Aratīsutta
Aratīsutta → aratisuttaṁ (bj, sya-all); arai (pts1ed)๒ อรติสูตร
Ekaṁ samayaṁ …pe… āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṁ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṁ.
samayaṁ → ekaṁ samayaṁ -pe- (bj: machasaṁ, PTS) | nigrodhakappena → nigrodha-kappena (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ เขตเมืองอาฬวี กับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นอุปัชฌาย์
Tena kho pana samayena āyasmā nigrodhakappo pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṁ pavisati, sāyaṁ vā nikkhamati aparajju vā kāle.
nigrodhakappo pacchābhattaṁ → nigrodha-kappo pacchābhattam (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)สมัยนั้น ท่านพระนิโครธกัปปะกลับจาก บิณฑบาต ภายหลังจากฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปยังวิหาร แล้วออกมาใน เวลาเย็นบ้าง ในเวลาภิกขาจารในวันรุ่งขึ้นบ้าง
Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
cittaṁ → cittam (pts)สมัยนั้น ท่านพระวังคีสะเกิดความไม่ยินดี ความกำหนัดรบกวนจิต
Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi:
āyasmato → (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะได้มีความคิดดังนี้ว่า
“alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṁ vata me, na vata me suladdhaṁ;“ไม่ใช่ลาภของเราเลย ไม่ใช่ลาภของเราเลย เราได้ชั่วหนอ
yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṁ anuddhaṁseti; taṁ kutettha labbhā, yaṁ me paro anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādeyya.
paro → pare (sya-all) | uppādeyya → uppādeyyuṁ (sya-all) | cittaṁ → cittam (pts) | kutettha → kut-ettha (pts) | uppādeyya → uppādeyyan ti yaṁ (pts)เราไม่ได้ดีหนอที่เราเกิดความไม่ยินดี ความกำหนัดรบกวนจิต เหตุที่ จะให้คนอื่นช่วยบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่เรานั้น เราจะได้จาก ที่ไหน
Yannūnāhaṁ attanāva attano anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādeyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ attanāva → nūnāham attanā va (pts) | abhiratiṁ uppādeyyanti → abhiratim uppādeyyan ti (pts)ทางที่ดีเราพึงบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองเถิด”
Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādetvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi:
attanāva → attanā va (pts) | abhiratiṁ → abhiratim (pts) | tāyaṁ velāyaṁ → tāyam velāyam (pts)ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะบรรเทาความไม่ยินดีแล้ว ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ ตนด้วยตนเองแล้ว จึงกล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า
“Aratiñca ratiñca pahāya, sabbaso gehasitañca vitakkaṁ;
aratiñca ratiñca → aratiñ ca ratiñ ca (pts) vitakkaṁ → S3 vitakkā. (pts note) | gehasitañca → gehasitañ ca (pts)ผู้ใดละความยินดี ความไม่ยินดี และความตรึกเกี่ยวกับบ้านเรือนได้ทั้งหมด Vanathaṁ na kareyya kuhiñci, nibbanatho arato sa hi bhikkhu.
na → S1-3 omit na. (pts note) arato → anato (sya-all, pts) | arato → anato (bj: syā, PTS) | bhikkhu → sa bhikkhu (cck: ka.) | anato → B. arato. (pts note)หมดตัณหา ไม่มีกิเลส ไม่พึงก่อตัณหาดุจป่าในที่ไหน ๆ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นภิกษุYamidha pathaviñca vehāsaṁ, rūpagatañca jagatogadhaṁ;
pathaviñca → puthuviñca (bj); paṭhaviñca (sya-all) | yamidha pathaviñca → yam idha puthaviñca (pts) | vehāsaṁ → S1-3 puthavī ca; S3 vehāsa. (pts note)รูปอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้ ทั้งที่อาศัยแผ่นดิน อยู่ในอากาศ อันนับเนื่องในภพ ๓ Kiñci parijīyati sabbamaniccaṁ, evaṁ samecca caranti mutattā.
parijīyati → parijiyyati (sya-all) | parijīyati → parijiyyati (bj: syā, sīmu3, sīmu7) | aniccaṁ → S1-3 anicca. (pts note) | sabbamaniccaṁ → sabbam aniccaṁ (pts) mutattā → So B. and C.; S1-3 muttatā. (pts note)ล้วนไม่เที่ยง คร่ำคร่าไปทั้งนั้น ท่านผู้รู้ทั้งหลายรู้แจ้งอย่างนี้แล้ว มีตนหลุดพ้นเที่ยวไปUpadhīsu janā gadhitāse, diṭṭhasute paṭighe ca mute ca;
gadhitāse → gadhitā (pts1ed) | gadhitāse → gathitāse (cck: sī.) | gadhitā → S1-3 gamitā. (pts note) ca → S1-3 omit ca. (pts note)เหล่าปุถุชนที่มีจิตหมกมุ่นในอุปธิทั้งหลาย คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ Ettha vinodaya chandamanejo, yo ettha na limpati taṁ munimāhu.
vinodaya chandamanejo → vinodīya chandam anejo (pts) | vinodīya → B. vinodaya. (pts note) | anejo → S1-3 cha (S3 ja) nāmane (S1 no )jo. (pts note) ettha → tattha (pts) | tattha → B. ettha. (pts note) | taṁ munimāhu → tam munim āhu (pts)ท่านจงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว กำจัดความพอใจในกามคุณ ๕ นี้ ผู้ใดไม่ติดอยู่ในกามคุณ ๕ นี้ บัณฑิตทั้งหลายเรียกผู้นั้นว่าเป็นมุนีAtha saṭṭhinissitā savitakkā, puthū janatāya adhammā niviṭṭhā;
saṭṭhinissitā → saṭṭhisitā (sya-all) | saṭṭhinissitā savitakkā puthū janatāya → saṭṭhitasitā vitakkā puthujanatāya (pts) | saṭṭhinissitā → saṭṭhitasitaṁ (bj: PTS); saṭaṭhisitā (bj: syā, sī.pævi, sī.pavi) | savitakkā → pavitakkā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | vitakkā → B. and C. saṭṭhisitā-; S1 saṭṭhisatātasitā; C. -savitakkā; S1 -parivitakkā. (pts note) puthū janatāya → puthujanatāya (bj) | puthū janatāya adhammā niviṭṭhā → puthujjanatāya adhammaniviṭṭhā (sya-all) | puthujanatāya → puthujjanatāya (bj: syā)ถ้ามิจฉาวิตกที่อิงอาศัยทิฏฐิ ๖๐ ประการ ซึ่งเป็นธรรมที่ไม่ตั้งมั่นในกาลไหน ๆ Na ca vaggagatassa kuhiñci, no pana duṭṭhullabhāṇī sa bhikkhu.
vaggagatassa → vaṭṭagatassa (sya-all) | vaggagatassa → vaṭṭagatassa (bj: syā) | vaggagatassa → vaggagat-assa (pts)ผู้ใดไม่พึงเป็นไปในอำนาจกิเลสด้วยอำนาจมิจฉาวิตกเหล่านั้น ทั้งไม่ชอบกล่าวคำหยาบคาย ผู้นั้นชื่อว่าเป็นภิกษุDabbo cirarattasamāhito, akuhako nipako apihālu;
dabbo → S1-3 daṇdo. (pts note)ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต มีจิตมั่นคงมานาน ไม่ลวงโลก มีปัญญาเครื่องบริหาร หมดความทะเยอทะยาน Santaṁ padaṁ ajjhagamā muni paṭicca, parinibbuto kaṅkhati kālan”ti.
santaṁ padaṁ → santapadam (pts) | santapadam → B. santaṁ padam. (pts note) | muni paṭicca → muni-paṭicca (pts) ti → Thera-g. 1214-1218. (pts note) | kālanti → kālan ti (pts)เป็นมุนี ได้บรรลุสันติบท ดับกิเลสแล้ว รอเวลาอยู่ อรติสูตรที่ ๒ จบ