NālandasuttaСутта Наланда
Ekaṁ samayaṁ bhagavā nālandāyaṁ viharati pāvārikambavane.
nālandāyaṁ → nāḷandāyaṁ (sya-all) | samayaṁ → samayam (pts)Одно время Благословенный располагается в Наланде в Манговой Роще Паварики.
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | tenupasaṅkami → tenupasarikami (pts) | bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ → ekam antam (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)И тогда уважаемый Сарипутта отправился к Благословенному, поклонился ему, сел рядом, и сказал:
“evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati.
evaṁpasanno ahaṁ → evaṁpasannohaṁ (bj); evaṁ pasannāhaṁ (sya-all) | pasanno → B1-2 pasannā always. (pts note) | evaṁpasanno ahaṁ → evam pasanno ham (pts)“Почтенный, у меня такое доверие к Благословенному,
Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṁ—sambodhiyan”ti.
bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyanti → bhiyyo bhiññataro yad idaṁ sambodhiyan ti (pts)что я верю, что прежде никогда не было, не будет в будущем, и нет в настоящем какого-либо иного шрамана или брахмана, более знающего, чем Благословенный, в отношении пробуждения”.
“Uḷārā kho tyāyaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
uḷārā kho tyāyaṁ → uḷārātyatrāyaṁ (bj) | sāriputta āsabhī vācā → sārīputta āsabhivācā (sya-all) | āsabhī → āsabhi (pts) | uḷārātyatrāyaṁ → uḷārā kho tyāyaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tyāyaṁ → uḷāro tya(S3 -ta) trāyaṁ (S1 -ya). (pts note) | āsabhi → S1 asābhiṁ- (pts note)“Высокое, в самом деле, это твоё громкое заявление, Сарипутта, столь однозначный и категоричный львиный рык:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati.
evaṁpasanno ahaṁ → evaṁpasannohaṁ (bj, pts); evaṁ pasannāhaṁ (sya-all) | pasanno → B1 pasannā. (pts note) | evaṁpasanno ahaṁ → evam pasanno ham (pts)“Почтенный, у меня такое доверие к Благословенному,
Na cāhu, na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṁ—sambodhiyan’ti.
bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyanti → bhiyyo bhiññataro yad idaṁ sambodhiyan (pts)что я верю, что прежде никогда не было, не будет в будущем, и нет в настоящем какого-либо иного шрамана или брахмана, более знающего, чем Благословенный, в отношении пробуждения”.
Kiṁ nu te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
sāriputta → sārīputta (sya-all) | sammāsambuddhā → S1 -buddho S3 -buddhā corrected from -buddho. (pts note) | bhagavanto → S1 bhagavantaṁ corrected from bhagavante. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ nu → ti kinnu (pts) | ahesuṁ atītamaddhānaṁ → ahesum atītam addhānam (pts) | ceto paricca viditā → cetopariccaviditā (pts)Неужели, Сарипутта, ты охватил своим умом умы всех Арахантов, Правильно Пробуждённых [Будд], что появлялись в прошлом, и узнал так:
‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ’ iti vā, ‘evaṁdhammā te bhagavanto ahesuṁ’ iti vā, ‘evaṁpaññā te bhagavanto ahesuṁ’ iti vā, ‘evaṁvihārino te bhagavanto ahesuṁ’ iti vā, ‘evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ’ iti vā”ti?
vā → S1-3 ahesunti. (pts note) | ti → evaṁ vimuttā- is to be found in B1-2 only. (pts note) | evaṁdhammā → evaṁ dhammā (pts) | evaṁpaññā → evam paññā (pts) | ahesuṁ → ahesum (pts) | vāti → vā ti (pts)“Те Благословенные имели такие-то добродетели, такие-то качества, такое-то понимание, такие-то пребывания, такое-то освобождение?”
“No hetaṁ, bhante”.
no hetaṁ → nohetaṁ (bjt) | hetaṁ → hetam (pts)“Нет, почтенный”.
“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
sāriputta → sārīputta (sya-all) | ceto paricca viditā evaṁsīlā → cetopariccaviditā evaṁsilā (pts) | te → S1-3 panete. (pts note) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | kiṁ → kim (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts)“В таком случае, Сарипутта, охватил ли ты своим умом умы всех Арахантов, Правильно Пробуждённых [Будд], что появятся в будущем, и узнал так:
‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṁdhammā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṁpaññā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṁvihārino te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā”ti?
te → kho (pts) | vā → evaṁvihārino- is missing in S1-3. (pts note) | kho → S1-3 evaṁvimuttan (S1 taṁ) te. (pts note) | evaṁsīlā → evaṁsilā (pts) | evaṁdhammā → evaṁ dhammā (pts) | evaṁpaññā → evampaññā (pts) | vāti → vā ti (pts)“Те Благословенные будут иметь такие-то добродетели, такие-то качества, такое-то понимание, такие-то пребывания, такое-то освобождение?”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“Нет, почтенный”.
“Kiṁ pana tyāhaṁ, sāriputta, etarahi, arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito:
pana tyāhaṁ → kiṁ pana te (bj) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | ceto paricca vidito → cetopariccavidīto (pts) | te → tyāhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tyāhaṁ → kiṁ pana te (cck: sī.) | tyāhaṁ → S1-3 tāyāhaṁ. (pts note) | kiṁ → kim (pts)“В таком случае, Сарипутта, охватил ли ты своим умом мой собственный ум – ведь я в настоящее время являюсь Арахантом, Правильно Пробуждённым [Буддой] – и узнал так:
‘evaṁsīlo bhagavā’ iti vā, ‘evaṁdhammo bhagavā’ iti vā, ‘evaṁpañño bhagavā’ iti vā, ‘evaṁvihārī bhagavā’ iti vā, ‘evaṁvimutto bhagavā’ iti vā”ti?
iti vāti → itippavāti (bj) | ti → S1-3 omit vāti. (pts note) | evaṁpañño → evampañño (pts) | vāti → vā ti (pts)“Благословенный имеет такие-то добродетели, такие-то качества, такое-то понимание, такие-то пребывания, такое-то освобождение”.
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“Нет, почтенный”.
“Ettha ca te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi.
cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇaṁ (pts) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi, syā) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇaṁ (cck: bahūsu)“Сарипутта, когда у тебя нет каких-либо знаний охвата умов Арахантов, Правильно Пробуждённых прошлого, будущего, настоящего –
Atha kiñcarahi tyāyaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
tyāyaṁ → tayā (bj) | tyāyaṁ sāriputta → tyāhaṁ sārīputta (sya-all) | āsabhī vācā → āsabhivācā (sya-all) | kiñcarahi tyāyaṁ → kiṁcarahi tayā (pts) | uḷārā āsabhī → ulārā āsabhi (pts) | tayā → tyāyaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tayā → B1 tyāham. (pts note) | vācā → S1-3 uḷāraṁ āsabhiṁ vācaṁ. (pts note) | bhāsitā → B1 bhāvitā. (pts note)почему же ты произносишь это громкое заявление, столь однозначный и категоричный львиный рык:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati.
evaṁpasanno ahaṁ → evaṁ pasannohaṁ (bj, pts); evaṁ pasannāhaṁ (sya-all) | pasannoham → B1 pasannāham. (pts note) | evaṁpasanno ahaṁ → evam pasannoham (pts)“Почтенный, у меня такое доверие к Благословенному,
Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā’ bhiyyobhiññataro, yadidaṁ—sambodhiyan”ti?
vā → va (pts) | bhagavatā bhiyyobhiññataro → bhagavato bhiyyo bhiññataro (pts) | Bhagavato → S1 bhagavatā. (pts note) | na cāhu na ca → nacāhu naca (bjt) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)что я верю, что прежде никогда не было, не будет в будущем, и нет в настоящем какого-либо иного шрамана или брахмана, более знающего, чем Благословенный, в отношении пробуждения”?
“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi,
Na kho me → na kho me taṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇaṁ (sya-all, pts) | me → na kho me taṁ (bj: syā) | me → na kho me taṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | + → tam (pts) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariyāyañāṇam (pts)“У меня нет каких-либо знаний охвата умов Арахантов, Правильно Пробуждённых прошлого, будущего, настоящего,
api ca me dhammanvayo vidito.
me → (bj, sya-all, pts)но всё же я понял это путём умозаключений из Дхаммы.
Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ.
daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (bj, pts1ed, mr); daḷhaddhālaṁ (sya-all, km) | nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ → nagaram daḷhuddāpaṁ daḷhapākāratoraṇam (pts) | daḷhuddāpaṁ → daḷahuddhāpaṁ (bj: machasaṁ); daḷahaddhālaṁ (bj: syā) | daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (cck: sī. pī. ka.); daḷhaddhāpaṁ (cck: syā. kaṁ.) | daḷhaddhālaṁ → sa. daḷhuddālaṁ. ba. daḷhuddhāpaṁ (sya-all note)Это как, почтенный, если бы у царя был бы приграничный город с прочными бастионами, стенами, арками, и лишь с единственными воротами.
Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā.
byatto → viyatto (pts) | nivāretā ñātānaṁ → nivāretvā ñātānam (pts) | viyatto → missing in S3 B1 adds byatto. (pts note) | byatto → vyatto (bjt)И туда поставили бы привратника – мудрого, умелого, умного; того, кто не впускает чужаков, а впускает [только] знакомых.
So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi.
biḷāranikkhamanamattampi → biḷālanikkhamanamattampi (bj); viḷāranissakkanamattaṁpi (sya-all); biḷāranissakkanamattam pi (pts) | viḷāranissakkanamattaṁpi → viḷāranikkamanamattampi (sya-all: sī.) | So → S3 yo. (pts note) | anupariyāya → S1 -pariyā. (pts note) | biḷāranissakkanamattam → S1-3 biḷālanikkamana- (S3 nikammana-). (pts note) | anupariyāyapathaṁ → anupariyāya patham (pts)И совершая обход вокруг города, он не увидел бы в [городской] стене ни трещины, ни проёма такого размера, чтобы в него смогла бы пролезть кошка.
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)Он бы подумал:
‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.
kho → (bj) | oḷārikā → oḷarikā (pts) | nagaraṁ → nagaram (pts) | imināva → iminā va (pts) | vāti → vā ti (pts)“Какие бы большие существа ни входили и ни покидали город, все они входят или покидают его через эти единственные врата”.
Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito:
me → kho bhante (bj: sī.pævi, sī.pavi) | evameva → evam eva (pts)Точно так же, почтенный, я понял это путём умозаключений из Дхаммы:
‘yepi te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu.
suppatiṭṭhitacittā → supaṭṭhitacittā (bj); supatiṭṭhitacittā (sya-all) | suppatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge → supaṭṭhitacittā sattabojjhaṅge (bj) | catūsu → catusu (pts) | supaṭṭhitacittā → suppatiṭṭhitacittā (bj: machasaṁ, syā) | bhante → missing in S1-3. (pts note) | dubbalīkaraṇe → S3 dubbali- (pts note) | supatiṭṭhitacittā → S1 supaṭṭhita- (pts note) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt, pts) | yepi → ye pi (pts) | ahesuṁ atītamaddhānaṁ → ahesum atītam addhānaṁ (pts) | suppatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ → supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtam (pts) | sammāsambodhiṁ → sammāsambodhim (pts)любые Араханты, Правильно Пробуждённые [Будды], которые появлялись в прошлом – все эти Благословенные вначале отбросили пять помех, загрязнений ума, ослабителей понимания. Затем, с умами, хорошо утверждёнными в четырёх установлениях памятования, они правильно развили семь аспектов пробуждения, и, таким образом, пробудились в непревзойдённое правильное пробуждение.
Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti.
suppatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge → supaṭṭhitacittā sattabojjhaṅge (bj) | catūsu → catusu (pts) | supaṭṭhitacittā → suppatiṭṭhitacittā (bj: machasaṁ, syā) | bhagavanto → missing in S1-3 (pts note) | supatiṭṭhitacittā → S1 supaṭṭhitacitto S3 supaṭṭhitacittā. (pts note) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt, pts) | yepi → ye pi (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts) | suppatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ → supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtam (pts) | sammāsambodhiṁ → sammāsambodhim (pts)И, почтенный, любые Араханты, Правильно Пробуждённые [Будды], которые появятся в будущем, все эти Благословенные вначале отбросят пять помех, загрязнений ума, ослабителей понимания. Затем, с умами, хорошо утверждёнными в четырёх установлениях памятования, они правильно разовьют семь аспектов пробуждения, и, таким образом, пробудятся в непревзойдённое правильное пробуждение.
Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto, satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’”ti.
suppatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge → sūpaṭṭhitacitto sattabojjhaṅge (bj) | catūsu → catusu (pts) | uppakkilese → S1 inserts so. (pts note) | supatiṭṭhitacitto → S1-3 supaṭṭhitacitto (S1 -citte.). (pts note) | sammāsambuddho pañca nīvaraṇe → sammā sambuddho pañcanīvaraṇe (bjt) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (pts) | suppatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ → supatiṭṭhitacitto sattabojjhaṅge yathābhūtam (pts) | anuttaraṁ sammāsambodhiṁ → anuttaram sammāsambodhim (pts)И, почтенный, Благословенный, который в настоящее время является Арахантом, Правильно Пробуждённым [Буддой], вначале отбросил пять помех, загрязнений ума, ослабителей понимания. Затем, с умом, хорошо утверждённым в четырёх установлениях памятования, он правильно развил семь аспектов пробуждения, и, таким образом, пробудился в непревзойдённое правильное пробуждение”.
“Sādhu sādhu, sāriputta.
sāriputta tasmātiha → sārīputta tasmā tiha (sya-all)“Хорошо, хорошо, Сарипутта!
Tasmātiha tvaṁ, sāriputta, imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ bhāseyyāsi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | bhāseyyāsi → bhāveyyāsi (bj: sī.pævi) | bhāseyyāsi → S1 bhāveyyāsi. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ → imam dhammapariyāyam abhikkhaṇam (pts) | bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ → bhikkhūnam bhikkhūnīnam upāsakānam upāsikānam (pts)В таком случае, Сарипутта, тебе следует часто повторять это изложение Дхаммы монахам, монахиням, мирянам, и мирянкам.
Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṁ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesampimaṁ dhammapariyāyaṁ sutvā yā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā sā pahīyissatī”ti.
pahīyissatīti dutiyaṁ → pahīyissatī ti (bj, pts) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | yā → yā tesaṁ (pts) | tathāgate → sutvā tathāgate (bj: sī.pævi, sī.pavi) | tesaṁ → S1-3 omit yā tesaṁ. (pts note) | yesampi → yesam pi (pts) | moghapurisānaṁ → moghapurisānam (pts) | tesampimaṁ dhammapariyāyaṁ → tesam pi mam dhammapariyāyam (pts)Даже если у неких глупых людей может быть замешательство и неуверенность в отношении Татхагаты, когда они услышат это изложение Дхаммы, их замешательство и неуверенность в отношении Татхагаты будет отброшена”.