Kasibhāradvājasutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → (sya-all) | Evam → Bai (always in this phrase) evaṁ. (pts note)I have heard that
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṁ ekanāḷāyaṁ brāhmaṇagāme.
dakkhiṇāgirismiṁ → dakkhiṇagirismiṁ (mr) | ekanāḷāyaṁ → ekanālāyaṁ (pts) | dakkhiṇāgirismiṁ → dakkhiṇagirismiṁ (cck: ka.)on one occasion the Blessed One was staying among the Magadhans in Dakkhiṇāgiri near the brahman village of Ekanāḷā.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle.
kasibhāradvājassa → kasībhāradvājassa (bj) | Kasibhāradvājassa → Ckb generally Kasī-. (pts note) | naṅgalasatāni → Ckb naṁg- throughout, (Pj naṅg-). (pts note)Now at that time approximately 500 of the brahman Kasi [Plowing] Bhāradvāja’s plows were yoked at the sowing time.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | kasibhāradvājassa → kasībhāradvājassa (bj) | nivāsetvā pattacīvaramādāya → mivāsetvā pattacīvaraṁ ādāya (pts) | pattacīvaraṁ → So Ckb Pj.; Bai -ram. (pts note) | upasaṁkami → Bai upasaṅk-. (pts note) | tenupasaṅkami → tenupasaṁkami (bjt) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)Then, in the early morning, after adjusting his lower robe and carrying his bowl & outer robe,
the Blessed One went to where Kasi Bhāradvāja was working.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati.
kasibhāradvājassa → kasībhāradvājassa (bj) | vattati → Bai vaṭṭati. (pts note) | parivesanā vattati → parivesanāvattati (bjt)Now at that time Kasi Bhāradvāja’s food-distribution was underway.
Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
yena → vena (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)So the Blessed One went to Kasi Bhāradvāja’s food-distribution and, on arrival, stood to one side.
Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ piṇḍāya ṭhitaṁ.
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj)Kasi Bhāradvāja saw the Blessed One standing for alms, and on seeing him, said to him,
Disvāna bhagavantaṁ etadavoca:
disvāna → So Pj. Bai; Ckb omit Bhagavantaṁ piṇdāya ṭhitaṁ disvāna. (pts note) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)
“ahaṁ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi.
kho → Ck Ba omit kho. (pts note) | vapāmi → Bai vapp- throughout. (pts note) | vapāmi → vappāmi (th) | vapitvā → vappitvā (th)“I, contemplative, plow & sow.
Having plowed & sown, I eat.
Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū”ti.
bhuñjassūti → bhuñjāhīti (sya-all) | tvampi samaṇa → tvam pi samana (pts) | bhuñjassū → Bai bhuñjāhī. (pts note) | vapassu → vappassu (th) | vapitvā → vappitvā (th) | bhuñjassūti → bhuñjassū ti (pts)You, too, contemplative, should plow & sow.
Having plowed & sown, you (will) eat.”
“Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī”ti.
vapāmi → vappāmi (th) | vapitvā → vappitvā (th) | ahampi → aham pi (pts) | bhuñjāmīti → bhuñjāmī ti (pts)“I, too, brahman, plow & sow.
Having plowed & sown, I eat.”
“Na kho pana mayaṁ passāma bhoto gotamassa yugaṁ vā naṅgalaṁ vā phālaṁ vā pācanaṁ vā balībadde vā.
Na kho pana mayaṁ → na kho pana samaṇa (sya-all) | balībadde → balivadde (bj, pts-vp-pli1); balibaddhe (sya-all, csp1ed) | bhoto → (bj) | balībadde → balibadde (cck) | pācanaṁ → pāpanaṁ (sya-all) | mayaṁ → na kho pana samaṇa (cck: syā.) | balibadde → balivadde (cck: sī. pī.); balībadde (cck: ?) | pāpanaṁ → pācanaṁ (sya-all: yu.) | pācanaṁ → Pj. ad 77 : pājeti tenā ti pājanaṁ, taṁ idha pācanan ti vuccati. (pts note) | balivadde → Ba balipadde, Bi balibaddhe. (pts note)“But, contemplative, we don’t see the Master Gotama’s yoke or plow,
Atha ca pana bhavaṁ gotamo evamāha:
evamāha → evam āha (pts)plowshare, goad, or oxen, and yet the Master Gotama says this:
‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’”ti.
aham → Bai -aṁ pi. (pts note) | vapāmi → vappāmi (th) | vapitvā → vappitvā (th) | ahampi → aham pi (pts) | bhuñjāmīti → bhuñjāmī ti (pts)‘I, too, brahman, plow & sow.
Having plowed & sown, I eat.’”
Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bjt)Then Kasi Bhāradvāja addressed the Blessed One with a verse:
“Kassako paṭijānāsi, na ca passāma te kasiṁ;
passāma → Bai -mi. (pts note)You claim to be a plowman, but we don’t see your plowing. Kasiṁ no pucchito brūhi, yathā jānemu te kasiṁ”.
kasiṁ → kasin (pts) te → Samy. Nik. taṁ. (pts note)Being asked, tell us about your plowing so that we may know your plowing. The Buddha:“Saddhā bījaṁ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṁ;Conviction’s my seed, austerity my rain, discernment my yoke & plow, Hirī īsā mano yottaṁ, sati me phālapācanaṁ.
hirī → Cb Ba hiri, Bi hīri. (pts note) | īsā → Ba issā. (pts note)shame my pole, mind my yoke-tie, mindfulness my plowshare & goad.Kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato;Guarded in body, guarded in speech, restrained in terms of belly & food, Saccaṁ karomi niddānaṁ, soraccaṁ me pamocanaṁ.
niddānaṁ soraccaṁ me → niddhānaṁ soraccamme (sya-all) | niddānaṁ → Bai nidā-. (pts note) soraccaṁ me → soraccamme (th) | soraccaṁ → soraccam (pts)I make truth a weeding-hook, and composure my unyoking.Vīriyaṁ me dhuradhorayhaṁ, yogakkhemādhivāhanaṁ;
dhuradhorayhaṁ → dhurakhorayhaṁ (pts) | viriyam → Bai -aṁ. (pts note) | dhurakhorayhaṁ → Pj. dhuradhoreyyaṁ. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th)Persistence, my beast of burden, bearing me toward rest from the yoke, Gacchati anivattantaṁ, yattha gantvā na socati.takes me, without turning back, to where, having gone, one doesn’t grieve.Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;
evamesā kasī → evaṁ me sā kasi (sya-all) | kasī kaṭṭhā → kasīkaṭṭhā (bjt) | evamesā → evam esā (pts) amatapphalā → So Ckb Pj.; Bai amataphalā. (pts note)That’s how my plowing is plowed. it has as its fruit the deathless. Etaṁ kasiṁ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī”ti.
kasitvāna → kayītvāna (bj) | kasiṁ → Bai -si. (pts note) pamuccatīti → pamuccatī ti (pts)Having plowed this plowing, one is unyoked from all suffering & stress.
Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo mahatiyā kaṁsapātiyā pāyasaṁ vaḍḍhetvā bhagavato upanāmesi:
pāyasaṁ → pāyāsaṁ (sabbattha) | kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj) | pāyasaṁ → pāyāsaṁ (bj, sya-all) | mahatiyā kaṁsapātiyā pāyasaṁ → mahativā kaṁsapātivā pāyāsaṁ (pts) | upanāmesi → upanāmese (pts) | pāyasaṁ → pāyāsaṁ (cck: sabbattha) | kaṁsapātivā → Ba -pātiyā. (pts note)Then Kasi Bhāradvāja, having heaped up milk-rice in a large bronze serving bowl,
offered it to the Blessed One, [saying,] “May Master Gotama eat [this] milk-rice.
“bhuñjatu bhavaṁ gotamo pāyasaṁ.
pāyasaṁ → pāyāsaṁ (bj, sya-all, pts)The master is a plowman, for the Master Gotama plows the plowing that has as its fruit the deathless.”
The Buddha:
Kassako bhavaṁ;
yañhi bhavaṁ gotamo amatapphalaṁ kasiṁ kasatī”ti.
amatapphalaṁ → amataphalaṁ (bj, pts-vp-pli1); amatapphalampi (sn7.11:1 [11. Kasibhāradvājasutta]) | kasatīti gāthābhigītaṁ → kasatī ti gāthāghigitam (pts) | amatapphalaṁ → amatapphalampi (cck: saṁ. ni. 1.197) | hi → Bai yañ hi. (pts note) | bhavaṁ → So Pj. Bai; Cb evaṁ, Ck omits yaṁ hi bhavaṁ. (pts note)
“Gāthābhigītaṁ me abhojaneyyaṁ, sampassataṁ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthāghigitam → Bai-am. (pts note) | gāthābhigītaṁ me → gāthābhigītamme (th) sampassataṁ → So Pj. (c : samaṁ ājīvasuddhiṁ passataṁ, samantā vā passataṁ); Ck samph-, Cb saṁph-, Bai saṁp-. (pts note) | nesa dhammo → nesadhammo (bjt) | nesa → n esa (pts)What’s been chanted over with verses shouldn’t be eaten by me. that’s not the nature, brahman, of one who’s seen rightly. Gāthābhigītaṁ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā.
satī → So Cb; Ck Pj. Bai sati. (pts note) | esā → Bai -i-d-esā, (pts note) | vuttiresā → vuttir esā (pts)What’s been chanted over with verses Awakened Ones reject. that being their Dhamma, brahman, this is their way of life.Aññena ca kevalinaṁ mahesiṁ, khīṇāsavaṁ kukkuccavūpasantaṁ;
kukkucavūpasantaṁ → Bai kukkucca-. (pts note) | kukkuccavūpasantaṁ → kukkucca vūpasantaṁ (bjt)Serve with other food & drink a fully-perfected great seer, his effluents ended, his anxiety stilled, Annena pānena upaṭṭhahassu, khettaṁ hi taṁ puññapekkhassa hotī”ti.
khettaṁ → Bai -añ. (pts note) | hotī → Bai -pekkhassa ya(ṁ) hotī. (pts note) | puññapekkhassa → puññapekhassa (bjt) | khettaṁ hi → khettañhi (th) | puññapekkhassa hotīti → puññapekhassa hotī ti (pts)for that is the field for one looking for merit.
“Atha kassa cāhaṁ, bho gotama, imaṁ pāyasaṁ dammī”ti?
pāyasaṁ → pāyāsaṁ (bj, sya-all) | kassa cāhaṁ → kassacābaṁ (pts) | pāyasaṁ dammīti → pāyāsaṁ dammī ti (pts)“Then to whom, Master Gotama, should I give this milk-rice?”
“Na khvāhaṁ taṁ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa so pāyaso bhutto sammā pariṇāmaṁ gaccheyya, aññatra tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā.
pāyaso → pāyāso (bj, sya-all, pts) | yassa → yena (sya-all) | khvāhaṁ → kho han (pts) | han → Pj. Bai khv- āhan. (pts note) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → Bai sasam-. (pts note) | yassa → Bai yena. (pts note) | sammāpariṇāmaṁ → Ck Bai -parinām-. (pts note) | gaccheyya → Ck -yyaṁ. (pts note)“Brahman, I don’t see that person in this world—with its devas, Māras,
& Brahmās, in this generation with its contemplatives & brahmans,
its royalty & commonfolk—by whom this milk-rice, having been eaten,
would be rightly digested, aside from a Tathāgata or a Tathāgata’s disciple.
Tena hi tvaṁ, brāhmaṇa, taṁ pāyasaṁ appaharite vā chaḍḍehi appāṇake vā udake opilāpehī”ti.
brāhmaṇa → brāhmamaṇa (bj) | pāyasaṁ → pāyāsaṁ (bj, sya-all, pts) | chaḍḍehi → chaṭṭehi (pts) | opilāpehīti → opilāpehī ti (pts)In that case, brahman, throw the milk-rice away in a place without vegetation,
or dump it in water with no living beings.”
Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo taṁ pāyasaṁ appāṇake udake opilāpesi.
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj) | pāyasaṁ → pāyāsaṁ (bj, sya-all, pts) | appāṇake → So Pj. (and below also Ckb Bai); Ckb Bai appan-. (pts note)So Kasi Bhāradvāja dumped the milk-rice in water with no living beings.
Atha kho so pāyaso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.
sandhūpāyati sampadhūpāyati → saṁdhūmāyati sampadhumāyati (cck); saṁdhūmāyati sampadhūmāyati (sya1ed, sya2ed) | pāyaso → pāyāso (bj, sya-all) | sandhūpāyati sampadhūpāyati → saṁdhūmāyati sampadhūmāyati (sya-all) | sampadhūpāyati → sandhūmāyati sampadhūmāyati (cck: syā.) | saṁdhūmāyati → ba. sandhūpāyati sampadhūpāyati (sya-all: yu.) | citiciṭāyati → Ba vicitāyati viticitāyati, Bi vicicciṭāyati (throughout). (pts note) | sampadhūpāyati → Bai saṁdhūmāyati saṁpadhūmāyati (throughout). (pts note)And the milk-rice, when dropped in the water, hissed & sizzled, seethed & steamed.
Seyyathāpi nāma phālo divasaṁ santatto udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati;
divasaṁ santatto → divasasantatto (bj, sya-all, km, pts-vp-pli1) | phālo divasaṁ santatto → ayogulo divasasantatto (sya-all) | sandhūpāyati sampadhūpāyati evamevaṁ → saṁdhūmāyati sampadhūmāyati evameva (sya-all) | santatto → divasasantatto (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | phālo → Bai seyyathā pi ayogulo. (pts note)Just as an iron ball heated all day, when tossed in the water, hisses & sizzles, seethes & steams,
in the same way the milk-rice, when dropped in the water, hissed & sizzled, seethed & steamed.
evamevaṁ so pāyaso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.
pāyaso → pāyāso (bj, sya-all, pts) | sandhūpāyati sampadhūpāyati → saṁdhūmāyati sampadhūmāyati (sya-all) | evamevaṁ → evameva (my, bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)
Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo saṁviggo lomahaṭṭhajāto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca:
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj) | nipatitvā → Bai paṭitvā. (pts note) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Kasi Bhāradvāja—in awe, his hair standing on end—went to the Blessed One and,
on arrival, throwing himself down with his head at the Blessed One’s feet, said to him,
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.
abhikkantaṁ → abhik kantaṁ (th)“Magnificent, Master Gotama!
Magnificent!
Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantī’ti → dakkhintīti (bj, km, pts-vp-pli1) | telapajjotaṁ → telapajjātaṁ (bj) | dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintī ti evam evam (pts) | dakkhantīti → dakkhintīti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nikkujjitaṁ → Bi niku-. (pts note) | ti → Bai dakkhanti. (pts note) | evam → So all MSS. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Just as if he were to place upright what was overturned, to reveal what was hidden, to show the way to one who was lost,
or to carry a lamp into the dark so that those with eyes could see forms,
in the same way has Master Gotama—through many lines of reasoning—made the Dhamma clear.
Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca,
ca → Pj. and Saṁy. Nik. insert upāsakaṁ maṁ bhavaṁ Gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ; (Pj. ajjatagge ti ajjataṁ aggaṁ katvā, ajjadagge vā, da-kāro padasandhikaro). Here the text of Saṁy. Nik. ends (cf. I 16110). (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)I go to Master Gotama for refuge, to the Dhamma, & to the Saṅgha of monks.
May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward, for life.
labheyyāhaṁ bhoto gotamassa santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
labheyyāhaṁ → So Bai Pj.; Ckb labheyyam ahaṁ. (pts note) | upasampadanti → upasampadan ti (pts)Let me obtain the Going-forth in Master Gotama’s presence, let me obtain Acceptance (into the Bhikkhu Saṅgha).”
Alattha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj)Then the brahman Kasi Bhāradvāja obtained the Going-forth in the Blessed One’s presence, he obtained Acceptance.
Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
vūpakaṭṭho → vūpakaṭṭhe (bj) | agārasmā → āgārasmā (sya-all) | vūpakaṭṭho → Ck upa-. (pts note) | nacirasseva → na cirasse va (bjt) | nacirasseva yassatthāya → nacirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)And not long after his Acceptance—dwelling alone, secluded, heedful, ardent,
& resolute—he in no long time reached & remained in the supreme goal of the holy life,
for which clansmen rightly go forth from home into homelessness, knowing & realizing it for himself in the here-&-now.
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.
itthattāyā → Cb itthatakāyā, Ba ittatthāyā, Bi itthāyā. (pts note) | itthattāyāti → itthattāyā ti (pts)He knew:
“Birth is ended, the holy life fulfilled, the task done.
There is nothing further for the sake of this world.”
Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṁ ahosīti.
Aññataro ca → aññataro ca kho (bj, pts-vp-pli1); aññataro kho (sya-all, km, mr) | aññataro ca → aññataroca kho (bj) | ca → aññataro ca kho (cck: sī. pī.); aññataro kho (cck: syā. kaṁ. ka.) | ca → Bai omit ca. (pts note) | ahosīti → ahosī ti (pts)And so Ven. Bhāradvāja became another one of the arahants.
Kasibhāradvājasuttaṁ catutthaṁ.
+ → niṭṭhitaṁ (my) | kasibhāradvājasuttaṁ catutthaṁ → kasībhāradvājasuttaṁ niṭṭhitaṁ (bjt) | + → suttanipāte uragavaggassa pañcamaṁ cundasuttaṁ (th) | catutthaṁ → niṭṭhitaṁ (pts)