Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyaṁ viharati (bj: syā) | la → In S1-3 Sāvatthi only; and so always. (pts note)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี … พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า

“Paṭiccasamuppādaṁ vo, bhikkhave, desessāmi vibhajissāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดง จักจำแนกปฏิจจสมุปบาทแก่พวกเธอ Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.พวกเธอจงฟังปฏิจจสมุปบาทนั้น จงใส่ใจให้ดีเถิด เราจักกล่าว

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว ฯ Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า

“Katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo?ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปบาทเป็นไฉน Avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā;ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ;เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ;เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ;เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ saḷāyatanapaccayā phasso;
saḷāyatanapaccayā → saḷāyataṇapaccayā (pts)เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ phassapaccayā vedanā;เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา vedanāpaccayā taṇhā;เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหา taṇhāpaccayā upādānaṁ;เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน upādānapaccayā bhavo;เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ bhavapaccayā jāti;เพราะภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงมีชราและมรณะ โสกปริเทวทุกข์โทมนัสและอุปายาส Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฯ

Katamañca, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ?ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ชราและมรณะเป็นไฉน Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko;
yā → yaṁ (bj: sīmu, sī.pævi, sī.pavi) | Yā → S1-3 yaṁ (pts note) | sattanikāye → S1-3 -nikāyo (pts note)ความแก่ ภาวะของความแก่ ฟันหลุด ผมหงอก หนังเหี่ยว ความเสื่อมแห่งอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ ในหมู่สัตว์นั้นๆ ของเหล่าสัตว์นั้นๆ ayaṁ vuccati jarā.
jarā → jarā katamañca bhikkhave maraṇaṁ (bj, sya-all) | vuccati → S3 adds bhikkhave (pts note) | jarā → S1-3 add katamañ ca bhikkhave maraṇaṁ (pts note)นี้เรียกว่าชรา Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo (…),
(…) → (jīvitindriyassa upacchedo) (sya-all, km) | kaḷevarassa → kalebarassa (bj); kaḷebarassa (pts) | nikkhepo → nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo (bj, sya-all) | yā → yaṁ (pts) | yā → yaṁ (bj: sīmu, sī.pævi, sī.pavi) | kalebarassa → kalevarassa (bj: syā, machasaṁ) | upacchedo → jīvitindriyassa upacchedo, ayaṁ pāṭho na dissate (sīmu, machasaṁ. (machasaṁ, sīmu na dissate.)) (bj note) | → (jīvitindriyassa upacchedo) (syā. kaṁ.) evamuparipi, aṭṭhakathāyaṁ pana na dissati (cck note) | Yaṁ → B yā (pts note) | kaḷebarassa → B kālakriyā . . . kaḷevarassa (pts note)ก็มรณะเป็นไฉน ความเคลื่อน ภาวะของความเคลื่อน ความทำลาย ความอันตรธาน มฤตยู ความตาย กาลกิริยา ความแตกแห่งขันธ์ ความทอดทิ้งซากศพ ความขาดแห่งชีวิตินทรีย์จากหมู่สัตว์นั้นๆ ของเหล่าสัตว์นั้นๆ idaṁ vuccati maraṇaṁ.
vuccati → S3 adds bhikkhave (pts note)นี้เรียกว่ามรณะ Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṁ.ชราและมรณะดังพรรณนามา Idaṁ vuccati, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ.ฉะนี้ เรียกว่า ชราและมรณะ ฯ

Katamā ca, bhikkhave, jāti?ก็ชาติเป็นไฉน Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho.
okkanti → okkanti nibbatti (bj, cck, sya-all) | pātubhāvo → B pātuṁ- (pts note)ความเกิด ความบังเกิด ความหยั่งลงเกิด เกิดจำเพาะ ความปรากฏแห่งขันธ์ ความได้อายตนะครบในหมู่สัตว์นั้นๆ ของเหล่าสัตว์นั้นๆ Ayaṁ vuccati, bhikkhave, jāti.นี้เรียกว่าชาติ ฯ

Katamo ca, bhikkhave, bhavo?ก็ภพเป็นไฉน Tayome, bhikkhave, bhavā—ภพ ๓ เหล่านี้คือ kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.กามภพ รูปภพ อรูปภพ Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhavo.นี้เรียกว่าภพ ฯ

Katamañca, bhikkhave, upādānaṁ?ก็อุปาทานเป็นไฉน Cattārimāni, bhikkhave, upādānāni—
cattārimāni → cattarimāni (pts)อุปาทาน ๔ เหล่านี้คือ kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.
sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ → sīlabbatūpādānaṁ attavādūpādānaṁ (bj)กามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลพัตตุปาทาน อัตตวาทุปาทาน Idaṁ vuccati, bhikkhave, upādānaṁ.นี้เรียกว่าอุปาทาน ฯ

Katamā ca, bhikkhave, taṇhā?ก็ตัณหาเป็นไฉน Chayime, bhikkhave, taṇhākāyā—ตัณหา ๖ หมวดเหล่านี้คือ rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.
phoṭṭhabbataṇhā → poṭṭhabbataṇhā (pts)รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา Ayaṁ vuccati, bhikkhave, taṇhā.นี้เรียกว่าตัณหา ฯ

Katamā ca, bhikkhave, vedanā?ก็เวทนาเป็นไฉน Chayime, bhikkhave, vedanākāyā—เวทนา ๖ หมวดเหล่านี้คือ cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.จักขุสัมผัสสชาเวทนา โสตสัมผัสสชาเวทนา ฆานสัมผัสสชาเวทนา ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา กายสัมผัสสชาเวทนา มโนสัมผัสสชาเวทนา Ayaṁ vuccati, bhikkhave, vedanā.นี้เรียกว่าเวทนา ฯ

Katamo ca, bhikkhave, phasso?ก็ผัสสะเป็นไฉน Chayime, bhikkhave, phassakāyā—ผัสสะ ๖ หมวดเหล่านี้คือ cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.จักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนสัมผัส Ayaṁ vuccati, bhikkhave, phasso.นี้เรียกว่าผัสสะ ฯ

Katamañca, bhikkhave, saḷāyatanaṁ?ก็สฬายตนะเป็นไฉน Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—
cakkhāyatanaṁ → cakkhvāyatanaṁ (sya-all)อายตนะคือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ idaṁ vuccati, bhikkhave, saḷāyatanaṁ.นี้เรียกว่าสฬายตนะ ฯ

Katamañca, bhikkhave, nāmarūpaṁ?ก็นามรูปเป็นไฉน Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro—เวทนา สัญญา เจตนา ผัสสะ มนสิการ idaṁ vuccati nāmaṁ.
vuccati → S3 adds bhikkhave (pts note)นี้เรียกว่านาม Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ.
ca → omitted by S1-3 (pts note)มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ Idaṁ vuccati rūpaṁ.นี้เรียกว่ารูป Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ.นามและรูป Idaṁ vuccati, bhikkhave, nāmarūpaṁ.
bhikkhave → (pts)ดังพรรณนามาฉะนี้ เรียกว่านาม รูป ฯ

Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṁ?
katamañca → katamāñca (pts)ก็วิญญาณเป็นไฉน Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā—วิญญาณ ๖ หมวดเหล่านี้คือ cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ.
cakkhuviññāṇaṁ → cakkhuviññāñaṁ (pts)จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณ Idaṁ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṁ.นี้เรียกว่าวิญญาณ ฯ

Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā?
Katame → S1-3 Katamā (pts note)ก็สังขารเป็นไฉน Tayome, bhikkhave, saṅkhārā—
saṅkhārā → Tayo- -saṅkhārā is missing in B (pts note)สังขาร ๓ เหล่านี้คือ kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro.กายสังขาร วจีสังขาร จิตสังขาร Ime vuccanti, bhikkhave, saṅkhārā.นี้เรียกว่าสังขาร ฯ

Katamā ca, bhikkhave, avijjā?ก็อวิชชาเป็นไฉน Yaṁ kho, bhikkhave, dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ.ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในเหตุเกิดแห่งทุกข์ ความไม่รู้ในความดับทุกข์ ความไม่รู้ในปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับทุกข์ Ayaṁ vuccati, bhikkhave, avijjā.นี้เรียกว่าอวิชชา

Iti kho, bhikkhave, avijjāpaccayā saṅkhārā;
avijjāpaccayā → avijjapaccayā (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร

saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.ดังพรรณนามาฉะนี้ ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฯ Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho;ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับด้วยการสำรอกโดยไม่เหลือ สังขารจึงดับ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe…
pe → B la (pts note)เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฯ

Dutiyaṁ.Вторая.