Pabbatūpamasutta
Pabbatūpamasutta → pabbatopamasuttaṁ (sya-all)Пример с горой
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (th)В условиях Саваттхи.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadikosalam (pts) | rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ → rājānam pasenadi-kosalam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда средь бела дня царь Пасенади Косальский отправился к Благословенному, поклонился ему и сел рядом. Благословенный сказал ему по мере того, как тот сидел рядом:
“handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divā divassā”ti?
nu tvaṁ → tvam (pts) | divā divassāti → (pts) | divā divassāti → divādivassāti (th)“Откуда путь держишь, великий царь, средь бела дня?”
“Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṁ, etarahi ussukkamāpanno”ti.
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all); pathavīmaṇḍalam (pts) | bhavanti tesu khvāhaṁ → santi tesvāhaṁ (bj) | tesu khvāhaṁ → tesvāhaṁ (sya-all, pts) | rājakaraṇīyāni → rājakaraṇīyāṇi (pts) | santi → bhavanti (bj: syā, machasaṁ) | tesvāhaṁ → tesubbāhaṁ (bj: machasaṁ) | raññam → S2 rañño corrected to raññam in S3, perhaps also in S1. (pts note) | bhavanti → SS. santi. (pts note) | ussukkamāpannoti → ussukkaṁ āpannoti (bjt, th) | raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ → raññam khattiyānam muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam (pts) | rājakaraṇīyāni → rāja-karaṇīyāṇi (pts) | tesu khvāhaṁ → tesvāham (pts) | ussukkamāpannoti → ussukkam āpanno ti (pts)“Только что, почтенный, я занимался теми царскими делами, которые свойственны миропомазанным кхаттийским царям, опьянённым опьянением владычества, охваченным путами желаний, достигшим устойчивого управления в своей стране, которые правят, завоевав обширные области земель”.
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)Как ты думаешь, великий царь?
idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko.Это как если бы к тебе пришёл человек с востока, заслуживающий доверия и надёжный.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)Подойдя, он сказал бы тебе:
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya.
jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | jāneyyāsi → SS. jāneyya always. (pts note) | ahaṁ → aham (pts)Вне сомнений, великий царь, вот о чём тебе следует знать: я иду с востока,
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ, sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā) | nippothento → nipuphoṭento. ba. nipphothenuto (sya-all: sī. yu.) | nipphoṭento → B. nipphothento always. (pts note) | tatthaddasaṁ mahantaṁ → tatth-addasaṁ mahantam (pts) | abbhasamaṁ → abbhasamam (pts)и там я видел, как огромная гора до самых небес идёт в эту самую сторону, сокрушая всех живых существ.
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ, taṁ karohī’ti.
yaṁ te → yante (th)Поступай так, как считаешь нужным, великий царь“.
Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …pe…
pacchimāya → dakkhiṇāya (bj, sya-all) | la → SS. pe. (pts note) | + → dakkhiṇāya disāya (bjt)И затем второй человек пришёл бы к тебе с запада…
atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya …
uttarāya → pacchimāya (bj, sya-all)И затем третий человек пришёл бы к тебе с севера…
atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all)И затем четвёртый человек пришёл бы к тебе с юга, заслуживающий доверия и надёжный.
So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:
taṁ → tam (pts)Подойдя, он сказал бы тебе:
‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya.
dakkhiṇāya → uttarāya (bj, sya-all) | jāneyyāsi → jāneyya (sya-all) | ahaṁ → aham (pts)Вне сомнений, великий царь, вот о чём тебе следует знать: я иду с юга,
Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ sabbe pāṇe nippothento āgacchati.
nippothento → nippoṭhento (bj); nipphoṭento (pts) | nippoṭhento → nippoṭhento (bj: machasaṁ, syā)и там я видел, как огромная гора до самых небес идёт в эту самую сторону, сокрушая всех живых существ.
Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ taṁ karohī’ti.
mahārāja karaṇīyaṁ → maharāja karaṇīyam (pts) | yaṁ te → yante (th)Поступай так, как считаешь нужным, великий царь“.
Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyan”ti?
manussakkhaye → manussakāye (mr) | mahārāja → maharāja (pts) | dāruṇe → dārune (pts) | manussakkhaye → manussakāye (cck: ka.) | manussakkhaye → evaṁ ba. manussakāye (sya-all: sī. yu.) | mahati → SS. mahatī. (pts note) | manussakkhaye → B. manussakāye. (pts note) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)Если бы, великий царь, возникла такая великая угроза, такое ужасное уничтожение человеческой жизни, человеческого состояния, которое так сложно обрести живому существу, то что нужно было бы делать в этом случае?”
“Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā”ti?
aññatra → (bj, pts) | me → (pts) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karanīyam (pts) | aññatra puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts) | puññakiriyāyāti → aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyāti (bj: machasaṁ, syā) | kusalakiriyāya → B. kusalacariyāya always. (pts note) | ti → Before each of these words, B. repeats aññatra. (pts note)“Если бы, почтенный, возникла такая великая угроза, такое ужасное уничтожение человеческой жизни, человеческого состояния, которое так сложно обрести, то что ещё можно было бы поделать, кроме как жить в соответствии с Дхаммой, жить праведно, совершать благие дела и поступки, приносящие заслуги?”
“Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṁ, mahārāja, jarāmaraṇaṁ.
paṭivedemi → pativedayāmi (bj) | pativedayāmi → paṭivedemi (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.pævi, sī.pavi) | kho → SS. omit kho. (pts note) | taṁ → tam (pts)“И я уведомляю тебя, великий царь, я объявляю тебе, великий царь: старение и смерть надвигаются на тебя.
Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyan”ti?
ce → ca (bj, sya-all, pts) | kimassa karaṇīyanti → kim assa karaṇīyan ti (pts)Когда старение и смерть надвигаются на тебя, великий царь, то что следует делать?”
“Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | puññakiriyāya → Same remarks as above. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)“Когда старение и смерть надвигаются на меня, почтенный, то что ещё можно было бы поделать, кроме как жить в соответствии с Дхаммой, жить праведно, совершать благие дела и поступки, приносящие заслуги?
Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni bhavanti;
pathavimaṇḍalaṁ → paṭhavimaṇḍalaṁ (bj); paṭhavīmaṇḍalaṁ (sya-all) | yāni → yāni pi (pts) | raññaṁ → raññam (pts) | muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ → muddhāvasittānam issariyamada-mattānaṁ kāma-gedha-pariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānam mahantam pathavi-maṇḍalam (pts) | ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni → ajjhāvasantānam hatthi-yuddhāni (pts)Есть, почтенный, сражения слонов, устраиваемые миропомазанными кхаттийскими царями, опьянёнными опьянением владычества, охваченными жаждой желаний, достигшими устойчивого управления в своей стране, которые правят, завоевав обширные области земель.
tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | hatthiyuddhānaṁ → hatthi-yuddhānam (pts)Но нет места для тех сражений слонов, нет возможности для них, когда надвигается старение и смерть.
Yānipi tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ …pe…
yānipi → yāni pi (pts) | khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ → khattiyānam muddhāvasittānam (pts)Существуют, почтенный, сражения конницы…
ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni bhavanti …pe…
ajjhāvasantānaṁ → (bj) | ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni → ajjhāvasantānam assa-yuddhāni (pts)сражения колесниц…
rathayuddhāni bhavanti …pe…
rathayuddhāni → ratha-yuddhāni (pts)сражения пехоты…
pattiyuddhāni bhavanti;
pattiyuddhāni → patti-yuddhāni (pts)Но нет места для тех сражений пехоты, нет возможности для них, когда надвигается старение и смерть.
tesampi, bhante, pattiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → S2-3 omit natthigati. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | pattiyuddhānaṁ → patti-yuddhānam (pts)При этом царском дворе, почтенный, есть советники, которые, как только придут враги, могут поссорить их различными уловками.
Santi kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti āgate paccatthike mantehi bhedayituṁ.
pahonti → yesaṁ honti (mr) | pahonti → yesaṁ honti (cck: ka.) | pahonti → B. yesaṁ honti. (pts note) | bhedayituṁ → S1-3 add here tesam pi bhedayitum. (pts note)Но нет места для тех сражений уловками, нет возможности для них, когда надвигается старение и смерть.
Tesampi, bhante, mantayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
gati → SS. omit natthi gati here and further on. (pts note) | tesampi → tesam pi (pts) | mantayuddhānaṁ → manta-yuddhānam (pts)При этом царском дворе, почтенный, есть обилие слитков и монет из золота, что хранятся в погребах и хранилищах, и таким богатством мы можем смягчить агрессию врагов, когда они придут.
Saṁvijjati kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṁ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṁ.
pana → SS. omit pana. (pts note) | pahutaṁ → B. bahutam. (pts note) | pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva → pahutaṁ suvaṇṇam bhūmigatañ c-eva (pts) | mayaṁ → mayam (pts)Но нет места для тех сражений богатством, нет возможности для них, когда надвигается старение и смерть.
Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
tesampi → tesam pi (pts) | dhanayuddhānaṁ → dhana-yuddhānam (pts)Когда старение и смерть надвигаются на меня, почтенный, то что ещё можно было бы поделать, кроме как жить в соответствии с Дхаммой, жить праведно, совершать благие дела и поступки, приносящие заслуги?”
Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts) | puññakiriyāyāti → puññakiriyāyā ti (pts)“Так оно, великий царь! Так оно, великий царь!
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
mahārāja → (sya-all) | evametaṁ → evam etam (pts)Когда старение и смерть надвигаются на тебя, то что ещё можно было бы поделать, кроме как жить в соответствии с Дхаммой, жить праведно, совершать благие дела и поступки, приносящие заслуги?”
Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
adhivattamāne → adhivattamāne ca te (bj, sya-all) | dhammacariyāya → dhammacariyāya aññatra (sya-all) | samacariyāya → samacariyāya aññatra (sya-all) | kusalakiriyāya → kusalakiriyāya aññatra (sya-all) | te → B. omits ca te. (pts note) | kimassa karaṇīyaṁ → kim assa karaṇīyam (pts)Так сказал Благословенный.
Idamavoca bhagavā …pe…
+ → idaṁ vatvā sugato athāparaṁ etadavoca (bjt) | idamavoca → idam avoca (pts)И сказав так, Счастливейший, Учитель, далее добавил:
satthā:“Словно гора, что состоит из скал,
“Yathāpi selā vipulā, nabhaṁ āhacca pabbatā;
yathāpi → yathā pi (pts) nabhaṁ → nabham (pts)Массивная, до неба высотой, напала бы со всех сторон, Samantānupariyāyeyyuṁ, nippothento catuddisā.
samantānupariyāyeyyuṁ nippothento → samantā anupariyeyyuṁ nippoṭhento (bj); samantā anupariyeyyuṁ nippothentā (sya-all); samantānupariyeyyuṁ nipphoṭento (pts) | anupariyeyyuṁ → samantānupariyāpeyyuṁ (bj: machasaṁ) | samantānupariyeyyuṁ → S1-3 samantā anupariyeyyuṁ. (pts note) nippoṭhento → nippothento (bj: machasaṁ) | nippothento → nippothentā (th) | nippothento → nipphoṭento (pts)Всё сокрушая в четырёх всех сторонах — так наступают и старение и смерть,Evaṁ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine;
maccu → maraṇaṁ (bj: sī.pævi) | ca → S3 maraṇañ ca. (pts note) | evaṁ → evam (pts) pāṇine → pāṇino (bj, sya-all, km, pts1ed) | pāṇine → pāṇino (pts) | pāṇino → pāṇine (bj: machasaṁ) | pāṇine → pāṇino (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | adhivattanti → S2 has only evam-ttanti pāṇino, the place of the omitted words remaining empty. (pts note) | pāṇino → B. pāṇine. (pts note)Накатывают на живых существ — на весс, на судд, на кхаттиев, брахманов, Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;
caṇḍālapukkuse → caṇḍāla-pukkuse (pts)На мусорщиков, на чандал. и на пути своём не пощадят они, Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
Na kiñci → na kañci (?) | kiñci → na kañci (cck: ?) | kiñci → kañcītipi pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) sabbamevābhimaddati → sabbam evābhimaddati (pts)Но всякого готовы сокрушить. нет места в этой битве для слонов,Na tattha hatthīnaṁ bhūmi, na rathānaṁ na pattiyā;
hatthīnaṁ → hatthīnaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | hatthīnam → S2 hatthīna. (pts note) rathānaṁ → rathānam (pts)Для колесниц нет места, для пехоты. не сможешь одолеть уловкой их, Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṁ dhanena vā.
mantayuddhena → manta-yuddhena (pts)Как и богатством ты не сможешь откупиться. и потому мудрейший человек,Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano;
atthamattano → attham attano (pts)О благе собственном тревожится который, устойчивый, взрастить бы должен веру Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṁ nivesaye.
saṅghe → saṁghe (ms2005)Как в Будде, так и в Дхамме, так и в Сангхе. и если телом, речью и умомYo dhammaṁ cari kāyena, vācāya uda cetasā;
dhammaṁ cari → dhammacārī (bj, sya-all, km, pts1ed); dhammacāri (pts2ed) | dhammaṁ cari → dhammacārī (pts) | dhammacārī → dhammaṁ cari (bj: machasaṁ) | cari → dhammacārī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Ведёт себя в согласии он с Дхаммой, то восхваляем уже в этой самой жизни, Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
idheva naṁ → idh-eva nam (pts) pecca → pacca (pts) | pamodatīti → SS. sagge ca modatīti. (pts note) | + → kosalavaggo (bjt)В небесном мире радуется после смерти”.
Tatiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | tatiyo vaggo → kosalasaṁyuttaṁ samattaṁ (th) | tatiyo vaggo → kosala-saṁyuttaṁ samattaṁ tass-uddāmaṁ (pts)
Puggalo ayyikā loko, issattaṁ pabbatūpamā;
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | Ayyakā → B. Āyyikā. (pts note) issattaṁ → issatthaṁ (bj, sya-all, km, pts2ed) | issattaṁ pabbatūpamā → issatthaṁ pabbatūpamaṁ (bj); issatthaṁ pabbatopamaṁ (sya-all) | issattaṁ pabbatūpamā desitaṁ → issattam pabbatopamaṁ desitam (pts) | issattaṁ → issatthaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) Desitaṁ buddhaseṭṭhena, imaṁ kosalapañcakanti.
desitaṁ → desitam (pts) kosalapañcakanti → kosalapañcakaṁ (th) | kosalapañcakanti → kosalam pañcakaṁ (pts)