KaḷārasuttaWith Kaḷāra the Aristocrat
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj)At Sāvatthī.
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtena → sārīputtena (sya-all)Then the mendicant Kaḷāra the Aristocrat went up to Venerable Sāriputta and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sāriputtaṁ etadavoca moḷiyaphagguno → sāriputtam etad avoca moliyaphagguno (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to him,
“moḷiyaphagguno, āvuso sāriputta, bhikkhu sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto”ti.
moḷiyaphagguno → moliyaphagguṇo (bj); moliyaphagguno (sya-all) | sāriputta → sāriīputta (sya-all) | sikkhaṁ → sikkham (pts) | hīnāyāvattoti → hīnāyāvatto ti (pts)“Reverend Sāriputta, the mendicant Phagguna of the Top-Knot has resigned the training and returned to a lesser life.”
“Na hi nūna so āyasmā imasmiṁ dhammavinaye assāsamalatthā”ti.
na hi → naha (bj, sya-all) | assāsamalatthāti → assāsam alatthāti (pts)“That venerable mustn’t have gained any solace in this teaching and training.”
“Tena hāyasmā sāriputto imasmiṁ dhammavinaye assāsaṁ patto”ti?
hāyasmā → āyasmā (pts) | tena hāyasmā → tenahāyasmā (th) | assāsaṁ pattoti → assāsampattoti (th) | imasmiṁ → imasmim (pts) | assāsaṁ pattoti → assāsam patto ti (pts)“Well then, has Venerable Sāriputta found solace in this teaching and training?”
“Na khvāhaṁ, āvuso, kaṅkhāmī”ti.
khvāhaṁ → khvāham (pts)“Reverend, I have no uncertainty.”
“Āyatiṁ, panāvuso”ti?
āyatiṁ panāvusoti → āyatimpanāvusoti (bjt) | āyatiṁ → āyatim (pts)“But what of the future?”
“Na khvāhaṁ, āvuso, vicikicchāmī”ti.
na khvāhaṁ → nakhvāham (pts)“I have no doubt.”
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca āyasmatā → bhagavantam etad avoca ayasmatā (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)Then Kaḷāra the Aristocrat went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,
“āyasmatā, bhante, sāriputtena aññā byākatā:
āyasmatā → ayasmatā (pts) | byākatā → vyākatā (pts)“Sir, Venerable Sāriputta has declared enlightenment:
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāmī”ti.
jāti → jati (pts) | nāparaṁ → nāparam (pts)‘I understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.”’”
Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:
aññataraṁ bhikkhuṁ → aññataram bhikkhum (pts)So the Buddha addressed one of the monks,
“ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena sāriputtaṁ āmantehi:
sāriputtaṁ → sāriputtam (pts)“Please, monk, in my name tell Sāriputta that
‘satthā taṁ, āvuso sāriputta, āmantetī’”ti.
taṁ → tam (pts)the Teacher summons him.”
“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
paṭisutvā → S1-3 paṭiss- always (pts note) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | sāriputtaṁ etadavoca → sāriputtam etad avoca (pts)“Yes, sir,” that monk replied. He went to Sāriputta and said to him,
“satthā taṁ, āvuso sāriputta, āmantetī”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | taṁ → tam (pts) | āmantetīti → āmāntetīti (pts)“Reverend Sāriputta, the Teacher summons you.”
“Evaṁ, āvuso”ti kho āyasmā sāriputto tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ sāriputtaṁ bhagavā etadavoca:
evaṁ āvusoti → evamāvusoti (bjt, th) | evaṁ āvusoti → evam āvuso ti (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | āyasmantaṁ → āyasmantam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Yes, reverend,” replied Sāriputta. He went to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him,
“saccaṁ kira tayā, sāriputta, aññā byākatā:
byākatā → vyākatā (pts)“Sāriputta, is it really true that you have declared enlightenment:
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāmī”ti?
khīṇā → khīnā (pts) | nāparaṁ → nāparam (pts)‘I understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place”’?”
“Na kho, bhante, etehi padehi etehi byañjanehi attho vutto”ti.
attho → attho ca (bj, sya-all, km, mr) | attho → attho (bj: machasaṁ) | attho → attho ca (cck: syā. kaṁ. ka.) | kho → B khvātaṁ or khvaham (to be read khvāyaṁ) (pts note) | attho → All the MSS. add ca (pts note) | byañjanehi → vyañjanehi (pts) | vuttoti → vutto ti (pts)“Sir, I did not state the matter in these words and phrases.”
“Yena kenacipi, sāriputta, pariyāyena kulaputto aññaṁ byākaroti, atha kho byākataṁ byākatato daṭṭhabban”ti.
yena kenacipi sāriputta → yenakenacipi sāriīputta (sya-all) | kenacipi → kenaci pi (pts) | byākaroti → vyākaroti (pts) | byākataṁ byākatato → vyākatam vyākatato (pts)“Sāriputta, no matter how a gentleman declares enlightenment, what he has declared should be regarded as such.”
“Nanu ahampi, bhante, evaṁ vadāmi:
ahampi → aham pi (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, did I not also say that
‘na kho, bhante, etehi padehi etehi byañjanehi attho vutto’”ti.
attho → attho ca (bj, sya-all) | byañjanehi → vyañjanehi (pts) | vuttoti → vutto ti (pts)I did not state the matter in these words and phrases?”
“Sace taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ puccheyyuṁ → evam puccheyyum (pts)“Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘kathaṁ jānatā pana tayā, āvuso sāriputta, kathaṁ passatā aññā byākatā—
kathaṁ → katham (pts) | byākatā → vyākatā (pts)‘But Reverend Sāriputta, how have you known and seen so that you’ve declared enlightenment:
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.“I understand: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’”’
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
evaṁ → evam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
maṁ → mam (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘kathaṁ jānatā pana tayā, āvuso sāriputta, kathaṁ passatā aññā byākatā—
kathaṁ → katham (pts) | byākatā → vyākatā (pts)
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti;
nāparaṁ → nāparam (pts)
evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
puṭṭhohaṁ → puṭṭhāhaṁ (pts1ed, pts2ed, mr) | byākareyyaṁ yaṁnidānā āvuso → byākareyyanti yannidānāvuso (bj) | puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (cck: syā. kaṁ.); puṭṭhāhaṁ (cck: pī. ka.) | puṭṭhohaṁ bhante → puṭṭhohambhante (bjt)I would answer:
‘yaṁnidānā, āvuso, jāti, tassa nidānassa khayā khīṇasmiṁ khīṇāmhīti viditaṁ.
khīṇāmhīti → khīṇamiti (bj, pts) | yaṁnidānā āvuso → yaṁnidānāvuso (sya-all) | khayā → saṅkhayā (sya-all) | khīṇāmhīti viditaṁ khīṇāmhīti → khīṇamiti (sya-all) | khīṇamiti → khīṇāmhīti (bj: machasaṁ) | Yaṁnidānā → S1-3 nidānaṁ; C nidānāvuso (pts note) | khīṇasmiṁ → S3 khīṇāsmi (pts note) | iti → B khiṇāmhiti (pts note) | yaṁnidānā āvuso → yannidānāvuso (bjt) | khīṇāmhīti → khīṇam iti (pts)‘Reverends, when the source of rebirth ended, I knew “it is ended”.
Khīṇāmhīti viditvā—
khīṇāmhīti → khīṇasmiṁ khīṇamihīti (bj); khīṇasmiṁ khīṇam iti (pts) | khīṇasmiṁ → Omitted by B (pts note) | iti → B khīṇāmhīti (pts note)Knowing it is ended,
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
khīṇā → khīnā (pts) | pajānāmīti evaṁ puṭṭhohaṁ → pajānāmī ti evam puṭṭhāham (pts) | khīṇā jāti → khīṇājāti (my) | nāparaṁ → nāparam (pts)I understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.”’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ bhante → puṭṭhohambhante (bjt)That’s how I’d answer such a question.”
“Sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ → evam (pts)“But Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘jāti panāvuso sāriputta, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā’ti?
kiṁsamudayā → S3 kimnidānaṁ kiṁsamudayaṁ (corrected from samudayā) (pts note) | kiṁnidānā → kinnidānā (bjt) | kiṁjātikā kiṁpabhavāti → kiñjātikā kimpabhavāti (bjt) | kiṁjātikā kiṁpabhavāti → kiṁ jātikā kimpabhavāti (pts)‘But what is the source, origin, birthplace, and inception of rebirth?’
Evaṁ puṭṭho taṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
taṁ → tvaṁ (bj, sya-all, pts) | evaṁ → evam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
maṁ → mam (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘jāti panāvuso sāriputta, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā’ti?
kiṁnidānā → kinnidānā (bjt) | kiṁjātikā kiṁpabhavāti → kiñjātikā kimpabhavāti (bjt) | kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti → kimpabhavāti (pts)
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:I would answer:
‘jāti kho, āvuso, bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā’ti.
kho → S1-3 omit kho (pts note) | bhavappabhavāti → bhavapabhavāti (pts)‘Continued existence is the source, origin, birthplace, and inception of rebirth.’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ → puṭṭhāham (pts) | byākareyyanti → vyākareyyanti (pts)That’s how I’d answer such a question.”
“Sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:“But Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘bhavo panāvuso sāriputta, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo’ti?
sāriputta → sariputto (pts) | kiṁnidāno → kinnidāno (bjt) | kiṁjātiko kiṁpabhavoti → kiñjātiko kimpabhavoti (bjt) | kiṁpabhavoti → kimpabhavoti (pts)‘What is the source of continued existence?’
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
evaṁ → evam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
puccheyyuṁ → puccheyyum (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘bhavo panāvuso sāriputta, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo’ti?
kiṁnidāno → kinnidāno (bjt) | kiṁjātiko kiṁpabhavoti → kiñjātiko kimpabhavo ti (bjt)
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
puṭṭhohaṁ → puṭṭho (pts) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)I’d answer:
‘bhavo kho, āvuso, upādānanidāno upādānasamudayo upādānajātiko upādānappabhavo’ti.
upādānappabhavoti evaṁ puṭṭhohaṁ → upādāna pabhāvoti evam puṭṭhāham (pts)‘Grasping is the source of continued existence.’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.That’s how I’d answer such a question.”
“Sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ → evam (pts)“But Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘upādānaṁ panāvuso …pe…
panāvuso → panāvuso sāriputta kiṁnidānaṁ (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | upādānaṁ → upādānam (pts)‘What is the source of grasping?’ …
sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ—
sace → sa ce (pts)But Sāriputta, suppose they were to ask you:
taṇhā panāvuso sāriputta, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā’ti?
sāriputta → (pts) | kiṁnidānā → kinnidānā (bjt) | kiṁpabhavāti → kimpabhavāti (bjt) | kiṁpabhavāti → kiṁ pabhavāti (pts)‘What is the source of craving?’
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
maṁ → mam (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘taṇhā panāvuso sāriputta, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā’ti?
kiṁpabhavāti evaṁ puṭṭhohaṁ → kimpabhavāti evam puṭṭhāham (pts) | kiṁnidānā → kinnidānā (bjt) | kiṁjātikā kiṁpabhavāti → kiñjātikā kimpabhavāti (bjt)
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:I’d answer:
‘taṇhā kho, āvuso, vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā’ti.‘Feeling is the source of craving.’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.
evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭhāham (pts)That’s how I’d answer such a question.”
“Sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:
sace pana taṁ → sacepana tam (pts) | evaṁ → evam (pts)“But Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘kathaṁ jānato pana te, āvuso sāriputta, kathaṁ passato yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti.
sāriputta → sāriīputta (sya-all) | nandī → nandi (sya-all) | kathaṁ → katham (pts) | vedanāsu nandī → vedanā sunandī (pts)‘But how have you known and seen so that the relishing of feelings is no longer present?’
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (bjt, pts) | evaṁ → evam (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
maṁ → mam (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘kathaṁ jānato pana te, āvuso sāriputta, kathaṁ passato yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
nandī → nandi (sya-all) | puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all) | sāriputta kathaṁ → katham (pts) | evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭāham (pts) | vedanāsu nandī → vedanā sunandī (pts) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)I’d answer:
‘tisso kho imā, āvuso, vedanā.‘Reverends, there are three feelings.
Katamā tisso?What three?
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.Pleasant, painful, and neutral feeling.
Imā kho, āvuso, tisso vedanā aniccā.These three feelings are impermanent,
Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti
yadaniccaṁ taṁ → yad aniccaṁ tam (pts)and what’s impermanent is suffering.
viditaṁ, yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti.
viditaṁ → vidite (pts1ed, pts2ed); viditā (ṭīkā) | nandī → nandi (sya-all) | viditaṁ → vidite (pts) | upaṭṭhāsīti → yā vedanāsu na sā nandī upaṭṭhāsīti (bj: sīmu3) | viditaṁ → viditā (cck: ṭīkā) | vedanāsu nandī → vedanā sunandī (pts)When I understood this, the relishing of feelings was no longer present.’
Evaṁ, puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all) | evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭhāham (pts)That’s how I’d answer such a question.”
“Sādhu sādhu, sāriputta.“Good, good, Sāriputta!
Ayampi kho, sāriputta, pariyāyo, etasseva atthassa saṅkhittena veyyākaraṇāya:
atthassa → (pts) | veyyākaraṇāya → byākaraṇāya (bj: sīmu3) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | ayampi → ayam pi (pts)The same point may also be briefly explained in this way:
‘yaṁ kiñci vedayitaṁ taṁ dukkhasmin’”ti.
taṁ → S1 omits taṁ; S3 yaṁ and taṁ (pts note) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | yaṁ → yam (pts)‘Suffering includes whatever is felt.’
“Sace pana taṁ, sāriputta, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ → evam (pts)But Sāriputta, suppose they were to ask you:
‘kathaṁ vimokkhā pana tayā, āvuso sāriputta, aññā byākatā—
vimokhā → So B and C; S1-3 vimokhā always (pts note) | kathaṁ vimokkhā → katham vimokhā (pts) | byākatā → vyākatā (pts)‘But Reverend, how have you been liberated that you declare enlightenment:
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti?“I understand: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’”?’
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, sāriputta, kinti byākareyyāsī”ti?
evaṁ → evam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsītī (pts)How would you answer?”
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ:
puccheyyuṁ kathaṁ → vyākareyyaṁ ajjhattam (pts) | maṁ → mam (pts) | evaṁ → evam (pts)“Sir, if they were to ask me this,
‘kathaṁ vimokkhā pana tayā, āvuso sāriputta, aññā byākatā—
pana tayā → khvāham (pts) | vimokkhā → S1-3 vimokhāya (pts note) | kathaṁ → katham (pts) | byākatā → vyākatā (pts)
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
vusitaṁ → vusitam (pts) | karaṇīyaṁ nāparaṁ → karaṇīyam nāparam (pts)
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all)I’d answer:
‘ajjhattaṁ vimokkhā khvāhaṁ, āvuso, sabbupādānakkhayā tathā sato viharāmi yathā sataṁ viharantaṁ āsavā nānussavanti, attānañca nāvajānāmī’ti.
ajjhattaṁ vimokkhā → ajjhattavimokkhā (bj, sya-all) | ajjhattavimokkhā → ajjhattaṁ vimokkhā (bj: machasaṁ, sīmu3, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | sabbupādānakkhayā → kkhayāya (bj: sīmu3) | sabbupādānanakkhayā → S1-3 sādhupādānakhayā (pts note) | nānusavanti → S1-3 -sayanti; C -ssavanti (pts note) | tathā sato → tathāsato (th) | yathā sataṁ → yathāsataṁ (th) | ajjhattaṁ → ajjhattam (pts) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | sabbupādānakkhayā tathā sato → sabbupādānanakkhayā tathāsato (pts) | yathā sataṁ → yathāsatam (pts) | nānussavanti attānañca → nānusavanti attānaṁ ca (pts)‘Because of an inner release with the ending of all grasping, I live mindfully so that defilements don’t defile me and I don’t look down on myself.’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all) | evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭhāham (pts)That’s how I’d answer such a question.”
“Sādhu sādhu, sāriputta.“Good, good, Sāriputta!
Ayampi kho sāriputta, pariyāyo etasseva atthassa saṅkhittena veyyākaraṇāya—
sāriputta → sārīputta (sya-all) | pariyāyo → pāriyāyo (pts) | ayam → S1-3 add pi (pts note) | etasseva → S1-3 add Sāriputta (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005)The same point may also be briefly explained in this way:
ye āsavā samaṇena vuttā tesvāhaṁ na kaṅkhāmi, te me pahīnāti na vicikicchāmī”ti.
pahīnāti → pahīṇāti (bj) | tesvāham → S1-3 seem to have tesañcāhaṁ (pts note) | pahīnā → B puts na before and ti after pahīnā (pts note) | tesvāhaṁ na → tesvāhaṁna (bjt)‘I have no uncertainty regarding the defilements spoken of by the ascetic. I have no doubt that I’ve given them up.’”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam vatvā (pts)That is what the Buddha said.
Idaṁ vatvā sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvā → vatvāna (bj, sya-all) | idaṁ vatvā sugato → (pts) | vatvāna → vatvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | idaṁ → idam (pts) | sugato → bhagavā (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)When he had spoken, the Holy One rose from his seat and entered his dwelling.
Tatra kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi:Then, not long after the Buddha left, Venerable Sāriputta said to the mendicants,
“pubbe appaṭisaṁviditaṁ maṁ, āvuso, bhagavā paṭhamaṁ pañhaṁ apucchi, tassa me ahosi dandhāyitattaṁ.
apucchi → āpucchi (pts) | paṭhamaṁ pañhaṁ → pathamam pañham (pts) | dandhāyitattaṁ → dandhāyitattam (pts)“Reverends, the Buddha asked me the first question without letting me know beforehand, so I hesitated.
Yato ca kho me, āvuso, bhagavā paṭhamaṁ pañhaṁ anumodi, tassa mayhaṁ, āvuso, etadahosi—
paṭhamaṁ pañhaṁ → pathamam pañham (pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)But when the Buddha agreed with my answer, I thought:
divasañcepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, divasampāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi.
divasampāhaṁ → divasampahaṁ (bj, sya-all, pts) | divasampahaṁ → divasampāhaṁ (bj: machasaṁ) | divasañcepi → divasaṁ cepi (my) | divasampāhaṁ → divasaṁpahaṁ (th) | divasañcepi maṁ → divasañce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | divasampāhaṁ → divasam paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam attham vyākareyyam aññam aññehi (pts)‘If the Buddha were to question me all day on this matter in different words and ways, I could answer all day with different words and ways.
Rattiñcepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattimpāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi.
rattimpāhaṁ → rattimpahaṁ (bj) | rattimpahaṁ → rattimpāhaṁ (bj: machasaṁ) | maṁ → S1-3 rattice pi me 8S1-3 insert dve before this word (pts note) | rattiñcepi → rattiṁ cepi (my, th) | rattimpāhaṁ → rattiṁpahaṁ (th) | rattiñcepi → rattiñce pi (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | rattimpāhaṁ → rattim paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam attham vyākareyyam aññam aññehi (pts)If he were to question me all night,
Rattindivaṁ cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattindivampāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi.
Rattindivaṁ → rattidivaṁ (mr) | Rattindivaṁ → rattidivaṁ (cck: ka.) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt) | rattindivaṁ cepi → rattindivañcepi (th) | rattindivampāhaṁ → rattindivaṁpahaṁ (th) | cepi maṁ → ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | rattindivampāhaṁ → rattindivaṁ paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam attham vyākareyyam aññam aññehi (pts)all day and night,
Dve rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya …pe…
rattindivāni cepi maṁ → rattidivāni ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts)for two days and nights,
dve rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ …pe…
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (bj, sya-all) | + → aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi (bjt) | rattindivānipāhaṁ → rattidivāni paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ → etam atthaṁ vyākareyyaṁ (pts)
tīṇi rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya …pe…
tīṇi rattindivāni cepi → tīni rattidivāni ce pi (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts)for three,
tīṇi rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ …pe…
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (sya-all)
cattāri rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya …pe…
maṁ → (sya-all)four,
cattāri rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ …pe…
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (sya-all) | rattindivānipāhaṁ → rattidivāni paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ → etam atthaṁ vyākareyyaṁ (pts)
pañca rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya …pe…
pañca rattindivāni cepi maṁ → pāñca rattidivāni ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts)five,
pañca rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ …pe…
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (sya-all) | rattindivānipāhaṁ → rattidivāni paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ → etam attham vyākareyyam (pts)
cha rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya …pe…
rattindivāni cepi maṁ → rattidivāni ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | + → charattidivāni (pts)six,
cha rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ …pe…
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (sya-all)
satta rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī”ti.
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (bj, sya-all) | rattindivāni cepi maṁ → rattidivāni ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | rattindivānipāhaṁ → rattidivāni paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam atthaṁ vyākareyyaṁ aññam aññehi (pts)or seven days and nights, I could answer in different words and ways for seven days and nights.’”
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)Then Kaḷāra the Aristocrat went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,
“āyasmatā, bhante, sāriputtena sīhanādo nadito—“Sir, Venerable Sāriputta has roared his lion’s roar!”
pubbe appaṭisaṁviditaṁ maṁ, āvuso, bhagavā paṭhamaṁ pañhaṁ apucchi, tassa me ahosi dandhāyitattaṁ.
āpucchi → apucchi (bj: machasaṁ, syā) | maṁ → mam (pts) | paṭhamaṁ → pathamam (pts)(And he told the Buddha all that Sāriputta had said.)
Yato ca kho me, āvuso, bhagavā paṭhamaṁ pañhaṁ anumodi, tassa mayhaṁ, āvuso, etadahosi—
paṭhamaṁ pañhaṁ → pathamam pañham (pts) | mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
divasañcepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, divasampāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi;
divasampāhaṁ → divasaṁpahaṁ (sya-all) | divasañcepi → divasaṁ cepi (my) | divasampāhaṁ → divasampahaṁ (bjt) | divasañcepi → divasañ ce pi (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | divasampāhaṁ → divasam paham (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam attham vyākareyyam aññam aññehi (pts)
rattiñcepi …pe…
rattiñcepi → rattiñcāpi (bj: sī.pævi, sī.pavi) | rattiñcepi → rattiṁ cepi (my, th) | pe → spelled out in full (bjt)
rattindivañcepi maṁ bhagavā …pe…
rattindivañcepi → rattindivaṁ cepi (my, th) | pe → spelled out in full (bjt) | rattindivañcepi maṁ → pi mam (pts)
dve rattindivāni cepi maṁ bhagavā …pe…
rattindivāni cepi maṁ → rattidivāni ce pi mam (pts)
tīṇi …
+ → rattindivāni cepi maṁ bhagavā (bjt) | tīṇi → tīni (pts)
cattāri …
+ → rattindivāni cepi maṁ bhagavā (bjt)
pañca …
cha …
pe → spelled out in full (bjt)
satta rattindivāni cepi maṁ bhagavā etamatthaṁ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipāhaṁ bhagavato etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī”ti.
rattindivānipāhaṁ → rattindivānipahaṁ (bj, sya-all); rattidivāni paham (pts) | rattindivāni cepi maṁ → rattidivāni ce pi mam (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | etamatthaṁ byākareyyaṁ aññamaññehi → etam atthaṁ vyākareyyam aññam aññehi (pts)
“Sā hi, bhikkhu, sāriputtassa dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā divasaṁ cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, divasampi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi.
yassā → yassa (bj) | divasaṁ cepāhaṁ → divasañcepahaṁ (bj) | suppaṭividdhattā divasaṁ cepāhaṁ → supaṭividdhattā divasañcepahaṁ (sya-all) | suppaṭividdhā → suppatividdhā (pts) | suppaṭividdhā → suppaṭividitā (bj: sīmu3) | divasampi → divasaṁ ce pi *ca (bj: sīmu3) | suppaṭividdhā → supaṭividdhā (th) | divasaṁ cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ aññamaññehi → divasañce pahaṁ sāriputtam etam attham puccheyyam aññam aññehi (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | divasampi → divasam pi (pts) | etamatthaṁ byākareyya aññamaññehi → etam attham vyākareyya aññam aññehi padehi aññam aññehi pariyāyehi rattiñce paham sāriputtam etam attham puccheyyam aññam aññehi (pts)“Mendicant, Sāriputta has clearly penetrated the principle of the teachings, so that he could answer any questions I might ask him in different words and ways up to the seventh day and night.”
Rattiṁ cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattimpi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …pe…
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj, sya-all) | rattimpi → rattiṁpi (th)
rattindivaṁ cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, rattindivampi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | puccheyyaṁ → puccheyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi (bj) | byākareyya → byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi (bj) | rattindivaṁ cepāhaṁ sāriputtaṁ → rattindivañcepahaṁ sāriīputta (sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all)
dve rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, dve rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj, sya-all) | puccheyyaṁ → puccheyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi (bj) | byākareyya → byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi (bj) | rattindivānipi → rattidivāni pi (pts)
tīṇi rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, tīṇi rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj, sya-all) | rattindivānipi → rattin divānipi (th)
cattāri rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, cattāri rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (sya-all) | rattindivānipi → rattidivāni pi (pts)
pañca rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, pañca rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (sya-all) | rattindivānipi → rattidivāni pi (pts)
cha rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ, cha rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya …
cepāhaṁ → cepahaṁ (sya-all) | rattindivāni cepāhaṁ → rattidivāni ce pahaṁ (pts) | rattindivānipi → rattidivāni pi (pts) | etamatthaṁ → etam attham (pts) | etamatthaṁ byākareyya → etam attham vyākareyya (pts)
satta rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipi me sāriputto etamatthaṁ byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī”ti.
cepāhaṁ → cepahaṁ (sya-all) | padehi → padeha (sya-all) | rattindivānipi → rattidivāni pi (pts) | rattindivāni cepāhaṁ sāriputtaṁ etamatthaṁ puccheyyaṁ aññamaññehi → rattidivāni ce paham sāriputtam etam attham puccheyyam aññam aññehi (pts) | aññamaññehi → aññam aññehi (pts) | etamatthaṁ byākareyya aññamaññehi → etam attham vyākareyya aññam aññehi (pts) | aññamaññehi pariyāyehīti → aññam aññehi pariyāyehī ti (pts)