PaṭhamakāmabhūsuttaWith Kāmabhū (1st)
Ekaṁ samayaṁ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane.
macchikāsaṇḍe → macchikasaṇḍe (sya-all) | Macchikāsaṇḍe → As before (pts note)At one time Venerable Kāmabhū was staying near Macchikāsaṇḍa in the Wild Mango Grove.
Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ kāmabhuṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cittaṁ gahapatiṁ āyasmā kāmabhū etadavoca:
kho → Missing in B1-2 (pts note) | āyasmantaṁ kāmabhuṁ → āyasmantam kāmabhum (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | gahapatiṁ → gahapatim (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Citta the householder went up to Venerable Kāmabhū, bowed, and sat down to one side. Kāmabhū said to him,
“Vuttamidaṁ, gahapati:
vuttamidaṁ → vuttam idaṁ (pts)“Householder, there is this saying:
‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
vattatī → vattati (sya-all) | ekāro → S1 ekāte 5 B1 anighaṁ-nigham 6 S1 rūpassa 7 B1-2 appattam always (pts note)‘With faultless parts and white canopy, the one-spoked chariot rolls on. Anīghaṁ passa āyantaṁ, chinnasotaṁ abandhanan’ti.
āyantaṁ → appattaṁ (cck, sya1ed, km, mr) | āyantaṁ → appattaṁ (bj: syā) | āyantaṁ → appattaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | āyantaṁ → āyantam (pts) chinnasotaṁ → chinnasotam (pts)See it come, untroubled, with stream cut, unbound.’
Imassa nu kho, gahapati, saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
nu → Missing in S1-3 (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005) | daṭṭhabboti → daṭṭhabbo ti (pts)How should we see the detailed meaning of this brief statement?”
“Kiṁ nu kho etaṁ, bhante, bhagavatā bhāsitan”ti?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | etaṁ → etam (pts) | bhāsitanti → bhāsitan ti (pts)“Sir, was this spoken by the Buddha?”
“Evaṁ, gahapatī”ti.
evaṁ gahapatīti → evam gahapatī ti (pts)“Yes, householder.”
“Tena hi, bhante, muhuttaṁ āgamehi yāvassa atthaṁ pekkhāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | atthaṁ pekkhāmīti → attham pekkhāmī ti (pts)“Well then, sir, please wait a while as I consider the meaning of this.”
Atha kho citto gahapati muhuttaṁ tuṇhī hutvā āyasmantaṁ kāmabhuṁ etadavoca:
tuṇhī → tuṇhi (pts) | āyasmantaṁ kāmabhuṁ etadavoca → āyasmantam kāmabhum etad avoca (pts)Then after staying silent for a while, Citta said to Kāmabhū:
“‘Nelaṅgan’ti kho, bhante, sīlānametaṁ adhivacanaṁ.
sīlānametaṁ → sīlānam etam (pts)“Sir, ‘faultless parts’ is a term for ethics.
‘Setapacchādo’ti kho, bhante, vimuttiyā etaṁ adhivacanaṁ.
setapacchādoti → setapacchādo ti (pts) | etaṁ → etam (pts)‘White canopy’ is a term for freedom.
‘Ekāro’ti kho, bhante, satiyā etaṁ adhivacanaṁ.
ekāroti → ekāro ti (pts) | etaṁ → etam (pts)‘One spoke’ is a term for mindfulness.
‘Vattatī’ti kho, bhante, abhikkamapaṭikkamassetaṁ adhivacanaṁ.
vattatīti → vattatī ti (pts) | abhikkamapaṭikkamassetaṁ → abhikkamapaṭikkamassetam (pts)‘Rolls on’ is a term for going forward and coming back.
‘Ratho’ti kho, bhante, imassetaṁ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṁ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa.
odanakummāsūpacayassa → odanakummāsupacayassa (sya-all, pts) | mātāpettikasambhavassa → B1-2 -pittika- (pts note) | aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → aniccucchādana parimaddana bhedana viddhaṁsana dhammassa (bjt) | cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (th) | imassetaṁ → imassetam (pts) | odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa → odanakummāsupacayassa aniccucchādana-parimaddana-bhedanaviddhaṁsanadhammassa (pts)‘Chariot’ is a term for this body made up of the four principal states, produced by mother and father, built up from rice and porridge, liable to impermanence, to wearing away and erosion, to breaking up and destruction.
Rāgo kho, bhante, nīgho, doso nīgho, moho nīgho.Greed, hate, and delusion are troubles.
Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ → tālavātthukatā anabhāvakatā āyatim (pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)A mendicant who has ended the defilements has given these up, cut them off at the root, made them like a palm stump, and obliterated them, so they are unable to arise in the future.
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘anīgho’ti vuccati.
anīghoti → anīgho ti (pts)That’s why a mendicant who has ended the defilements is called ‘untroubled’.
‘Āyantan’ti kho, bhante, arahato etaṁ adhivacanaṁ.
āyantanti → appattanti (sya-all); āyantante (pts) | āyantanti → appattaṁ (bj: syā) | Āyantante → B1-2 appattanti (pts note) | etaṁ adhivacanaṁ → etam adhivacanam (pts)‘The one who comes’ is a term for the perfected one.
‘Soto’ti kho, bhante, taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ.
taṇhāyetaṁ → taṇhāya etaṁ (bj) | ti → S3 sotanti; S1 sotato ti (pts note) | sototi → soto ti (pts) | taṇhāyetaṁ → taṇhāyetam (pts)‘Stream’ is a term for craving.
Sā khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → tālavatthukatā anabhāvakatā āyatimanuppādadhammā (pts) | anabhāvakatā → B2 anabhāvaṁgatā here and further on (pts note) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)A mendicant who has ended the defilements has given this up, cut it off at the root, made it like a palm stump, and obliterated it, so it’s unable to arise in the future.
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘chinnasoto’ti vuccati.
chinnasototi → chinnasoto ti (pts)That’s why a mendicant who has ended the defilements is said to have ‘cut the stream’.
Rāgo kho, bhante, bandhanaṁ, doso bandhanaṁ, moho bandhanaṁ.
kho → (pts)Greed, hate, and delusion are bonds.
Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | khīṇāsavassa → khīnāsavassa (pts) | tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ → tālavatthukatā anabhāvakatā āyatim (pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (ms2005)A mendicant who has ended the defilements has given these up, cut them off at the root, made them like a palm stump, and obliterated them, so they are unable to arise in the future.
Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘abandhano’ti vuccati.
abandhanoti → abandhano ti (pts)That’s why a mendicant who has ended the defilements is called ‘unbound’.
Iti kho, bhante, yaṁ taṁ bhagavatā vuttaṁ:
yaṁ taṁ → yantaṁ vuttaṁ (bj) | vuttaṁ → (bj) | vuttaṁ → S1-3 vuttam Bhagavatā (pts note) | yaṁ taṁ → yan tam (pts)So, sir, that’s how I understand the detailed meaning of what the Buddha said in brief:
‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
ekāro → S1 ekate (pts note)‘With faultless parts and white canopy, the one-spoked chariot rolls on. Anīghaṁ passa āyantaṁ, chinnasotaṁ abandhanan’ti.
āyantaṁ → appattaṁ (sya-all) | āyantaṁ → appattaṁ (bj: syā) | āyantaṁ → āyantam (pts) chinnasotaṁ → chinnasotam (pts)See it come, untroubled, with stream cut, unbound.’”
Imassa kho, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti.
kho → khvāhaṁ (bj); khohaṁ (sya-all) | atthaṁ ājānāmīti → attham ājānātūti (pts) | bhante → imassa kho bhante (bj: machasaṁ); imassa khohaṁ (bj: syā) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005)
“Lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati.
suladdhaṁ te → suladdhante (bjt)“You’re fortunate, householder, so very fortunate,
Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī”ti.
paññācakkhu kamatīti pañcamaṁ → paññācakkhuṁ kamatī ti (pts) | yassa → S1-3 yasmā (pts note)to traverse the Buddha’s deep teachings with the eye of wisdom.”