Kaṭṭhopamasutta
Kaṭṭhopamasutta → araṇi (pts1ed)๓๙ กัฏโฐปมสูตร
“Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni.“ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ประการนี้
Katamāni pañca?อินทรีย์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Sukhindriyaṁ, dukkhindriyaṁ, somanassindriyaṁ, domanassindriyaṁ, upekkhindriyaṁ.
+ → somanassindriyaṁ (bjt) | upekkhindriyaṁ → upekhindriyaṁ (pts)๑. สุขินทรีย์ ๒. ทุกขินทรีย์ ๓. โสมนัสสินทรีย์ ๔. โทมนัสสินทรีย์ ๕. อุเปกขินทรีย์
Sukhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ.
sukhavedaniyaṁ → sukhavedaniyam (pts) | phassaṁ → phassam (pts)ภิกษุทั้งหลาย สุขินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนา
So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti.
smīti → S1-3 sminti. (pts note) | sukhitova → sukhito va (bjt, pts) | sukhitosmīti → sukhito smīti (pts)ภิกษุนั้นมีสุขก็รู้ชัดว่า เรามีสุข
Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ sukhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
pajānāti dukkhavedaniyaṁ → pajānātīti dukkhavedaniyam (pts) | vūpasammatīti → vūpasamati (bj: syā) | tasseva → S1-3 tassevaṁ. (pts note) | sukhavedaniyassa → S1 -yassam. (pts note) | yaṁ → S1-3 nirodhāya always. (pts note) | taṁ → missing in S1-3. (pts note) | vūpasammatīti → B1 vūpasamatīti always, here in S1 the first m seems to be erased. (pts note) | sukhavedaniyassa → sukhavedanīyassa (bjt) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | sukhavedaniyaṁ phassaṁ → sukhavedaniyam phassam (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนานั้นแลดับไป เธอก็รู้ชัดว่า สุขินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนาที่เสวยอยู่ อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป คือสงบไป
Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhindriyaṁ.
bhikkhave → missing in S1-3. (pts note) | dukkhindriyam → S1-3 insert -pe- (pts note) | dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedaniyam (pts) | phassaṁ → phassam (pts)ทุกขินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา
So dukkhitova samāno ‘dukkhitosmī’ti pajānāti.
dukkhito → S3 dukkhitā. (pts note) | smīti → S1 B1 smiti. (pts note) | dukkhitova → dukkhito va (pts) | dukkhitosmīti → dukkhito smīti (pts)ภิกษุนั้นมี ทุกข์ก็รู้ชัดว่า เรามีทุกข์
Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ dukkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
dukkhavedaniyaṁ phassaṁ → taṁ dukkhavedaniyam phassam (pts) | taṁ → in S1-3 only. (pts note) | nirujjhati → S1-3 omit taṁ ni- (pts note) | dukkhavedaniyassa → dukkhavedanīyassa (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vūpasammatīti → vūpasamatīti (th) | taṁ → tam (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนานั้นแลดับไป เธอ ก็รู้ชัดว่า ทุกขินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนาที่เสวยอยู่ อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป คือสงบไป
Somanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati somanassindriyaṁ.
phassaṁ → phassam (pts)โสมนัสสินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัสสเวทนา
So sumanova samāno ‘sumanosmī’ti pajānāti.
smīti → B1 smiṁti S1 smiti. (pts note) | sumanova → sumano va (pts) | sumanosmīti → sumano smīti (pts)ภิกษุ นั้นสบายใจก็รู้ชัดว่า เราสบายใจ
Tasseva somanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ somanassavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ somanassindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
phassassa → missing in S1-3. (pts note) | taṁ → in S1-3 only. (pts note) | somanassavedaniyassa → somanassavedanīyassa (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vūpasammatīti → vūpasamatīti (th) | somanassavedaniyassa → somanassa vedaniyassa (pts) | phassaṁ → phassam (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัสสเวทนานั้นแล ดับไป เธอก็รู้ชัดว่า โสมนัสสินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่ง โสมนัสสเวทนาที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป คือสงบไป
Domanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati domanassindriyaṁ.
domanassavedaniyaṁ → domanassavedaniyam (pts) | phassaṁ → phassam (pts)โทมนัสสินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัสสเวทนา
So dummanova samāno ‘dummanosmī’ti pajānāti.
dummanova → dummano va (pts) | dummanosmīti → dummano smīti (pts)ภิกษุ นั้นไม่สบายใจก็รู้ชัดว่า เราไม่สบายใจ
Tasseva domanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ domanassavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ domanassindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
phassam → B1 omits vedaniyam phassam. (pts note) | domanassavedaniyassa → domanassavedanīyassa (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vūpasammatīti → vūpasamatīti (th) | nirodhā yaṁ → nirodhāyaṁ (pts) | vedayitaṁ domanassavedaniyaṁ phassaṁ → vedayitam domanassavedaniyam phassam (pts) | uppannaṁ → uppannam (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัสสเวทนา นั้นแลดับไป เธอก็รู้ชัดว่า โทมนัสสินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้ง แห่งโทมนัสสเวทนาที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป คือสงบไป
Upekkhāvedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ.
upekkhāvedaniyaṁ → upekhāvedaniyaṁ (bjt) | upekkhāvedaniyaṁ → upekhāvedaniyam (pts) | phassaṁ → phassam (pts) | upekkhindriyaṁ → upekhindriyaṁ (pts)อุเปกขินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนา
So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti.
va → missing in S1-3. (pts note) | upekkhakova → upekhakova (bjt) | upekkhakosmīti → upekhakosmīti (bjt) | upekkhakova → upekhako va (pts) | upekkhakosmīti → upekhako smīti (pts)ภิกษุนั้น วางเฉยก็รู้ชัดว่า เราวางเฉย
Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ upekkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
upekkhāvedaniyassa → upekhāvedaniyassa (bjt, pts) | upekkhāvedaniyaṁ → upekhāvedaniyaṁ (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vūpasammatīti → vūpasamatīti (th) | upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ → upekhāvedaniyam phassa (pts) | uppannaṁ upekkhindriyaṁ → uppannam upekhindriyaṁ (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนานั้นแลดับไป เธอก็รู้ชัดว่า อุเปกขินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนา ที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป คือสงบไป
Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati; tesaṁyeva kaṭṭhānaṁ nānābhāvāvinikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati;
saṅghaṭṭanasamodhānā → saṅghaṭanasamodhānā (sya-all, km); saṅghaṭṭanāsamodhānā (pts1ed, mr) | nānābhāvāvinikkhepā → nānābhāvanikkhepā (sya-all, km, mr); nānābhāvā nikkhepā (pts1ed) | sā vūpasammati → vūpasamati (sya-all) | saṅghaṭṭanasamodhānā → saṅghaṭṭanā samodhānā (pts) | nānābhāvāvinikkhepā → nānābhāvā nikkhepā (pts) | vinikkhepā → nānābhāvanikkhepā (bj: syā) | saṅghaṭṭanasamodhānā → saṁghaṭṭanāsamodhānā (cck: pī. ka.); saṁghaṭanasamodhānā (cck: syā. kaṁ.) | yā → nānābhāvanikkhepā (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | saṅghaṭṭanā → S3 saṁghaṭṭassa S1 samghassa. (pts note) | jāyati → S3 pajānāti S1 upekhako smīti jānāti both instead of usmā jāyati. (pts note) | nānābhāvā → B1 -bhāva. (pts note) | yā → S1-3 vinikkhayāya instead of nikkhepāyā. (pts note) | usmā → S1 upasamā. (pts note) | sā → missing in B1. (pts note) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts) | nānābhāvāvinikkhepā → nānābhāvā vinikkhepā (bjt) | dvinnaṁ → dvinnam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะไม้ ๒ อันเสียดสีกันจึงเกิดความร้อน ลุกเป็นไฟขึ้น เพราะ แยกไม้ ๒ อันนั้นออกจากกัน ความร้อนที่เกิดจากการเสียดสีนั้นก็ดับไป ระงับไป แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ.
sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt) | evameva → evam eva (pts) | sukhavedaniyaṁ phassaṁ → sukhavedaniyam phassam (pts)สุขินทรีย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่ง สุขเวทนา
So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti.
sukhitova → sukhito va (pts) | sukhitosmīti → sukhito smīti (pts)ภิกษุนั้นมีสุขก็รู้ชัดว่า เรามีสุข
Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
uppajjati → uppannaṁ (bj, sya-all); uppannami (pts) | sukhavedaniyam → B1 sukhaṁ- S1 dukkha-; omitted by S3. 15 B1 uppajjati. (pts note) | uppannami → B1 dumano always. (pts note) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vūpasammatīti → vūpasamatīti (th) | vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ → vedayitam sukhavedaniyam phassam (pts)เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนา นั้นแลดับไป เธอก็รู้ชัดว่า สุขินทรีย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่ง สุขเวทนาที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นดับไป ระงับไป
Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe…
bhikkhave phassaṁ paṭicca → (bj) | dukkhavedaniyaṁ → dukkavedaniyam (pts) | phassaṁ → phassam (pts)ทุกขินทรีย์เกิดขึ้นเพราะ อาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา ฯลฯ
somanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe…
bhikkhave phassaṁ paṭicca → (bj) | somanassavedaniyaṁ → somanassavedaniyaṁ domanassavedaniyaṁ upekhāvedaniyam (pts)โสมนัสสินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัย ผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัสสเวทนา ฯลฯ
domanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe…
bhikkhave phassaṁ paṭicca → (bj) | Domanassavedaniyaṁ → more abridged in S1-3. (pts note)โทมนัสสินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัย ผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัสสเวทนา ฯลฯ
upekkhāvedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ.
bhikkhave → missing in S1-3. (pts note) | upekkhāvedaniyaṁ → upekhāvedaniyaṁ (bjt) | phassaṁ → phassam (pts) | upekkhindriyaṁ → upekhindriyaṁ (pts)อุเปกขินทรีย์เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะ อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนา
So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti.
upekkhakosmīti → upekhakosmīti (bjt) | upekkhakova → upekhako va (pts) | upekkhakosmīti → upekhako smīti (pts)ภิกษุนั้นวางเฉยก็รู้ชัดว่า เราวางเฉย
Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti”.
uppajjati upekkhindriyaṁ → uppannaṁ upekhindriyaṁ (bj, pts) | pajānāti navamaṁ → pajānātīti (bj, pts) | uppajjati → uppannaṁ (sya-all) | vūpasammatīti pajānāti navamaṁ → vūpasamatīti pajānātīti (sya-all) | phassam → B1 phassa. (pts note) | uppannam → B1 uppajjati. (pts note) | pajānātīti → B1 pajānāti. (pts note) | upekkhāvedaniyassa → upekhāvedaniyassa (bjt, pts) | upekkhāvedaniyaṁ → upekhāvedaniyaṁ (bjt) | yaṁ tajjaṁ → yantajjaṁ (th) | vedayitaṁ upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ → vedayitam upekhāvedaniyaṁ phassam (pts) | uppajjati upekkhindriyaṁ → uppannam upekhindriyaṁ (pts)เพราะผัสสะ อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนานั้นแลดับไป เธอก็รู้ชัดว่า อุเปกขินทรีย์ที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาเวทนาที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้น ดับไป ระงับไป”