GilānadassanasuttaSutta Sick (Citta the Householder’s Last Hours)
Tena kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.On that occasion Citta the householder was diseased, in pain, severely ill.
Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma samāgamma cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhi tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | vanaspatīsu → vanappatīsu (bj: machasaṁ) | osadhītiṇavanaspatīsu → B1-2 osadhitiṇavanappatisu (pts note) | devatā → B2 adds vatthudevatā always (pts note) | saṅgamma → saṁgamma (pts) | gahapatiṁ etadavocuṁ → gahapatim etad avocuṁ (pts)Then a large number of garden deities, forest deities, tree deities, and deities inhabiting herbs, grasses, & forest giants assembled and said to him:
“paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī”ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)“Make a wish, householder: ‘In the future, may I become a king, a wheel-turning monarch!’”
Evaṁ vutte, citto gahapati tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā etadavoca:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhitiṇavanaspatīsu (pts) | tā → (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)When this was said, Citta the householder said to the garden deities, forest deities, tree deities, and deities inhabiting herbs, grasses, & forest giants:
“tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan”ti.
addhuvaṁ → B1 adhuvam always (pts note) | addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts)“Even that is inconstant; even that is impermanent; one must abandon even that when one passes on.”
Evaṁ vutte, cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ:
gahapatiṁ etadavocuṁ → gahapatim etad avocuṁ (pts)When this was said, Citta the householder’s friends & companions, relatives and kinsmen, said to him:
“satiṁ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī”ti.
vippalapīti kiṁ tāhaṁ → vippalapasīti kintāhaṁ (sya-all) | vippalapī’ti → vippalapasi (bj: syā) | vippalapīti → B1 vippalapasīti; B2 vippalasīti (pts note) | satiṁ → satim (pts)“Steady your mindfulness, master. Don’t ramble.”
“Kiṁ tāhaṁ vadāmi yaṁ maṁ tumhe evaṁ vadetha:
kiṁ tāhaṁ → kin tyāhaṁ (pts) | kintāhaṁ → kintyāhaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | tyāhaṁ → B1-2 kintāham (pts note)“What did I say that you say to me:
‘satiṁ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’”ti?
vippalapīti → vippalapasīti (sya-all) | satiṁ → satim (pts)‘Steady your mindfulness, master. Don’t ramble’?”
“Evaṁ kho tvaṁ, ayyaputta, vadesi:
tvaṁ → tvam (pts)“You said:
‘tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan’”ti.
addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts)‘Even that is inconstant; even that is impermanent; one must abandon even that when one passes on.’”
“Tathā hi pana maṁ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṁsu:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhi tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | maṁ → mam (pts)“That was because garden deities, forest deities, tree deities, and deities inhabiting herbs, grasses, & forest giants have assembled and said to me:
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)‘Make a wish, householder: “In the future, may I become a king, a wheel-turning monarch!”’
Tāhaṁ evaṁ vadāmi:
tāhaṁ → tāsāhaṁ (bj) | tāhaṁ → tāham (pts)And I said to them:
‘tampi aniccaṁ …pe… tampi pahāya gamanīyan’”ti.
gamanīyanti kiṁ pana tā → gamanīyan ti kin te (pts) | + → tampi addhuvaṁ (bjt) | tampi aniccaṁ tampi → tam pi aniccam tam pi (pts)‘Even that is inconstant; even that is impermanent; one must abandon even that when one passes on.’”
“Kiṁ pana tā, ayyaputta, ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ sampassamānā evamāhaṁsu:
kiṁ pana tā → kinte (bj) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all) | osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ → osadhītiṇavanaspatīsu adhivatthādevatā atthavasam (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | kinte → kimpanatā (bj: syā, machasaṁ) | te → B1-2 kimpana; B2 adds kā (tā?) (pts note)“But what compelling reason do those garden deities, forest deities, tree deities, and deities inhabiting herbs, grasses, & forest giants see, master, that they say to you, ‘Make a wish, householder:
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’”ti?
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts)“In the future, may I become a king, a wheel-turning monarch!”’?”
“Tāsaṁ kho ārāmadevatānaṁ vanadevatānaṁ rukkhadevatānaṁ osadhitiṇavanappatīsu adhivatthānaṁ devatānaṁ evaṁ hoti:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj, pts); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | devatānaṁ → devatānam (pts)“It occurs to them:
‘ayaṁ kho citto gahapati, sīlavā kalyāṇadhammo.
sīlavā → sīlavanto (mr) | sīlavā → sīlavanto (cck: ka.)‘This Citta the householder is virtuous, of admirable character.
Sace paṇidahissati—If he should wish:
anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti, ‘tassa kho ayaṁ ijjhissati, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā dhammiko dhammikaṁ phalaṁ anupassatī’ti.
tassa kho ayaṁ → (bj, pts) | visuddhattā → visuddhattā sīlassa (bj) | dhammiko → dhammiko dhammarājā (bj) | phalaṁ anupassatīti → baliṁ anuppadassatīti (bj) | cetopaṇidhi → cetopaṇidhi sīlassa (sya-all) | phalaṁ anupassatīti imaṁ → balaṁ anuppadassatīti imā (sya-all) | dhammikaṁ phalaṁ anupassatīti → dhammikam phalam anusarissatīti (pts) | cakkavattīti → tassa kho ayaṁ (bj: machasaṁ, syā) | baliṁ → phala (bj: machasaṁ); balaṁ (bj: syā) | anuppadassatīti → anupassatīti (bj: machasaṁ) | cakkavattīti → B1 inserts tassa kho ayaṁ (pts note) | visuddhattā → S1-3 add sīlassa (pts note) | dhammiko → S1-3 add dhammarājā (pts note) | phalam → So B2; B1 S1 balaṁ; S3 baliṁ (pts note) | anusarissatīti → So B2; B1 anupassatīti; S1-3 anupadassatīti (pts note) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts)“In the future, may I become a king, a wheel-turning monarch!”—then, as he is virtuous, this wish of his would succeed because of the purity of his virtue.
Imaṁ kho tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ sampassamānā evamāhaṁsu:
tā → (bj) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhitiṇavanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | imaṁ → imā kho tā (bj: syā) | kho → ba. imaṁ kho (sya-all note) | tā → Missing in S1-3 (pts note)A righteous one, he will wield righteous power.’ Seeing this compelling reason, they assembled and said:
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)‘Make a wish, householder: “In the future, may I become a king, a wheel-turning monarch!”’
Tāhaṁ evaṁ vadāmi:
tāhaṁ → tāsāhaṁ (bj) | tāhaṁ → tāham (pts)And I said to them:
‘tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan’”ti.
addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts) | tampi addhuvaṁ tampi → tam pi adhuvam tam pi (pts)‘Even that is inconstant; even that is impermanent; one must abandon even that when one passes on.’”
“Tena hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī”ti.
ovadāhīti tasmā hi → ovadehīti tasmātiha (bj) | amhepi ovadāhīti → amhe pi ovadehīti (pts) | ovadehīti → ovadāhīti (bj: machasaṁ, syā) | ovadehīti → B1-3 ovadāhīti (pts note) | tena hi → tenahi (th)“Then, master, instruct us, too.”
“Tasmā hi vo evaṁ sikkhitabbaṁ—
hi → S1-3 tasmātiha (pts note)“Then you should train yourselves:
buddhe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:‘We will be endowed with verified confidence in the Buddha:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
sammāsambuddho → sammā sambuddho (bjt) | itipi → iti pi (pts) | devamanussānaṁ → devamanussānam (pts)“Indeed, the Blessed One [the Buddha] is worthy & rightly self-awakened, consummate in clear-knowing & conduct, well-gone, an expert with regard to the cosmos, unexcelled trainer of people fit to be tamed, teacher of devas & human beings, awakened, blessed.”
Dhamme aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:“‘We will be endowed with verified confidence in the Dhamma:
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | svākkhāto → svākhyāto (pts)“The Dhamma is well taught by the Blessed One, to be seen here & now, timeless, inviting verification, pertinent, to be experienced by the observant for themselves.”
Saṅghe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:
saṅghe → saṁghe (ms2005)“‘We will be possessed of verified confidence in the Saṅgha:
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.
sāmīcipaṭipanno → B1 sāmici as before (pts note) | purisayugāni → S1 pusa- (pts note) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, th, pts) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, th, pts) | aṭṭha purisapuggalā → aṭṭhapurisapuggalā (bjt, pts) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | anuttaraṁ → anuttaram (pts)“The Saṅgha of the Blessed One’s disciples who have practiced well…who have practiced straight-forwardly…who have practiced methodically…who have practiced masterfully—in other words, the four types (of noble disciples) when taken as pairs, the eight when taken as individual types—they are the Saṅgha of the Blessed One’s disciples: deserving of gifts, deserving of hospitality, deserving of offerings, deserving of respect, the incomparable field of merit for the world.”
Yaṁ kho pana kiñci kule deyyadhammaṁ sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti evañhi vo sikkhitabban”ti.
kho pana → (pts) | kule → B1 kale; S1 kāle; S3 kālo (pts note) | vo → B2 te; S1 so (pts note) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | evañhi → evaṁ hi (bjt, th) | sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ → sabbantam apaṭivibhattam (pts) | evañhi → evam hi (pts)“‘Whatever there may be in our family that can be given away, all that will be shared unstintingly with virtuous ones who are of admirable character.’ That’s how you should train yourselves.”
Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite buddhe ca dhamme ca saṅghe ca cāge ca samādapetvā kālamakāsīti.
ca → ca pasāde (bj); ca pasādetvā (pts) | mittāmacce ñātisālohite → mittāmicce ñatisālohite (pts) | ca → saṅghe ca cāge ca (bj: machasaṁ, syā) | pasādetvā → Missing in B1-2 (pts note) | cāge → B2 cāgena (pts note) | saṅghe → saṁghe (ms2005) | kālamakāsīti → kālam (pts)Then, having enjoined his friends & colleagues, his relatives & kinsmen, to place confidence in the Buddha, Dhamma, & Saṅgha; having exhorted them to undertake generosity, Citta the householder passed away.
Dasamaṁ.
akāsi → S3 akāsīti (pts note) | samattaṁ → Put at the end by S1-3 (pts note) | Saṁyojana → B1-2 saññojanā (pts note) | dasamaṁ → cittagahapatipucchā (th) | dasamaṁ → akāsi cittasaṁyuttaṁ samattaṁ saṁyojana (pts)The Tenth.
Cittavaggo paṭhamo.
cittavaggo paṭhamo → cittasaṁyuttaṁ samattaṁ (my) | + → tatruddānaṁ (bjt) | cittavaggo paṭhamo → samattā (th)Citta Chapter The First.
Saṁyojanaṁ dve isidattā, mahako kāmabhūpi ca;
Isidattā → S1-3 -datta; B2 -datto (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanā (th) mahako → B2 adds ca; S1 mahākoṭṭheva; S3 mahākoṭṭhoca (pts note) | ca → B2 S1-3 omit pi ca (pts note) | kāmabhūpi ca → kāmabhū pica (th) | kāmabhūpi → kāmabhū pi (pts) Godatto ca nigaṇṭho ca, acelena gilānadassananti.
gilānanti → S1-3 Gilānadassananti (pts note) | ārāme → In S1-3 only (pts note) | gilānadassananti → gilānanti ekaṁ samayam bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme (pts)
Cittasaṁyuttaṁ samattaṁ.
cittasaṁyuttaṁ → vittasaṁyuttaṁ (bjt)Citta Samyutta Completed.