VepacittisuttaВепачитти
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme bhagavā etadavoca (bjt, th)В условиях Саваттхи.
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samupabyūḷho → samupabbūḷho (bj, pts)“Монахи, как-то раз дэвы и асуры выстроились на битву.
Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure āmantesi:И тогда Вепачитти, царь асуров, обратился к асурам так:
‘sace, mārisā, devānaṁ asurasaṅgāme samupabyūḷhe asurā jineyyuṁ devā parājineyyuṁ, yena naṁ sakkaṁ devānamindaṁ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha asurapuran’ti.
parājineyyuṁ → parājeyyuṁ (bj, pts1ed, pts2ed) | devānaṁ asurasaṅgāme samupabyūḷhe → devāsurasaṅgāme samupabbūḷhe (bj) | naṁ → taṁ (bj) | devānaṁ asurasaṅgāme → devāsurasaṅgāme (sya-all) | samupabyūḷhe → samupabbūḷhe (pts) | parājineyyuṁ → parājeyyuṁ (pts) | devāsurasaṅgāme → devānaṁ asura saṅgāme (bj: machasaṁ, PTS) | parājeyyuṁ → parājineyyuṁ (bj: machasaṁ, syā) | taṁ → naṁ (bj: syā, PTS, machasaṁ) | kaṇṭhapañcamehi → kaṇṭhepañcamehi (bj: PTS) | parājineyyuṁ → parājeyyuṁ (cck: sī. pī.) | naṁ → S1-3 omit naṁ. (pts note) | kaṇṭhe → S1-3 kaṇṭha always. (pts note) | devānaṁ → devānam (pts) | sakkaṁ devānamindaṁ kaṇṭhapañcamehi → sakkam devānam indaṁ kaṇṭhe pañcamehi (pts) | asurapuranti → asurapuran ti (pts)“Почтенные, если в этой грядущей битве асуры победят, а дэвы будут повержены, то плените Сакку, царя богов, за его четыре конечности и шею и приведите ко мне в город асуров”.
Sakkopi kho, bhikkhave, devānamindo deve tāvatiṁse āmantesi:
sakkopi → sakko pi (pts) | devānamindo → devānam indo (pts)А Сакка, царь богов, обратился к дэвам Таватимсы:
‘sace, mārisā, devānaṁ asurasaṅgāme samupabyūḷhe devā jineyyuṁ asurā parājineyyuṁ, yena naṁ vepacittiṁ asurindaṁ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha sudhammasabhan’ti.
devānaṁ asurasaṅgāme samupabyūḷhe → devāsurasaṅgāme samupabbūḷhe (bj) | parājineyyuṁ → parājeyyuṁ (bj, pts) | naṁ → taṁ (bj) | sudhammasabhanti → sudhammaṁ sabhanti (bj, sya-all, pts) | devānaṁ asurasaṅgāme → devāsurasaṅgāme (sya-all) | samupabyūḷhe → samupabbūḷhe (pts) | kaṇṭhapañcamehi → kaṇṭhe pañcamehi (pts) | sabhanti → sudhammasabhanti (bj: machasaṁ) | Vepacittim → S3 omits naṁ; SS. Vepacitti-. (pts note) | Sudhammam → B. sudhamma- always. (pts note) | devānaṁ → devānam (pts) | sudhammasabhanti → sudhammam sabbhan ti (pts)“Почтенные, если в этой грядущей битве дэвы победят, а асуры будут повержены, то плените Вепачитти, царя асуров, за его четыре конечности и шею и приведите ко мне в Судхамму, в зал собрания”.
Tasmiṁ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṁsu, asurā parājiniṁsu.
parājiniṁsu → parājiṁsu (bj, pts1ed, pts2ed) | parājiniṁsu → parājiṁsu (pts) | parājiniṁsu → parājiṁsu (cck: sī. pī.)И в той битве, монахи, дэвы победили, а асуры были повержены.
Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṁsā vepacittiṁ asurindaṁ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā sakkassa devānamindassa santike ānesuṁ sudhammasabhaṁ.
sudhammasabhaṁ → sudhammaṁ sabhaṁ (sya-all) | ānesuṁ sudhammasabhaṁ → ānesum sudhammaṁ sabhaṁ (pts)И тогда дэвы Таватимсы пленили Вепачитти за его четыре конечности и шею и привели к Сакке в Судхамму, зал собрания.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vepacitti asurindo kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddho sakkaṁ devānamindaṁ sudhammasabhaṁ pavisantañca nikkhamantañca asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati.
sudhammasabhaṁ → sudhammaṁ sabhaṁ (bj, sya-all) | baddho → bandho (sya-all) | kaṇṭhapañcamehi → kaṇṭhe pañcamehi (pts) | sakkaṁ devānamindaṁ sudhammasabhaṁ pavisantañca nikkhamantañca → sakkam devānam indaṁ sudhammam sabham pavisantañ ca nikkhamantañ ca (pts)Когда Сакка входил и выходил из Судхаммы, зала собрания, Вепачитти, пленённый за четыре конечности и шею, оскорблял его грубыми и резкими словами, осыпал его бранью.
Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṁ devānamindaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
mātali → mātalī (bj) | gāthāhi → gāthāya (bj, sya-all) | devānamindaṁ gāthāhi → devānam indam gāthāya (pts) | gāthāya → gāthāhi (bj: machasaṁ) | mātali saṅgāhako → mātali-saṅgāhako (pts)И тогда, монахи, колесничий Матали обратился к Сакке, царю богов, следующими строфами:
‘Bhayā nu maghavā sakka, dubbalyā no titikkhasi;
maghavā → mathavā (bj, pts) | mathavā → maghavā (bj: machasaṁ, syā) | Sakka → B. māghavā sakkaṁ; S1-3 dubbalyāne. (pts note) dubbalyā no → dubbalyena (sya-all) | dubbalyā → dubbalyena (bj: syā) | no → C. dubbisena. (pts note) | titikkhasi → S1-3 titikkhati. (pts note)„Лицом к лицу [стоите] к Вепачитти; О Магхава, от слабости иль страха Suṇanto pharusaṁ vācaṁ, sammukhā vepacittino’ti.
pharusaṁ → pharusam (pts) vepacittinoti → vepacittinoti sakko (bj) | vepacittinoti → vepacittino ti (pts)Столь терпеливо сносите его, выслушивая грубые слова?“‘Nāhaṁ bhayā na dubbalyā, khamāmi vepacittino;
+ → sakko (bjt) | nāhaṁ → nāham (pts) khamāmi → S1 khamāpi. (pts note)[Сакка]:„Не из-за слабости и страха терпение к Вепачитти проявляю. Kathañhi mādiso viññū, bālena paṭisaṁyuje’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (pts) paṭisaṁyujeti → paṭisaṁyuje ti (pts)Ведь может ли такой мудрец, как я, в сражение пуститься с дураком?“‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṁ, no cassa paṭisedhako;
pabhijjeyyuṁ → pakujjheyyuṁ (pts) | pabhijjeyyuṁ → pakujjheyyuṁ (bj: PTS, sī.pævi, sī.pavi) | pakujjheyyuṁ → S1-3 bālo; B. pabhijjeyyuṁ. (pts note) cassa → c-assa (pts)[Матали]:„Глупец проявит злобу ещё больше, если другим не будет в этом сдержан, Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.
nisedhayeti → nisedhaye ti (pts)Поэтому мудрец сдержать обязан глупца серьёзным наказанием“.‘Etadeva ahaṁ maññe, bālassa paṭisedhanaṁ;
ahaṁ maññe → ahammaññe (th) | etadeva → etad eva (pts)[Сакка]:„Я думаю, однако, только этим возможно воспрепятствовать глупцу: Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā, yo sato upasammatī’ti.
saṅkupitaṁ → saṁkupitaṁ (bjt) | saṅkupitaṁ → saṅkupitam (pts) upasammatīti → upasammatīti mātali (bj) | upasammatīti → B. upasammati. (pts note)Ведь если знаешь ты, что враг твой негодует, осознанно поддержишь свой покой“.‘Etadeva titikkhāya, vajjaṁ passāmi vāsava;
+ → mātali (bjt) | etadeva → etad eva (pts) vajjaṁ → vajjam (pts)[Матали]:„В этом изъян я вижу, Васава, — в осуществлении терпеливого подхода. Yadā naṁ maññati bālo, bhayā myāyaṁ titikkhati;
myāyaṁ → myāyam (pts)Когда глупец тебя считает таковым: ‚Он меня терпит из-за собственного страха‘, Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyinan’ti.
ajjhāruhati → ajjhārūhati (bj, sya-all, pts) | ajjhārūhati → ajjhorūhati (bj: syā) | ajjhārūhati → S1 ajjho-. (pts note) palāyinanti → palāyinanti sakko (bj) | gova → go va (pts) | palāyinanti → palāyinan ti (pts)Преследовать тебя он будет больше, как если б бык бегущего погнал“.‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṁ titikkhati;
+ → sakko (bjt) | kāmaṁ → kāmam (pts)[Сакка]:„Пусть даже если думает он так: ‚Он меня терпит из-за собственного страха‘, Sadatthaparamā atthā, khantyā bhiyyo na vijjati.
atthā → S1-3 atthaṁ. (pts note)Из целей, что ведут к благополучию, нет ничего, что превзошло б терпение.Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;Ведь если силой обладает человек, но слабого при этом сам же терпит, Tamāhu paramaṁ khantiṁ, niccaṁ khamati dubbalo.
tamāhu → tam āhu (pts) niccaṁ → niccam (pts)То это — высочайшее терпение; слабак же должен терпеливым быть.Abalaṁ taṁ balaṁ āhu, yassa bālabalaṁ balaṁ;
Abalan-tam → S1 abalaṁ na taṁ. (pts note) | abalaṁ taṁ → abalantaṁ (bjt, th) | abalaṁ taṁ balaṁ → abalan-tam balam (pts) bālabalaṁ → bālabalam (pts)Есть те, кто не считает это силой — [Считают] силой недомыслия её, — Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.
balassa → balavassa (sya-all) | balassa → balavassa (bj: syā)Но человека порицать не станут, кто силой обладает из-за Дхаммы.Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṁ paṭikujjhati;
tasseva → tass-eva (pts)Отплачивает злобой кто на злобу, тот делает лишь хуже сам себе. Kuddhaṁ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.
kuddhaṁ appaṭikujjhanto → kuddham apaṭikujjhanto (pts) saṅgāmam → S1 saṅgāme. (pts note)Но злому не отплачивая злобой, одерживаешь в битве трудной верх.Ubhinnamatthaṁ carati, attano ca parassa ca;
ubhinnamatthaṁ → ubhinnam atthaṁ (pts)Он практикует ради блага для обоих, для блага собственного, блага остальных. Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā, yo sato upasammati.
saṅkupitaṁ → saṁkupitaṁ (bjt)Ведь если знаешь ты, что враг твой негодует, осознанно поддержишь свой покой.Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ, attano ca parassa ca;
ubhinnaṁ tikicchantānaṁ → ubhinnam tikicchantaṁ taṁ (pts) | tikicchantānaṁ → tikicchantaṁ taṁ (bj: PTS) | taṁ → So S1; S3 omits taṁ; B. tikicchantānaṁ. (pts note)Когда достиг он излечения обоих — как собственного, так и остальных, — Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’ti.
bāloti → bālo ti (pts) ti → All these gāthās will be found again in the next sutta. (pts note) | akovidāti → akovidā ti (pts)То те, кто дураком его считает, в Учении благородном неумелы“.
So hi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṁ puññaphalaṁ upajīvamāno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kārento khantisoraccassa vaṇṇavādī bhavissati.
issariyādhipaccaṁ → issariyadhipaccaṁ (pts) | kārento → karonto (pts) | karonto → S1-3 karento. (pts note) | devānamindo → devānam indo (pts) | puññaphalaṁ → puññaphalam (pts)Так, монахи, если [даже] Сакка, царь богов, который существует на плодах своих [прошлых] заслуг, осуществляет высочайшее владычество и управление над богами Таватимсы, восхвалял терпение и мягкость,
Idha kho taṁ, bhikkhave, sobhetha yaṁ tumhe evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā samānā khamā ca bhaveyyātha soratā cā”ti.
kho taṁ → khvetaṁ (sya-all) | svākkhāte → svākhyāte (pts) | cāti → cā ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | ca → S1 khamatha; S3 khamathā. (pts note) | ti → S1-3 sorathācāti || pe || the last three gāthās of this sutta have been met with in Brāhmaṇa-S. II. 2, 3. (pts note)так что уж говорить о том, насколько это уместно для вас, получивших монашеское посвящение в столь хорошо провозглашённой Дхамме и Винае, чтобы быть терпеливыми и мягкими”.