“‘Samuddo, samuddo’ti, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ย่อมกล่าวว่า สมุทรๆ Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo.ดังนี้ ภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นไม่ชื่อว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo.
mahāudakaṇṇavo cakkhu → mahā udakaṇṇavo cakkhuṁ (sya-all) | mahā → B1-2 -rāsiṁ; S1-3 repeat mahā (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นเรียกว่าเป็นแอ่งน้ำใหญ่ เป็นห้วงน้ำใหญ่ Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo;ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นสมุทรของบุรุษ tassa rūpamayo vego.กำลังของจักษุนั้นเกิดจากรูป

Yo taṁ rūpamayaṁ vegaṁ sahati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagāhaṁ sarakkhasaṁ;
saūmiṁ → saummiṁ (sya-all) | saūmiṁ → saummiṁ (bj: syā) | atari → S3 atarī; B2 attani always (pts note) | saūmiṁ → B1-2 saummim always (pts note) | sāvaṭṭaṁ → B2 sāvaṭṭham always (pts note)บุคคลใดย่อมอดกลั้นกำลังอันเกิดจากรูปนั้นได้ บุคคลนี้เรียกว่าเป็นพราหมณ์ ข้ามสมุทรคือจักษุ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวน มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo …pe…
pāraṅgato → pāragato (bj, sya-all, pts) | pāragato → pāraṁgato (bj: machasaṁ)แล้วขึ้นถึงฝั่ง ตั้งอยู่บนบก ฯลฯ

jivhā, bhikkhave, purisassa samuddo; tassa rasamayo vego. Yo taṁ rasamayaṁ vegaṁ sahati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari jivhāsamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagāhaṁ sarakkhasaṁ;
saūmiṁ → saummiṁ (sya-all) tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo …pe…
pāraṅgato → pāragato (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇo → brāhmaṇo kāyaṁ (bj) | pāragato → pāraṁgato (bj: machasaṁ) mano, bhikkhave, purisassa samuddo;ใจเป็นสมุทรของบุรุษ tassa dhammamayo vego.กำลังของใจนั้นเกิดจากธรรมารมณ์ Yo taṁ dhammamayaṁ vegaṁ sahati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagāhaṁ sarakkhasaṁ;
saūmiṁ → saummiṁ (sya-all) | dhammamayaṁ vegaṁ → dhammavegaṁ (pts)บุคคลใดย่อมอดกลั้นกำลังอันเกิดจากธรรมารมณ์นั้นได้ บุคคลนี้เรียกว่าเป็นพราหมณ์ข้ามสมุทรคือใจได้ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวน มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.
pāraṅgato → pāragato (bj, sya-all, pts)แล้วขึ้นถึงฝั่ง ตั้งอยู่บนบกฯ

Idamavoca …pe…พระผู้มีพระภาค satthā:
satthā → Missing in S1-3 (pts note)ผู้สุคตศาสดา ครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลงแล้ว จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

“Yo imaṁ samuddaṁ sagāhaṁ sarakkhasaṁ, saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ duttaraṁ accatari;
saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ → saūmibhayaṁ (bj); saummiṁ bhayaṁ (sya-all) | saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ duttaraṁ → saūmibhayaṁ duttaram (pts) | saūmibhayaṁ → saummibhayaṁ (bj: syā) | saūmibhayaṁ → So S1-3; B saummiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ (pts note)บุคคลใดข้ามสมุทรนี้ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวน มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ น่าหวาดกลัว ข้ามได้แสนยากได้แล้ว บุคคลนั้นเราเรียกว่า Sa vedagū vusitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī”ti.
sa → so (pts) | vusitabrahmacariyo → B2 vusitaṁ brahmacariyaṁ (pts note)เป็นผู้เรียนจบเวท อยู่จบพรหมจรรย์ ถึงที่สุดแห่งโลก ข้ามถึงฝั่งแล้ว ฯ

Paṭhamaṁ.จบ สูตรที่ ๑