Anāthapiṇḍikasutta๒๐ อนาถปิณฑิกสูตร
Ekamantaṁ ṭhito kho anāthapiṇḍiko devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi:
ekamantaṁ → (pts) | + → sāvatthiyaṁ (bjt)อนาถบิณฑิกเทพบุตรยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“Idañhi taṁ jetavanaṁ, isisaṅghanisevitaṁ;
idañhi → idaṁ hi (bjt) | idañhi taṁ → idaṁ hitaṁ (th, pts) isisaṅghanisevitaṁ → isisaṁghanisevitaṁ (ms2005)พระเชตวันนี้นั้น มีหมู่ฤาษีพำนักอยู่ Āvutthaṁ dhammarājena, pītisañjananaṁ mama.
āvuttham → S3 avutthaṁ; S2 avuttaṁ; B. āvuṭṭhaṁ. (pts note) pītisañjananaṁ → pītisaṁjananaṁ (pts)พระผู้เป็นธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นสถานที่ให้เกิดปีติแก่ข้าพระองค์Kammaṁ vijjā ca dhammo ca, sīlaṁ jīvitamuttamaṁ;
sīlaṁ jīvitamuttamaṁ → sīlam jīvitam uttamaṁ (pts)การงาน ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอันสูงสุด ๑ Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ หาใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์ไม่Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano;
atthamattano → attamattanotipi pāṭho (sya-all note) | attham → S1-3 attam. (pts note) | atthamattano → attham attano (pts)เพราะเหตุนั้นแหละ คนฉลาด เมื่อเห็นประโยชน์ตน Yoniso vicine dhammaṁ, evaṁ tattha visujjhati.ควรเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคายเถิด เพราะเมื่อเลือกเฟ้นเช่นนี้ ย่อมหมดจดได้ในธรรมเหล่านั้นSāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
sāriputtova → sārīputtova (sya-all) | sāriputtova → sāriputto va (pts) sīlena upasamena → sīlenupasamena (pts) | upasamena → sīlenupasamena (bj: PTS, sī.pavi) | sīlen-upasamena → SS. silena upasamena. (pts note)พระสารีบุตรเท่านั้น เป็นผู้ยอดเยี่ยมกว่า Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā”ti.
pāraṅgato → pāragato (bj, sya-all) | pāragato → pāraṅgato (bj: machasaṁ, PTS) | yopi → yo pi (pts) ti → See above Devatā-S. V. 8. (pts note) | etāvaparamo → etāva paramo (bjt) | etāvaparamo siyāti → etāva paramo siyā ti (pts)ภิกษุผู้ถึงฝั่ง ด้วยปัญญา ศีล และความสงบ
Idamavoca anāthapiṇḍiko devaputto.
idamavoca → idam avoca (pts)อนาถบิณฑิกเทพบุตรได้กราบทูลดังนี้แล้ว
Idaṁ vatvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
tatthevantaradhāyi → tatthevantaradhāyī (bj); tatthevantaradhāyīti (cck, sya-all); tattheva antaradhāyi (pts) | tatthevantaradhāyī → dhāyīti (bj: sīmu7, syā) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | tatthevantaradhāyi → tatth-eva antaradhāyi (pts)ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหายตัวไป ณ ที่นั้นเอง
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาค เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลาย มาตรัสว่า
“imaṁ, bhikkhave, rattiṁ aññataro devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
imaṁ → idaṁ (sya-all) | Imam → S1-3 idaṁ. (pts note) | jetavanaṁ → jetavanam (pts) | yenāhaṁ tenupasaṅkami → yenāham ten-upasaṅkami (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้เทพบุตรองค์หนึ่งมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เมื่อราตรี ผ่านไป เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ อภิวาทเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhito kho, bhikkhave, so devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi:
bhikkhave → (sya-all) | bhikkhave → SS. omit bhikkhave. (pts note) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของเราว่า
‘Idañhi taṁ jetavanaṁ, isisaṅghanisevitaṁ;
idañhi → idaṁ hi (bjt) | idañhi taṁ → idaṁ hitaṁ (th, pts) isisaṅghanisevitaṁ → isisaṁghanisevitaṁ (ms2005) | isisaṅghanisevitaṁ → isisaṅghanissevitaṁ (pts)พระเชตวันนี้นั้น มีหมู่ฤาษีพำนักอยู่ Āvutthaṁ dhammarājena, pītisañjananaṁ mama.
āvutthaṁ → B. āvuṭṭhaṁ; S2-3 avuttha-ṁ. (pts note) pītisañjananaṁ → pītisaṁjananaṁ (pts)พระผู้เป็นธรรมราชาก็ประทับอยู่ เป็นสถานที่ให้เกิดปีติแก่ข้าพระองค์Kammaṁ vijjā ca dhammo ca, sīlaṁ jīvitamuttamaṁ;
jīvitamuttamaṁ → jīvitam uttamaṁ (pts)การงาน ๑ วิชชา ๑ ธรรม ๑ ศีล ๑ ชีวิตอันสูงสุด ๑ Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ด้วยธรรม ๕ ประการนี้ หาใช่บริสุทธิ์ด้วยโคตรหรือด้วยทรัพย์ไม่Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano;
attham → S1-3 (perhaps SS.) attam. (pts note) | sampassaṁ atthamattano → sampassam attham attano (pts)เพราะเหตุนั้นแหละ คนฉลาด เมื่อเห็นประโยชน์ตน Yoniso vicine dhammaṁ, evaṁ tattha visujjhati.ควรเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคายเถิด เพราะเมื่อเลือกเฟ้นเช่นนี้ ย่อมหมดจดได้ในธรรมเหล่านั้นSāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
sāriputtova → sārīputtova (sya-all) | sāriputtova → sāriputto va (pts) sīlena upasamena → sīlenupasamena (pts) | sīlen-upasamena → SS. sīlena upasamena. (pts note)พระสารีบุตรเท่านั้น เป็นผู้ยอดเยี่ยมกว่า Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’ti.
pāraṅgato → pāragato (bj, sya-all) | pāragato → pāraṅgato (bj: machasaṁ, PTS) | yopi → yo pi (pts) paramo → S1 here and above has paramā. (pts note) | etāvaparamo → etāva paramo (bjt) | etāvaparamo siyāti → etāva paramo siyā ti (pts)ภิกษุผู้ถึงฝั่ง ด้วยปัญญา ศีล และความสงบ
Idamavoca, bhikkhave, so devaputto.
idamavoca → idam avoca (pts)ภิกษุทั้งหลาย เทพบุตรนั้นได้กล่าวดังนี้
Idaṁ vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyī”ti.
idaṁ → idam (pts) | tatthevantaradhāyīti → tatth-ev-antaradhāyīti (pts)อภิวาทเรา กระทำประทักษิณแล้ว หายตัวไป ณ ที่นั้นเอง”
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“so hi nūna, bhante, anāthapiṇḍiko devaputto bhavissati.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เทพบุตรนั้นเห็นจะเป็นอนาถบิณฑิกเทพบุตรแน่นอน
Anāthapiṇḍiko gahapati āyasmante sāriputte abhippasanno ahosī”ti.
sāriputte → sārīputte (sya-all)อนาถบิณฑิกคหบดีได้เลื่อมใสยิ่งนักในท่านพระสารีบุตร”
“Sādhu sādhu, ānanda, yāvatakaṁ kho, ānanda, takkāya pattabbaṁ anuppattaṁ taṁ tayā.
taṁ → (bj, sya-all, pts) | anuppattaṁ → anuppattaṁ taṁ (bj: machasaṁ) | anuppattaṁ → B. pattibbaṁ anupattabbaṁ. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีละ ดีละ อานนท์ เธอคิดถูกแล้ว
Anāthapiṇḍiko hi so, ānanda, devaputto”ti.
devaputtoti → devaputto ti (pts)เทพบุตรนั้น คืออนาถบิณฑิกเศรษฐีนั่นเอง” อนาถปิณฑิกสูตรที่ ๑๐ จบ
Anāthapiṇḍikavaggo dutiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Candimaso ca veṇḍu ca, dīghalaṭṭhi ca nandano;
Candimaso → candimāso (pts1ed, mr) | veṇḍu → veṇhu (bj, mr); veṇhū (pts2ed) | Candimaso → candimāso (cck: pī. ka.) | veṇḍu → veṇhu (cck: sī. ka.) | Veṇḍu → SS. Veṇṇu. (pts note)๑. จันทิมสสูตร ๒. เวณฑุสูตร ๓. ทีฆลัฏฐิสูตร ๔. นันทนสูตร Candano vāsudatto ca, subrahmā kakudhena ca;
vāsudatto → vasudatto (bj); ca sudatto (pts)๕. จันทนสูตร ๖. วาสุทัตตสูตร ๗. สุพรหมสูตร ๘. กกุธสูตร Uttaro navamo vutto, dasamo anāthapiṇḍikoti.
Uttaro → SS. kakudhena cattāro. (pts note) anāthapiṇḍikoti → anāthapiṇḍiko ti (pts)๙. อุตตรสูตร ๑๐. อนาถปิณฑิกสูตร