Nidānasutta
Nidānasutta → nidāna (paṭiccasamuppāda) suttaṁ (bj)๖๐ นิทานสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo.
kammāsadhammaṁ → kammāssadammaṁ (bj, sya-all, pts) | kurūsu → kurusu (pts) | kammāssadammaṁ → kammāsadhammaṁ (bj: machasaṁ); kammāsadammaṁ (bj: syā, PTS) | kammāsadammaṁ → kammāsadhammantipi pāṭho (sya-all note) | Ekaṁ → Before ekam S1 has Sāvatthi --pe-- (pts note) | Kammāsadammaṁ → So B; S3 kammāssadammaṁ; S1 kammāssadhammaṁ; C kammāssadammā (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อว่า กัมมาสทัมมะ แคว้นกุรุ
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāva gambhīro cāyaṁ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī”ti.
yāva gambhīro → yāvagambhīro (th) | yāva gambhīro cāyaṁ → yāvagambhīro cāyam (pts)ปฏิจจสมุปบาทนี้เป็นธรรมลึกซึ้ง แต่ถึงอย่างนั้น ก็ปรากฏแก่ข้าพระองค์เหมือนกับว่าเป็นธรรมง่าย ๆ พระพุทธเจ้าข้า”
“Mā hevaṁ, ānanda, mā hevaṁ, ānanda.
mā hevaṁ → māhevām (pts); māhevam (pts) | ānanda → mā hevaṁ ānanda avaca mā hevaṁ ānanda avaca (cck: dī. ni. 2 mahānidānasutte)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ อย่าพูดอย่างนั้น อานนท์ อย่าพูดอย่างนั้น
Gambhīro cāyaṁ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca.
cāyaṁ → cāyam (pts)ปฏิจจสมุปบาทนี้ เป็นธรรมลึกซึ้ง สุดจะคาดคะเนได้
Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṁ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.
kulagaṇṭhikajātā → guḷāguṇṭhikajātā (bj); guḷīguṇṭhikajātā (sya-all, km); guḷigandhikajātā (pts1ed, pts2ed) | muñjapabbajabhūtā → muñjababbajabhūtā (bj) | dhammassa → dhammassa aññāṇā (bj, sya-all); dhammassa aññāṇaṁ (pts) | kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā → guḷāguṇṭhikajātā muñjababbajabhūtā (bj); guḷigandhikajātā muñjapabbajā bhūtā (pts) | tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā → tantā kulajātā guḷīguṇṭhikajātā (sya-all) | appaṭivedhā evamayaṁ → appativedhā evam ayaṁ (pts) | guḷāguṇṭhikajātā → kulagaṇṭhika (bj: machasaṁ); guḷīguṇṭhika (bj: syā); guḷigandhika (bj: PTS) | kulagaṇṭhikajātā → guḷāguṇṭhikajātā (cck: sī.); guḷīguṇṭhikajātā (cck: syā. kaṁ.) | muñjapabbajabhūtā → muñjababbajabhūtā (cck: sī.) | Etassa → S1-3 add ca (pts note) | aññāṇaṁ → So S3; S1 aññāṇā; missing in B (pts note) | appativedhā → Missing in S1-3 (pts note)ก็เพราะไม่รู้ ไม่เข้าใจ ไม่บรรลุธรรมนี้ หมู่สัตว์จึงยุ่ง เหมือนขอดด้ายของช่างหูก เป็นปมนุงนังเหมือน กระจุกด้าย เหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ไม่ข้ามพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต สงสาร
Upādāniyesu, ānanda, dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt)เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นความพอใจเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่ง อุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญ
Taṇhāpaccayā upādānaṁ;เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี
upādānapaccayā bhavo;เพราะอุปาทาน เป็นปัจจัย ภพจึงมี
bhavapaccayā jāti;เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี
jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → soka parideva dukkha domanassu pāyāsā (th)เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงมี
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
dukkhakkhandhassa → dukkhak khandhassa (th) | evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Seyyathāpi, ānanda, mahārukkho.
mahārukkho → mahā rukkho (th)เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่มีรากหยั่งลงและแผ่ขยายไปรอบ ๆ
Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni, yāni ca tiriyaṅgamāni, sabbāni tāni uddhaṁ ojaṁ abhiharanti.
uddhaṁ ojaṁ abhiharanti → uddham ojam abhisaṁharanti (pts) | tiriyaṅgamāni → tiriyaṁgamāni (bjt)รากทั้งหมดนั้น ดูดอาหารขึ้นไปข้างบน
Evañhi so, ānanda, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | mahārukkho → mahā rukkho (th) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นได้อาหารอย่างนั้น ได้สารอย่างนั้น พึงยืนต้นอยู่ได้ตลอดกาลนาน
Evameva kho, ānanda, upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt) | evameva → evam eva (pts)อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น เมื่อภิกษุพิจารณา เห็นความพอใจเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญ
Taṇhāpaccayā upādānaṁ;
taṇhāpaccayā → taṇhapaccayā (pts)เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี
upādānapaccayā bhavo …pe…เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
evametassa → evame tassa (th) | evametassa → evam etassa (pts)ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Upādāniyesu, ānanda, dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt)เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมดับ
Taṇhānirodhā upādānanirodho;เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho …pe…
upādānanirodhā bhavanirodho → (bj) | upādānanirodhā → upādānanirodha (pts) | upādānanirodhā → upādāna nirodhā (th)เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ฯลฯ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้
Seyyathāpi, ānanda, mahārukkho.
mahārukkho → mahā rukkho (th)เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ (ยืนต้นอยู่อย่างนั้น)
Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya.
āgaccheyya → āgac cheyya (th) | kuddālapiṭakaṁ → kuddālapiṭakam (pts)ทีนั้นบุรุษถือจอบและตะกร้าเดินมา
So taṁ rukkhaṁ mūle chindeyya, mūle chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi.
usīranāḷimattānipi → usīranāḷamattānipi (bj) | palikhaṇeyya palikhaṇitvā → palikhaneyya palikhanitvā (sya-all); paliṁ khaṇeyya paliṁ khaṇitvā (pts) | usīranāḷimattānipi → usīra nāḷimattānipi (th) | taṁ → tam (pts) | usīranāḷimattānipi → usīranāḷimattāni pi (pts)ตัดต้นไม้นั้นที่โคนต้นแล้ว ขุดลงไป ครั้นขุดลงไปแล้ว ก็ถอนรากใหญ่น้อยโดยที่สุด แม้เท่าก้านแฝกขึ้น
So taṁ rukkhaṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya.
rukkhaṁ → rukkham (pts)บุรุษนั้นพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อนใหญ่
Khaṇḍākhaṇḍikaṁ chinditvā phāleyya;
chinditvā → chetvā (bj) | khaṇḍākhaṇḍikaṁ chinditvā → khaṇḍā khaṇḍikaṁ chetvā (sya-all)ครั้นตัดต้นไม้นั้น เป็นท่อนเล็กท่อนใหญ่แล้วพึงผ่า
phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṁ kareyya, masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya.
ophuṇeyya → opuneyya (bj, pts); ophuneyya (sya-all) | vātātape → vātātāpe (pts)ครั้นผ่าแล้ว ทำให้เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วเกลี่ย ผึ่งลม ผึ่งแดด ครั้นผึ่งลม ผึ่งแดดแล้ว เอาไฟเผา ครั้นเอาไฟเผาแล้ว ทำให้เป็น เขม่า ครั้นทำให้เป็นเขม่าแล้ว พึงโปรยที่ลมแรง หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว
Evañhi so, ānanda, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
anabhāvaṅkato → anavabhāvakato (bj); anabhāvaṅgato (sya-all) | tālāvatthukato anabhāvaṅkato → tālavatthukato anabhāvanikato (pts) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | mahārukkho → mahā rukkho (th) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (ms2005)เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นถูกตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคน ไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Evameva kho, ānanda, upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati.
upādāniyesu → upādānīyesu (bjt) | upādāniyesu → upā dāniyesu (th) | evameva → evam eva (pts)อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งอุปาทาน ตัณหา ย่อมดับ
Taṇhānirodhā upādānanirodho;เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ
upādānanirodhā bhavanirodho;เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ
bhavanirodhā jātinirodho;
bhavanirodhā → bhava nirodhā (th)เพราะภพดับ ชาติจึงดับ
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → sokoparidevadukkhadomanassupāyāsā (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → soka parideva dukkha doma nassu pāyāsā (th)เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส จึงดับ
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
evametassa → evam etassa (pts)ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”
Dasamaṁ.
+ → rukkhavaggo chaṭṭho (pts)นิทานสูตรที่ ๑๐ จบ
Dukkhavaggo chaṭṭho.
+ → tatruddānaṁ (bjt) | + → tassa uddānaṁ (th)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Parivīmaṁsanupādānaṁ, dve ca saṁyojanāni ca;
saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th, pts)๑. ปริวีมังสนสูตร ๒. อุปาทานสูตร ๓. สังโยชนสูตร ๔. ทุติยสังโยชนสูตร Mahārukkhena dve vuttā, taruṇena ca sattamaṁ;๕. มหารุกขสูตร ๖. ทุติยมหารุกขสูตร ๗. ตรุณรุกขสูตร Nāmarūpañca viññāṇaṁ, nidānena ca te dasāti.๘. นามรูปสูตร ๙. วิญญาณสูตร ๑๐. นิทานสูตร