KalyāṇamittasuttaGood Friends
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati ekamantaṁ nisīdi (sya-all) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts)At Sāvatthī.
Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca → pasenadi-kosalo bhagavantam etad avoca (pts)Seated to one side, King Pasenadi said to the Buddha,
“idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
evaṁ cetaso → evañcetaso (th) | mayhaṁ → mayham (pts) | evaṁ → evam (pts)“Just now, sir, as I was in private retreat this thought came to mind.
‘svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassā’”ti.
svākkhāto → svākhyāto (pts) | pāpasahāyassa → papasahāyassa (pts) | Svākhyāto → SS. svākkhāto here and further on. (pts note) | ti → B. sampavaṅkassa. (pts note) | kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa → kalyāṇa-mittassa kalyāṇa-sahāyassa kalyāṇa-sampavaṅkassa (pts) | pāpamittassa → pāpa-mittassa (pts) | pāpasahāyassa → papa-sahāyassa (pts) | pāpasampavaṅkassāti → pāpasampavaṅkassā ti (pts)‘The teaching is well explained by the Buddha. But it’s for someone with good friends, companions, and associates, not for someone with bad friends, companions, and associates.’”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts)“That’s so true, Great King! That’s so true!” said the Buddha. And he repeated the king’s statement, adding:
Svākkhāto, mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.
svākkhāto → svākhyāto (pts) | kalyāṇamittassa → kalyāṇa-mittassa (pts) | kalyāṇasampavaṅkassa → kalyāṇa-sampavaṅkassa (pts) | pāpamittassa → pāpa-mittassa (pts) | pāpasampavaṅkassāti → pāpa-sampavaṅkassā ti (pts)
Ekamidāhaṁ, mahārāja, samayaṁ sakkesu viharāmi nagarakaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
nagarakaṁ → nāgarakaṁ (bj) | nagarakaṁ nāma → (pts) | nigamo atha → nigame atho (pts) | nāgarakaṁ → nagarakaṁ (bj: machasaṁ, syā) | nāma → sakkaraṁ nāmāti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | idāhaṁ → So all the MSS. (pts note) | Sakkesu → S1 adds nāgarakaṇṇā; S2-3 nāgarakaṁ. (pts note) | Sakyānaṁ → S2 omits sakyānaṁ. (pts note) | nigame → B. nigāmo; S1 nigamo; S3 gāme; S2 game. The true reading of the whole is sakkaraṁ nāma sakyānaṁ nigame. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | samayaṁ → samayam (pts)“Great king, this one time I was staying in the land of the Sakyans where they have a town named Townsville.
Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṁ etadavoca:
atha → atho (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | maṁ etadavoca → mam etad avoca (pts)Then the mendicant Ānanda came to me, bowed, sat down to one side, and said:
‘upaḍḍhamidaṁ, bhante, brahmacariyassa—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’ti.
upaḍḍhamidaṁ → upaḍḍham idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad idaṁ kalyāṇa-mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā ti (pts)‘Sir, good friends, companions, and associates are half the spiritual life.’
Evaṁ vuttāhaṁ, mahārāja, ānandaṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ:
mahārāja → S3 etaṁ mahaṁ (with erasure); S2 Eva . . . rāja, the interval being left empty. (pts note) | avocam → S3 avocuṁ. (pts note) | evaṁ vuttāhaṁ → evam vuttāham (pts) | ānandaṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ → ānandam bhikkhum etad avocam (pts)When he had spoken, I said to him:
‘mā hevaṁ, ānanda, mā hevaṁ, ānanda.
mā hevaṁ ānanda → (sya-all) | hevaṁ → h-evam (pts)‘Not so, Ānanda! Not so, Ānanda!
Sakalameva hidaṁ, ānanda, brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā.
Ānanda → SS. omit Ānanda. (pts note) | sakalameva hidaṁ → sakalam eva h-idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā → yad idaṁ kalyāṇa mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇa-sampavaṅkatā kalyaṇamittassa (pts)Good friends, companions, and associates are the whole of the spiritual life.
Kalyāṇamittassetaṁ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvessati ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkarissati.
bahulīkarissati → bahulīkarissatīti (bj, sya-all) | pāṭikaṅkhaṁ → pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇamittassa (sya-all, pts) | ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam atthaṅgikam maggam (pts) | bhāvessati → bhāveyya (bj: sīmu) | kalyāṇamittassetaṁ → kalyāṇamittassidaṁ (sya-all: sī.) | etam → SS. -idaṁ. (pts note) | bahulī-karissati → SS. -karissatīti. (pts note)A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to develop and cultivate the noble eightfold path.
Kathañca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti?
bhāveti → antaritapāṭho na dissate PTS potthake (bj note) | kathañca → kathañ ca (pts) | kalyāṇamitto → kalyāṇa-mitto (pts) | kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ → kalyāṇa-sampavaṅko ariyam (pts) | bhāveti ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti → bahulī-karoti idha ānanda (pts)And how does a mendicant with good friends develop and cultivate the noble eightfold path?
Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ, sammāsaṅkappaṁ bhāveti … sammāvācaṁ bhāveti … sammākammantaṁ bhāveti … sammāājīvaṁ bhāveti … sammāvāyāmaṁ bhāveti … sammāsatiṁ bhāveti … sammāsamādhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
idhānanda → idha ānanda (pts) | vossaggapariṇāmiṁ sammāsaṅkappaṁ → vossaggapariṇamiṁ sammāsaṅkappam (pts) | bhāveti sammāsatiṁ → sammāsatim (pts) | sammādiṭṭhiṁ → sammā-diṭṭhim (pts) | virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ sammāsaṅkappaṁ → virāga-nissitam nirodha-nissitaṁ vossaggapariṇamiṁ sammā-saṅkappam (pts) | sammāvācaṁ → sammāvācam (pts) | sammākammantaṁ → sammā-kammantam (pts) | sammāājīvaṁ → sammā-ājīvam (pts) | + → sammā-satim (pts) | sammāsatiṁ → sammā-samādhiṁ (pts) | sammāsamādhiṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ → viveka-nissitaṁ virāga-nissitaṁ nirodha-nissitaṁ (pts)It’s when a mendicant develops right view, right purpose, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion, which rely on seclusion, fading away, and cessation, and ripen as letting go.
Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bahulīkaroti.
ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ → ariyam atthaṅgikam maggam (pts)That’s how a mendicant with good friends develops and cultivates the noble eightfold path.
Tadamināpetaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti.
tadamināpetaṁ → tadimināpetaṁ (sya-all) | yadidaṁ kalyāṇamittatā → yadidam kālyāṇamittatā (pts) | tadamināpetaṁ → etam (pts) | veditabbaṁ → veditabbam (pts) | sakalamevidaṁ → sakalam ev-idam (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad-idam kālyāṇamittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyāṇa-sampavaṅkatā ti mamaṁ (pts)And here’s another way to understand how good friends are the whole of the spiritual life.
Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṁ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti.
byādhito → vyādhinā (bj); vyādhiyā (pts) | parimuccanti → parimuccantīti (sya-all) | vyādhinā → vyādhito (bj: machasaṁ, syā); vyādhiyā (bj: PTS) | hi → SS. omit hi. (pts note) | vyādhiyā → B. vyādhito. (pts note) | parimuccanti → SS. parimuccantīti. (pts note) | mamañhi → mamaṁ hi (bjt) | byādhidhammā → vyādhidhammā (bjt, pts) | kalyāṇamittaṁ → kalyāṇa-mittam (pts) | maraṇadhammā → maraṇa-dhammā (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā → soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsa-dhammā (pts) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi → soka-paridevadukkha-domanass-upāyāsehi (pts)For, by relying on me as a good friend, sentient beings who are liable to rebirth, old age, and death, to sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress are freed from all these things.
Iminā kho etaṁ, ānanda, pariyāyena veditabbaṁ yathā sakalamevidaṁ brahmacariyaṁ—yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’ti.
sakalamevidaṁ → sakalamevahidaṁ (bj) | kalyāṇasampavaṅkatāti tasmātiha → kalyaṇasampavaṅkatāti tasmāt iha (pts) | etam → SS. evaṁ. (pts note) | kalyaṇa-sampavaṅkatāti → This intercalated sutta is the second of the first vaggo of the Magga-Saṁyutta (the first of the fifth and last section of this Nikāya,-- the Mahāvaggo); it is entitled Upaḍḍha. Already published (Journal Asiatique, Janvier, 1873, p. 55, 6). (pts note) | sakalamevidaṁ → sakalam ev-idaṁ (pts) | yadidaṁ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti → yad idaṁ kalyāṇa-mittatā kalyāṇa-sahāyatā kalyaṇa-sampavaṅkatāti (pts)This is another way to understand how good friends are the whole of the spiritual life.’
Tasmātiha te, mahārāja, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmāt iha (pts)So, Great King, you should train like this:
‘kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko’ti.
ti → All this phrase is omitted by S3. (pts note) | kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅkoti → kalyāṇa-sahāyo kalyāṇa-sampavaṅko ti evaṁ (pts)‘I will have good friends, companions, and associates.’
Evañhi te, mahārāja, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt, th) | evañhi → hi (pts)That’s how you should train.
Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṁ eko dhammo upanissāya vihātabbo—
kalyāṇamittassa → kalyāṇa-mittassa (pts) | kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṁ → kalyāṇa-sahāyassa kalyāṇa-sampavaṅkassa ayam (pts)When you have good friends, companions, and associates, you should live supported by one thing:
appamādo kusalesu dhammesu.diligence in skillful qualities.
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṁ bhavissati:
anuyantassa → (bj); anuyāyantassa (sya-all) | anuyantassa evaṁ → evam (pts) | itthāgārassa → itthāgārassa anuyantassa (bj: machasaṁ); anuyāyantassa (bj: syā) | appamādaṁ → appamādam (pts)When you’re diligent, supported by diligence, your ladies of the harem,
‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissayā ti (pts) | mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṁ evaṁ bhavissati:
anuyantānaṁ → anuyuttānaṁ (bj) | khattiyānampi anuyantānaṁ evaṁ → khattiyānam pi anuyuttānaṁ evam (pts) | anuyuttānaṁ → anuyuttānaṁ (bj: syā, machasaṁ) | anuyuttānaṁ → B. anuyantānam (Cf. Devaputta-S. III. 3. 5) omitted by S2. (pts note) | appamādaṁ → appamādam (pts)aristocrat vassals,
‘rājā kho appamatto viharati appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts) | appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissāyā ti (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, balakāyassapi evaṁ bhavissati:
balakāyassapi evaṁ → negamajānapadassa pi evam (pts) | negamajānapadassa → B. nigamajanapadassa. (pts note) | appamādaṁ → appamādam (pts)troops,
‘rājā kho appamatto viharati appamādaṁ upanissāya.
appamādaṁ → appamādam (pts)
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti.
mayampi → mayaṁpi (th) | mayampi → mayam pi (pts) | appamādaṁ upanissāyāti → appamādam upanissāyā ti (pts)
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, negamajānapadassapi evaṁ bhavissati:
negamajānapadassapi → negamajānapadassāpi (bj, sya-all) | negamajānapadassāpi → jānapadassapi (bj: machasaṁ, PTS) | negamajānapadassapi → negama jānapadassāpi (th) | appamādaṁ → appamādam (pts)and people of town and country will think:
‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṁ upanissāya.‘The king lives diligently, supported by diligence.
Handa mayampi appamattā viharāma, appamādaṁ upanissāyā’ti?
mayampi → mayaṁpi (th)We’d better live diligently, supported by diligence!’
Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṁ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati—When you’re diligent, supported by diligence, then not only you yourself,
itthāgārampi guttaṁ rakkhitaṁ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṁ rakkhitaṁ bhavissatī”ti.
pi → S2-3 omit kosa. (pts note) | itthāgārampi → itthāgāram pi (pts) | rakkhitaṁ → rakkhitam (pts) | kosakoṭṭhāgārampi → kosakoṭṭhāgāram pi (pts)but your ladies of the harem, and your treasury and storehouses will be guarded and protected.”
Idamavoca …pe…That is what the Buddha said. …
“Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;“For one who desires high wealth again and again, Appamādaṁ pasaṁsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
appamādaṁ → appamādam (pts) puññakiriyāsu → puññakriyāsu (pts) | puñña-kriyāsu → SS. kiriyāsu. (pts note)the astute praise diligence in making merit. Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
adhiggaṇhāti → adhigaṇhāti (bjt, pts)Being diligent, an astute person secures both benefits:Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
diṭṭhe → diṭṭheva dhamme (bj: sīmu) cattho → c-attho (pts)the benefit in this life, and in lives to come. Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī”ti.
atthābhisamayā dhīro → atthābhisamayādhīro (pts) pavuccatīti → pavuccatīti sāvatthi nidānaṁ (pts) | pavuccatīti → Already published (Journal Asiatique, Janv. 1874, p. 80-1). (pts note) | paṇḍitoti → paṇḍito ti (pts)Attentive, comprehending the meaning, they are said to be astute.”