Biḷārasutta
Biḷārasutta → biḷālasuttaṁ (bj)The Cat
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj)Dwelling at Sāvatthī.
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu ativelaṁ kulesu cārittaṁ āpajjati.
cārittaṁ → cārittam (pts)And on that occasion a certain newly-ordained monk was spending too much time visiting lay families.
Tamenaṁ bhikkhū evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)The monks said to him,
“māyasmā ativelaṁ kulesu cārittaṁ āpajjī”ti.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | cārittaṁ → cārittam (pts)“Friend, don’t spend so much time visiting lay families.”
So bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno na viramati.
viramati → ramati (bj, sya-all) | bhikkhu → (sya-all) | ramati → viramati (bj: machasaṁ, PTS)He, admonished by the monks, didn’t desist.
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:Then many monks went to the Blessed One and, on arrival, having bowed down to him, sat to one side. As they were sitting there, they said to him,
“idha, bhante, aññataro bhikkhu ativelaṁ kulesu cārittaṁ āpajjati.
cārittaṁ → cārittam (pts)“Lord, there is a certain newly-ordained monk who is spending too much time visiting lay families.
Tamenaṁ bhikkhū evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)The monks have said to him,
‘māyasmā ativelaṁ kulesu cārittaṁ āpajjī’ti.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | cārittaṁ → cārittam (pts)‘Friend, don’t spend so much time visiting lay families.’
So bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno na viramatī”ti.
viramatīti → ramatīti (bj, sya-all) | bhikkhu → (sya-all, pts)He, admonished by the monks, hasn’t desisted.”
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, biḷāro sandhisamalasaṅkaṭīre ṭhito ahosi mudumūsiṁ maggayamāno:
biḷāro → biḷālo (bj); viḷāro (sya-all) | biḷāro sandhisamalasaṅkaṭīre → viḷāro sandhisamalasaṅkatire (sya-all) | maggayamāno yadāyaṁ → āgamayamāno yatthāyaṁ (sya-all) | biḷālo → biḷāro (bj: syā) | sandhisamalasaṅkaṭīre → saṅkatīre (bj: syā) | magayamāno → āgamayamāno (bj: syā); maggamāno (bj: sīmu3); maggayamāno (bj: machasaṁ, PTS) | sandhisamalasaṅkaṭīre → SO C; B -tire; S1-3 -ḷīre (pts note) | mudumūsiṁ → S1 -musiṁ; S3 -musi; C muduṁ- (pts note)[The Blessed One said:] “Once, monks, a cat was standing by an alley-drain-rubbish bin to ambush a mouse, (thinking,)
‘yadāyaṁ mudumūsi gocarāya pakkamissati, tattheva naṁ gahetvā khādissāmī’ti.
mudumūsi → mudumūsī (bj) | yadāyaṁ mudumūsi → yadāyam mudumūsī (pts) | pakkamissati → B patikkam- (pts note) | yadāyaṁ → yatthāyaṁ (th) | pakkamissati → pakka missati (th)‘When a mouse comes out to forage, I’ll grab it right there and eat it.’
Atha kho so, bhikkhave, mudumūsi gocarāya pakkāmi.
so → (bj, sya-all) | mudumūsi → mudumūsī (bj, pts) | pakkāmi → pakkami (bj) | pakkāmi tamenaṁ → pakkami tam enaṁ (pts) | pakkami → S1-3 pakkāmi (pts note)Then a mouse came out to forage.
Tamenaṁ biḷāro gahetvā sahasā saṅkhāditvā ajjhohari.
saṅkhāditvā → asaṅkhāditvā (bj); maṁsaṁ khāditvā (sya-all, km); saṅkharitvā (pts1ed, pts2ed, mr) | biḷāro → biḷālo (bj); viḷāro (sya-all) | saṅkhāditvā → asaṁkhāditvā (bj); saṁkharitvā (pts) | asaṁkhāditvā → saṁkhāditvā (bj: sīmu3, machasaṁ); maṁsaṁkhāditvā (bj: syā); saṁkhāritvā (bj: PTS) | saṅkhāditvā → saṅkharitvā (cck: pī. ka.); maṁsaṁ khāditvā (cck: syā. kaṁ.); asaṁkhāditvā (cck: katthaci) | saṁkharitvā → S1-3 asaṁkhāditvā (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)The cat, catching it right away, swallowed it without chewing it.
Tassa so mudumūsi antampi khādi, antaguṇampi khādi.
mudumūsi → mudumūsī (bj) | so → sā (sya-all) | antampi → antampa (sya-all) | so mudumūsi antampi → mudumūsī antam pi (pts) | antaguṇampi → antaguṇam pi (pts)The mouse chewed on its small & large intestines,
So tatonidānaṁ maraṇampi nigacchi maraṇamattampi dukkhaṁ.
nigacchi → nigacchati (sya-all) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | maraṇampi nigacchi maraṇamattampi → maraṇaṁ pi nigacchati maraṇamattam pi (pts)and from that cause there came [for the cat] death & death-like pain.
Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena, anupaṭṭhitāya satiyā, asaṁvutehi indriyehi.
vā nigamaṁ vā → va nigamam va (pts) | anupaṭṭhitāya → anu paṭṭhitāya (th) | evameva → evam eva (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)“In the same way, there is the case where a monk, early in the morning, having adjusted his lower robe and, carrying his bowl & outer robe, enters a village or town for alms—with his bodily actions unprotected, his speech unprotected, his mind unprotected, with mindfulness unestablished, with his sense faculties unguarded.
So tattha passati mātugāmaṁ dunnivatthaṁ vā duppārutaṁ vā.
so → (sya-all) | dunnivatthaṁ → dunni vatthaṁ (th)There he sees a woman improperly dressed or half-naked.
Tassa mātugāmaṁ disvā dunnivatthaṁ vā duppārutaṁ vā rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
disvā → disvāna (sya-all)As he sees her improperly dressed or half-naked, lust ravages his mind.
So rāgānuddhaṁsena cittena maraṇaṁ vā nigacchati maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.When his mind is ravaged by lust, death comes to him or death-like pain.
Maraṇañhetaṁ, bhikkhave, ariyassa vinaye yo sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
maraṇañhetaṁ → maraṇaṁ so taṁ (sya-all) | hīnāyāvattati → hināyāvattati (pts) | bhikkhave → maraṇañhetaṁ bhikkhaveti dissati (sya-all: yu) | vinaye → S1-3 insert ca (pts note) | maraṇañhetaṁ → maraṇaṁ hetaṁ (bjt) | maraṇañhetaṁ → maraṇañhetam (pts) | sikkhaṁ → sikkham (pts)Monks, ‘death’ in this discipline of a noble one is when one renounces the training and returns to the lower life.
Maraṇamattañhetaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ yadidaṁ aññataraṁ saṅkiliṭṭhaṁ āpattiṁ āpajjati.
maraṇamattañhetaṁ → maraṇa mattaññeva (sya-all) | mattaññeva → māṇamattañhetanti dissati (sya-all: yu) | saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005) | maraṇamattañhetaṁ → maraṇamattaṁ hetaṁ (bjt) | yadidaṁ → yadidam (pts) | saṅkiliṭṭhaṁ āpattiṁ → saṅkiliṭṭham āpattim (pts)‘Death-like pain’ is when one falls into a certain defiled offense
Yathārūpāya āpattiyā vuṭṭhānaṁ paññāyati.that requires rehabilitation.
Tasmātiha, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:“Therefore, monks, you should train yourselves:
‘rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena, upaṭṭhitāya satiyā, saṁvutehi indriyehi gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisissāmā’ti.
rakkhiteneva → rakkhitena (sya-all)‘We will enter a village or town for alms with our bodily actions protected, our speech protected, our mind protected, with mindfulness established, with our sense faculties guarded.’
Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → evañ hi (pts)That’s how you should train yourselves.”