Upayasutta๕๓ อุปยสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ upayo → upāyo (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ tatra kho etadavoca (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Upayo, bhikkhave, avimutto, anupayo vimutto.
Upayo → upāyo (sya-all, km, pts1ed) | anupayo → anupāyo (sya-all, pts) | Upayo → upāyo (cck: bahūsu) | Upāyo → B upayo always (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ความเข้าถึง ไม่ใช่ความหลุดพ้นความไม่เข้าถึง เป็นความหลุดพ้น
Rūpupayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.
Rūpupayaṁ → rūpūpāyaṁ (sya-all, km); rūpupāyaṁ (pts1ed, mr) | rūpupayaṁ → rūpūpāyaṁ (sya-all) | nandūpasecanaṁ vuddhiṁ → nandūpasevanaṁ vuḍḍhiṁ (sya-all) | rūpupayaṁ vā → rūpupāyam (pts) | Rūpupayaṁ → rūpūpāyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.); rūpupāyaṁ (cck: pī. ka.) | rūpapatiṭṭhaṁ → S1-3 -ppatiṭṭhaṁ always (pts note) | nandupasevanaṁ → B -secanam always (pts note) | rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ → rūpapatiṭṭhaṁ nandupasevanaṁ virūḷhiṁ (pts) | virūḷhiṁ vepullaṁ → vepullam (pts)ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณที่เข้าถึงรูป เมื่อตั้งอยู่ ก็พึงมีรูปเป็นอารมณ์ มีรูปเป็นที่ตั้ง เข้าไปเสพเสวยความเพลิดเพลินตั้งอยู่ ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้
Vedanupayaṁ vā …pe…
vedanupayaṁ → vedanūpayaṁ (bj) | vā → vā bhikkhave (bj) | vedanupayaṁ vā → (sya-all)ฯลฯ
saññupayaṁ vā …pe…
saññupayaṁ → saññūpayaṁ (bj) | vā → vā bhikkhave (bj)
saṅkhārupayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.
saṅkhārupayaṁ → saṅkhārūpayaṁ (bj) | nandūpasecanaṁ vuddhiṁ → nandūpasevanaṁ vuḍḍhiṁ (sya-all) | saṅkhārupayaṁ → saṅkhārūpāyaṁ (th)วิญญาณที่เข้าถึงสังขาร เมื่อตั้งอยู่ ก็พึงมีสังขารเป็นอารมณ์ มีสังขารเป็นที่ตั้งเข้าไปเสพเสวยความเพลิดเพลินตั้งอยู่ ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้
Yo, bhikkhave, evaṁ vadeyya:ภิกษุทั้งหลาย
‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṁ vā gatiṁ vā cutiṁ vā upapattiṁ vā vuddhiṁ vā virūḷhiṁ vā vepullaṁ vā paññāpessāmī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
upapattiṁ → uppattiṁ (bj) | vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | paññāpessāmīti → paññapessāmīti (sya-all); paññāpessamīti (pts) | upapattiṁ → S1-3 uppattiṁ always (pts note) | vā → B omits the three later vā (pts note) | ahamaññatra → ahaṁ aññatra (th) | ahamaññatra → aham aññatra (pts)เป็นไปไม่ได้เลยที่ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักบัญญัติการมาการไป การจุติ การอุบัติ หรือความเจริญงอกงามไพบูลย์แห่งวิญญาณ เว้นจากรูปเวทนา สัญญา สังขาร’
Rūpadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti.ภิกษุทั้งหลาย ถ้าความกำหนัดในรูปธาตุ ภิกษุละได้แล้ว
Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.
vocchijjatārammaṇaṁ → vocchijjatārammaṇam (pts)เพราะละความกำหนัดได้ อารมณ์จึงขาดสูญ ที่ตั้งแห่งวิญญาณก็ไม่มี
Vedanādhātuyā ce, bhikkhave …
bhikkhave → bhikkhave bhikkhuno (sya-all) | vedanādhātuyā → vedanāya dhātuyā (pts) | bhikkhave → S1-3 add bhikkhuno always (pts note)ถ้าความกำหนัดในเวทนาธาตุ ...
saññādhātuyā ce, bhikkhave …
bhikkhave → bhikkhave bhikkhuno (sya-all)ถ้าความกำหนัดในสัญญาธาตุ ...
saṅkhāradhātuyā ce, bhikkhave …
bhikkhave → bhikkhave bhikkhuno (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)ถ้าความกำหนัดในสังขารธาตุ ...
viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti.
bhikkhuno → (bj)ถ้าความกำหนัดในวิญญาณธาตุ ภิกษุละได้แล้ว
Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.เพราะละความกำหนัดได้อารมณ์จึงขาดสูญ ที่ตั้งแห่งวิญญาณก็ไม่มี
Tadappatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ anabhisaṅkhacca vimuttaṁ.
anabhisaṅkhacca vimuttaṁ → anabhisaṅkhārañca vimuttam (pts) | anabhisaṅkhārañca → S1-3 -saṅkhacca (pts note) | anabhisaṅkhacca vimuttaṁ → anabhisaṅkhaccavimuttaṁ (my)วิญญาณที่ไม่มีที่ตั้งนั้น ก็ไม่งอกงามไม่ปรุงแต่ง หลุดพ้นไป
Vimuttattā ṭhitaṁ. Ṭhitattā santusitaṁ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati.
paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt) | ṭhitaṁ → ṭhitam (pts)เพราะหลุดพ้นจึงตั้งมั่น เพราะตั้งมั่นจึงสันโดษ เพราะสันโดษจึงไม่สะดุ้ง เมื่อไม่สะดุ้งย่อมดับไปเอง
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
vusitaṁ brahmacariyaṁ → vusitam brahmacariyam (pts) | nāparaṁ → nāparam (pts)ภิกษุนั้นรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้วอยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → sāvatthi tatra voca (pts)อุปยสูตรที่ ๑ จบ