Sakkanāmasutta
Sakkanāmasutta → (dutiya) devā (sattavanapada) suttaṁ (bj); devasuttaṁ (2) (cck); dutiyadevasuttaṁ (sya1ed, sya2ed); devā (2) (pts1ed)๑๒ ทุติยเทวสูตร
Sāvatthiyaṁ jetavane.
sāvatthiyaṁ → sāvatthiyaṁ viharati (bj, sya-all); (pts) | jetavane → jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme (bj, sya-all) | ekaṁ → sāvatthiyaṁ– machasaṁ (bj note) | + → ekaṁ samayaṁ bhagavā (bjt, th)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ฯลฯ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
Tatra kho bhagavā bhikkhū etadavoca:
pe → -pe- na dissati (bj: machasaṁ, PTS) | + → bhagavā (bjt, th) | etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā maghavāti vuccati.
māṇavo → S1 māṇavako. (pts note) | Maghavā → B. Māgho--Māghavā always; comp. Jātaka I. 199. (pts note) | devānamindo → devānam indo (pts) | maghavāti → maghavā ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน เป็นมาณพชื่อมฆะ เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวมฆวาน’
Sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure dānaṁ adāsi, tasmā purindadoti vuccati.
samāno pure → pure pure (bj, pts1ed, pts2ed) | samāno → samāno pure (bj) | dānaṁ → pure dānam (pts) | pure → pureti sakideva vuttaṁ (bj: syā, machasaṁ, PTS) | pure → pure pure (cck: sī. pī.) | devānamindo → devānam indo (pts) | purindadoti → purindado ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน ได้ให้ ทานมาก่อน เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวปุรินททะ’
Sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṁ dānaṁ adāsi, tasmā sakkoti vuccati.
devānamindo → devānam indo (pts) | sakkaccaṁ dānaṁ → sakkaccam dānam (pts) | sakkoti → sakko ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน ได้ให้ ทานโดยเคารพ เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวสักกะ’
Sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvasathaṁ adāsi, tasmā vāsavoti vuccati.
devānamindo → devānam indo (pts) | āvasathaṁ → āvasatham (pts) | vāsavoti → vāsavo ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน ได้ให้ ที่พักอาศัย เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าววาสวะ’
Sakko, bhikkhave, devānamindo sahassampi atthānaṁ muhuttena cinteti, tasmā sahassakkhoti vuccati.
devānamindo sahassampi atthānaṁ → devānam indo sahassam pi atthānam (pts) | sahassakkhoti → sahassakkho ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ ทรงคิดเนื้อความได้ตั้งพันโดยครู่เดียว เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวสหัสนัยน์’
Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa sujā nāma asurakaññā pajāpati, tasmā sujampatīti vuccati.
pajāpati → pajāpatī (bj, sya-all); pajāpatī ahosi (pts) | Sujā → B. sūjā; S1-3 sujātā. (pts note) | ahosi → S1-3 omit ahosi. (pts note) | devānamindassa → devānam indassa (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ ทรงมีนางอสุรกัญญานามว่าสุชา เป็น ปชาบดี เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวสุชัมบดี’
Sakko, bhikkhave, devānamindo devānaṁ tāvatiṁsānaṁ issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, tasmā devānamindoti vuccati.
kāreti → kāresi (pts) | kāreti → kāresi (bj: sīmu) | devānamindo devānaṁ tāvatiṁsānaṁ → devānam indo devānam tāvatiṁsānam (pts) | devānamindoti → devānam indo ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เสวยราชสมบัติอันมีความเป็นใหญ่ยิ่งด้วย ความเป็นใหญ่แห่งเทพชั้นดาวดึงส์ เพราะเหตุนั้น จึงได้พระนามว่า ‘ท้าวเทวานมินทะ’
Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṁ, yesaṁ samādinnattā sakko sakkattaṁ ajjhagā.
satta vatapadāni → sattavatapadāni (bjt) | vatapadāni → vattapadāni (th) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | sakkattaṁ → sakkattam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน ได้สมาทานวัตตบท ๗ ประการอย่างบริบูรณ์ เพราะสมาทานวัตตบท ๗ ประการจึง ได้เป็นท้าวสักกะ
Katamāni satta vatapadāni?
vatapadāni → (sya-all)วัตตบท ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ
Yāvajīvaṁ mātāpettibharo assaṁ,๑. เราพึงเลี้ยงมารดาและบิดาตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ kule jeṭṭhāpacāyī assaṁ,๒. เราพึงประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูลตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ saṇhavāco assaṁ,๓. เราพึงพูดจาแต่คำอ่อนหวานตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ apisuṇavāco assaṁ,
apisuṇavāco → apisuṇāvāco (bj) | apisuṇavāco → S1-3 apisuṇo. (pts note)๔. เราไม่พึงพูดคำส่อเสียดตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvaseyyaṁ muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato,
payatapāṇi → payatapāṇī (sya-all, pts) | vigatamalamaccherena → vigatamalamacchereṇa (pts) | agāraṁ ajjhāvaseyyaṁ → agāram ajjhāvaseyyam (pts)๕. เราพึงมีใจปราศจากความตระหนี่ที่เป็นมลทิน อยู่ครองเรือน มีการ บริจาคเป็นประจำ มีมือชุ่มเป็นนิตย์ ยินดีในการเสียสละ ควรที่ผู้ อื่นจะขอ ยินดีในการแจกจ่ายทานตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ saccavāco assaṁ,๖. เราพึงพูดแต่คำสัตย์ตลอดชีวิต
yāvajīvaṁ akkodhano assaṁ—sacepi me kodho uppajjeyya, khippameva naṁ paṭivineyyanti.
yāvajīvaṁ akkodhano → yāvajīvam akodhano (pts) | sacepi → sa ce pi (pts) | khippameva → khippam eva (pts) | paṭivineyyanti → paṭivineyyan ti (pts)๗. เราไม่พึงโกรธตลอดชีวิต ถ้าแม้ความโกรธพึงเกิดขึ้นแก่เรา เราก็จะ กำจัดโดยฉับพลันทันที
Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa pubbe manussabhūtassa imāni satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṁ, yesaṁ samādinnattā sakko sakkattaṁ ajjhagāti.
vatapadāni → vattapadāni (th) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | sakkattaṁ ajjhagāti → sakkattam ajjhagā ti (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพ เมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์อยู่ในกาลก่อน ได้สมาทานวัตตบท ๗ ประการนี้อย่างบริบูรณ์ เพราะสมาทานวัตตบท ๗ ประการ จึงได้เป็นท้าวสักกะ”
Mātāpettibharaṁ jantuṁ, kule jeṭṭhāpacāyinaṁ;
+ → idamavoca (th) kule jeṭṭhāpacāyinaṁ → kulejeṭṭhāpacāyinaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า Saṇhaṁ sakhilasambhāsaṁ, pesuṇeyyappahāyinaṁ.
pesuṇeyyappahāyinaṁ → pesuṇeyyapahāyinaṁ (pts)เทพชั้นดาวดึงส์กล่าวถึงนรชนผู้เลี้ยงมารดาและบิดา มีปกติประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูลMaccheravinaye yuttaṁ, saccaṁ kodhābhibhuṁ naraṁ;เจรจาแต่คำอ่อนหวาน สมานมิตร ละคำส่อเสียด ประกอบในอุบายกำจัดความตระหนี่ มีวาจาสัตย์ Taṁ ve devā tāvatiṁsā, āhu sappuriso itī”ti.
itīti → itī ti (pts)ครอบงำความโกรธได้นั้นแลว่า เป็นสัตบุรุษ ทุติยเทวสูตรที่ ๒ จบ