Pabbatūpamasutta
Pabbatūpamasutta → pabbatopamasuttaṁ (sya-all)The Simile of the Mountains
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (th)Near Sāvatthī.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadi-kosalam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then King Pasenadi Kosala went to the Blessed One in the middle of the day and, on arrival, having bowed down to him, sat to one side. As he was sitting there, the Blessed One said to him:
“handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divā divassā”ti?
nu tvaṁ → tvam (pts) | divā divassāti → (pts) | divā divassāti → divādivassāti (th)“Well now, great king, where are you coming from in the middle of the day?”
“Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṁ, etarahi ussukkamāpanno”ti.
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all); pathavīmaṇḍalam (pts) | bhavanti tesu khvāhaṁ → santi tesvāhaṁ (bj) | tesu khvāhaṁ → tesvāhaṁ (sya-all, pts) | rājakaraṇīyāni → rājakaraṇīyāṇi (pts) | santi → bhavanti (bj: syā, machasaṁ) | tesvāhaṁ → tesubbāhaṁ (bj: machasaṁ) | raññam → S2 rañño corrected to raññam in S3, perhaps also in S1. (pts note) | bhavanti → SS. santi. (pts note) | ussukkamāpannoti → ussukkaṁ āpannoti (bjt, th) | raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ → raññam khattiyānam muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam (pts) | rājakaraṇīyāni → rāja-karaṇīyāṇi (pts) | tesu khvāhaṁ → tesvāham (pts) | ussukkamāpannoti → ussukkam āpanno ti (pts)“Just now, lord, I was engaged in the sort of royal affairs typical of head-anointed noble-warrior kings intoxicated with the intoxication of sovereignty, obsessed by greed for sensuality, who have attained stable control in their country, and who rule having conquered a great sphere of territory on earth.”
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)“What do you think, great king?
idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko.Suppose a trustworthy, reliable man were to come to you from the east.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)On arrival he would say to you,
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya.
jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | jāneyyāsi → SS. jāneyya always. (pts note) | ahaṁ → aham (pts)‘May it please your majesty to know, I have come from the east.
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ, sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā) | nippothento → nipuphoṭento. ba. nipphothenuto (sya-all: sī. yu.) | nipphoṭento → B. nipphothento always. (pts note) | tatthaddasaṁ mahantaṁ → tatth-addasaṁ mahantam (pts) | abbhasamaṁ → abbhasamam (pts)There I saw a great mountain, as high as the clouds, coming this way, crushing all living beings (in its path).
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ, taṁ karohī’ti.
yaṁ te → yante (th)Do whatever you think should be done.’
Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …pe…
pacchimāya → dakkhiṇāya (bj, sya-all) | la → SS. pe. (pts note) | + → dakkhiṇāya disāya (bjt)Then a second man were to come to you from the west…
atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya …
uttarāya → pacchimāya (bj, sya-all)Then a third man were to come to you from the north…
atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all)Then a fourth trustworthy, reliable man were to come to you from the south.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts)On arrival he would say to you,
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all) | jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | ahaṁ → aham (pts)‘May it please your majesty to know that I have come from the south.
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā)There I saw a great mountain, as high as the clouds, coming this way, crushing all living beings.
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ taṁ karohī’ti.
mahārāja karaṇīyaṁ → maharāja karaṇīyam (pts) | yaṁ te → yante (th)Do whatever you think should be done.’
Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyan”ti?
manussakkhaye → manussakāye (mr) | mahārāja → maharāja (pts) | dāruṇe → dārune (pts) | manussakkhaye → manussakāye (cck: ka.) | manussakkhaye → evaṁ ba. manussakāye (sya-all: sī. yu.) | mahati → SS. mahatī. (pts note) | manussakkhaye → B. manussakāye. (pts note) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)If, your majesty, such a great peril should arise, such a terrible destruction of human life—the human state being so hard to obtain—what should be done?”
“Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā”ti?
aññatra → (bj, pts) | me → (pts) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karanīyam (pts) | aññatra puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts) | puññakiriyāyāti → aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyāti (bj: machasaṁ, syā) | kusalakiriyāya → B. kusalacariyāya always. (pts note) | ti → Before each of these words, B. repeats aññatra. (pts note)“If, lord, such a great peril should arise, such a terrible destruction of human life—the human state being so hard to obtain—what else should be done but Dhamma-conduct, right conduct, skillful deeds, meritorious deeds?”
“Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṁ, mahārāja, jarāmaraṇaṁ.
paṭivedemi → pativedayāmi (bj) | pativedayāmi → paṭivedemi (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | kho → SS. omit kho. (pts note) | taṁ → tam (pts)“I inform you, great king, I announce to you, great king: aging & death are rolling in on you.
Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyan”ti?
ce → ca (bj, sya-all, pts) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)When aging & death are rolling in on you, what should be done?”
“Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | puññakiriyāya → Same remarks as above. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)“As aging & death are rolling in on me, lord, what else should be done but Dhamma-conduct, right conduct, skillful deeds, meritorious deeds?
Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni bhavanti;
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all) | yāni → yāni pi (pts) | raññaṁ → raññam (pts) | muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ → muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam mahantam pathavi-maṇḍalam (pts) | ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni → ajjhāvasantānam hatthi-yuddhāni (pts)“There are, lord, elephant battles (fought by) head-anointed noble-warrior kings intoxicated with the intoxication of sovereignty, obsessed by greed for sensuality, who have attained stable control in their country, and who rule having conquered a great sphere of territory on earth;
tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | hatthiyuddhānaṁ → hatthi-yuddhānam (pts)but there is no use for those elephant battles, no scope for them, when aging & death are rolling in.
Yānipi tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ …pe…
yānipi → yāni pi (pts) | khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ → khattiyānam muddhāvasittānam (pts)
ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni bhavanti …pe…
ajjhāvasantānaṁ → (bj) | ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni → ajjhāvasantānam assa-yuddhāni (pts)There are cavalry battles…
rathayuddhāni bhavanti …pe…
rathayuddhāni → ratha-yuddhāni (pts)chariot battles…
pattiyuddhāni bhavanti;
pattiyuddhāni → patti-yuddhāni (pts)infantry battles…
tesampi, bhante, pattiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → S2-3 omit natthigati. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | pattiyuddhānaṁ → patti-yuddhānam (pts)but there is no use for those infantry battles, no scope for them, when aging & death are rolling in.
Santi kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti āgate paccatthike mantehi bhedayituṁ.
pahonti → yesaṁ honti (mr) | pahonti → yesaṁ honti (cck: ka.) | pahonti → B. yesaṁ honti. (pts note) | bhedayituṁ → S1-3 add here tesam pi bhedayitum. (pts note)In this royal court there are counselors who, when the enemies arrive, are capable of dividing them by their wits;
Tesampi, bhante, mantayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → SS. omit natthi gati here and further on. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | mantayuddhānaṁ → manta-yuddhānam (pts)but there is no use for those battles of wits, no scope for them, when aging & death are rolling in.
Saṁvijjati kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṁ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṁ.
pana → SS. omit pana. (pts note) | pahutaṁ → B. bahutam. (pts note) | pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva → pahutaṁ suvaṇṇam bhūmigatañ c-eva (pts) | mayaṁ → mayam (pts)In this royal court there is abundant bullion & gold stored in vaults & depositories, and with such wealth we are capable of buying off enemies when they come;
Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | dhanayuddhānaṁ → dhana-yuddhānam (pts)but there is no use for those battles of wealth, no scope for them, when aging & death are rolling in.
Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts) | puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts)As aging & death are rolling in on me, lord, what else should be done but Dhamma-conduct, right conduct, skillful deeds, meritorious deeds?”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
mahārāja → (sya-all) | evametaṁ → evam etam (pts)“So it is, great king! So it is, great king!
Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
adhivattamāne → adhivattamāne ca te (bj, sya-all) | dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | te → B. omits ca te. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)As aging & death are rolling in on you, what else should be done but Dhamma-conduct, right conduct, skillful deeds, meritorious deeds?”
Idamavoca bhagavā …pe…
+ → idaṁ vatvā sugato athāparaṁ etadavoca (bjt) | idamavoca → idam avoca (pts)That is what the Blessed One said.
satthā:Having said that, the One Well-Gone, the Teacher, further said this:
“Yathāpi selā vipulā, nabhaṁ āhacca pabbatā;
yathāpi → yathā pi (pts) nabhaṁ → nabham (pts)“Like massive boulders, mountains pressing against the sky, Samantānupariyāyeyyuṁ, nippothento catuddisā.
samantānupariyāyeyyuṁ nippothento → samantā anupariyeyyuṁ nippoṭhento (bj); samantā anupariyeyyuṁ nippothentā (sya-all); samantānupariyeyyuṁ nipphoṭento (pts) | anupariyeyyuṁ → samantānupariyāpeyyuṁ (bj: machasaṁ) | samantānupariyeyyuṁ → S1-3 samantā anupariyeyyuṁ. (pts note) nippoṭhento → nippothento (bj: machasaṁ) | nippothento → nippothentā (th) | nippothento → nipphoṭento (pts)moving in from all sides, crushing the four directions,Evaṁ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine;
maccu → maraṇaṁ (bj: sī.pævi) | ca → S3 maraṇañ ca. (pts note) | evaṁ → evam (pts) pāṇine → pāṇino (bj, sya-all, km, pts1ed) | pāṇine → pāṇino (pts) | pāṇino → pāṇine (bj: machasaṁ) | pāṇine → pāṇino (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | adhivattanti → S2 has only evam-ttanti pāṇino, the place of the omitted words remaining empty. (pts note) | pāṇino → B. pāṇine. (pts note)so aging & death come rolling over living beings: Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;
caṇḍālapukkuse → caṇḍāla-pukkuse (pts)noble warriors, brahmans, merchants, workers, outcastes, & scavengers. Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
Na kiñci → na kañci (?) | kiñci → na kañci (cck: ?) | kiñci → kañcītipi pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) sabbamevābhimaddati → sabbam evābhimaddati (pts)They spare nothing. they trample everything.Na tattha hatthīnaṁ bhūmi, na rathānaṁ na pattiyā;
hatthīnaṁ → hatthīnaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | hatthīnam → S2 hatthīna. (pts note) rathānaṁ → rathānam (pts)Here elephant troops can hold no ground, nor can chariots or infantry, Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṁ dhanena vā.
mantayuddhena → manta-yuddhena (pts)nor can a battle of wits or wealth win out.Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano;
atthamattano → attham attano (pts)So a wise person, seeing his own good, Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṁ nivesaye.
saṅghe → saṁghe (ms2005)steadfast, secures confidence in the Buddha, Dhamma, & Saṅgha.Yo dhammaṁ cari kāyena, vācāya uda cetasā;
dhammaṁ cari → dhammacārī (bj, sya-all, km, pts1ed); dhammacāri (pts2ed) | dhammaṁ cari → dhammacārī (pts) | dhammacārī → dhammaṁ cari (bj: machasaṁ) | cari → dhammacārī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)One who practices the Dhamma in thought, word, & deed, Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
idheva naṁ → idh-eva nam (pts) pecca → pacca (pts) | pamodatīti → SS. sagge ca modatīti. (pts note) | + → kosalavaggo (bjt)receives praise here on earth and after death rejoices in heaven.”
Tatiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | tatiyo vaggo → kosalasaṁyuttaṁ samattaṁ (th) | tatiyo vaggo → kosala-saṁyuttaṁ samattaṁ tass-uddāmaṁ (pts)
Puggalo ayyikā loko, issattaṁ pabbatūpamā;
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | Ayyakā → B. Āyyikā. (pts note) issattaṁ → issatthaṁ (bj, sya-all, km, pts2ed) | issattaṁ pabbatūpamā → issatthaṁ pabbatūpamaṁ (bj); issatthaṁ pabbatopamaṁ (sya-all) | issattaṁ pabbatūpamā desitaṁ → issattam pabbatopamaṁ desitam (pts) | issattaṁ → issatthaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) Desitaṁ buddhaseṭṭhena, imaṁ kosalapañcakanti.
desitaṁ → desitam (pts) kosalapañcakanti → kosalapañcakaṁ (th) | kosalapañcakanti → kosalam pañcakaṁ (pts)