Pubbakoṭṭhakasutta๔๔ ปุพพโกฏฐกสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → this phrase missing in S3. (pts note) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbakoṭṭhake.
sāvatthiyaṁ → savatthiyaṁ (pts) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปุพพโกฏฐกะ เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | āyasmantaṁ sāriputtaṁ → āyasmantam sāriputtam (pts)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกท่านพระสารีบุตรมาตรัสว่า
“saddahasi tvaṁ, sāriputta—
saddahasi → saddahāsi (bj, pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | saddahasi → saddahāsi (pts) | saddahāsi → saddahasi (bj: machasaṁ, syā) | saddahasi → saddahāsi (cck: sī. pī.) | Saddahāsi → B1-2 saddhāsi. (pts note)“สารีบุตร เธอเชื่อหรือไม่ว่า
saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānan”ti?
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (sya-all, pts) | amataparāyanaṁ → S3 -parāyanā. (pts note) | + → viriyindriyaṁ (bjt) | + → satindriyaṁ samādhindriyaṁ (bjt) | saddhindriyaṁ → saddhindriyam (pts) | bahulīkataṁ → bahulīkatam (pts) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → paññindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanam (pts)สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อม หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่ไปในเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ฯลฯ ปัญญินทรีย์ ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่ไปในเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
“Na khvāhaṁ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi—
na khvāhaṁ → nakhvāhaṁ (bjt) | + → bhante (th) | khvāhaṁ → khvāham (pts)
saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (sya-all, pts) | amataparāyanam → S1-3 -yananti omitting amatapariyosānanti. (pts note) | + → bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ (bjt) | saddhindriyaṁ paññindriyaṁ → saddhindriyam paññindriyam (pts) | bahulīkataṁ amatogadhaṁ → bahulīkatam amatogadham (pts)
Yesañhetaṁ, bhante, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ—
aphassitaṁ → apassitaṁ (bj, sya-all, km, mr); aphusitaṁ (pts1ed) | yesañhetaṁ → yesaṁ hi (bj); yesañhi taṁ (sya-all); yesañca kho etam (pts) | assa → (sya-all) | adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ → adiṭṭham aviditam asacchikatam aphussitam (pts) | adiṭṭhaṁ → aññātaṁ adiṭṭhaṁ (bj: syā) | aphassitaṁ → apassitaṁ (bj: sī.pævi, syā) | aphassitaṁ → apassitaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. ka.); aphusitaṁ (cck: pī.) | aphusitam → B1 apassitam. (pts note) | saddhāya → B1 sandhāya. (pts note) | yesañhetaṁ → yesaṁ hi tam (pts) | aññātaṁ → aññātam (pts) | adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya → adiṭṭham aviditam asacchikatam aphusitam paññaya (pts) | paresaṁ → paresam (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ชนเหล่าใดไม่รู้ ไม่เห็น ไม่เข้าใจ มิได้ทำให้แจ้ง มิได้สัมผัสด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นพึงถึงความเชื่อต่อผู้อื่นในข้อนั้นว่า
saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ → amataparāyanaṁ amatapariyosānanti (bj) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (sya-all, pts) | amatapariyosānaṁ → This development from Yesaṁ hi.. is missing in S1-3. (pts note) | + → bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ (bjt) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → paññindriyam bhavitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanam (pts)สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็น เบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Yesañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā—
nibbicikicchā → nibbivikicchā (bj) | phassitaṁ → passitaṁ (sya-all) | bhante ñātaṁ → sāriputta ñataṁ (pts) | sacchikataṁ phassitaṁ → sacchikatam phusitam (pts) | bhante → S1-3 bhikkhave etaṁ instead of etam bhante. 6 S1 diṭṭhiṁ. (pts note) | phusitam → S1-3 B1 passitaṁ. (pts note) | nikkaṅkhā → S1-3 add ya. (pts note) | nibbicikicchā → nibbicikiccā (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ชนเหล่าใดรู้ เห็น เข้าใจ ทำให้แจ้ง สัมผัสด้วยปัญญาแล้ว ชนเหล่านั้นย่อมไม่มีความสงสัย ไม่มีความ แคลงใจในข้อนั้นเลยว่า
saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all); amataparayānam (pts) | + → bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ (bjt)สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Mayhañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya.
mayhañca → mayhampi (bj) | phassitaṁ → passitaṁ (sya-all) | Mayhañca → S1-3 mayhampi. (pts note) | etaṁ → etam (pts) | sacchikataṁ phassitaṁ → sacchikatam phusitam (pts)ก็ข้อนั้นข้าพระองค์ รู้ เห็น เข้าใจ ทำให้แจ้ง สัมผัสด้วยปัญญาแล้ว ข้าพระองค์ไม่มีความสงสัย ไม่มีความแคลงใจในข้อนั้นว่า
Nikkaṅkhvāhaṁ tattha nibbicikiccho saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānan”ti.
nibbicikiccho → nibbivikiccho (bj) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all) | nikkaṅkhvāhaṁ → nikkaṅkhavāhaṁ (cck) | nikkaṅkhāham → S1-3 nikkhaṅkhvāhaṁ B1 nikkhaṇdhā bhaṁte or haṁte corrected from taṁte. (pts note) | paresaṁ → missing in S1-3. (pts note) | nibbicikiccho → S1 B1 -kicchā. (pts note) | + → bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ (bjt) | bhāvitaṁ bahulīkataṁ → bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ amatapariyosānanti → amataparāyanam amatapariyosānan ti (pts)สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้ มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
“Sādhu sādhu, sāriputta.
sāriputta yesañhetaṁ sāriputta → sārīputta yesañhi taṁ sārīputta (sya-all)“ดีละ ดีละ สารีบุตร
Yesañhetaṁ, sāriputta, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ—
assa → (sya-all) | aphassitaṁ → apassitaṁ (sya-all) | hetaṁ → yesañhi taṁ (bj: syā) | taṁ → S1-3 yesaṁgetam. (pts note) | assa → S1-3 taṁ assa ( S3 apassa-) taṁ instead of aññātaṁ assa. (pts note) | aviditam → S1 avitaṁ. (pts note) | aphussitam → S1 aphassitaṁ B1 apa- (pts note) | saddhāya → S1-3 paresaddhāya. (pts note) | yesañhetaṁ → yesaṁ hetaṁ (bjt) | yesañhetaṁ sāriputta → yesañhi taṁ sārīputta (th) | yesañhetaṁ → yesaṁ hi taṁ (pts) | aññātaṁ → aññātam (pts) | adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ → adiṭṭham aviditam asacchikatam aphussitam (pts)ข้อนี้ชนเหล่าใดไม่รู้ ไม่เห็น ไม่เข้าใจ มิได้ทำให้แจ้ง มิได้สัมผัสด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นพึงดำเนินไปด้วยความเชื่อต่อผู้อื่นในข้อนั้นว่า
saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all) | saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → saddhindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparāyanam (pts) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → la-pe paññindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts)สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ฯลฯ ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่ อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
Yesañca kho etaṁ, sāriputta, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā—
sāriputta → sārīputta (sya-all) | phassitaṁ → passitaṁ (sya-all) | yesañca → yesaṁ ca (pts) | ñātaṁ → ñataṁ (pts) | sacchikataṁ phassitaṁ → sacchikatam phusitam (pts)ข้อนี้ชนเหล่าใดรู้ เห็น เข้าใจ ทำให้แจ้ง ได้สัมผัสด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นหมดความระแวงสงสัยในข้อนั้นว่า
saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānaṁ …pe… paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyaṇaṁ amatapariyosānan”ti.
amataparāyaṇaṁ → amataparāyanaṁ (bj, sya-all) | saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → saddhindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ → amataparayānam (pts) | paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ → la-pe paññindriyam bhāvitam bahulīkatam (pts) | amataparāyaṇaṁ amatapariyosānanti → amatapariyosānan ti (pts)สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ฯลฯ ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”