Rohitassasutta๒๖ โรหิตัสสสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati (sya-all) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Ekamantaṁ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)โรหิตัสสเทพบุตรยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṁ vā daṭṭhuṁ vā pāpuṇituṁ vā”ti?
na jīyati na mīyati → na jiyyati na miyyati (sya-all, km, mr) | upapajjati → uppajjati (bj, pts) | jīyati → jiyyati (sya-all) | daṭṭhuṁ → daṭṭhaṭha (sya-all) | uppajjati → upapajjati (bj: machasaṁ, syā) | mīyati → na jiyyati na miyyati (cck: syā. kaṁ. ka.) | uppajjati → B. upapajjati here and further on. (pts note) | anto → B. antaṁ. (pts note) | vāti → vā ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์สามารถหรือหนอที่จะทรงรู้ ทรงเห็น หรือทรง ถึงที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติด้วยการไป”
“Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī”ti.
upapajjati → uppajjati (bj, pts) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | uppajjati → upapajjati (bj: machasaṁ, syā) | daṭṭheyyaṁ → B. diṭṭheyyaṁ. (pts note) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | patteyyanti → patteyyan ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป”
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)โรหิตัสสเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง
Yāvasubhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā:
yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitañcidaṁ (sya-all) | idam → B. subhāsitaṁ cidaṁ here and further on. (pts note) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitaṁ idam (pts)ไม่เคย ปรากฏ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ไว้ดียิ่งนักว่า
‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī’ti.
upapajjati → uppajjati (bj, pts) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | ñāteyyaṁ → nāteyyaṁ (pts) | uppajjati → upapajjati (bj: machasaṁ, syā) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | patteyyanti → patteyyan-ti (pts)เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุด แห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป
Bhūtapubbāhaṁ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṁ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo.
vehāsaṅgamo → S2 vebhā-. (pts note) | bhojaputto → bhoja-putto (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีแล้ว ข้าพระองค์เป็นฤาษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของผู้ใหญ่บ้านเปรียบได้กับนายขมังธนู มีฤทธิ์ เหาะได้
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpo javo ahosi; seyyathāpi nāma daḷhadhammā dhanuggaho susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṁ tālacchāyaṁ atipāteyya.
daḷhadhammā → daḷhadhammo (bj, sya-all, pts1ed, pts2ed) | susikkhito → sikkhito (bj, sya-all, pts) | katūpāsano → katupāsano (sya-all, pts) | daḷhadhammā → daḷhadhammo (pts) | daḷhadhammā → daḷhadhammo (bj: sīmu7) | sikkhito → susikkhito (bj: machasaṁ) | daḷhadhammā → daḷhadhammo (sabbattha) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṁ ca oloketabbaṁ (cck note) | katayoggo → B. omits katayoggo. (pts note) | appakasireneva → appakasiren-eva (pts)ความเร็วของ ข้าพระองค์นั้นเปรียบได้กับนายขมังธนู ผู้ยิงธนูแม่นยำ ศึกษามาดีแล้ว ผู้เชี่ยวชาญ ช่ำชอง ฝึกซ้อมมาดี พึงยิงลูกศรเบาให้ผ่านเงาตาลด้านขวางไปได้โดยไม่ยาก ฉะนั้น
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi; seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo.
puratthimā samuddā → puratthimasamuddā (bj) | nāma → (sya-all) | nāma puratthimā samuddā → puratthimasamuddā (pts) | seyyathāpi → seyyathāpi nāma (bj: machasaṁ)การย่างเท้าแต่ละก้าวของข้าพระองค์เปรียบได้กับระยะทางจากทะเลด้านตะวันออก ถึงทะเลด้านตะวันตก ฉะนั้น
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpaṁ icchāgataṁ uppajji:
evarūpaṁ → evarupaṁ (pts)ความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ gamanena lokassa antaṁ pāpuṇissāmī’ti.‘เราจักถึงที่สุดแห่งโลก ด้วยการไป’ เกิดแก่ข้าพระองค์นั้น
So khvāhaṁ, bhante, evarūpena javena samannāgato evarūpena ca padavītihārena, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṁ gantvā appatvāva lokassa antaṁ antarāva kālaṅkato.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | asitapītakhāyitasāyitā → asitakhāyita (sya-all); asitapitakhāyitasāyitā (pts) | vassasatajīvī → vassasatajīvi (pts) | appatvāva → appatvā ca (pts) | va → appatvā ca (bj: sīmu, PTS) | kālakato → kālaṁ kato (bj: machasaṁ, PTS) | appatvāva → ca (sya-all: yu.) | khvāhaṁ → S1 kho ham. (pts note) | ca → B. omits ca. (pts note) | aññatr-eva → S1 aññato ca. (pts note) | vassasatajīvi → B.vassasataṁ jīvi. (pts note) | antam → All this passage from papuṇissāmi to lokassa antam is missing in S3. Almost the same part from antam papuṇissāmi to appatvā ca (or va) lokassa is superadded in S1. (pts note) | va → SS. omit va. (pts note) | asitapītakhāyitasāyitā → asita-pīta-khāyita-sāyitā (my) | uccārapassāvakammā → uccāra-passāvakammā (my) | appatvāva → appatvā va (bjt) | aññatreva asitapītakhāyitasāyitā → aññatr-eva asita-pita-khāyita-sāyitā (pts) | uccārapassāvakammā → uccārapassāva-kammā (pts) | niddākilamathapaṭivinodanā → niddā-kilamatha-paṭivinodanā (pts) | antaṁ antarāva → antam antarā va (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นเพียบพร้อม ด้วยความเร็วและการย่างเท้าอย่างนี้ เว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม การถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ การหลับ และการบรรเทาความเหน็ดเหนื่อย มีอายุ ๑๐๐ ปี ดำรงชีพอยู่ได้ตั้ง ๑๐๐ ปี ดำเนินไปได้ตั้ง ๑๐๐ ปี ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ก็ตายเสียก่อนในระหว่างทาง
Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง
Yāvasubhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā:
yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitañcidaṁ (sya-all) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitam idaṁ (pts)ไม่เคยปรากฏ พระผู้มีพระภาคตรัส เรื่องนี้ไว้ดียิ่งนักว่า
‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī’”ti.
upapajjati → uppajjati (bj, pts) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | vadāmīti → vadāmīti yattha kho āvuso (sya-all) | vadāmīti → After this word, SS. repeat afresh yattha kho avuso najāyati- -patteyyanti vadāmi. (pts note) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | taṁ → tam (pts) | patteyyanti → patteyyan ti (pts)เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป”
“Na kho panāhaṁ, āvuso, appatvā lokassa antaṁ dukkhassa antakiriyaṁ vadāmi.
panāhaṁ → na kho panāhaṁ (sya-all: yu.) | kho → SS. ca (pts note) | vadāmi → SS. dukkhassantakiriyaṁ vadāmīti. (pts note) | panāhaṁ → panāham (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป เราไม่ กล่าวว่า การที่บุคคลยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลกจะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้
Api ca khvāhaṁ, āvuso, imasmiṁyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññapemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadanti.
ca khvāhaṁ → cāhaṁ (bj) | kaḷevare → kalebare (bj) | paññapemi → paññāpemi (bj) | api ca khvāhaṁ → apicāhaṁ (sya-all) | sasaññimhi → sasaññamhi (sya-all) | apicāhaṁ → api khvāhaṁ (sya-all: ma. yu.) | paññapemi → paññāpemīti vā pāṭho (sya-all note) | khvāham → SS. cāham. (pts note) | kaḷevare → S1-2 kaḷebare; S3 kalebare. (pts note) | saññimhi → B. sasaññimhi. (pts note) | imasmiṁyeva → imasmiññeva (bjt)อนึ่ง เราบัญญัติโลก ความเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติ ที่ให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่มีประมาณวาหนึ่ง มีสัญญา มีใจนี้เอง
Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṁ;
lokassanto → lokass-anto (pts)ไม่ว่าเวลาไหน ที่สุดแห่งโลก ใครก็ถึงไม่ได้ด้วยการไป Na ca appatvā lokantaṁ, dukkhā atthi pamocanaṁ.
lokantaṁ → lokantam (pts)และเมื่อยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ย่อมไม่มีการเปลื้องตนจากทุกข์Tasmā have lokavidū sumedho, lokantagū vusitabrahmacariyo;
have → bhave (pts)เพราะเหตุนั้นแล ผู้รู้แจ้งโลก มีปัญญาดี ถึงที่สุดแห่งโลก อยู่จบพรหมจรรย์ Lokassa antaṁ samitāvi ñatvā, nāsīsati lokamimaṁ parañcā”ti.
samitāvi ñatvā → samitāviñatvā nāsiṁsati lokam imaṁ (pts) nāsīsati → nāsiṁsati (bj, sya-all) | nāsiṁsati → nāsīyati (bj: machasaṁ) | nāsīsati lokamimaṁ parañcāti → parañ cā ti ekam antaṁ (pts)สงบระงับ รู้ที่สุดแห่งโลก ย่อมไม่หวังทั้งโลกนี้และโลกหน้า ” โรหิตัสสสูตรที่ ๖ จบ