Pātālasutta๔ ปาตาลสูตร
“Assutavā, bhikkhave, puthujjano yaṁ vācaṁ bhāsati:
yaṁ → evaṁ (bj, sya-all) | yaṁ → S3 evaṁ (pts note) | vācaṁ → vācam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับกล่าวคำใดว่า
‘atthi mahāsamudde pātālo’ti.
pātāloti → pātālo ti (pts)‘ในมหาสมุทรมี บาดาล ’
Taṁ kho panetaṁ, bhikkhave, assutavā puthujjano asantaṁ avijjamānaṁ evaṁ vācaṁ bhāsati:
avijjamānaṁ → asaṁvijjamānaṁ (sya-all) | asantaṁ avijjamānaṁ → asantam asaṁvijjamānam (pts) | bhāsati → B2 reappears here; the gap is over (see p. 197 n. 3) (pts note) | panetaṁ → panetam (pts) | vācaṁ → vācam (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับกล่าวคำนั้นซึ่งไม่มีไม่ปรากฏว่า
‘atthi mahāsamudde pātālo’ti.
pātāloti → pātālo ti (pts)‘ในมหาสมุทรมีบาดาล’
Sārīrikānaṁ kho etaṁ, bhikkhave, dukkhānaṁ vedanānaṁ adhivacanaṁ yadidaṁ ‘pātālo’ti.
etaṁ → etam (pts) | yadidaṁ → yad idam (pts)คำว่า บาดาล นี้เป็นชื่อของทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระ
Assutavā, bhikkhave, puthujjano sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati.
urattāḷiṁ → urattāḷī (sya-all, pts) | urattāḷiṁ → urattāliṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | kandati → S1-3 urattāliṁ- always (pts note) | sammohaṁ → sammoham (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับถูกทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระถูกต้องแล้ว ย่อมเศร้าโศก ลำบาก ร่ำไร ทุบอกคร่ำครวญ ถึงความลุ่มหลง
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘assutavā puthujjano pātāle na paccuṭṭhāsi, gādhañca nājjhagā’.
nājjhagā → najjhagā (sya-all, pts) | na → So B1-2; S1 pātālaṁ na; S3 pātala, omitting na (pts note) | paccuṭṭhāsi → B2 paccupaṭṭhāsi (pts note)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับนี้เรากล่าวว่า ‘ปรากฏในบาดาลไม่ได้และถึงการหยั่งลง ไม่ได้’
Sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno neva socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṁ kandati, na sammohaṁ āpajjati.
ca kho → (bj) | neva → na (bj, sya-all, pts) | urattāḷiṁ → urattāḷī (sya-all) | na → (sya-all) | āpajjati → nāpajjati (sya-all) | urattāḷiṁ kandati → urattāḷīkandati (pts) | urattāḷiṁ → urattāliṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | na → B1 neva (pts note) | āpajjati → B1-2 sammoham nāpajjati (pts note)ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับถูกทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระถูกต้องแล้ว ย่อมไม่ เศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่ร่ำไร ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความลุ่มหลง
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘sutavā ariyasāvako pātāle paccuṭṭhāsi, gādhañca ajjhagā’ti.
paccuṭṭhāsi → B1 paccuppaṭṭhāsi (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับนี้เรากล่าวว่า ‘ปรากฏในบาดาลได้และถึง การหยั่งลงได้’
Yo etā nādhivāseti, uppannā vedanā dukhā;
Yo → Missing in S1-3 (pts note) dukhā → dukkhā (bj: sīmu) | dukkhā → S3 sukhā (pts note)ภิกษุใดถูกทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระ อันนำชีวิตไปซึ่งเกิดขึ้นถูกต้องแล้ว Sārīrikā pāṇaharā, yāhi phuṭṭho pavedhati.
phuṭṭho → puṭṭho (pts)อดกลั้นไม่ได้ ย่อมหวั่นไหวAkkandati parodati, dubbalo appathāmako;มีกำลังทราม เรี่ยวแรงน้อย ย่อมร้องไห้คร่ำครวญ Na so pātāle paccuṭṭhāsi, atho gādhampi nājjhagā.
pātāle → S1-3 pātālaṁ (pts note) nājjhagā → najjhagā (sya-all) | gādhampi nājjhagā → gādham pi najjhagā (pts) | najjhagā → S3, B2 paccupaṭṭhāsi; B1 paccuṭṭhāyi corrected from paccuṭṭhāsi 17 This last verse (Na so . . .) is by S3 driven back to the end of the next gāthā (pts note)ภิกษุนั้นปรากฏในบาดาลไม่ได้ ทั้งถึงการหยั่งลงไม่ได้ด้วยYo cetā adhivāseti, uppannā vedanā dukhā;
ce → S3 ve (pts note) | cetā → ce tā (pts) dukhā → dukkhā (bj: sīmu)ส่วนภิกษุใดถูกทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระ อันนำชีวิตไปซึ่งเกิดขึ้นถูกต้องแล้ว Sārīrikā pāṇaharā, yāhi phuṭṭho na vedhati;
phuṭṭho → puṭṭho (pts)อดกลั้นได้ ย่อมไม่หวั่นไหว Sa ve pātāle paccuṭṭhāsi, atho gādhampi ajjhagā”ti.
sa ve → sace (sya-all) | ve → ce (pts) | paccuṭṭhāsi → S3 saccuṭṭhāsi; B2 paccupaṭṭhāsi as before (pts note) ajjhagāti → S3 ajjhagāt, the t being erased and the verse na so pātālaṁ . . . being added (pts note) | gādhampi → gādham pi (pts)ภิกษุนั้นแลปรากฏในบาดาลได้ ทั้งถึงการหยั่งลงได้ด้วย”