่งกุศล เป็นอย่างไร อกุศล เป็นอย่างไร Pāṇātipāto kho, āvuso, akusalaṁ, adinnādānaṁ akusalaṁ, kāmesumicchācāro akusalaṁ, musāvādo akusalaṁ, pisuṇā vācā akusalaṁ, pharusā vācā akusalaṁ, samphappalāpo akusalaṁ, abhijjhā akusalaṁ, byāpādo akusalaṁ, micchādiṭṭhi akusalaṁ—
pharusā vācā → pharusavācā (mr) | pisuṇā vācā → pisuṇavācā (mr) | vācā → pisuṇavācā (cck: ka.) | vācā → pharusavācā (cck: ka.)คือ การฆ่าสัตว์ เป็นอกุศล การลักทรัพย์ เป็นอกุศล การประพฤติผิดในกาม เป็นอกุศล การพูดเท็จ เป็นอกุศล การพูดส่อเสียด เป็นอกุศล การพูดคำหยาบ เป็นอกุศล การพูดเพ้อเจ้อ เป็นอกุศล การเพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น เป็นอกุศล การคิดปองร้ายผู้อื่น เป็นอกุศล มิจฉาทิฏฐิ เป็นอกุศล idaṁ vuccatāvuso akusalaṁ.นี้เรียกว่า อกุศล

Katamañcāvuso, akusalamūlaṁ?รากเหง้าแห่งอกุศล เป็นอย่างไร Lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ—คือ โลภะ(ความโลภ) เป็นรากเหง้าแห่งอกุศล โทสะ(ความคิดประทุษร้าย) เป็นรากเหง้าแห่งอกุศล โมหะ(ความหลง) เป็นรากเหง้าแห่งอกุศล idaṁ vuccatāvuso, akusalamūlaṁ.นี้เรียกว่า รากเหง้าแห่งอกุศล

Katamañcāvuso, kusalaṁ?กุศล เป็นอย่างไร Pāṇātipātā veramaṇī kusalaṁ, adinnādānā veramaṇī kusalaṁ, kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṁ, musāvādā veramaṇī kusalaṁ, pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṁ, pharusāya vācāya veramaṇī kusalaṁ, samphappalāpā veramaṇī kusalaṁ, anabhijjhā kusalaṁ, abyāpādo kusalaṁ, sammādiṭṭhi kusalaṁ—
pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (bj) | pharusāya vācāya → pharusāvācā (bj)คือ เจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์ เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการพูดเท็จ เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียด เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบ เป็นกุศล เจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ เป็นกุศล การไม่เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น เป็นกุศล การไม่ปองร้ายผู้อื่น เป็นกุศล สัมมาทิฏฐิ เป็นกุศล idaṁ vuccatāvuso, kusalaṁ.นี้เรียกว่า กุศล

Katamañcāvuso, kusalamūlaṁ?รากเหง้าแห่งกุศล เป็นอย่างไร Alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ—คือ อโลภะ(ความไม่โลภ) เป็นรากเหง้าแห่งกุศล อโทสะ(ความไม่คิดประทุษร้าย) เป็นรากเหง้าแห่งกุศล อโมหะ(ความไม่หลง) เป็นรากเหง้าแห่งกุศล idaṁ vuccatāvuso, kusalamūlaṁ.นี้เรียกว่า รากเหง้าแห่งกุศล

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ akusalaṁ pajānāti, evaṁ akusalamūlaṁ pajānāti, evaṁ kusalaṁ pajānāti, evaṁ kusalamūlaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro → diṭṭhevadhamme dukkhassantaṅkaro (bj) | dukkhassantaṅkaro → dukkhassantakaro (bj: machasaṁ, syā, PTS)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอกุศลและรากเหง้าแห่งอกุศลอย่างนี้ รู้ชัดกุศลและ รากเหง้าแห่งกุศลอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย(กิเลสที่นอนเนื่องคือราคะ) บรรเทาปฏิฆานุสัย(กิเลสที่นอนเนื่องคือปฏิฆะ) ถอนทิฏฐานุสัย(กิเลสที่นอนเนื่อง คือทิฏฐิ)และมานานุสัย(กิเลสที่นอนเนื่องคือมานะ)ที่ว่า ‘เป็นเรา’ โดยประการ ทั้งปวง ละอวิชชาได้แล้ว ทำวิชชาให้เกิดขึ้น แล้วเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในปัจจุบันนี้เอง ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:
apucchuṁ → āpucchuṁ (bj); apucchiṁsu (sya-all) | uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts1ed) | uttari → uttariṁ (pts) | sādhāvusoti → sādhu āvusoti (bj: katthaci) | āpucchuṁ → apucchuṁ (bj: machasaṁ); apucchiṁsu (bj: syā) | uttari → uttariṁ (cck: sī. syā. pī.) | apucchuṁ → apucchiṁsu (cck: syā.)ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)“อธิบายแม้อย่างอื่นเป็นเหตุชี้บอก ว่า พระอริยสาวกชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ จะพึงมีอยู่หรือ”

“Siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all) | āvuso → siyāvuso’ti āyasmā sāriputto avoca (bj: syā) | siyāvusoti → siyāvuso yato kho āvuso (sya-all: sī. yu.)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako āhārañca pajānāti, āhārasamudayañca pajānāti, āhāranirodhañca pajānāti, āhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
āhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca → āhāranirodhagāminīpaṭipadañca (pts) | āhāranirodhagāminiṁ → nirodhagāmini (bj: PTS)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอาหาร เหตุเกิดแห่งอาหาร ความดับแห่งอาหาร และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาหาร เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้

Katamo panāvuso, āhāro, katamo āhārasamudayo, katamo āhāranirodho, katamā āhāranirodhagāminī paṭipadā?
katamā → katamo (bj) | paṭipadā cattārome → paṭipadāti cattāro me (bj) | paṭipadā → paṭipadāti (sya-all) | paṭipadāti → paṭipadā (bj: machasaṁ, PTS)อาหาร เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งอาหาร เป็นอย่างไร ความดับแห่งอาหาร เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาหาร เป็นอย่างไร Cattārome, āvuso, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā, sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.คือ อาหาร ๔ ชนิดนี้ ย่อมมีเพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์เหล่าสัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด Katame cattāro?อาหาร ๔ ชนิด อะไรบ้าง คือ Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ.
kabaḷīkāro → kabaḷiṅkāro (bj, pts); kavaḷiṅkāro (sya-all) | tatiyā → tatiyo (pts) | catutthaṁ → catuttho (pts) | kabaḷiṅkāro → kabaḷīkāro (bj: machasaṁ); kavaḷiṁkāro (bj: syā) | tatiyā → tativo (bj: PTS) | catutthaṁ → catuttho (bj: PTS)๑. กวฬิงการาหาร(อาหารคือคำข้าว) หยาบบ้าง ละเอียดบ้าง ๒. ผัสสาหาร(อาหารคือการสัมผัส) ๓. มโนสัญเจตนาหาร(อาหารคือความจงใจ) ๔. วิญญาณาหาร(อาหารคือวิญญาณ) Taṇhāsamudayā āhārasamudayo, taṇhānirodhā āhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะตัณหาเกิด เหตุเกิดแห่งอาหารจึงมี เพราะตัณหาดับ ความดับแห่งอาหารจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto, sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ ๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ ๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ ๗. สัมมาสติ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาหารได้

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ āhāraṁ pajānāti, evaṁ āhārasamudayaṁ pajānāti, evaṁ āhāranirodhaṁ pajānāti, evaṁ āhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro → dukkhassantaṅkaro (bj) | āhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → āhāranirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอาหาร เหตุเกิดแห่งอาหาร ความดับแห่งอาหาร และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาหารอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย บรรเทา ปฏิฆานุสัย ถอนทิฏฐานุสัยและมานานุสัยที่ว่า ‘เป็นเรา’ โดยประการทั้งปวง ละอวิชชาได้แล้ว ทำวิชชาให้เกิดขึ้น แล้วเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในปัจจุบันนี้เอง ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | apucchuṁ → āpucchuṁ (bj); apucchiṁsu (sya-all) | āpucchuṁ → āpucchiṁsu (bj: aṭṭhakathā)ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?“อธิบายแม้อย่างอื่นเป็นเหตุชี้บอก ว่า พระอริยสาวกชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ จะพึงมีอยู่หรือ”

“Siyā, āvuso.ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako dukkhañca pajānāti, dukkhasamudayañca pajānāti, dukkhanirodhañca pajānāti, dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadañca → dukkhanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดทุกข์(สภาวะที่ทน ได้ยาก) ทุกขสมุทัย(เหตุเกิดทุกข์) ทุกขนิโรธ(ความดับทุกข์) ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์) เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | saddhammaṁ katamaṁ panāvuso → saddhammanti katamampanāvuso (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่า มีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้” Katamaṁ panāvuso, dukkhaṁ, katamo dukkhasamudayo, katamo dukkhanirodho, katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj)ทุกข์ เป็นอย่างไร ทุกขสมุทัย เป็นอย่างไร ทุกขนิโรธ เป็นอย่างไร ทุกขนิโรธ คามินีปฏิปทา เป็นอย่างไร ทุกข์ เป็นอย่างไร Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā—
dukkhā → dukkhā vyādhipi dukkho (bj) | pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhāpi (cck: ka.)คือ ชาติเป็นทุกข์ ชราเป็นทุกข์ มรณะเป็นทุกข์ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสเป็นทุกข์ การประสบกับอารมณ์อันไม่เป็นที่รักเป็นทุกข์ ความพลัดพราก จากอารมณ์อันเป็นที่รักเป็นทุกข์ การไม่ได้สิ่งที่ต้องการเป็นทุกข์ ว่าโดยย่อ อุปาทาน ขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ idaṁ vuccatāvuso, dukkhaṁ.
dukkhaṁ → asmiṁ dukkhasaccaniddese pariyāya dukkhadhammāva vuttā. tathāpi “appiyehi sampayogo dukkho (bj: piyehi vippayogo dukkho“ti aññatra niddiṭṭhāni pariyāya dukkhāni idha aniddiṭṭhāni. tānipi syāma - maramma potthakesu dissanti. tesu pana “vyādhipi dukkho“ti na dissati.)นี้เรียกว่า ทุกข์ Katamo cāvuso, dukkhasamudayo?ทุกขสมุทัย เป็นอย่างไร Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—
ponobbhavikā → ponobhavikā (bj, pts1ed) | ponobbhavikā nandīrāgasahagatā → ponobhavikā nandirāgasahagatā (bj, pts) | nandīrāgasahagatā → ponobhavikā (cck: sī. pī.) | tatratatrābhinandinī → nandirāgasahagatā (cck: sī. pī.)คือ ตัณหาอันทำให้เกิดอีก ประกอบด้วยความเพลิดเพลินและความกำหนัด มีปกติให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ได้แก่ kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā—กามตัณหา(ความทะยานอยากในกาม) ภวตัณหา (ความทะยานอยากเป็นนั่นเป็นนี่) วิภวตัณหา(ความทะยานอยากไม่เป็น นั่นเป็นนี่) ayaṁ vuccatāvuso, dukkhasamudayo.นี้เรียกว่า ทุกขสมุทัย Katamo cāvuso, dukkhanirodho?ทุกขนิโรธ เป็นอย่างไร Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo—คือ ความดับตัณหาไม่เหลือด้วยวิราคะ ความสละ ความสละคืน ความพ้น ความไม่อาลัยในตัณหา ayaṁ vuccatāvuso, dukkhanirodho.นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธ Katamā cāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā?ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เป็นอย่างไร Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
maggo → maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadā (bj) | seyyathidaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (pts)คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi—๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ ayaṁ vuccatāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā.นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ dukkhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhasamudayaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro → dukkhassantaṅkaro (bj) | dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธ และทุกขนิโรธ คามินีปฏิปทาอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย บรรเทาปฏิฆานุสัย ถอน ทิฏฐานุสัยและมานานุสัยที่ว่า ‘เป็นเรา’ โดยประการทั้งปวง ละอวิชชาได้แล้ว ทำ วิชชาให้เกิดขึ้น แล้วเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในปัจจุบันนี้เอง ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:
uttari → uttariṁ (bj, sya-all) | apucchuṁ → āpucchuṁ (bj); apucchiṁsu (sya-all)ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)“อธิบายแม้อย่างอื่นเป็นเหตุชี้บอก ว่า พระอริยสาวกชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ จะพึงมีอยู่หรือ”

“Siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca → jarāmaraṇanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดชราและมรณะ เหตุเกิดแห่งชราและมรณะ ความดับแห่งชราและมรณะ และข้อปฏิบัติให้ถึงความ ดับแห่งชราและมรณะ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามี สัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamaṁ panāvuso, jarāmaraṇaṁ, katamo jarāmaraṇasamudayo, katamo jarāmaraṇanirodho, katamā jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)ชราและมรณะ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งชราและมรณะ เป็นอย่างไร ความ ดับแห่งชราและมรณะ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ เป็น อย่างไร ชรา เป็นอย่างไร Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko—
Yā → yaṁ (pts1ed, mr) | valitacatā → sī. yu. valittacatā (sya-all: vallittacatāti amhākaṁ khanti)คือ ความแก่ ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความมี หนังเหี่ยวย่น ความเสื่อมอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ในหมู่สัตว์นั้น ๆ ของ เหล่าสัตว์นั้น ๆ ayaṁ vuccatāvuso, jarā.
vuccatāvuso → vuccati (sya-all)นี้เรียกว่า ชรา Katamañcāvuso, maraṇaṁ?มรณะ เป็นอย่างไร Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo, kaḷevarassa nikkhepo, jīvitindriyassupacchedo—
maccu maraṇaṁ kālaṅkiriyā → maccumaraṇaṁ kālakiriyā (bj, pts) | kaḷevarassa → kalebarassa (bj); kaḷebarassa (pts) | jīvitindriyassupacchedo → (bj, pts); jīvitindriyassa upacchedo (sya-all) | kālaṅkiriyā → kālakiriyā (sya-all) | yā → yaṁ (pts) | Yā → yaṁ (pī. ka.), satipaṭṭhānasuttepi (cck note)คือ ความจุติ ความเคลื่อนไป ความทำลายไป ความหายไป ความตาย กล่าวคือมฤตยู การทำกาละ ความแตกแห่งขันธ์ ความทอดทิ้งร่างกาย ความ ขาดสูญแห่งชีวิตินทรีย์ของเหล่าสัตว์นั้น ๆ จากหมู่สัตว์นั้น ๆ idaṁ vuccatāvuso, maraṇaṁ.
vuccatāvuso → vuccati (sya-all)นี้เรียกว่า มรณะ Iti ayañca jarā idañca maraṇaṁ—ชราและมรณะดังกล่าวมาแล้ว idaṁ vuccatāvuso, jarāmaraṇaṁ.นี้เรียกว่า ชราและมรณะ Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะชาติเกิด เหตุเกิดแห่งชราและมรณะจึงมี เพราะชาติดับ ความดับแห่งชราและมรณะจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ jarāmaraṇaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇanirodhaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
pahāya → pahāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā (bj, pts) | dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | jarāmaraṇasamudayaṁ → jarāmaraṇasamudaṁ (cck) | jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → jarāmaraṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดชราและมรณะ เหตุเกิดแห่งชราและมรณะ ความดับ แห่งชราและมรณะ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุ เพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใส อันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, jātinirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
jātinirodhagāminiṁ paṭipadañca → jātinirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดชาติ เหตุเกิด แห่งชาติ ความดับแห่งชาติ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชาติ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วย เหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใส อันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamā panāvuso, jāti, katamo jātisamudayo, katamo jātinirodho, katamā jātinirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)ชาติ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งชาติ เป็นอย่างไร ความดับแห่งชาติ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชาติ เป็นอย่างไร Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo, āyatanānaṁ paṭilābho—
okkanti → okkanti nibbatti (sya-all)ความเกิด ความเกิดพร้อม ความหยั่งลง ความบังเกิด ความบังเกิดเฉพาะ ความปรากฏแห่งขันธ์ ความได้อายตนะในหมู่สัตว์นั้น ๆ ของเหล่าสัตว์นั้น ๆ ayaṁ vuccatāvuso, jāti.นี้ เรียกว่า ชาติ Bhavasamudayā jātisamudayo, bhavanirodhā jātinirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jātinirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะภพเกิด เหตุเกิดแห่งชาติจึงมี เพราะภพดับ ความดับแห่งชาติจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชาติ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ jātiṁ pajānāti, evaṁ jātisamudayaṁ pajānāti, evaṁ jātinirodhaṁ pajānāti, evaṁ jātinirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | jātinirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → jātinirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดชาติ เหตุเกิดแห่งชาติ ความดับแห่งชาติ และข้อ ปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชาติอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามี สัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako bhavañca pajānāti, bhavasamudayañca pajānāti, bhavanirodhañca pajānāti, bhavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
bhavanirodhagāminiṁ paṭipadañca → bhavanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดภพ เหตุเกิด แห่งภพ ความดับแห่งภพ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งภพ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วย เหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใส อันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamo panāvuso, bhavo, katamo bhavasamudayo, katamo bhavanirodho, katamā bhavanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā tayome → paṭipadāti tayo me (bj) | paṭipadā → paṭipadāti (sya-all)ภพ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งภพ เป็นอย่างไร ความดับแห่งภพ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งภพ เป็นอย่างไร ภพ ๓ เหล่านี้ คือ Tayome, āvuso, bhavā—๑. กามภพ (ภพที่เป็นกามาวจร) kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.๒. รูปภพ (ภพที่เป็นรูปาวจร) ๓. อรูปภพ (ภพที่เป็นอรูปาวจร) Upādānasamudayā bhavasamudayo, upādānanirodhā bhavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะอุปาทานเกิด เหตุเกิดแห่งภพจึงมี เพราะอุปาทานดับ ความดับแห่งภพจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งภพ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ bhavaṁ pajānāti, evaṁ bhavasamudayaṁ pajānāti, evaṁ bhavanirodhaṁ pajānāti, evaṁ bhavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti.
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | bhavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → bhavanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดภพ เหตุเกิดแห่งภพ ความดับแห่งภพ และข้อปฏิบัติ ให้ถึงความดับแห่งภพอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ Ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako upādānañca pajānāti, upādānasamudayañca pajānāti, upādānanirodhañca pajānāti, upādānanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
upādānanirodhagāminiṁ paṭipadañca → upādānanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอุปาทาน เหตุ เกิดแห่งอุปาทาน ความดับแห่งอุปาทาน และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอุปาทาน เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamaṁ panāvuso, upādānaṁ, katamo upādānasamudayo, katamo upādānanirodho, katamā upādānanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all) | upādānanirodhagāminī paṭipadā cattārimāni → upādānanirodhagāminīpaṭipadā cattāro me (pts)อุปาทาน เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งอุปาทาน เป็นอย่างไร ความดับแห่ง อุปาทาน เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอุปาทาน เป็นอย่างไร Cattārimāni, āvuso, upādānāni—อุปาทาน ๔ ประการนี้ คือ kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.
kāmupādānaṁ diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ → kāmūpādānaṁ diṭṭhūpādānaṁ sīlabbatūpādānaṁ attavādūpādānaṁ (bj)๑. กามุปาทาน (ความยึดมั่นในกาม) ๒. ทิฏฐุปาทาน (ความยึดมั่นในทิฏฐิ) ๓. สีลัพพตุปาทาน (ความยึดมั่นในศีลและวัตร) ๔. อัตตวาทุปาทาน (ความยึดมั่นในวาทะว่ามีอัตตา) Taṇhāsamudayā upādānasamudayo, taṇhānirodhā upādānanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upādānanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะตัณหาเกิด เหตุเกิดแห่งอุปาทานจึงมี เพราะตัณหาดับ ความดับแห่งอุปาทานจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอุปาทาน

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ upādānaṁ pajānāti, evaṁ upādānasamudayaṁ pajānāti, evaṁ upādānanirodhaṁ pajānāti, evaṁ upādānanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | upādānanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → upādānanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอุปาทาน เหตุเกิดแห่งอุปาทาน ความดับแห่ง อุปาทาน และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอุปาทานอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละ ราคานุสัยโดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียง เท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako taṇhañca pajānāti, taṇhāsamudayañca pajānāti, taṇhānirodhañca pajānāti, taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadañca → taṇhānirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดตัณหา เหตุ เกิดแห่งตัณหา ความดับแห่งตัณหา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งตัณหา เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamā panāvuso, taṇhā, katamo taṇhāsamudayo, katamo taṇhānirodho, katamā taṇhānirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (sya-all)ตัณหา เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งตัณหา เป็นอย่างไร ความดับแห่งตัณหา เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งตัณหา เป็นอย่างไร Chayime, āvuso, taṇhākāyā—ตัณหา ๖ ประการนี้ คือ rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.
rūpataṇhā → rupataṇhā (pts)๑. รูปตัณหา (ความทะยานอยากในรูป) ๒. สัททตัณหา (ความทะยานอยากในเสียง) ๓. คันธตัณหา (ความทะยานอยากในกลิ่น) ๔. รสตัณหา (ความทะยานอยากในรส) ๕. โผฏฐัพพตัณหา (ความทะยานอยากในโผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมตัณหา (ความทะยานอยากในธรรมารมณ์) Vedanāsamudayā taṇhāsamudayo, vedanānirodhā taṇhānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo taṇhānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะเวทนาเกิด เหตุเกิดแห่งตัณหาจึงมี เพราะเวทนาดับ ความดับแห่งตัณหาจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งตัณหา

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ taṇhaṁ pajānāti, evaṁ taṇhāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ taṇhānirodhaṁ pajānāti, evaṁ taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → taṇhānirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดตัณหา เหตุเกิดแห่งตัณหา ความดับแห่งตัณหา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งตัณหาอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดย ประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako vedanañca pajānāti, vedanāsamudayañca pajānāti, vedanānirodhañca pajānāti, vedanānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
vedanānirodhagāminiṁ paṭipadañca → vedanānirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดเวทนา เหตุ เกิดแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนา เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamā panāvuso, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)เวทนา เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งเวทนา เป็นอย่างไร ความดับแห่งเวทนา เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนา เป็นอย่างไร Chayime, āvuso, vedanākāyā—เวทนา ๖ ประการนี้ คือ cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.๑. จักขุสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางตา) ๒. โสตสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางหู) ๓. ฆานสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางจมูก) ๔. ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางลิ้น) ๕. กายสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางกาย) ๖. มโนสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาที่เกิดจากสัมผัสทางใจ) Phassasamudayā vedanāsamudayo, phassanirodhā vedanānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะผัสสะเกิด เหตุเกิดแห่งเวทนาจึงมี เพราะผัสสะดับ ความดับแห่งเวทนาจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนา

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ vedanaṁ pajānāti, evaṁ vedanāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → vedanānirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดย ประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ใน ธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako phassañca pajānāti, phassasamudayañca pajānāti, phassanirodhañca pajānāti, phassanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
phassanirodhagāminiṁ paṭipadañca → phassanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดผัสสะ เหตุ เกิดแห่งผัสสะ ความดับแห่งผัสสะ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งผัสสะ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamo panāvuso, phasso, katamo phassasamudayo, katamo phassanirodho, katamā phassanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)ผัสสะ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งผัสสะ เป็นอย่างไร ความดับแห่งผัสสะ เป็น อย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งผัสสะ เป็นอย่างไร Chayime, āvuso, phassakāyā—ผัสสะ ๖ ประการนี้ คือ cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.๑. จักขุสัมผัส (สัมผัสทางตา) ๒. โสตสัมผัส (สัมผัสทางหู) ๓. ฆานสัมผัส (สัมผัสทางจมูก) ๔. ชิวหาสัมผัส (สัมผัสทางลิ้น) ๕. กายสัมผัส (สัมผัสทางกาย) ๖. มโนสัมผัส (สัมผัสทางใจ) Saḷāyatanasamudayā phassasamudayo, saḷāyatananirodhā phassanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo phassanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะอายตนะ ๖ เกิด เหตุเกิดแห่งผัสสะจึงมี เพราะอายตนะ ๖ ดับ ความดับแห่งผัสสะจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งผัสสะ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ phassaṁ pajānāti, evaṁ phassasamudayaṁ pajānāti, evaṁ phassanirodhaṁ pajānāti, evaṁ phassanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | phassanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → phassanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดผัสสะ เหตุเกิดแห่งผัสสะ ความดับแห่งผัสสะ และ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งผัสสะอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดยประการ ทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวก ก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระ สัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako saḷāyatanañca pajānāti, saḷāyatanasamudayañca pajānāti, saḷāyatananirodhañca pajānāti, saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadañca → saḷāyatananirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอายตนะ ๖ ประการ เหตุเกิดแห่งอายตนะ ๖ ประการ ความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamaṁ panāvuso, saḷāyatanaṁ, katamo saḷāyatanasamudayo, katamo saḷāyatananirodho, katamā saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)อายตนะ ๖ ประการ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งอายตนะ ๖ ประการ เป็นอย่างไร ความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึง ความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ เป็นอย่างไร อายตนะ ๖ ประการนี้ คือ Chayimāni, āvuso, āyatanāni— cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ.
cakkhāyatanaṁ → cakkhvāyatanaṁ (sya-all)๑. จักขวายตนะ (อายตนะคือตา) ๒. โสตายตนะ (อายตนะคือหู) ๓. ฆานายตนะ (อายตนะคือจมูก) ๔. ชิวหายตนะ (อายตนะคือลิ้น) ๕. กายายตนะ (อายตนะคือกาย) ๖. มนายตนะ (อายตนะคือใจ) Nāmarūpasamudayā saḷāyatanasamudayo, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะนามรูปเกิด เหตุเกิดแห่งอายตนะ ๖ ประการจึงมี เพราะนามรูปดับ ความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ saḷāyatanaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatanasamudayaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatananirodhaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saḷāyatananirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอายตนะ ๖ ประการ เหตุเกิดแห่งอายตนะ ๖ ประการ ความดับแห่งอายตนะ ๖ ประการ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่ง อายตนะ ๖ ประการ อย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัยโดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako nāmarūpañca pajānāti, nāmarūpasamudayañca pajānāti, nāmarūpanirodhañca pajānāti, nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
nāmarūpasamudayañca → nāmarūpasamudayāñca (pts) | nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadañca → nāmarūpanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดนามรูป เหตุเกิดแห่งนามรูป ความดับแห่งนามรูป และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งนามรูป เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamaṁ panāvuso, nāmarūpaṁ, katamo nāmarūpasamudayo, katamo nāmarūpanirodho, katamā nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)นามรูป เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งนามรูป เป็นอย่างไร ความดับแห่งนามรูป เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งนามรูป เป็นอย่างไร Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro—เวทนา สัญญา เจตนา ผัสสะ มนสิการ idaṁ vuccatāvuso, nāmaṁ;
vuccatāvuso → vuccati (sya-all)นี้เรียกว่า นาม cattāri ca mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ—มหาภูตรูป ๔ (ได้แก่ ดิน น้ำ ลม ไฟ) และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ (อุปาทายรูป ๒๔) idaṁ vuccatāvuso, rūpaṁ.
vuccatāvuso → vuccati (sya-all)นี้เรียกว่า รูป Iti idañca nāmaṁ idañca rūpaṁ—นามและรูปดังกล่าว idaṁ vuccatāvuso, nāmarūpaṁ.นี้ เรียกว่า นามรูป Viññāṇasamudayā nāmarūpasamudayo, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะวิญญาณเกิด เหตุเกิดแห่งนามรูปจึงมี เพราะวิญญาณดับ ความดับแห่งนามรูปจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งนามรูป

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ nāmarūpaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpasamudayaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpanirodhaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → nāmarūpanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดนามรูป เหตุเกิดแห่งนามรูป ความดับแห่งนามรูป และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งนามรูปอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย โดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako viññāṇañca pajānāti, viññāṇasamudayañca pajānāti, viññāṇanirodhañca pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดวิญญาณ เหตุเกิดแห่งวิญญาณ ความดับแห่งวิญญาณ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamaṁ panāvuso, viññāṇaṁ, katamo viññāṇasamudayo, katamo viññāṇanirodho, katamā viññāṇanirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)วิญญาณ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งวิญญาณ เป็นอย่างไร ความดับแห่ง วิญญาณ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ เป็นอย่างไร Chayime, āvuso, viññāṇakāyā—วิญญาณ ๖ ประการนี้ คือ cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ.๑. จักขุวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางตา) ๒. โสตวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางหู) ๓. ฆานวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางจมูก) ๔. ชิวหาวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางลิ้น) ๕. กายวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางกาย) ๖. มโนวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์ทางใจ) Saṅkhārasamudayā viññāṇasamudayo, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะสังขารเกิด เหตุเกิดแห่งวิญญาณจึงมี เพราะสังขารดับ ความดับแห่งวิญญาณจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ viññāṇaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇasamudayaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇanirodhaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—
dukkhassantakaro hoti → (bj, sya-all) | viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts) | dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi → ettāvatā pi (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดวิญญาณ เหตุเกิดแห่งวิญญาณ ความดับแห่ง วิญญาณ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย โดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้” “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako saṅkhāre ca pajānāti, saṅkhārasamudayañca pajānāti, saṅkhāranirodhañca pajānāti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
saṅkhāre ca → saṅkhārañca (sya-all, pts) | saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca → saṅkhāranirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดสังขาร เหตุ เกิดแห่งสังขาร ความดับแห่งสังขาร และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | saddhammaṁ katame → saddhammanti katamo (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katame panāvuso, saṅkhārā, katamo saṅkhārasamudayo, katamo saṅkhāranirodho, katamā saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all) | saṅkhārā → saṅkhāro (sya-all)สังขาร เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งสังขาร เป็นอย่างไร ความดับแห่งสังขาร เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร เป็นอย่างไร Tayome, āvuso, saṅkhārā—สังขาร ๓ ประการนี้ คือ kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro.๑. กายสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งกาย) ๒. วจีสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งวาจา) ๓. จิตตสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งใจ) Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะอวิชชาเกิด เหตุเกิดแห่งสังขารจึงมี เพราะอวิชชาดับ ความดับแห่งสังขารจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ saṅkhāre pajānāti, evaṁ saṅkhārasamudayaṁ pajānāti, evaṁ saṅkhāranirodhaṁ pajānāti, evaṁ saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
saṅkhāre → saṅkhāraṁ (sya-all, pts) | saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saṅkhāranirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดสังขาร เหตุเกิดแห่งสังขาร ความดับแห่งสังขาร และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย โดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า siyā panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso aññopi pariyāyo (bj)“ฯลฯ จะพึงมีอยู่หรือ”

“siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako avijjañca pajānāti, avijjāsamudayañca pajānāti, avijjānirodhañca pajānāti, avijjānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
avijjānirodhagāminiṁ paṭipadañca → avijjānirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอวิชชา เหตุ เกิดแห่งอวิชชา ความดับแห่งอวิชชา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอวิชชา เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ Katamā panāvuso, avijjā, katamo avijjāsamudayo, katamo avijjānirodho, katamā avijjānirodhagāminī paṭipadā?
paṭipadā → paṭipadāti (bj, sya-all)อวิชชา เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งอวิชชา เป็นอย่างไร ความดับแห่งอวิชชา เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอวิชชา เป็นอย่างไร Yaṁ kho, āvuso, dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ—
aññāṇaṁ → añāṇaṁ (sya-all) | dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya (pts)ความไม่รู้ในทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ และข้อปฏิบัติให้ถึง ความดับแห่งทุกข์ ayaṁ vuccatāvuso, avijjā.นี้เรียกว่า อวิชชา Āsavasamudayā avijjāsamudayo, āsavanirodhā avijjānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo avijjānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะอาสวะเกิด เหตุเกิดแห่งอวิชชาจึงมี เพราะอาสวะดับ ความดับแห่งอวิชชาจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอวิชชา

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ avijjaṁ pajānāti, evaṁ avijjāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ avijjānirodhaṁ pajānāti, evaṁ avijjānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
avijjānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → avijjānirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอวิชชา เหตุเกิดแห่งอวิชชา ความดับแห่งอวิชชา และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอวิชชาอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย โดยประการทั้งปวง ฯลฯ เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:
uttari → uttariṁ (bj, pts) | apucchuṁ → āpucchuṁ (bj); apucchiṁsu (sya-all) | sāriputtaṁ uttari → sārīputtaṁ uttariṁ (sya-all)ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระสารีบุตรว่า “ดีจริง ขอรับ” แล้วได้ถามปัญหากับท่านพระสารีบุตรต่อไปว่า “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)“อธิบายแม้อย่างอื่นเป็น เหตุชี้บอกว่า พระอริยสาวกชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใส อันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้ จะพึงมีอยู่หรือ”

“Siyā, āvuso.
siyā āvuso → siyāvusoti āyasmā sāriputto avoca (sya-all)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีอยู่ Yato kho, āvuso, ariyasāvako āsavañca pajānāti, āsavasamudayañca pajānāti, āsavanirodhañca pajānāti, āsavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—
āsavanirodhagāminiṁ paṭipadañca → āsavanirodhagāminīpaṭipadañca (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอาสวะ เหตุเกิดแห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะ เมื่อนั้น ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.
saddhammaṁ → saddhammanti (bj, sya-all) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้

Katamo panāvuso, āsavo, katamo āsavasamudayo, katamo āsavanirodho, katamā āsavanirodhagāminī paṭipadāti?
āsavanirodhagāminī paṭipadāti tayome → āsavanirodhagāminīpaṭipadā tayo me (pts)อาสวะ เป็นอย่างไร เหตุเกิดแห่งอาสวะ เป็นอย่างไร ความดับแห่งอาสวะ เป็นอย่างไร ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะ เป็นอย่างไร Tayome, āvuso, āsavā—อาสวะ ๓ ประการนี้ คือ kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.๑. กามาสวะ (อาสวะคือกาม) ๒. ภวาสวะ (อาสวะคือภพ) ๓. อวิชชาสวะ (อาสวะคืออวิชชา) Avijjāsamudayā āsavasamudayo, avijjānirodhā āsavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āsavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—เพราะอวิชชาเกิด เหตุเกิดแห่งอาสวะจึงมี เพราะอวิชชาดับ ความดับแห่งอาสวะจึงมี อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ ๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ ๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ ๗. สัมมาสติ ๘. สัมมาสมาธิ นี้แลเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะ

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ āsavaṁ pajānāti, evaṁ āsavasamudayaṁ pajānāti, evaṁ āsavanirodhaṁ pajānāti, evaṁ āsavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—
āsavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → āsavanirodhagāminīpaṭipadaṁ (pts)เมื่อใด พระอริยสาวกรู้ชัดอาสวะ เหตุเกิดแห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาสวะอย่างนี้ เมื่อนั้น ท่านละราคานุสัย บรรเทา ปฏิฆานุสัย ถอนทิฏฐานุสัยและมานานุสัยที่ว่า ‘เป็นเรา’ โดยประการทั้งปวง ละอวิชชาได้แล้ว ทำวิชชาให้เกิดขึ้นแล้วเป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในปัจจุบันนี้เอง ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all)แม้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระอริยสาวกก็ชื่อว่ามีสัมมาทิฏฐิ มีความเห็นตรง มีความ เลื่อมใสอันแน่วแน่ในธรรม มาสู่พระสัทธรรมนี้”

Idamavocāyasmā sāriputto.
idamavocāyasmā → idamavoca āyasmā (sya-all, pts)ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิต ของท่านพระสารีบุตร ดังนี้แล

Sammādiṭṭhisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
sabbasaṅkhānaṁ → saṅkhārānaṁ (bj: sīmu9) | navamaṁ → ito paraṁ kesuci potthakesu imāpi gāthāyo§evaṁ dissanti –§dukkhaṁ jarāmaraṇaṁ upādānaṁ, saḷāyatanaṁ nāmarūpaṁ. viññāṇaṁ yā sā pare, katamā panāvuso padānaṁ§kiṁ jāti taṇhā ca vedanā, avijjāya catukkanayo. cattāri pare katamā, panāvuso padānaṁ kevalaṁ§āhāro ca bhavo phasso, saṅkhāro āsavapañcamo. yāva pañca pare katamā, panāvuso padānaṁ kiṁ§katamanti chabbidhā vuttaṁ, katamāni catubbidhāni. katamo pañcavidho vutto, sabbesaṁ ekasaṅkhānaṁ pañcanayapadāni cāti (cck note)สัมมาทิฏฐิสูตร ที่ ๙ จบ