Maggasutta๔๓ มัคคสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme (bjt) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ (th)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
āmantesi ekamidāhaṁ → amantesi ekam idāham (pts) | amantesi → B1-2 have only tatra. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“ekamidāhaṁ, bhikkhave, samayaṁ uruvelāyaṁ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
paṭhamābhisambuddho → pathamābhisambuddho (pts) | Nerañjarāya → S1 nerañjarā. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekam idāham (pts) | samayaṁ → samayam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่ง เราเมื่อแรกตรัสรู้อยู่ใต้ต้นไม้อชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj) | mayhaṁ → mayham (pts)หลีกเร้นอยู่ในที่สงัดได้เกิดความรำพึงขึ้นมาว่า
‘ekāyanvāyaṁ maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā.
ekāyanvāyaṁ → ekāyanoyaṁ (bj); ekāyano ayaṁ (cck) | sokaparidevānaṁ → sokapariddavānaṁ (bj) | atthaṅgamāya → atthagamāya (bj) | dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya → dukkhadomanassānam atthagamāya (pts) | ekāyanoyaṁ → ekāyanvāyaṁ (bj: syā, machasaṁ) | sokapariddavānaṁ → sokaparidevānaṁ (bj: syā, machasaṁ) | Ekāyanvāyam → S1-3 ekāyanoyaṁ almost always. (pts note) | sokaparidevānam → S1-3 -pariddavānaṁ always. (pts note) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)‘ทางนี้เป็นทาง เดียวเพื่อความหมดจดแห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับ ทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง คือ สติปัฏฐาน ๔ ประการ
Katame cattāro?สติปัฏฐาน ๔ ประการ อะไรบ้าง
Kāye vā bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
bhikkhu → S1 omits vā bhikkhu. (pts note) | vihareyya → S1-3 add ātāpī- (pts note)คือ ภิกษุ ๑. พึงพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu vā bhikkhu vedanānupassī vihareyya …pe…๒. พึงพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลายอยู่ ฯลฯ
citte vā bhikkhu cittānupassī vihareyya …pe…๓. พึงพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ฯลฯ
dhammesu vā bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พึงพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Ekāyanvāyaṁ maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā’ti.
ekāyanvāyaṁ → ekāyanoyaṁ (bj); ekāyano ayaṁ (cck) | sokaparidevānaṁ → sokapariddavānaṁ (bj) | atthaṅgamāya → atthagamāya (bj) | dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya → dukkhadomanassānam atthagamāya (pts) | satipaṭṭhānā”ti → satipaṭṭhānā (bj: syā) | Ekāyanvāyam → S1-3 ekāyano. (pts note) | sattānaṁ → sattānam (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | satipaṭṭhānāti → satipaṭṭhānā ti (pts)ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความหมดจดแห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงโสกะและ ปริเทวะ เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง คือ สติปัฏฐาน ๔ ประการ’
Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati mama cetasā cetoparivitakkamaññāya—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjītaṁ (pts) | antarahito → antarahito pi (pts) | sammiñjītaṁ → B1 samañchitaṁ B1 samachitaṁ. (pts note) | vā → missing in S1. (pts note) | sammiñjeyya → B1-2 samañcheyya. (pts note) | eva → S1-3 evaṁ. (pts note) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evamevaṁ (bjt) | cetoparivitakkamaññāya → ceto parivitakkam aññāya (pts) | bāhaṁ → bāham (pts) | bāhaṁ samiñjeyya evameva → bāham sammiñjeyya evam eva (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความรำพึงของเราแล้ว จึงหายตัวจาก พรหมโลกมาปรากฏตรงหน้าเรา เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออก หรือคู้ แขนเข้าฉะนั้น
Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca:
ekaṁsaṁ → ekaṁsam (pts) | yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca → yenāham tenañjalim paṇametvā mam etad avoca (pts)ครั้นแล้วท้าวเธอห่มผ้าเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือมาทางเราแล้ว
‘evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etam (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคต เรื่องนี้เป็น อย่างนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ
Ekāyanvāyaṁ, bhante, maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā.
ekāyanvāyaṁ → ekāyanoyaṁ (bj); ekāyano ayaṁ (cck) | sokaparidevānaṁ → sokapariddavānaṁ (bj) | atthaṅgamāya → atthagamāya (bj) | ekāyanvāyaṁ bhante → ekāyanvāyam (pts) | dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya → dukkhadomanassānam atthagamāya (pts) | ekāyanvāyam → B1 adds bhante. (pts note) | sokaparidevānam → B1 adds devānam. (pts note) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความหมดจดแห่งสัตว์ทั้ง หลาย เพื่อก้าวล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง คือ สติปัฏฐาน ๔ ประการ
Katame cattāro?สติปัฏฐาน ๔ ประการ อะไรบ้าง
Kāye vā, bhante, bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
vihareyya → S1-3 add ātāpī- -domanassaṁs (pts note)คือ ภิกษุ ๑. พึงพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu vā …pe…
vā → vā bhante bhikkhu vedanānupassī vihareyya (bj)๒. พึงพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ
citte vā …pe…
vā → vā bhante bhikkhu cittānupassī vihareyya (bj) | vā → complete in S1-3. (pts note)๓. พึงพิจารณาเห็นจิตในจิต ฯลฯ
dhammesu vā, bhante, bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พึงพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Ekāyanvāyaṁ, bhante, maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā’ti.
ekāyanvāyaṁ → ekāyanoyaṁ (bj); ekāyano ayaṁ (cck) | sokaparidevānaṁ → sokapariddavānaṁ (bj, pts) | atthaṅgamāya → atthagamāya (bj, pts) | adhigamāya → S1-3 omit ñāyassa- (pts note) | ekāyanvāyaṁ → ekāyanvāyam (pts) | sattānaṁ → sattānam (pts) | sokaparidevānaṁ → sokaparidavānaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | satipaṭṭhānāti → satipaṭṭhānā ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทางนี้เป็นทางเดียว เพื่อความหมดจดแห่งสัตว์ ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง คือ สติปัฏฐาน ๔ ประการ’
Idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati.
idamavoca → idam avoca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลคำนี้แล้ว
Idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:
vatvā → B2 adds ca. (pts note) | athāparaṁ etadavoca → athāparam etad avoca (pts)จึงได้กล่าวคาถาประพันธ์ ต่อไปอีกว่า
‘Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, maggaṁ pajānāti hitānukampī;
jātikhayantadassī → khayañca dassī (bj: sī.pavi) maggaṁ → maggam (pts)“พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเห็นธรรม อันเป็นส่วนที่สุดสิ้นแห่งชาติ ทรงอนุเคราะห์ด้วยความเกื้อกูล ทรงรู้จักทางอันเป็นทางเดียว Etena maggena tariṁsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghan’”ti.
tariṁsu → ataṁsu (bj, pts); atariṁsu (sya-all) | ataṁsu → atariṁsu (bj: syā); tariṁsu (bj: machasaṁ) | ataṁsu → B2 atariṁsu. (pts note) oghanti tatiyaṁ → oghan ti sāvatthiyaṁ (pts)ซึ่งเหล่าบัณฑิตได้ข้ามมาก่อนแล้ว จักข้าม และกำลังข้ามโอฆะได้ด้วยทางนี้”
Tatiyaṁ.
Sāvatthiyaṁ → in B2 only. (pts note)มัคคสูตรที่ ๓ จบ