Mahālisutta๖๐ มหาลิสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
samayaṁ → samayam (pts) | vesāliyaṁ → vesāliyam (pts) | kūṭāgārasālāyaṁ → kūṭāgārasālāyam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Atha kho mahāli licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṁ nisinno kho mahāli licchavi bhagavantaṁ etadavoca:
mahāli licchavi → mahali licchavī (sya-all) | bhagavantaṁ etadavoca pūraṇo → bhagavantam etad avoca puraṇo (pts) | Mahāli → S3 Mahālī in this paragraph only (pts note) | + → upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีพระนามว่ามหาลิเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Pūraṇo, bhante, kassapo evamāha:
pūraṇo → puraṇo (pts) | evamāha → evam āha (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านปูรณะ กัสสปะกล่าวอย่างนี้ว่า
‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;
saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005, pts)‘ความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย ไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย
ahetū appaccayā sattā saṅkilissanti.
ahetū appaccayā → ahetuapaccayā (pts) | saṁkilissanti → S1 samkillesayanti here only (pts note) | ahetū appaccayā → ahetu-apaccayā (pts)สัตว์ทั้งหลายไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย เศร้าหมองเอง
Natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā;
sattānaṁ → sattānam (pts)ความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย ไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย
ahetū appaccayā sattā visujjhantī’ti.
ahetū appaccayā → ahetuapaccayā (pts) | ahetū appaccayā → ahetu-apaccayā (pts)สัตว์ทั้งหลายไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย บริสุทธิ์เอง’
Idha bhagavā kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)ในเรื่องนี้พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างไร”
“Atthi, mahāli, hetu atthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;
mahāli → mahali (sya-all) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาลิ ความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย มีเหตุมีปัจจัย
sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.
sahetū sappaccayā → sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt, pts) | sahetū sappaccayā → sahetu-sapaccayā (pts)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงเศร้าหมอง
Atthi, mahāli, hetu, atthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā;
mahāli → mahali (sya-all)ความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย
sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti.
sahetū sappaccayā → sahetusapaccayā (pts) | sahetū sappaccayā → sahetu-sapaccayā (pts)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย จึงบริสุทธิ์”
“Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;
saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เหตุปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลายเป็นอย่างไร
kathaṁ sahetū sappaccayā sattā saṅkilissantī”ti?
sahetū sappaccayā sattā → sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissantīti → saṁkilissantīti (my, bjt)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัย เศร้าหมองอย่างไร”
“Rūpañca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhaṁ abhavissa dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, nayidaṁ sattā rūpasmiṁ sārajjeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | dukkhānupatitaṁ → S1-3 -tītaṁ here only (pts note) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | hidaṁ → hidam (pts) | ekantadukkhaṁ → ekantadukkham (pts) | anavakkantaṁ → anavakkantam (pts)“มหาลิ หากรูปนี้จักได้เป็นทุกข์ส่วนเดียว มีแต่ทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ ไม่หยั่งลงสู่ความสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงติดใจในรูป
Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṁ sukhaṁ sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, tasmā sattā rūpasmiṁ sārajjanti;
mahāli → mahali (sya-all) | dukkhena → avakkantaṁ sukhena (bj: sīmu8) | dukkhena → So B; S1-3 avakkantaṁ sukhena always (pts note) | sukhāvakkantaṁ → sukhāvakkantam (pts)แต่เพราะรูปเป็นสุข มีสุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุข ไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์เสมอไป ฉะนั้นสัตว์ทั้งหลายจึงติดใจในรูป
sārāgā saṁyujjanti; saṁyogā saṅkilissanti.
sārāgā → S3 sarāgā always (pts note) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt) | saṁyujjanti saṁyogā → saññujjanti saññogā (th)เพราะกำหนัดจึงถูกรูปผูกไว้ เพราะถูกรูปผูกไว้จึงเศร้าหมอง
Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya;
ayaṁ → ayampi (bj, sya-all, pts) | mahāli → mahali (sya-all) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005) | ayaṁ → ayaṁpi (th) | ayaṁ → ayam pi (pts) | ayaṁ → ayam (pts) | sattānaṁ saṅkilesāya → sattānam saṁkilesāya (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย
evaṁ sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.
evaṁ → evaṁpi (sya-all) | evaṁ sahetū sappaccayā → evam pi sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงเศร้าหมองอย่างนี้
Vedanā ca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṁ sattā vedanāya sārajjeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | hidaṁ → hidam (pts)หากเวทนานี้จักได้เป็นทุกข์ส่วนเดียว มีแต่ทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ไม่หยั่งลงสู่ความสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงติดใจในเวทนา
Yasmā ca kho, mahāli, vedanā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā vedanāya sārajjanti;
sukhāvakkantā → (bj) | mahāli → mahali (sya-all)แต่เพราะเวทนาเป็นสุข มีสุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุข ไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์เสมอไป ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงติดใจในเวทนา
sārāgā saṁyujjanti;
saṁyujjanti → saññujjanti (th, pts)เพราะกำหนัดจึงถูกเวทนาผูกไว้
saṁyogā saṅkilissanti.
saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt) | saṁyogā → saññogā (th) | saṁyogā saṅkilissanti → saññogā saṁkilissanti (pts)เพราะถูกเวทนาผูกไว้จึงเศร้าหมอง
Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.
mahāli → mahali (sya-all) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005, pts) | ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | ayaṁ → ayam (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองแห่งสัตว์ทั้งหลาย
Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.
evampi sahetū sappaccayā → evam pi sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt) | evampi → evaṁpi (th)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงเศร้าหมองอย่างนี้
Saññā ca hidaṁ, mahāli …pe…
hidaṁ mahāli → (bj) | mahāli → mahali (th) | hidaṁ → hidam (pts)หากสัญญานี้ ฯลฯ
saṅkhārā ca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhā abhavissaṁsu dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṁ sattā saṅkhāresu sārajjeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | abhavissaṁsu → S1-3 abhaviṁsu (pts note) | nayidaṁ → na yidaṁ (th, pts) | hidaṁ → hidam (pts)หากสังขารนี้จักได้เป็นทุกข์ส่วนเดียว มีแต่ทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ไม่หยั่งลงสู่ความสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงติดใจในสังขาร
Yasmā ca kho, mahāli, saṅkhārā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā saṅkhāresu sārajjanti;
mahāli → mahali (sya-all)แต่เพราะสังขารเป็นสุข มีสุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุข ไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์เสมอไป ฉะนั้นสัตว์ทั้งหลายจึงติดใจในสังขาร
sārāgā saṁyujjanti;
saṁyujjanti → saññujjanti (th, pts)เพราะกำหนัดจึงถูกสังขารผูกไว้
saṁyogā saṅkilissanti.
saṅkilissanti → saṁkilissanti (my) | saṁyogā saṅkilissanti → saññogā saṁkilissanti (bjt, pts) | saṁyogā → saññogā (th)เพราะถูกสังขารผูกไว้จึงเศร้าหมอง
Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.
mahāli → mahali (sya-all) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005) | ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | ayaṁ → ayam (pts) | sattānaṁ saṅkilesāya → sattānam saṁkilesāya (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย
Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti.
evampi sahetū sappaccayā → evam pi kho sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt) | evampi → evaṁpi (th)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงเศร้าหมองอย่างนี้
Viññāṇañca hidaṁ, mahāli, ekantadukkhaṁ abhavissa dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ sārajjeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | viññāṇañca hidaṁ → ca hidam (pts) | ekantadukkhaṁ → ekantadukkham (pts) | dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ → dukkhāvakkantam anavakkantam (pts)หากวิญญาณนี้จักได้เป็นทุกข์ส่วนเดียว มีแต่ทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ไม่หยั่งลงสู่ความสุขบ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงติดใจในวิญญาณ
Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṁ sukhaṁ sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, tasmā sattā viññāṇasmiṁ sārajjanti;
mahāli → mahali (sya-all) | sukhāvakkantaṁ → sukhāvakkantam (pts)แต่เพราะวิญญาณเป็นสุข มีสุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุข ไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์เสมอไปฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงติดใจในวิญญาณ
sārāgā saṁyujjanti; saṁyogā saṅkilissanti.
saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt) | saṁyujjanti saṁyogā → saññujjanti saññogā (th)เพราะกำหนัดจึงถูกวิญญาณผูกไว้ เพราะถูกวิญญาณผูกไว้จึงเศร้าหมอง
Ayampi kho, mahāli, hetu ayaṁ paccayo sattānaṁ saṅkilesāya.
mahāli → mahali (sya-all) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, bjt, ms2005, pts) | ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | ayaṁ → ayam (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองของสัตว์ทั้งหลาย
Evampi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissantī”ti.
evampi sahetū sappaccayā → evaṁ sahetusapaccayā (pts) | saṅkilissantīti → saṁkilissantīti (my, bjt) | evampi → evaṁpi (th)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงเศร้าหมองอย่างนี้”
“Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṁ visuddhiyā;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนเหตุปัจจัยเพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลายเป็นอย่างไร
kathaṁ sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti?
sahetū sappaccayā → sahetusapaccayā (pts) | sahetū sappaccayā → sahetu-sapaccayā (pts)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยบริสุทธิ์อย่างไร”
“Rūpañca hidaṁ, mahāli, ekantasukhaṁ abhavissa sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, nayidaṁ sattā rūpasmiṁ nibbindeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | rūpañca hidaṁ → rūpaṁ ca hidam (pts) | sukhāvakkantaṁ → sukhāvakkantam (pts)“มหาลิ หากรูปนี้จักได้เป็นสุขส่วนเดียว มีแต่สุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุขไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์บ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงเบื่อหน่ายในรูป
Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṁ dukkhaṁ dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, tasmā sattā rūpasmiṁ nibbindanti;
mahāli → mahali (sya-all) | dukkhaṁ → S1-3 insert rūpaṁ (pts note) | rūpaṁ → rūpam (pts) | dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ → dukkhāvakkantam anavakkantam (pts)แต่เพราะรูปเป็นทุกข์ มีทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ ไม่หยั่งลงสู่ความสุขเสมอไป ฉะนั้นสัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในรูป
nibbindaṁ virajjanti; virāgā visujjhanti.เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงบริสุทธิ์
Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo, sattānaṁ visuddhiyā.
ayaṁ → ayaṁpi (sya-all) | mahāli → mahali (sya-all) | ayaṁ → ayampi (bjt) | ayaṁ → ayam (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย
Evaṁ sahetū sappaccayā sattā visujjhanti.
evaṁ → evaṁpi (sya-all) | evaṁ sahetū sappaccayā → evam pi sahetusapaccayā (pts) | evaṁ → evampi (bjt)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงบริสุทธิ์อย่างนี้
Vedanā ca hidaṁ, mahāli, ekantasukhā abhavissa …pe…
mahāli → mahali (sya-all) | hidaṁ → hidam (pts)หากเวทนานี้จักได้เป็นสุขส่วนเดียว ฯลฯ
saññā ca hidaṁ, mahāli …pe…
mahāli → mahali (th)หากสัญญานี้จักได้เป็นสุขส่วนเดียว ฯลฯ
saṅkhārā ca hidaṁ, mahāli, ekantasukhā abhavissaṁsu …pe…
mahāli → mahali (sya-all) | saṅkhārā ca hidaṁ → viññāṇañca hidam (pts)หากสังขารนี้จักได้เป็นสุขส่วนเดียว ฯลฯ
viññāṇañca hidaṁ, mahāli, ekantasukhaṁ abhavissa sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ anavakkantaṁ dukkhena, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ nibbindeyyuṁ.
mahāli → mahali (sya-all) | anavakkantaṁ → anavakkaktaṁ (sya-all) | nayidaṁ → na yidaṁ (th) | hidaṁ → hidam (pts) | ekantasukhaṁ → ekantasukham (pts) | sukhānupatitaṁ sukhāvakkantaṁ → sukhānupatitam sukhāvakkantam (pts)หากวิญญาณนี้จักได้เป็นสุขส่วนเดียว มีแต่สุขติดตาม หยั่งลงสู่ความสุข ไม่หยั่งลงสู่ความทุกข์บ้างแล้ว สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ
Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṁ dukkhaṁ dukkhānupatitaṁ dukkhāvakkantaṁ anavakkantaṁ sukhena, tasmā sattā viññāṇasmiṁ nibbindanti;
mahāli → mahali (sya-all)แต่เพราะวิญญาณเป็นทุกข์ มีทุกข์ติดตาม หยั่งลงสู่ความทุกข์ ไม่หยั่งลงสู่ความสุขเสมอไปฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ
nibbindaṁ virajjanti; virāgā visujjhanti.เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัดเพราะคลายกำหนัดจึงบริสุทธิ์
Ayaṁ kho, mahāli, hetu, ayaṁ paccayo, sattānaṁ visuddhiyā.
ayaṁ → ayaṁpi (sya-all) | mahāli → mahali (sya-all) | ayaṁ → ayam (pts)นี้เป็นเหตุ เป็นปัจจัยเพื่อความบริสุทธิ์แห่งสัตว์ทั้งหลาย
Evampi sahetū sappaccayā sattā visujjhantī”ti.
evampi sahetū sappaccayā → evaṁ sahetusapaccayā (pts) | evampi → evaṁpi (th)สัตว์ทั้งหลายมีเหตุ มีปัจจัยจึงบริสุทธิ์อย่างนี้”
Aṭṭhamaṁ.
aṭṭhamaṁ → savatthi tatra voca (pts)มหาลิสูตรที่ ๘ จบ