Jarādhammasutta
Jarādhammasutta → jarāsuttaṁ (bj); jarā (pts1ed)๔๑ ชราธัมมสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → this phrase in B1-2 only. 11 S1-3 paccātapake. (pts note) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
sāvatthiyaṁ → sāvatthivaṁ (pts) | ekaṁ samayaṁ → ekam samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา ในบุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pacchātape nisinno hoti piṭṭhiṁ otāpayamāno.
sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all, pts) | pacchātape → pacchātapake (sya-all) | pacchātape → pacchātapake (bj: syā) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayam paṭisallāṇā (pts) | piṭṭhiṁ → piṭṭhim (pts)ครั้นในเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่ หลีกเร้น ประทับนั่งผินพระปฤษฎางค์ให้แดดที่ส่องมาจากทิศตะวันตก
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā bhagavato gattāni pāṇinā anomajjanto bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วบีบนวดพระวรกายของพระผู้มีพระภาคด้วยฝ่ามือพลางกราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง
Na cevaṁ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṁ aññathattaṁ—
parisuddho → parisuddho hoti (bj) | valiyajātāni → valijātāni (bj); baliyajātāni (pts) | sabbāni valiyajātāni → santhāni valijātāni (sya-all) | cevadāni → cevaṁdāni (bj: machasaṁ) | sabbāni → santhāni (bj: syā) | valijātāni → valiyajātāni (bj: machasaṁ) | santhāni → evaṁ. ba. sabbāni (sya-all: sī.) | ceva → B1-2 cevaṁ. (pts note) | ca → in B1 only. (pts note) | sabbāni → S1-3 satthāni. (pts note) | baliyajātāni → S1-3 valijātāni. (pts note) | ca → S3 va. (pts note) | aññathattaṁ → B1-2 aññātattaṁ (B1 -tthaṁ). (pts note) | indriyānaṁ → indriyānam (pts)ไม่เคยปรากฏ บัดนี้พระฉวีวรรณ ของพระผู้มีพระภาคไม่บริสุทธิ์ผุดผ่องเหมือนเมื่อก่อน พระอวัยวะทุกส่วนก็เหี่ยวย่น เป็นเกลียว พระวรกายก็ค้อมไปข้างหน้า และพระอินทรีย์ทั้งหลาย คือ
cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā”ti.
kāyindriyassāti → kāyindriyassā ti evaṁ (pts)จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ ก็ปรากฏแปรเปลี่ยนไป”
“Evañhetaṁ, ānanda, hoti—
evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt) | evañhetaṁ → hetam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “จริงอย่างนั้น อานนท์
jarādhammo yobbaññe, byādhidhammo ārogye, maraṇadhammo jīvite.
yobbaññe → S1 yubbañño. (pts note) | ārogye → S1-3 ārogya. (pts note) | jīvite → S3 has jarādhammo ārogyamaraṇadhammo jīvite. (pts note) | byādhidhammo → vyādhidhammo (pts)ความแก่มีอยู่ในความเป็น หนุ่มสาว ความเจ็บไข้มีอยู่ในความไม่มีโรค ความตายก็มีอยู่ในชีวิต
Na ceva tāva parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca honti gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṁ aññathattaṁ—
valiyajātāni → valijātāni (bj) | sabbāni valiyajātāni → santhāni valijātāni (sya-all) | ca → ca hoti (sya-all) | ceva → B1-2 cevaṁ. (pts note) | ca → in B1 only. (pts note) | sabbāni → S1-3 satthāni. (pts note) | baliyajātāni → S1-3 valijātāni. (pts note) | ca → S1-3 hoti. (pts note) | indriyānaṁ → indriyānam (pts)ผิวพรรณไม่ บริสุทธิ์ผุดผ่องเหมือนเมื่อก่อน อวัยวะทุกส่วนก็เหี่ยวย่นเป็นเกลียว กายก็ค้อมไป ข้างหน้า และอินทรีย์ทั้งหลาย คือ
cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā”ti.
cakkhundriyassa → B1 cakkhindr-. (pts note) | jivhindriyassa kāyindriyassāti → kāyindriyassā ti (pts)จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ ก็ปรากฏแปรเปลี่ยนไป”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสพระดำรัสนี้แล้ว
Idaṁ vatvā ca sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
ca → (bj, sya-all) | ca → missing in S1-3. (pts note) | athāparaṁ etadavoca → athāparam etad avoca (pts)จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ ต่อไปอีกว่า
“Dhī taṁ jammi jare atthu, dubbaṇṇakaraṇī jare;
dhī taṁ → dhitaṁ (bj) | dhī taṁ jammi → dhītaṁ jammī (pts) | dhitaṁ → dhikkaṁ (bj: sīmu); dhitaṁ (bj: syā) | jare → S1-3 dhittaṁ jammī jaro. (pts note) dubbaṇṇakaraṇī jare → dubbaṇṇakaraṇījare (th)“ถึงท่านจะติความแก่ที่เลวทราม จะติความแก่ที่ทำให้ผิวพรรณทรามไปสักเพียงใด Tāva manoramaṁ bimbaṁ, jarāya abhimadditaṁ.
bimbaṁ → vimbaṁ (pts)รูปที่น่าพึงพอใจก็คงถูกความแก่ย่ำยีเพียงนั้นYopi vassasataṁ jīve, sopi maccuparāyaṇo;
yopi → yo ca (bj) | yo → yopi (bj: syā) | pi → S1-3 ca. (pts note) | yopi → yo pi (pts) sopi maccuparāyaṇo → sabbe maccuparāyanā (sya-all, km, mr) | maccuparāyaṇo → sabbe maccuparāyaṇā (bj: syā) | maccuparāyaṇo → sabbe maccuparāyanā (cck: syā. kaṁ. ka.) | maccuparāyanā → ba. evaṁ. sī. sopi maccuparāyano (sya-all note) | pi → B1-2 sabbe instead of so pi. (pts note) | maccuparāyaṇo → B1-2 -parāyaṇā. (pts note)แม้ผู้ใดพึงมีชีวิตอยู่ถึง ๑๐๐ ปี ผู้นั้นก็มีความตายอยู่เบื้องหน้า Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddatī”ti.
sabbamevābhimaddatīti paṭhamaṁ → sabbam evābhimaddatī ti sāvatthi (pts)ความตายไม่ละเว้นใคร ๆ ย่อมย่ำยีสัตว์ทั้งหมดทีเดียว”
Paṭhamaṁ.
ti → B1 -manda- (pts note) | Sāvatthi → missing in S1-3 , B2 adds yaṁ. (pts note) | paṭhamaṁ → ti sāvatthi (pts)ชราธัมมสูตรที่ ๑ จบ