Ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุปัญจวัคคีย์มาแล้วตรัสว่า

“Dveme, bhikkhave, antā pabbajitena na sevitabbā.
sevitabbā → nasevitabbā katame dve (bj: machasaṁ, syā)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วน สุด ๒ อย่างนี้ อันบรรพชิตไม่ควรเสพ Katame dve?
katame dve yo cāyaṁ → yocāyaṁ (bj) | dve → ba. evaṁ. sī. idaṁ pāṭhadvayaṁ na dissati (sya-all note)ส่วนสุด ๒ อย่างนั้นเป็นไฉน? Yo cāyaṁ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṁhito, yo cāyaṁ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṁhito.
anatthasaṁhito ete kho → anatthasañhito etete (sya-all) | kāmasukhallikānuyogo → kāmesu khallikānuyogo (pts) | pothujjaniko → puthujjanīko (pts) | puthujjanīko → B1 pothuj- -- the text of B2, after a long interruption, reappears here at thuj- with the sheet dhāh. (pts note)คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นของเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ประเสริฐ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ๑ การประกอบความลำบากแก่ตน เป็นทุกข์ ไม่ประเสริฐ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ Ete kho, bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
kho → te (bj, pts) | anupagamma → anupakamma (pts) | te → ete kho (bj: machasaṁ) | etete → evaṁ. ba. ete kho (sya-all: sī.)๑ ข้อปฏิบัติอันเป็นสายกลาง ไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุด ๒ อย่างเหล่านี้ อันตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว กระทำจักษุ กระทำญาณ ย่อมเป็นไปเพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน

Katamā ca sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati?ก็ข้อปฏิบัติอันเป็นสายกลางนั้น ... เป็นไฉน? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—คือ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แหละ ซึ่งได้แก่ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.ความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การงานชอบ เลี้ยงชีพชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ตั้งใจชอบ Ayaṁ kho sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī → cakkhu ñaṇa karaṇī (pts)ข้อปฏิบัติอันเป็นสายกลางนี้แล อันตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว กระทำจักษุ กระทำญาณ ย่อมเป็นไปเพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน.

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ—
ariyasaccaṁ jātipi → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā pi (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขอริยสัจนี้แล คือ jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṁ, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ—saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhāpi (pts1ed, mr) | byādhipi dukkho → byādhīpi dukkhā (sya-all) | pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhā pi (pts) | pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhāpi (cck: pī. ka.) | dukkhā → S1-3 B2 omit soka- (pts note) | labhati → B1 labbhati. (pts note) | pi → in B1-2 only. (pts note)ความเกิดก็เป็นทุกข์ ความแก่ก็เป็นทุกข์ ความเจ็บก็เป็นทุกข์ ความตายก็เป็นทุกข์ ความประจวบด้วยสิ่งอันไม่เป็นที่รักก็เป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รักก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้ แม้ข้อนั้นก็เป็นทุกข์ โดยย่อ อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ—
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | dukkhasamudayo → samudayaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | pana → B1 puts pana before kho. (pts note) | ariyasaccaṁ → B2 saccaṁ without ariya. (pts note)ก็ทุกขสมุทยอริยสัจนี้แล คือ yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—
ponobbhavikā → ponobhavikā (bj) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | ponobbhavikā → ponobhavikā (cck: sī. pī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ตัณหาอันทำให้มีภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัด ด้วยอำนาจความพอใจ ความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ—
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | dukkhanirodho → nirodhaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | kho → B1 vo. (pts note) | bhikkhave → S1 inserts here dukkhaṁ ariyasaccaṁ. (pts note)ก็ทุกขนิโรธอริยสัจนี้แล คือ yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.ความดับด้วยการสำรอกโดยไม่เหลือแห่งตัณหานั้นแหละ ความสละ ความวาง ความปล่อย ความไม่อาลัย

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ—ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้แล คือ ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—อริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ซึ่งได้แก่ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ.

‘Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า นี้ทุกขอริยสัจ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññeyyan’ti me, bhikkhave, pubbe …pe… udapādi.
pubbe → pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi (bj) | la → S1-3 ananussutem- -āloko udapādi. (pts note)ทุกขอริยสัจนั้นควรกำหนดรู้ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññātan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.ทุกขอริยสัจนั้นเรากำหนดรู้แล้ว.

‘Idaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า นี้ทุกขสมุทยอริยสัจ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ pahātabban’ti me, bhikkhave, pubbe …pe… udapādi.
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | pubbe → pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi (bj) | dukkhasamudayam → S1 B2 -samudaya. (pts note) | ariyasaccam → S1 -saccanti B2 saccaṁ omitting ariya. (pts note)ทุกขสมุทยอริยสัจนั้นควรละ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ pahīnan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj)ทุกขสมุทัยอริยสัจนั้นเราละแล้ว.

‘Idaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า นี้ทุกขนิโรธอริยสัจ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ sacchikātabban’ti me, bhikkhave, pubbe …pe… udapādi.
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | pubbe → pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi (bj)ทุกขนิโรธอริยสัจนั้นควรกระทำให้แจ้ง. ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ sacchikatan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all)ทุกขนิโรธอริยสัจนั้นเรากระทำให้แจ้งแล้ว

‘Idaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
idaṁ → tam kho panidaṁ (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ฯลฯ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ bhāvetabban’ti me, bhikkhave, pubbe …pe… udapādi.
pubbe → pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi (bj); (sya-all)ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนั้นควรเจริญ ‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ bhāvitan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
pa → S1-3 have pubbe ananussutesu- -āloko udapādi. (pts note)จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง ได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนั้นเราเจริญแล้ว.

Yāvakīvañca me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ na suvisuddhaṁ ahosi, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.
abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ → abhisambuddho paccaññāsiṁ (bj, sya-all, km) | catūsu → catusu (pts) | ñāṇadassanaṁ → ñāṇaḍassanaṁ (pts) | abhisambuddho → abhisambuddhoti (bj: machasaṁ) | paccaññāsiṁ → abhisambuddho paccaññāsiṁ (cck: sī. syā. kaṁ.) | abhisambuddho → evaṁ. ba. abhisambuddhoti (sya-all: sī.) | suvisuddham → B1-2 visuddhaṁ. (pts note) | tāvāham → B1 tāhaṁ. (pts note) | ti → S1-3 omit ti. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ญาณทัสสนะ (ความรู้ความเห็น) ตามความเป็นจริง มีวนรอบ ๓ อย่างนี้ มีอาการ ๑๒ ในอริยสัจ ๔ เหล่านี้ของเรา ยังไม่บริสุทธิ์เพียงใด เราก็ยังไม่ปฏิญาณตนว่า เป็นผู้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณะ พราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

Yato ca kho me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ suvisuddhaṁ ahosi, athāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.
catūsu → catusu (pts) | ti → S3 omit ti. (pts note)เพียงนั้น ก็เมื่อใด ญาณทัสสนะ (ความรู้ความเห็น) ตามความเป็นจริง มีวนรอบ ๓ อย่างนี้ มีอาการ ๑๒ ในอริยสัจ ๔ เหล่านี้ ของเรา บริสุทธิ์ดีแล้ว เมื่อนั้นเราจึงปฏิญาณตนว่า เป็นผู้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณะ พราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:ก็ญาณทัสสนะได้บังเกิดขึ้นแก่เราว่า ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’”ti.
vimutti → cetovimutti (bj, pts1ed) | vimutti ayamantimā → cetovimutti ayam antimā (pts) | vimutti → cetovimutti (cck: sī. pī.) | cetovimutti → B1 vimutti without ceto. (pts note)วิมุติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติที่สุด บัดนี้ ภพใหม่ไม่มี

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
bhāsitaṁ abhinandunti imasmiñca → bhāsitam abhinanduṁ imasmiṁ ca (pts) | abhinandunti → evaṁ. ba. abhinanduṁ (sya-all: sī.)ภิกษุปัญจวัคคีย์ปลื้มใจชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาค.

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
āyasmato → B1 āyasmāto. (pts note) | Koṇḍaññassa → B1 koṇḍassa. (pts note)ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน ได้เกิดขึ้นแก่ท่านโกณฑัญญะว่า “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
nirodhadhammanti → nirodhadhamman ti evam (pts) | samudayadhammaṁ → B1 samudayaṁ- (pts note) | Evam → in B1-2 only. (pts note)สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับเป็นธรรมดา

Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuṁ:
pana → (sya-all) | bhagavatā → ca bhagavatā (bj: syā) | ca → ba. ca pana (sya-all: sī.)ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงประกาศธรรมจักรแล้ว พวกภุมมเทวดาได้ประกาศว่า “etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.
appaṭivattiyaṁ → appativattiyaṁ (bj, pts)นั่นธรรมจักรอันยอดเยี่ยม อันพระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้ว ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก ประกาศไม่ได้

Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātumahārājikā devā saddamanussāvesuṁ:พวกเทพชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของพวกภุมมเทวดาแล้ว ... “etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ, appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.
appaṭivattiyaṁ → appativattiyaṁ (bj, pts) | appativattiyaṁ → appaṭivattiyā (bj: machasaṁ, syā) Cātumahārājikānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā tāvatiṁsā devā …pe…
devā → devā saddamanussāvesuṁ (bj) | devā → S1-3 insert saddam anusāvesuṁ -pe- (pts note)พวกเทพชั้นดาวดึงส์ได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นจาตุมหาราชแล้ว ... yāmā devā …pe…พวกเทพชั้นยามาได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นดาวดึงส์แล้ว ... tusitā devā …pe…พวกเทพชั้นดุสิตได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นยามาแล้ว ... nimmānaratī devā …pe…
Paranimmittavasavattino → B1 -vattī. (pts note)พวกเทพชั้นนิมมานรดีได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นดุสิตแล้ว ... paranimmitavasavattī devā …pe…
paranimmitavasavattī → vasavattino (bj: sīmu)พวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตีได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นนิมมานรดีแล้ว ... brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṁ:พวกเทพที่นับเนื่องในหมู่พรหมได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตีแล้ว ได้ประกาศว่า “etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.
appaṭivattiyaṁ → appativattiyaṁ (bj)นั่นธรรมจักรอันยอดเยี่ยม อันพระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้ว ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก ประกาศไม่ได้.

Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi.
tena layena → etthantare pāṭho si, sya-all, km potthakesu | layena tena → (bj, sya-all) | abbhuggacchi → abbhuggañchi (bj) | layena → ( ) natthi (sī. syā. kaṁ.) (cck note) | layena → S1-3 omit tenalayena. (pts note) | abbhuggacchi → B1 abbhugacchi S1-3 abbhuggañchi B2 abbhuggachati. (pts note)โดยขณะนั้น โดยครู่นั้น เสียงได้ระบือขึ้นไปจนถึงพรหมโลกด้วยประการ ฉะนี้ Ayañca dasasahassilokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi, appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma devānaṁ devānubhāvanti.
dasasahassilokadhātu → dasasahassī lokadhātu (bj, sya-all) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | atikkamma → atikkammeva (sya-all) | atikkamma → atikkammeva (bj: syā) | atikkammeva → ba. atikkamma (sya-all: sī.) | lokadhātu → S1 dasahassī- B1-2 -sahassi- (pts note)ก็หมื่นโลกธาตุนี้สะเทือนสะท้านหวั่นไหว ทั้งแสงสว่างอันยิ่ง หาประมาณมิได้ ได้ปรากฏแล้วในโลก ล่วงเทวานุภาพของพวกเทพดาทั้งหลาย.

Atha kho bhagavā imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ → (bj, sya-all) | imaṁ udānaṁ → udānam (pts) | udānaṁ → idaṁ udānaṁ (bj: machasaṁ)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงเปล่งอุทานว่า “aññāsi vata bho, koṇḍañño, aññāsi vata bho, koṇḍañño”ti.โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ

Iti hidaṁ āyasmato koṇḍaññassa “aññāsikoṇḍañño” tveva nāmaṁ ahosīti.
aññāsikoṇḍañño tveva → aññākoṇḍaññotveva (bj, sya-all) | aññāsikoṇḍañño → aññātakoṇḍañño (pts) | nāmaṁ ahosīti paṭhamaṁ → nāmam ahosī ti (pts) | aññākoṇḍaññotveva → aññāsikoṇḍaññātveva (bj: machasaṁ) | Aññāta-Koṇḍañño → B1-2 aññata-koṇḍañño S1-3 aññākoṇḍañño (S3 -ñña). (pts note) | tveva → B1-2 teva. (pts note)เพราะเหตุนั้นคำว่า อัญญาโกณฑัญญะ จึงได้เป็นชื่อของท่านโกณฑัญญะ ด้วยประการฉะนี้แล.

Paṭhamaṁ.จบ สูตรที่ ๑