“‘Samuddo, samuddo’ti, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนไม่ได้สดับแล้ว ย่อมกล่าวว่า สมุทรๆ Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo.ดังนี้ ภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นไม่ชื่อว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo.ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นเรียกว่าเป็นแอ่งน้ำใหญ่ เป็นห้วงน้ำใหญ่

Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.รูปอันจะพึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารัก ชักให้ใคร่ ชวนให้กำหนัด Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo.นี้เรียกว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า Etthāyaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā, apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati …pe….
kulagaṇṭhikajātā → guḷāguṇṭhikajātā (bj); kulaguṇḍikajātā (sya-all, km); guṇaguṇikajātā (pts1ed); kulāguṇḍikajātā (mr) | kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā → guḷāguṇṭhikajātā muñjababbajabhūtā (bj) | samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā → samuddā kantā kulakajātā kulaguṇḍikajātā (sya-all) | nātivattati → nātivattanti (sya-all) | tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā → tantā kulakajātā guṇaguṇikajātā (pts) | samunnā → samuddā (bj: syā) | tantākulakajātā → kanatā (bj: syā) | guḷāguṇṭhikajātā → kulagaṇaṭhikajātā (bj: machasaṁ) | kulagaṇṭhikajātā → guḷāguṇṭhikajātā (cck: sī.); kulaguṇḍikajātā (cck: syā. kaṁ.); guṇaguṇikajātā (cck: pī.); kulāguṇḍikajātā (cck: ka.) | kulaguṇḍikajātā → gulaguṇḍikajātā (sya-all: sī.) | sassamaṇabrāhmaṇīpajā → S1-3 -brahmaṇiyā pajāya here only (pts note) | samunnā → B1-2 samuddā (pts note) | guṇaguṇikajātā → So B2; B1 kulaguṇṭhikajātā; S1-3 gulāguṇḍikajātā (pts note) | nātivattanti → So B1; B2 S1-2 -vattati (pts note)โลกนี้ พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ มีอยู่ในสมุทรนี้ โดยมากเป็นผู้เศร้าหมอง เกิดเป็นผู้ยุ่งประดุจด้ายของช่างหูก เกิดเป็นปมประหนึ่งกระจุกด้าย เป็นดุจหญ้าปล้องและหญ้ามุงกระต่าย หาล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สงสารไปได้ไม่ ฯลฯ

Santi, bhikkhave, jivhāviññeyyā rasā …pe… santi, bhikkhave, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.ธรรมารมณ์อันจะพึงรู้ได้ด้วยใจ น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารัก ชักให้ใคร่ ชวนให้กำหนัด Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo.นี้เรียกว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า Etthāyaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattatīti.
kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā → guḷāguṇṭhikajātā muñjababbajabhūtā (bj) | nātivattatīti → nātivattati (bj); nātivattantīti (sya-all) | samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā → samuddā kantā kulakajātā kulaguṇḍikajātā (sya-all) | nātivattantīti → See notes of numbers 3-5 (pts note)โลกนี้ พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ มีอยู่ในสมุทรนี้ โดยมากเป็นผู้เศร้าหมอง เกิดเป็นผู้ยุ่งดุจด้ายของช่างหูก เกิดเป็นปมประหนึ่งกระจุกด้าย เป็นดุจหญ้าปล้อง และหญ้ามุงกระต่าย หาล่วงอบาย ทุคติ วินิบาต สงสารไปได้ไม่ ฯ

Yassa rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;บุคคลใดคลายราคะ โทสะ และอวิชชาได้แล้ว บุคคลนั้นชื่อว่า So imaṁ samuddaṁ sagāhaṁ sarakkhasaṁ, saūmibhayaṁ duttaraṁ accatari.
sagāhaṁ → S1-3 saṅgahaṁ (pts note) saūmibhayaṁ duttaraṁ → saummibhayaṁ suduttaraṁ (sya-all) | duttaraṁ → sa ummibhayaṁ suduttaraṁ (bj: syā) | accatari → saṅgātigoti vā pāṭho (sya-all note) | saūmibhayaṁ → B2 sabhayaṁ (pts note) | duttaram → B1 suduttaraṁ (pts note) | accatari → B2 accarati (pts note)ข้ามสมุทรนี้ ซึ่งมีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ มีทั้งคลื่นและภัย ที่ข้ามได้แสนยาก ได้แล้ว เรากล่าวว่า

Saṅgātigo maccujaho nirupadhi, pahāsi dukkhaṁ apunabbhavāya;
nirupadhi → nirūpadhi (bj, sya-all) | saṅgātigo → saṅgātito (sya-all); saṅgātiko (pts) | nirupadhi pahāsi dukkhaṁ → nirūpadhi pahāya dukkham (pts) | saṅgātito → ba. saummiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ duttaraṁ accataraṁ (sya-all note)บุคคลนั้นล่วงพ้นเครื่องข้อง ละมัจจุ ไม่มีอุปธิ ละทุกข์ได้ขาด เพื่อไม่เกิดต่อไป ถึงความดับสูญ Atthaṅgato so na puneti, amohayī maccurājanti brūmī”ti.
na puneti → na pamāṇameti (bj, pts1ed); na pamānameti (sya-all, km) | puneti amohayī → pamāṇam eti amohayi (pts) | pamāṇameti → napuneti (bj: machasaṁ) | puneti → na pamāṇameti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pamānameti → eva. ba. na puneti (sya-all: sī.) | eti → B2 samānam eti; B1 puneti (pts note)ไม่กลับมาเกิดอีก ลวงพระยามัจจุราชให้หลงได้ ฯ

Dutiyaṁ.จบ สูตรที่ ๒