Upaṭṭhānasutta๒ อุปัฏฐานสูตร
Ekaṁ samayaṁ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṁ vanasaṇḍe.
samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ ณ ราวป่าแห่งหนึ่ง แคว้นโกศล
Tena kho pana samayena so bhikkhu divāvihāragato supati.สมัยนั้นภิกษุนั้นนอนหลับในที่พักกลางวัน
Atha kho yā tasmiṁ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṁ bhikkhuṁ saṁvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในราวป่านั้น มีความอนุเคราะห์หวังดีต่อภิกษุ นั้นประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุนั้นถึงที่อยู่แล้วได้กล่าวกับภิกษุนั้นด้วย คาถาว่า
“Uṭṭhehi bhikkhu kiṁ sesi, ko attho supitena te;
sesi → sopi (sya-all) | sesi → sopi (bj: syā) supitena → supinena (bj, pts2ed) | supinena → supitena (bj: PTS) | supitena → supinena (cck: sī.)ท่านจงลุกขึ้นเถิดภิกษุ จะนอนทำไม มีประโยชน์อะไรด้วยความหลับ Āturassa hi kā niddā, sallaviddhassa ruppato.
kā → te (sya-all) | kā → te (bj: sīmu, syā) | te → kā (sya-all: yu.) | kā → S1 hite; S3 kāsi. (pts note) ruppato → S1-2 ruppatā. (pts note)ท่านเร่าร้อนเพราะกิเลส ถูกลูกศรเสียบแทงดิ้นรนอยู่Yāya saddhāya pabbajito, agārasmānagāriyaṁ;
Yāya saddhāya pabbajito → yāya saddhāpabbajito (bj, sya-all, km, pts2ed) | saddhā → saddhāya (bj: machasaṁ, PTS) | pabbajito → yāya saddhāpabbajito (cck: sī. syā. kaṁ.) | saddhāya → S1-3 saddhā. (pts note)มัวหลับอยู่ทำไม ท่านออกบวชด้วยศรัทธาใด Tameva saddhaṁ brūhehi, mā niddāya vasaṁ gamī”ti.
brūhehi → S1-3 brūhesi. (pts note) | tameva → tam eva (pts) vasaṁ gamīti → vasaṅgamīti (bjt)จงเพิ่มพูนศรัทธานั้นเถิด อย่าตกไปสู่อำนาจแห่งความหลับเลย“Aniccā addhuvā kāmā, yesu mandova mucchito;
mandova mucchito baddhesu muttaṁ → mando samucchito bandhesu muttam (pts) | samucchito → B. adhuvā; S1-3 -pamucchito. (pts note)ภิกษุนั้นกล่าวคาถาเหล่านี้ว่า คนเขลาหมกมุ่นอยู่ในกามารมณ์เหล่าใด Baddhesu muttaṁ asitaṁ, kasmā pabbajitaṁ tape.
Baddhesu → khandhesu (bj); bandhesu (pts1ed, pts2ed) | baddhesu → khandhesu (bj) | khandhesu → bandhesu (bj: machasaṁ, syā, PTS) | Baddhesu → khandhesu (cck: sī.) | bandhesu → S1-3 baddhesu. (pts note) | baddhesu muttaṁ → bandhesu muttam (pts)กามารมณ์เหล่านั้นไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิตผู้พ้นแล้วChandarāgassa vinayā, avijjāsamatikkamā;ผู้ไม่เกี่ยวข้องในกามารมณ์ซึ่งจะยังสัตว์ให้ติดอยู่ ได้อย่างไร เพราะกำจัดฉันทราคะได้ และเพราะก้าวล่วงอวิชชาได้ Taṁ ñāṇaṁ paramodānaṁ, kasmā pabbajitaṁ tape.
paramodānaṁ → paramavodānaṁ (bj); pariyodātaṁ (bj, pts1ed, pts2ed); paramodātaṁ (sya-all, km) | taṁ ñāṇaṁ paramodānaṁ → taññāṇaṁ paramavodānaṁ (bj) | ñāṇaṁ paramodānaṁ → ñāṇam pariyodātaṁ (pts) | paramavodānaṁ → paramodānaṁ (bj: machasaṁ, syā); pariyodātaṁ (bj: PTS, sī.pavi) | paramodānaṁ → pariyodātaṁ (cck: sī. pī.); paramodātaṁ (cck: syā. kaṁ.); paramavodānaṁ (cck: sī. aṭṭha.) | pariyodātaṁ → So S1 and C.; S3 -dānaṁ; B. paramodānam. (pts note)ญาณนั้นจึงบริสุทธิ์อย่างยิ่ง ความหลับจะแผดเผาบรรพชิต ได้อย่างไรChetvā avijjaṁ vijjāya, āsavānaṁ parikkhayā;
Chetvā → bhetvā (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | chetvā → bhetvā (bj, sya-all, pts) | bhetvā → jetvā (bj: machasaṁ) | Chetvā → bhetvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิตผู้ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีความคับแค้นใจ เพราะทำลายอวิชชาได้ด้วยวิชชา Asokaṁ anupāyāsaṁ, kasmā pabbajitaṁ tape.
asokaṁ → asokam (pts)และเพราะสิ้นอาสวะแล้ว ได้อย่างไร ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิตĀraddhavīriyaṁ pahitattaṁ, niccaṁ daḷhaparakkamaṁ;
āraddhavīriyaṁ → āraddhaviriyaṁ (bjt, th) | āraddhavīriyaṁ → āraddhaviriyam (pts)ผู้ปรารภความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ มีความเพียรมั่นคงเป็นนิตย์ Nibbānaṁ abhikaṅkhantaṁ, kasmā pabbajitaṁ tape”ti.
kasmā → S1-2 abhikkantam tasmā-. (pts note)ผู้หวังนิพพานอยู่ ได้อย่างไร อุปัฏฐานสูตรที่ ๒ จบ