Samiddhisutta๒๐ สมิทธิสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (bjt, th) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตโปทาราม เขตกรุงราชคฤห์
Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.
paccūsasamayaṁ → paccusasamayaṁ (pts) | paccūsasamayaṁ → paccusasamayetipi pāṭho (sya-all note) | paccūsasamayaṁ → paccusa-samayaṁ (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น ท่านพระสมิทธิลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ไปที่แม่น้ำตโปทาเพื่อสรงน้ำ
Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.
pubbāpayamāno → sukkhāpayamāno (sya-all, pts) | pubbāpayamāno → sukkhāpayamāno (bj: syā, PTS) | sukkhāpayamāno → ba. pubbāpayamāno (sya-all note) | sukkhāpayamāno → B. pubbāpayamāno. (pts note)เสร็จแล้วขึ้นมา มีจีวรผืนเดียว ได้ยืนรอให้ตัวแห้งอยู่
Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ tapodaṁ obhāsetvā yena āyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṁ ṭhitā āyasmantaṁ samiddhiṁ gāthāya ajjhabhāsi:
yena āyasmā → yenāyasmā (bj) | gāthāya → ṭhitā imāya gāthāya (bj: sī.pavi) | ṭhitā → B. vehasi ṭhatvā. (pts note) | tapodaṁ → tapodam (pts) | yena → yen (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะงดงาม ยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วแม่น้ำตโปทา เข้าไปหาท่านพระสมิทธิถึงที่อยู่แล้วยืนอยู่ ในอากาศได้กล่าวกับท่านพระสมิทธิด้วยคาถาว่า
“Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;ภิกษุ ท่านไม่บริโภคแต่ยังขออยู่ ท่านบริโภคแล้วก็ต้องไม่ขอเลย Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṁ kālo upaccagā”ti.
upaccagāti → upaccagāti samiddhi (bj) | upaccagāti → C. upajjhagāti. (pts note)ภิกษุ ท่านบริโภคแล้วจงขอเถิด กาล อย่าได้ล่วงท่านไปเลย“Kālaṁ vohaṁ na jānāmi, channo kālo na dissati;
+ → samiddhi (bjt) | vohaṁ → vo-haṁ (pts)ท่านพระสมิทธิกล่าวว่า ข้าพเจ้ายังไม่รู้จักกาลเลย เพราะกาลถูกปกปิดอยู่ยังไม่ปรากฏ Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṁ kālo upaccagā”ti.ฉะนั้น ถึงข้าพเจ้าไม่บริโภคแต่ก็ยังขออยู่ กาล อย่าได้ล่วงข้าพเจ้าไปเลย
Atha kho sā devatā pathaviyaṁ patiṭṭhahitvā āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca:
pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all, km, pts2ed) | paṭhaviyaṁ → pathaviyaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | avoca → S1-2 patiṭṭhahitvā āyasmā etad avoca. (pts note) | pathaviyaṁ → pathaviyam (pts) | āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca → āyasmantam samiddhim etad avoca (pts)ครั้งนั้น เทวดานั้นลงมายืนอยู่ที่พื้นดินแล้วได้กล่าวกับท่านพระสมิทธิว่า
“daharo tvaṁ, bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu.
susu kāḷakeso → susukālakeso (bj) | kāḷakeso → kālakeso (pts) | paṭhamena → pathamena (pts) | anikkīḷitāvī → anikiḷitāvī (pts) | bhadrena → bhaddena (bj: sī.pævi) | anikīḷitāvī → anikkīḷitāvī (bj: machasaṁ, syā) | bhadrena → S1-2 bhaddena. (pts note) | anikiḷitāvī → B. anikiḷitāvi; S2 anikīlitāvi; S1-3 anikīḷitāvi; C. anikkiḷitāvi. (pts note)“ภิกษุ ท่านเป็นนักบวชที่ยังหนุ่มแน่นมีผมดำสนิท อยู่ในวัยแรกรุ่นอันเจริญ ไม่เพลิดเพลินในกามทั้งหลาย
Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme;ขอท่านจงบริโภคกามทั้งหลายอันเป็นของมนุษย์เถิด
mā sandiṭṭhikaṁ hitvā kālikaṁ anudhāvī”ti.
anudhāvīti → anudhāvīti samiddhi (bj) | ti → B. anudhāvāti. (pts note) | kālikaṁ anudhāvīti → kālikam anudhāvī ti (pts)อย่าละกามที่เห็นเฉพาะหน้าแล้ววิ่งไปหากามอันมีอยู่ตามกาล เลย”
“Na khvāhaṁ, āvuso, sandiṭṭhikaṁ hitvā kālikaṁ anudhāvāmi.
kālikaṁ anudhāvāmi → kālikam anudhavāmi (pts) | + → samiddhi (bjt) | khvāhaṁ → khvāham (pts)ท่านพระสมิทธิกล่าวว่า “เทวดา ข้าพเจ้ามิได้ละกามที่เห็นเฉพาะหน้าแล้ววิ่ง ไปหากามอันมีอยู่ตามกาลเลย
Kālikañca khvāhaṁ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṁ anudhāvāmi.
Kālikañca → SS. kālikāhañca. (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | sandiṭṭhikaṁ → sandiṭṭhikam (pts)ข้าพเจ้าละกามอันมีอยู่ตามกาลแล้ววิ่งไปหาธรรม ที่เห็นเฉพาะหน้า
Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo.
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all); bahupāyasā (pts) | bhiyyo → bhīyo (pts) | bhiyyo → bhīyo (bj: PTS) | bhiyyo → bhīyotipi pāṭho (sya-all note) | kālikā hi → kālikāhi (bjt)กามทั้งหลายอันมีอยู่ตามกาลพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามนี้มีโทษยิ่งนัก
Sandiṭṭhiko ayaṁ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī”ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | viññūhīti → viññūhīti devatā (bj) | opanayiko → opaneyyiko (bj: machasaṁ) | opanayiko → B. opaneyyiko; C. upaneyyiko. (pts note) | paccattaṁ → S2 pasattaṁ. (pts note)ธรรมนี้เป็นธรรมที่ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัด ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชน พึงรู้เฉพาะตน”
“Kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo?
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all) | bhiyyo → bhīyo (pts) | kālikā → S1-2 kālikālikā. (pts note) | bhīyo → S2-3 add ti. (pts note) | + → devatā (bjt)เทวดากล่าวว่า “ภิกษุ ก็กามทั้งหลายอันมีอยู่ตามกาลพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามนี้มีโทษยิ่งนัก เป็นอย่างไร
Kathaṁ sandiṭṭhiko ayaṁ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī”ti?
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | viññūhīti → viññūhīti samiddhi (bj) | akāliko → S2 akālikāliko. (pts note)ธรรมนี้เป็นธรรม ที่ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อม เข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน เป็นอย่างไร”
“Ahaṁ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṁ dhammavinayaṁ.
+ → samiddhi (bjt)ท่านพระสมิทธิกล่าวว่า “เทวดา ข้าพเจ้าเองเป็นพระใหม่ บวชมาไม่นาน เพิ่งมาสู่พระธรรมวินัยนี้
Na tāhaṁ sakkomi vitthārena ācikkhituṁ.
Na tāhaṁ → na khvāhaṁ (bj, pts1ed, pts2ed) | tāhaṁ → khvāhaṁ (pts) | khvāhaṁ → natāhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tāhaṁ → na khvāhaṁ (cck: sī. pī.) | khvāhaṁ → B. na tāham. (pts note)ข้าพเจ้าไม่อาจจะบอกท่านโดยพิสดารได้
Ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme.พระผู้มีพระภาค พระองค์นั้น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ประทับอยู่ ณ ตโปทาราม เขต กรุงราชคฤห์
Taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccha.
puccha → puccheyyāsi (bj) | puccheyyāsi → puccha (bj: machasaṁ, syā) | puccha → puccheyyāsi (sya-all: sī.) | puccha → SS. puccheyyāsi. (pts note) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามข้อความนั้นเถิด
Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāsī”ti.
dhāreyyāsīti → dhāreyyāsīti devatā (bj) | vyākaroti → byākaroti (bj: machasaṁ, syā)พึงจำ ข้อความนั้นตามที่พระองค์ทรงเฉลยเถิด”
“Na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṁ, aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto.
mahesakkhāhi → mahesakkhahi (pts) | mahesakkhahi → This word is written twice in S1-2. (pts note) | + → devatā (bjt) | upasaṅkamituṁ → upasaṅkamitum (pts)เทวดากล่าวว่า “ภิกษุ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น พวกเทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่ ทั้งหลายเหล่าอื่นแวดล้อมอยู่ พวกข้าพเจ้าจะเข้าไปเฝ้าไม่ได้ง่ายนัก
Sace kho tvaṁ, bhikkhu, taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā”ti.
dhammassavanāyāti → dhammasavaṇāyāti (bj) | dhammasavaṇāyāti → dhammassavaṇāyāti (bj: syā, machasaṁ) | dhammassavanāyāti → dhammasavanāyātītipi pāṭho (sya-all note) | taṁ → SS. omit bhikkhu taṁ. (pts note) | mayampi → mayaṁpi (th) | sace → sa ce (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | etamatthaṁ puccheyyāsi mayampi → etam atthaṁ pucceyyāsi mayam pi (pts) | dhammassavanāyāti → dhammasavanāyā ti (pts)หากท่านเข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเนื้อความนี้ แม้พวกข้าพเจ้าก็จะมาฟังธรรมด้วย”
“Evamāvuso”ti kho āyasmā samiddhi tassā devatāya paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṁ etadavoca:
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | paṭissutvā → paṭissuṇitvā (bj: syā) | paṭissuṇitvā → paṭissutvā (sya-all: yu.) | paṭisutvā → SS. paṭissutvā. (pts note) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ท่านพระสมิทธิรับคำของเทวดานั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Idhāhaṁ, bhante, rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkamiṁ gattāni parisiñcituṁ.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | paccūsasamayaṁ → paccusasamayaṁ (pts) | paccūsasamayaṁ → paccūsasamaye (bj: sīmu3, sī.pævi) | tenupasaṅkamiṁ → ten-upasaṅkamiṁ (pts)“ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์ลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ไปที่แม่น้ำตโปทา เพื่อสรงน้ำ
Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṁ gattāni pubbāpayamāno.
pubbāpayamāno → sukkhāpayamāno (sya-all, pts)เสร็จแล้วขึ้นมา มีจีวรผืนเดียวได้ยืนรอให้ตัวแห้งอยู่ ครั้นเมื่อราตรี ผ่านไป
Atha kho, bhante, aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ tapodaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṁ ṭhitā imāya gāthāya ajjhabhāsi:
ṭhitā → So B.; SS. vehāsaṇthitā. (pts note) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วแม่น้ำตโปทา เข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่แล้วยืนอยู่ในอากาศ ได้กล่าวคาถานี้ว่า
‘Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;ภิกษุ ท่านไม่บริโภคแต่ยังขออยู่ ท่านบริโภคแล้วก็ต้องไม่ขอเลย Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṁ kālo upaccagā’ti.
upaccagāti → upaccagā ti (pts)ภิกษุ ท่านบริโภคแล้วจงขอเถิด กาลอย่าได้ล่วงท่านไปเลย
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, taṁ devataṁ gāthāya paccabhāsiṁ:
paccabhāsiṁ → ajjhabhāsiṁ (sya-all) | paccabhāsiṁ → ajjhabhāsiṁ (bj: syā, sīmu3, sī.pævi, sī.pavi) | ajjhabhāsiṁ → paccabhāsiṁ (sya-all: yu.) | aham → SS. vutteham. (pts note) | paccabhāsiṁ → SS. ajjhabhāsiṁ. (pts note)เมื่อเทวดากล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับเทวดานั้นด้วยคาถาว่า
‘Kālaṁ vohaṁ na jānāmi, channo kālo na dissati;
vohaṁ → vo-haṁ (pts) channo → S1 chindo. (pts note)ข้าพเจ้ายังไม่รู้จักกาลเลย เพราะกาลถูกปกปิดอยู่ยังไม่ปรากฏ Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṁ kālo upaccagā’ti.
upaccagāti → upaccagā ti (pts)ฉะนั้น ถึงข้าพเจ้าไม่บริโภคแต่ก็ยังขออยู่ กาลอย่าได้ล่วงข้าพเจ้าไปเลย
Atha kho, bhante, sā devatā pathaviyaṁ patiṭṭhahitvā maṁ etadavoca:
pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | maṁ etadavoca → mam etad avoca (pts)ครั้งนั้น เทวดานั้นลงมายืนอยู่ที่พื้นดินแล้วได้กล่าวกับข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘daharo tvaṁ, bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu.
kāḷakeso → kālakeso (pts) | paṭhamena → pathamena (pts) | susu → S1 susū; S2 sūsū. (pts note) | kālakeso → S2-3 kāḷakeso. (pts note) | anikīḷitāvī → So S3 only. (pts note) | tvaṁ → tvam (pts)“ภิกษุ ท่านเป็นนักบวชที่ยังหนุ่มแน่นมีผมดำสนิท อยู่ในวัยแรกรุ่นอันเจริญ ไม่เพลิดเพลินในกามทั้งหลาย
Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme;ขอท่านจงบริโภคกามทั้งหลายอันเป็นของมนุษย์เถิด
mā sandiṭṭhikaṁ hitvā kālikaṁ anudhāvī’ti.
kālikaṁ anudhāvīti → kālikam anudhāvī ti (pts)อย่าละกามที่เห็นเฉพาะหน้าแล้ววิ่งไปหากามอันมีอยู่ตามกาลเลย”
Evaṁ vuttāhaṁ, bhante, taṁ devataṁ etadavocaṁ:
vuttāhaṁ → vutte haṁ (bj, pts) | haṁ → vuttāhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | vutte-haṁ → B. vuttāhaṁ. (pts note) | devataṁ etadavocaṁ → devatam etad avocaṁ (pts)เมื่อเทวดานั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์จึงได้กล่าวกับเทวดานั้นดังนี้ว่า
‘na khvāhaṁ, āvuso, sandiṭṭhikaṁ hitvā kālikaṁ anudhāvāmi;
khvāhaṁ → S2 nakkhvācāhaṁ. (pts note)“เทวดา ข้าพเจ้ามิได้ละกามที่เห็นเฉพาะหน้าแล้ววิ่งไปหากามอันมีอยู่ตามกาลเลย
kālikañca khvāhaṁ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṁ anudhāvāmi.
kālikañca → kālikaṁ ca (pts) | sandiṭṭhikaṁ → sandiṭṭhikam (pts)ข้าพเจ้าละกามอันมีอยู่ตามกาลแล้ววิ่งไปหาธรรมที่เห็นเฉพาะหน้า
Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo.
bahupāyāsā → bahūpāyāsā (sya-all) | bhagavatā → (pts) | bhiyyo → bhīyo (pts)กามทั้งหลาย อันมีอยู่ตามกาลพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามนี้ มีโทษยิ่งนัก
Sandiṭṭhiko ayaṁ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all) | opaneyyiko paccattaṁ → opanayiko paccattam (pts) | ayaṁ → ayam (pts)ธรรมนี้เป็นธรรมที่ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”
Evaṁ vutte, bhante, sā devatā maṁ etadavoca:
maṁ etadavoca → mam etad avoca kathaṁ (pts)เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว เทวดานั้นได้กล่าวกับข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo?
bahudukkhā bahupāyāsā → ḷahudukkhā bahūpāyāsā (sya-all) | bhiyyo → bhīyo (pts) | kathañca → ca (pts)“ภิกษุ ก็กามทั้งหลายอันมีอยู่ตามกาลพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีทุกข์มาก มีความ คับแค้นมาก ในกามนี้มีโทษยิ่งนัก เป็นอย่างไร
Kathaṁ sandiṭṭhiko ayaṁ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti?
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | sandiṭṭhiko → san diṭṭhiko (pts)ธรรมนี้เป็นธรรมที่ผู้ปฏิบัติจะพึง เห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน เป็นอย่างไร”
Evaṁ vuttāhaṁ, bhante, taṁ devataṁ etadavocaṁ:
vuttāhaṁ → vuttehaṁ (bj, pts) | bhante → As above. (pts note) | vuttāhaṁ → vutte-haṁ (pts) | devataṁ etadavocaṁ → devatam etad avocaṁ (pts)เมื่อเทวดากล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับเทวดานั้นดังนี้ว่า
‘ahaṁ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṁ dhammavinayaṁ, na tāhaṁ sakkomi vitthārena ācikkhituṁ.
tāhaṁ → khvāhaṁ (bj, pts) | khvāham → B. na tāham as above. (pts note) | ahaṁ → aham (pts)“เทวดา ข้าพเจ้าเองเป็นพระใหม่ บวชมาไม่นาน เพิ่งมาสู่พระธรรมวินัยนี้ ข้าพเจ้าไม่อาจจะ บอกท่านโดยพิสดารได้
Ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme.
so → SS. kho. (pts note)พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ประทับอยู่ ณ ตโปทาราม เขตกรุงราชคฤห์
Taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccha.
puccha → puccheyyāsi (bj) | puccha → So B and S3; S1 seems to have the same reading; S2 has pucchaṁ. (pts note) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค แล้วทูลถามข้อความนั้นเถิด
Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāsī’ti.
byākaroti → vyākaroti (bjt, pts)พึงจำข้อความนั้นตามที่พระองค์ทรงเฉลยเถิด”
Evaṁ vutte, bhante, sā devatā maṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว เทวดานั้นได้กล่าวกับข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṁ, aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto.
amhehi → S1-2 aññehi. (pts note) | upasaṅkamituṁ → upasaṅkamitum (pts)“ภิกษุ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น พวกเทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่ทั้งหลายเหล่าอื่น แวดล้อมอยู่ พวกข้าพเจ้าจะเข้าไปเฝ้าไม่ได้ง่ายนัก
Sace kho tvaṁ, bhikkhu, taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā’ti.
taṁ → SS. omit kho . . . taṁ; S2 tvaṁ also. (pts note) | puccheyyāsi → S1 puccheyyā. (pts note) | mayampi → mayaṁpi (th) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | mayampi → mayam pi (pts) | dhammassavanāyāti → dhammasavanāyāti (pts)หากท่านเข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคแล้วทูลถามข้อความนี้แทน แม้พวกข้าพเจ้าก็จะมาฟังธรรมด้วย
Sace, bhante, tassā devatāya saccaṁ vacanaṁ, idheva sā devatā avidūre”ti.
tassā → S1-3 tassa. (pts note) | avidūreti → avidūre ti (pts)ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ถ้าคำของเทวดานั้นเป็นจริง เทวดานั้นก็พึงมาใกล้ตโปทารามนี้”
Evaṁ vutte, sā devatā āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca:
samiddhiṁ etadavoca → samiddhim etad avoca (pts)เมื่อท่านพระสมิทธิกราบทูลอย่างนี้แล้ว เทวดานั้นได้กล่าวกับท่านพระสมิทธิ ดังนี้ว่า
“puccha, bhikkhu, puccha, bhikkhu, yamahaṁ anuppattā”ti.
yamahaṁ → ayamahaṁ (bj) | yamahaṁ anuppattāti → yam aham anuppattoti (pts) | ayamahaṁ → yamahaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | yam → SS. ayam. (pts note) | anuppattoti → B. anuppatātti; S1-2 anuppanno. (pts note)“ทูลถามเถิด ทูลถามเถิด ภิกษุ ข้าพเจ้าตามมาถึงที่นี้แล้ว”
Atha kho bhagavā taṁ devataṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
gāthāhi → gāthāya (bj, pts) | taṁ → Omitted by SS. (pts note)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสบอกเทวดานั้น ด้วยคาถาทั้งหลายว่า
“Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṁ patiṭṭhitā;
akkheyyasaññino → akkheyya saññino (bjt)สัตว์ทั้งหลายมีความหมายรู้ในสิ่งที่เรียกขาน ติดอยู่ในสิ่งที่เรียกขาน Akkheyyaṁ apariññāya, yogamāyanti maccuno.
akkheyyaṁ → akkheyye (bj) | akkheyyaṁ apariññāya → akkheyyamapariññāya (th) | akkheyyaṁ → akkheyyam (pts) yogamāyanti → yogam āyanti (pts)ไม่กำหนดรู้สิ่งที่เรียกขาน จึงตกอยู่ใต้อำนาจแห่งความตายAkkheyyañca pariññāya, akkhātāraṁ na maññati;
akkheyyañca → akkheyye ca (bj) | ca → akkheyyañca (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pariññāya → S1-2 akkheyya ca pariññātāya. (pts note) | akkheyyañca → akkheyyañ ca (pts) akkhātāraṁ → SS. add ca; C. akkhātānaṁ. (pts note)ส่วนภิกษุกำหนดรู้สิ่งที่เรียกขานแล้ว ไม่กำหนดหมายสิ่งที่เรียกขาน Tañhi tassa na hotīti, yena naṁ vajjā na tassa atthi;
tañhi → taṁ hi (pts) atthi → sīhaḷapotthakesu na tassa atthīti pāṭhattayaṁ na dissati (sya-all note) | naṁ → S1 taṁ; S3 ta. (pts note) | atthi → SS. omit na tassa atthi. (pts note)เพราะสิ่งที่เรียกขานนั้นไม่มีแก่ภิกษุนั้น ฉะนั้น เหตุที่จะเรียกขานท่านจึงไม่มี
Sace vijānāsi vadehi yakkhā”ti.
yakkhā”ti → yakkhīti (pts1ed, pts2ed, mr) | yakkhāti → yakkhāti devatā (bj); yakkhīti (pts) | yakkhā’’ti → yakkhīti (cck: pī. ka.) | vijānāsi → SS. pi jānāsi. (pts note) | yakkhīti → S1-3 yakkhāti; S2 yakkhaṁ. (pts note)ยักษ์ ถ้าท่านรู้ชัดก็จงบอกมาเถิด
“Na khvāhaṁ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāmi.
bhāsitassa → bhāsitāssa (pts) | ājānāmi → SS. ajānāmi. (pts note) | + → devatā (bjt) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | atthaṁ → attham (pts)เทวดานั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงเนื้อความ แห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้อย่างย่อนี้โดยพิสดารได้
Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṁ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ jāneyyan”ti.
jāneyyanti → ājāneyyanti bhagavā (bj); ājāneyyanti (sya-all) | ājāneyyanti → jāneyyanti (bj: machasaṁ, PTS) | me → Omitted by S1-2. (pts note) | tathā → Omitted by SS. (pts note) | ti → SS. ajāneyyanti. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005) | yathāhaṁ → yathāham (pts) | jāneyyanti → jāneyyan ti (pts)ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดตรัสให้ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระองค์ ตรัสไว้อย่างย่อนี้โดยพิสดารเถิด”
“Samo visesī uda vā nihīno, yo maññatī so vivadetha tena;
uda vā → athavā (bj, pts1ed, pts2ed) | uda vā → athavā (pts) | udavā → athavā (bj: sīmu7) | vā → athavā (cck: sī. pī.) | udavā → atha vā (sya-all: yu.) | nihīno → S1 nihito; B. udāvānihinno. (pts note) vivadetha → sopi vadetha (mr) | maññatī → maññati (sya-all, pts) | vivadetha → sopi vadetha (cck: ka.)พระผู้มีพระภาคตรัสคาถานี้ว่า บุคคลใดถือตัวว่าเราเสมอเขา เราเลิศกว่าเขา หรือเราด้อยกว่าเขา บุคคลนั้นก็พึงทะเลาะกับเขา เพราะความถือตัวนั้น Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hoti;
na → S2 omits na. (pts note)บุคคลผู้ไม่หวั่นไหวในความถือตัวทั้ง ๓ นั้น ย่อมไม่มีความถือตัวว่าเราเสมอเขา เราเลิศกว่าเขา หรือเราด้อยกว่าเขา
Sace vijānāsi vadehi yakkhā”ti.
yakkhāti → yakkha devatā (bj) | yakkhāti imassapi → yakkhīti imassa pi (pts) | yakkhīti → SS.yakkhaṁ. (pts note)ยักข์ ถ้าท่านรู้ชัดก็จงบอกมาเถิด
“Imassapi khvāhaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa na vitthārena atthaṁ ājānāmi.
imassapi → imassāpi (cck) | ājānāmi → SS. -bhāsitassa vitthārena attham na ajānāmi. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005) | imassapi → imassa pi (pts)เทวดานั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงเนื้อความ แห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้อย่างย่อนี้โดยพิสดารได้
Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṁ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ jāneyyan”ti.
jāneyyanti → ājāneyyanti bhagavā (bj); ājāneyyanti (sya-all) | ājāneyyanti → jāneyyanti (bj: machasaṁ, PTS) | me → S1-2 omit me. (pts note) | ti → S1-2 ajāneyyanti; S3 ājāneyyanti. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005) | yathāhaṁ → yathāham (pts) | jāneyyanti → jāneyyan ti (pts)ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดตรัสให้ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระองค์ ตรัสไว้อย่างย่อนี้โดยพิสดารเถิด”
“Pahāsi saṅkhaṁ na vimānamajjhagā, acchecchi taṇhaṁ idha nāmarūpe;
vimānamajjhagā acchecchi → vimānamāgā acchejji (sya-all) | saṅkhaṁ → kaṅkhāca (bj: sī.pævi) | vimāna → na ca māna (bj: machasaṁ) | saṅkhaṁ → ba. a. evaṁ. sī. saṅgaṁ (sya-all: yu.) | vimānamāgā → na vimānamajjhagā (sya-all: yu.) | saṅkhaṁ → So B and C.; SS. kaṅkhaṁ alias saṅgam. (pts note) | ajjhagā → SS. ājā. (pts note) | vimānamajjhagā → vimāna majjhagā (bjt) | vimānamajjhagā → vimānam ajjhagā (pts) acchecchi → acchejji (bj, sya-all, km, mr) | acchecchi → acchejji (bj: syā, sīmu7) | acchecchi → acchejji (cck: syā. kaṁ. ka.) | acchecchi → B. and S2 acchejji. (pts note) | nāmarūpe → nāma rūpe (bjt) | taṇhaṁ → taṇham (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสคาถานี้ว่า บุคคลละบัญญัติได้แล้ว ไม่เข้าถึงวิมาน ตัดตัณหาในนามรูปนี้ได้แล้ว Taṁ chinnaganthaṁ anighaṁ nirāsaṁ, pariyesamānā nājjhagamuṁ;
anighaṁ → anīghaṁ (bj) | taṁ chinnaganthaṁ → tam chinnagandham (pts) | nirāsam → S1-2 nisārāsaṁ. (pts note) nājjhagamuṁ → nājjhagamama (sya-all); nājjhāgamuṁ (pts) Devā manussā idha vā huraṁ vā, saggesu vā sabbanivesanesu.
sabbanivesanesu → SS. omit saggesu vā; these verses will be found again further on, IV. 4. (pts note)เทวดาและมนุษย์ในโลกนี้ หรือในโลกอื่น ในสวรรค์ หรือในสถานที่อยู่อาศัยของสัตว์ทุกจำพวก ถึงจะเที่ยวค้นหาก็ไม่พบบุคคลนั้น ผู้ตัดกิเลสเครื่องผูกได้แล้ว ไร้ทุกข์หมดความกระหาย
Sace vijānāsi vadehi yakkhā”ti.
yakkhāti → yakkhīti (pts) | yakkhīti → SS. yakkha. (pts note)ยักข์ ถ้าท่านรู้ชัดก็จงบอกมาเถิด
“Imassa khvāhaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi—
imassa → devatā imassapi (bj) | ājānāmi → ājānāmi bhagavā (bj) | evaṁ → SS. omit evaṁ. (pts note) | ājānāmi → S1 ajānāmi; S 2-3 jānāmi. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005) | atthaṁ → attham (pts)เทวดานั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้อย่างย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า
Pāpaṁ na kayirā vacasā manasā, kāyena vā kiñcana sabbaloke;
kayirā → SS. kayirātha. (pts note) | + → bhagavā (bjt) vā → SS. kāyena vācā. (pts note)บุคคลไม่ควรทำบาปทางกาย ทางวาจา หรือทางใจ ทางใดทางหนึ่งในโลกทั้งปวง Kāme pahāya satimā sampajāno, dukkhaṁ na sevetha anatthasaṁhitan”ti.
ti → S1-2 -saññāhitanti. (pts note) | anatthasaṁhitanti → anatthasañhitanti (th) | anatthasaṁhitanti → anatthasaṁhitan ti (pts)ควรละกามทั้งหลาย มีสติสัมปชัญญะ ไม่พึงเสวยทุกข์อันประกอบด้วยสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์”
Nandanavaggo dutiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)สมิทธิสูตรที่ ๑๐ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Nandanā nandati ceva, natthiputtasamena ca;
ceva → c-eva (pts)๑. นันทนสูตร ๒. นันทติสูตร ๓. นัตถิปุตตสมสูตร Khattiyo saṇamāno ca, niddātandī ca dukkaraṁ;
saṇamāno → sanamāno (bj); sakamāno (sya-all, pts) | ca → SS1-3 santikāye. (pts note) niddātandī → niddātandi (sya-all, pts) | Dukkaraṁ → S-3 kummo. (pts note) | niddātandī → niddā tandī (bjt)๔. ขัตติยสูตร ๕. สณมานสูตร ๖. นิททาตันทิสูตร ๗. ทุกกรสูตร Hirī kuṭikā navamo, dasamo vutto samiddhināti.
hirī → hiri (bj, sya-all) + → sāvatthi nidānam ekam antaṁ (pts)๘. หิริสูตร ๙. กุฏิกาสูตร ๑๐. สมิทธิสูตร