SumedhātherīgāthāСумедха Тхери
Mantāvatiyā nagare, rañño koñcassa aggamahesiyā;В граде Мантавати дочь главной супруги царя Конча Dhītā āsiṁ sumedhā, pasāditā sāsanakarehi.
āsi → āsiṁ (bj: sīmu6, hemu, aṭṭhakathā) | āsi → āsiṁ (sya-all note) pasāditā → pāsādikā (sya-all, pts) | pasāditā → pāsādikā (bj: sīmu6, aṭṭhakathā) | sāsanakarehi → sāsanaṁ karehi (sya-all note)Была обращена в Учение подвижниками.Sīlavatī cittakathā, bahussutā buddhasāsane vinitā;
cittakathikā → cittakatā (sya-all note) vinitā → vinītā (bj, cck, sya-all, pts)Добродетельная, излагающая ясно, воспитанная в ученье Будды,Со знаниями великими, Mātāpitaro upagamma, bhaṇati “ubhayo nisāmetha.Она приблизилась к отцу и матери, промолвив: “Вы оба мне, пожалуйста, внемлите.Nibbānābhiratāhaṁ, asassataṁ bhavagataṁ yadipi dibbaṁ;
nibbānābhiratāhaṁ → nibbānābhiratā ahaṁ (sya-all, pts) yadipi → yadi pi (pts)Я очарована Ниббаной! все сферы бытия не вечны,Даже небесные. Kimaṅgaṁ pana tucchā kāmā, appassādā bahuvighātā.
Kimaṅgaṁ pana → kimaṅga pana (bj, sya1ed, pts1ed, pts2ed); kiṁ pana (?) | kimaṅgaṁ → kim aṅga (pts) | pana → kimaṅga pana (cck: sī. syā.); kiṁ pana (cck: ?)Что говорить про чувств услады? пусты они, и радости в них мало,Зато таят в себе огромные терзанья. Kāmā kaṭukā āsī, visūpamā yesu mucchitā bālā;
āsī → āsīvisūpamā (my, th, pts)Услады чувств горьки, как яд змеиный. пускай и превозносятся глупцами, Te dīgharattaṁ niraye, samappitā haññante dukkhitā.
haññante dukkhitā → haññare dukhitā (?) | dukkhitā → haññare dukhitā (cck: ?) | haññante → haññanti (sya-all note)Они в Нираю увлекают их надолго, стенающих.Socanti pāpakammā, vinipāte pāpavaddhino sadā;
pāpavaddhino → pāpabuddhito (bj); pāpabuddhino (sya-all, pts)Приумножающие зло, скорбят потом в уделах низких,Гонимые последствиями дел дурных; Kāyena ca vācāya ca, manasā ca asaṁvutā bālā.
ca → (bj, sya-all, pts)Глупцы не сдержанны ни в теле, ни в уме, ни в речи.Bālā te duppaññā, acetanā dukkhasamudayoruddhā;
dukkhasamudayoruddhā → dukkhasamudayo ruddhā (bjt)По скудоумию себе боль скапливают, о том не помышляя; Desente ajānantā, na bujjhare ariyasaccāni.
desente → desante (cck) bujjhare → bujjhate (bj)Не зная об Учении и не вникая в истины, что благородны.Saccāni amma buddhavaradesitāni, te bahutarā ajānantā ye;
buddhavaradesitāni → buddhavara desitāni (bjt)Те истины, что Будда величайший возвестил, неведомы им, мама; Abhinandanti bhavagataṁ, pihenti devesu upapattiṁ.
pihenti → pihanti (sya-all, pts) | pihenti → pihanti (bj: PTS)Существованьем заворожены, о возрожденье средь богов мечтают.Devesupi upapatti, asassatā bhavagate aniccamhi;
devesupi → devedu pi (pts)Не вечны и небесные обители, изменчивы они. Na ca santasanti bālā, punappunaṁ jāyitabbassa.
santasanti → uttasanti (sya-all) | uttasanti → santasanti (sya-all note)Однако не пугаются того глупцы, рождаясь вновь и вновь.Cattāro vinipātā, duve ca gatiyo kathañci labbhanti;
duve → dve (sabbattha) | duve → dve (bj, sya-all, pts) | duve → dve (cck: sabbattha)Четыре сферы низких есть, две сферы, что непросто обрести. Na ca vinipātagatānaṁ, pabbajjā atthi nirayesu.Для павших вниз, в Нираю, немыслимо монашество принять.Anujānātha maṁ ubhayo, pabbajituṁ dasabalassa pāvacane;Даруйте оба разрешенье мне на постриг, дабы смогла я десять сил обресть; Appossukkā ghaṭissaṁ, jātimaraṇappahānāya.К мирскому не имея тяги, отрину я рождение и смерть.
Kiṁ bhavagate abhinanditena, kāyakalinā asārena;
bhavagate → bhavagatena (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed) | bhavagate → bhavagatena (bj, sya-all, pts) | bhavagatena → bhavagate (bj: sīmu6, hemu) | bhavagate → bhavagatena (cck: syā.)В чём существования отрада в нечистом, сущности лишённом теле? Bhavataṇhāya nirodhā, anujānātha pabbajissāmi.Во имя разрушения жажды к существованию даруйте разрешенье мне на постриг.Buddhānaṁ uppādo vivajjito, akkhaṇo khaṇo laddho;В мир наконец явился Будда, злосчастья время миновало —
Пришла счастливая пора; Sīlāni brahmacariyaṁ, yāvajīvaṁ na dūseyyaṁ”.От добродетели и возвышенной жизни не откажусь, пока дышу я!”.Evaṁ bhaṇati sumedhā, mātāpitaro “na tāva āhāraṁ;
sumedhā → sumedhā atha naṁ (sya-all) | atha → mātāpitaro na tāva āhāraṁ. ma. mātāpitaro na tāva (sya-all note) mātāpitaro → mātāpitaro ahaṁsu (sya-all) | tāva āhāraṁ āharissaṁ → mayaṁ (sya-all) | mayaṁ → āhariya. ma. āhāraṁ āharissaṁ (sya-all: yu.)Так молвила Сумедха матери с отцом: “Я пищу принимать не буду, Āharissaṁ gahaṭṭhā, maraṇavasaṁ gatāva hessāmi”.
Āharissaṁ → āhariyāmi (bj); āhariya (pts1ed, pts2ed); āhārisaṁ (?) | āharissaṁ → āhariyāmi (bj); āhariya (pts) | āhariyāmi → āhariyā (bj: PTS) | Āharissaṁ → āhariyāmi (cck: sī.); āhārisaṁ (cck: ?) hessāmi → jahessāma (sya-all) | jahessāma → hessāmi (sya-all note) | gatāva → gatā va (pts)До той поры, пока живу я в доме; пусть смерть возьмёт меня к себе”.Mātā dukkhitā rodati pitā ca, assā sabbaso samabhihato;
assā sabbaso samabhihato → dukkhito tathā sokasamabhibhūto (sya-all) | samabhihato → samabhisāto (pts) | samabhihato → samabhighāto- (bj note) | dukkhito → assā sabbaso samabhisāto (sya-all note)Рыдала мать, охваченная горем, за нею начал причитать отец; Ghaṭenti saññāpetuṁ, pāsādatale chamāpatitaṁ.
saññāpetuṁ → vāyamanti (bj: a.pu) | + → taṁ (th) chamāpatitaṁ → chamā patitaṁ (th, pts)Старались вразумить её, но та легла на пол дворца.“Uṭṭhehi puttaka kiṁ soci, tena dinnāsi vāraṇavatimhi;
puttaka → puttike (sya-all) | soci → socitena (my, bjt, th, pts) tena dinnāsi → dinnā si (pts)“Встань, о дитя,К чему скорбишь ты? сосватана ты в Варанавати Rājā anīkaratto, abhirūpo tassa tvaṁ dinnā.
anīkaratto → aṇīkadatto (bj); anikaratto (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed) | anīkaratto → anikaratto (sya-all, pts) | aṇīkadatto → aṇikaratta (bj: machasaṁ) | anīkaratto → aṇīkadatto (cck: sī. syā.)Великолепному царю Аникаратте, ему ты будешь отдана.Aggamahesī bhavissasi, anikarattassa rājino bhariyā;
anikarattassa → aṇīkadattassa (bj) | bhariyā → ayaṁ pāṭho na dissati. yu (sya-all: ma.)Царицей станешь главною, возлюбленной женой Аникаратты; Sīlāni brahmacariyaṁ, pabbajjā dukkarā puttaka.
puttaka → puttike (sya-all) | puttike → puttaka (sya-all note)А постриг, добродетель и возвышенная жизнь — трудны для исполненья, о дитя!Rajje āṇā dhanamissariyaṁ, bhogā sukhā daharikāsi;
āṇā dhanamissariyaṁ → āṇādhanamissariyaṁ (my) | dhanamissariyaṁ → dhanam issariyaṁ (pts) daharikāsi → daharikāpi tasmā (sya-all); daharikā pi (pts) | daharikāsi → daharikāpi (bj: PTS)Владычество над царством, богатство и всесилие — Bhuñjāhi kāmabhoge, vāreyyaṁ hotu te putta”.Испей же чашу желаний наслаждения, пусть свадьба состоится, о дитя!”Atha ne bhaṇati sumedhā, “Mā edisikāni bhavagatamasāraṁ;
edisikāni bhavagatamasāraṁ → īdisikānaṁ bhavagataṁ asāraṁ (bj); edisakāni bhavagataṁ asāraṁ (sya-all, pts)“Не будет так, — Сумедха отвечала, — всё бытие пустотно; Pabbajjā vā hohiti, maraṇaṁ vā me na ceva vāreyyaṁ.
hohiti → hehiti (bj); hotu (sya-all) | hotu → hohiti (sya-all note) me na → tena (sya-all) | na ceva → naceva (bjt) | me na ceva → tena eva (pts)Я замуж не пойду: умру — иль постриг я приму.Kimiva pūtikāyamasuciṁ, savanagandhaṁ bhayānakaṁ kuṇapaṁ;
pūtikāyamasuciṁ → pūtikāyaṁ asuciṁ (th) | kimiva pūtikāyamasuciṁ → kim iva pūtikāyam asuciṁ (pts)К чему лелеять это тело — нечистое, зловонное, Abhisaṁviseyyaṁ bhastaṁ, asakiṁ paggharitaṁ asucipuṇṇaṁ.
bhastaṁ asakiṁ paggharitaṁ → gattaṁ sakipaggharitaṁ (sya-all, pts) paggharitaṁ → paggharaṇaṁ (bj) | paggharaṇaṁ → paggharitaṁ (bj: machasaṁ) | asakiṁ paggharitaṁ → sakipaggharitaṁ (th, pts)Сочится жидкостью что изо всех отверстий, труп будущий, собранье нечистот?Kimiva tahaṁ jānantī, vikūlakaṁ maṁsasoṇitupalittaṁ;
tahaṁ → tāhaṁ (bj, cck, sya-all) | kimiva tahaṁ → kim iva t āhaṁ (pts) vikūlakaṁ → vikulakaṁ (cck) | maṁsasoṇitupalittaṁ → maṁsalohitupalittaṁ (sya-all); maṁsasoṇitapalittaṁ (pts) | maṁsasoṇitupalittaṁ → soṇitapalittaṁ (bj: PTS) | maṁsalohitupalittaṁ → maṁsasoṇitapalittaṁ (sya-all note)Известна истина о теле мне; на что скелет мне этот неприглядный,Струящаяся кровью плоть, Kimikulālayaṁ sakuṇabhattaṁ, kaḷevaraṁ kissa diyyati.
kaḷevaraṁ → kalebaraṁ (bj) | diyyati → dīyatīti (bj); diyyatīti (sya-all, pts) | diyyati → diyyatī ti (pts)Добыча для червей и птиц, к чему оно мне?Nibbuyhati susānaṁ, aciraṁ kāyo apetaviññāṇo;Сознания лишённое,
Недолго тело существует; его на кладбище везут сородичи, Chuddho kaḷiṅgaraṁ viya, jigucchamānehi ñātīhi.
Chuddho → chaḍḍito (sya1ed, sya2ed); chuṭṭho (pts1ed, pts2ed, mr) | kaḷiṅgaraṁ → kaliṅgaraṁ (bj) | chuddho kaḷiṅgaraṁ → chaḍḍito kaliṅgaraṁ (sya-all); chuṭṭho kaliṅgaraṁ (pts) | chuddho → chuṭṭho (bj: PTS) | Chuddho → chaḍḍito (cck: syā.); chuṭṭho (cck: ka.) | chaḍḍito → chuḍḍo (sya-all note)Отбрасывая в отвращенье, словно старое бревно.Chuddhūna naṁ susāne, parabhattaṁ nhāyanti jigucchantā;
Chuddhūna → chaḍḍūna (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed); chuṭṭhuna (mr) | chuddhūna naṁ → chuddhuna taṁ (bj) | chuddhūna → chaḍḍūna (sya-all, pts) | Chuddhūna → chaḍḍūna (cck: syā.); chuṭṭhūna (cck: ka.) nhāyanti → nhāyare (?) | nhāyanti → nahāyanti (bj) | nhāyanti → nhāyare (cck: ?)Вид трупа вызывает отвращенье даже у матери с отцом, Niyakā mātāpitaro, kiṁ pana sādhāraṇā janatā.Которые бросают его, пищу для червей,В землю, — что говорить о чужаках? Ajjhositā asāre, kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte;
kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte kheḷassuccārassava → kalebare aṭṭhinahārusaṅghāte khelassuccārapassava (bj) | aṭṭhinhārusaṅghāte → aṭṭhinhārusaṁghāte (ms2005, pts)Простаки захвачены телом,Сущности лишённым, грудой сухожилий и костей, Kheḷassuccārassava, paripuṇṇe pūtikāyamhi.
kheḷassuccārassava → kheḷassumucchādanasāva (sya-all) | kheḷassuccārassava paripuṇṇe → kheḷassumucchāssavaparipuṇṇe (pts) | kheḷassumucchādanasāva → khelassumucchāssavaparipuṇṇe (sya-all note) | kheḷassuccārassava → khelassuccārapassava (bjt) paripuṇṇe → khelassuccārapassava (bj); kheḷassumucchāssavaparipuṇṇe | paripuṇṇe → kheḷassuccārapassavaparipuṇṇe (cck: sī.)Зловонным, наполненным слезами, калом, гноем и слюной.Yo naṁ vinibbhujitvā, abbhantaramassa bāhiraṁ kayirā;
naṁ → na (bjt) abbhantaramassa → abbhantaram assa (pts)Вскрытое, наизнанку вывернутое, источает тело смрад; Gandhassa asahamānā, sakāpi mātā jiguccheyya.
sakāpi → sakā pi (pts)Он невыносим настолько, что даже мать родную ужаснуть способен.Khandhadhātuāyatanaṁ, saṅkhataṁ jātimūlakaṁ dukkhaṁ;
khandhadhātuāyatanaṁ → khandhadātuāyatanaṁ (bj)Прозрев в явлений сердцевину, в стихии, совокупности и сферы — Yoniso anuvicinantī, vāreyyaṁ kissa iccheyyaṁ.
anuvicinantī → aruciṁ bhaṇanti (sya-all, pts) | anuvicinantī → aruciṁ bhaṇantī (bj: PTS)Болезненные, обусловленные,Имеющие рождение своей причиною, как я могу супружества желать? Divase divase tisatti, satāni navanavā pateyyuṁ kāyamhi;
tisatti satāni → tī sattisatāni (pts) | tisatti → tisattisatāni (th) pateyyuṁ → pāteyyuṁ (sya-all) | navanavā → nava navā (bjt) | satāni → sattisatāni (pts)Пусть моё тело день за днём пронзают триста копий острых Vassasatampi ca ghāto, seyyo dukkhassa cevaṁ khayo.
ca ghāto → paghāto (sya-all) | paghāto → ca ghāto (sya-all note) | vassasatampi → vassasataṁ pi (pts) cevaṁ → ceva (bj: PTS) | cevaṁ → eva (pts)В течение столетья — я согласилась бы на это истязанье,Если бы вело оно меня к концу боли. Ajjhupagacche ghātaṁ, yo viññāyevaṁ satthuno vacanaṁ;
ajjhupagacche → ajjhapagacche (bj) viññāyevaṁ → viññū evaṁ (sya-all, pts) | viññāyevaṁ → viññu evaṁ (bj: PTS)Тот, кто прозрел в слова Учителя, смирится с пыткою любой. ‘Dīgho tesaṁ saṁsāro, punappunaṁ haññamānānaṁ’.
tesaṁ → ca tesaṁ (sya1ed, sya2ed); vo (mr) | dīgho → dīgho ca (sya-all) | tesaṁ → vo (cck: ka.)О, как длинна сансара, и в ней нас истребляют раз за разом.Devesu manussesu ca, tiracchānayoniyā asurakāye;
asurakāye → asurakāyesu (sya-all)Узреть возможно истребление в любом уделе — небесном иль земном, Petesu ca nirayesu ca, aparimitā dissare ghātā.
dissare ghātā → dīyante (sya-all) | dissare → dīyante (pts) | dissare → dissante (bj: sīmu); dīyante (bj: PTS)Среди животных, асуров и голодных духов, в Нирае — повсюду различимо истребленье то.Ghātā nirayesu bahū, vinipātagatassa pīḷiyamānassa;
ghātā nirayesu → nirayyesu (pts) pīḷiyamānassa → kilissamānassa (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed, mr) | vinipātagatassa pīḷiyamānassa → vinipāta gatassa kilissamānassa (sya-all) | pīḷiyamānassa → kilissamānassa (bj: PTS) | pīḷiyamānassa → kilissamānassa (cck: syā. ka.)Расправами полна Нирая для тех, кто омрачён умом, Devesupi attāṇaṁ, nibbānasukhā paraṁ natthi.
devesupi attāṇaṁ → devesu pi attaṇaṁ (pts) nibbānasukhā → nibānasukhā (pts) | natthi → n atthi (pts)И даже у богов укрытья не найти; нет приятного превыше, чем Ниббана.Pattā te nibbānaṁ, ye yuttā dasabalassa pāvacane;Они сумели обрести Ниббану при помощи того, кто силами десятью владеет; Appossukkā ghaṭenti, jātimaraṇappahānāya.К мирскому не имея тяги, отринули рождение и смерть.
Ajjeva tātabhinikkha- missaṁ bhogehi kiṁ asārehi;
tātabhinikkha missaṁ → tāta abhinikkhamissaṁ (sya-all) | ajjeva tātabhinikkha missaṁ → ajj eva tāta abhinikkhamissaṁ (pts) | tātabhinikkha → tātabhinikkhamissaṁ (my, bjt) missaṁ → abhinikkhamissaṁ (th, pts)В день этот самый я, отец, должна отречься, не нужно мне никчёмное богатство! Nibbinnā me kāmā, vantasamā tālavatthukatā”.
nibbinnā → nibbiṇṇā (sya-all, pts) tālavatthukatā sā cevaṁ → tālāvatthukatā sācevaṁ (bj) | tālavatthukatā → tālavatthugatā (sya-all); tālāvatthukatā (pts)Мне безразличны страсти — они подобны рвоте для меня,Обрубку пальмы, срезанной под корень”. Sā cevaṁ bhaṇati pitaram- anīkaratto ca yassa sā dinnā;
pitaram anīkaratto → pitaraṁ aṇīkadatto (bj); pitaraṁ anikaratto (sya-all, pts) | pitaram → pitaramanīkaratto (my) | sā cevaṁ → sācevaṁ (bjt) | pitaram → pitara (ms2005) | cevaṁ → evaṁ (pts) sā → (sya-all, pts) | dinnā → yassa dinnā (bj: PTS) | anīkaratto → aṇīkadatto (bjt) | anīkaratto → anikaratto (th, pts) | anīkaratto → manīkaratto (ms2005)Пока она так говорила, аникаратта, кому она обещана была, Upayāsi vāraṇavate, vāreyyamupaṭṭhite kāle.
upayāsi → upayāsa (bj) | upayāsi vāraṇavate vāreyyamupaṭṭhite → upayāsipi taruṇāvuto vāreyyaṁ upaṭṭhite (sya-all) | vāraṇavate vāreyyamupaṭṭhite → pītaruṇāvuto vāreyyaṁ upaṭṭhite (pts) | upayāsipi → upayāsi pītaruṇāvuto. ma. ubhayāyapi taruṇavatā (sya-all note) vāreyyamupaṭṭhite → vāreyyaṁ upaṭṭhite (bjt, th, pts)Из Варанавати прибыл в назначенное для помолвки время.Atha asitanicitamuduke, kese khaggena chindiya sumedhā;
asitanicitamuduke → asita nicitamuduke (bjt)Тогда Сумедха в руки нож взяла, остригла волосы свои прекрасные, густые; Pāsādaṁ pidahitvā, paṭhamajjhānaṁ samāpajji.
pidahitvā → pidhetvā (bj, sya1ed, sya2ed); padhatvā (pts1ed, pts2ed); pidhitvā (mr) | pidahitvā → ca pidhetvā (bj); pidhatvā (pts) | pāsādaṁ pidahitvā → pāsādañca pidhetvā (sya-all) | pidhetvā → pidahitvā (bj: machasaṁ) | pidahitvā → pidhetvā (cck: sī. syā.); pidhitvā (cck: ka.)Закрывшись у себя в покоях, достигла первой джханы.Sā ca tahiṁ samāpannā, anīkaratto ca āgato nagaraṁ;
ca → pāsādeva (bj, sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed) | sā ca tahiṁ → samāpattīhi (sya-all) | samāpattīhi → sā ca tahiṁ (sya-all note) anīkaratto → aṇīkadatto (bj); anikaratto (sya-all, pts) | aṇīkadatto → aṇīkaratto (bj: PTS)Когда она так созерцала, аникаратта в город прибыл; Pāsāde ca sumedhā, aniccasaññaṁ subhāveti.
pāsāde ca → pāsādeva (bj, sya-all) | ca → va (pts) | ca → pāsādeva (cck: sī. syā.) aniccasaññaṁ → aniccasaññā (sabbattha) | aniccasaññaṁ → aniccasaññā (bj, sya-all) | aniccasaññaṁ subhāveti → aniccasaññā su bhāveti (pts) | aniccasaññaṁ → aniccasaññā (cck: sabbattha)Закрывшись у себя в покоях, сумедха взращивала восприятие ненадёжности.Sā ca manasi karoti, anīkaratto ca āruhī turitaṁ;
manasi karoti anīkaratto → manasikaroti aṇīkadatto (bj); manasikaroti anikaratto (pts) āruhī → āruhi (bj, sya-all, pts) | anīkaratto → anikaratto (sya-all) | aṇīkadatto → aṇīkaratto (bj: PTS)Пока она свой пестовала ум, аникаратта быстро по лестнице взбирался; Maṇikanakabhūsitaṅgo, katañjalī yācati sumedhaṁ.
katañjalī → katañjali (sya-all, pts)Украшенный, наряженный, с ладонями, соединёнными в анджали,Он стал просить Сумедху: “Rajje āṇādhanamissa- riyaṁ bhogā sukhā daharikāsi;
rajje āṇādhanamissa riyaṁ → ajje āṇādhanamissariyaṁ (bj) | āṇādhanamissa → āṇā (th) | āṇādhanamissa → āṇā dhanam (pts) daharikāsi → daharikāpi (sya-all, pts) | daharikāsi → daharikāpi (bj: PTS) | riyaṁ → dhanamissariyaṁ (th) | riyaṁ → issariyaṁ (pts) | daharikāsi → daharikā pi (pts)“Владычество над царством, богатство и всесилие — Bhuñjāhi kāmabhoge, kāmasukhā dullabhā loke.
dullabhā → sudullabhā (bj, pts)Испей же чашу желаний наслаждения, приятное желаний в мире трудно обрести!Nissaṭṭhaṁ te rajjaṁ, bhoge bhuñjassu dehi dānāni;
nissaṭṭhaṁ → nisaṭṭhaṁ (th, pts) bhoge → bhogeva (sya-all)Я царство отдаю в твоё распоряженье, богатством наслаждайся, подаянья раздавай; Mā dummanā ahosi, mātāpitaro te dukkhitā”.
mātāpitaro te dukkhitā → mātāpitaro ca te dukhitā (?) | dukkhitā → mātāpitaro ca te dukhitā (cck: ?)Ты не кручинься, мать с отцом твои поражённые болью тоже”.Taṁ taṁ bhaṇati sumedhā, kāmehi anatthikā vigatamohā;
taṁ taṁ → tantaṁ (th) | + → tan (pts)Сумедха, к чувственным усладам равнодушная и заблуждение стряхнувшая с себя,Так отвечала: “Mā kāme abhinandi, kāmesvādīnavaṁ passa.
kāmesvādīnavaṁ → kāmesv ādīnavaṁ (pts)“Чувств услады не радуют меня, узрела я угрозу в них.Cātuddīpo rājā, mandhātā āsi kāmabhoginamaggo;
kāmabhoginamaggo → kāmabhogīnamaggo (bj) | kāmabhoginamaggo → kāmabhogina maggo (my) | kāmabhoginamaggo → kāmabhoginaṁ aggo (th, pts)Мандхата, царь четырёх континентов, шествовал путём потакания страстям; Atitto kālaṅkato, na cassa paripūritā icchā.
kālaṅkato → kālakato (sya-all) | kālakato → kālaṅkato (sya-all note) | kālaṅkato → kālaṁ kato (bjt) cassa → assa (pts)Он умер неублаготворённым, с желаниями неисполненными.Satta ratanāni vasseyya, vuṭṭhimā dasadisā samantena;
satta ratanāni → sattaratanāni (bjt)Пусть дождь из драгоценностей семи прольётся с неба в десяти направлениях — Na catthi titti kāmānaṁ, atittāva maranti narā.
catthi → atthi (pts) atittāva → atittā va (pts)Он не утолит страстей, и люди ненасытными погибнут.Asisūnūpamā kāmā, kāmā sappasiropamā;
asisūnūpamā → asisūlūpamā (sya-all, pts) sappasiropamā ukkopamā → sappasirūpamā ukkūpamā (bj)Страсти подобны копьям, плахе палача, подобны голове змеиной; Ukkopamā anudahanti, aṭṭhikaṅkala sannibhā.
ukkopamā → ukkūpamā (bjt) aṭṭhikaṅkala → … kaṅkhala (bj); … kaṅkāla (pts1ed, pts2ed) | aṭṭhikaṅkala sannibhā → aṭṭhikaṅkālasannibhā (sya-all, pts) | aṭṭhikaṅkala → kaṅkhala (cck: sī.)Пылающие, словно головня, скелет со снятой кожей.Aniccā adhuvā kāmā, bahudukkhā mahāvisā;
adhuvā → addhuvā (my, bjt, th, pts)Изменчивы, ненадёжны страсти, много боли несут,Великая отрава; Ayoguḷova santatto, aghamūlā dukhapphalā.
ayoguḷova → ayogulova (bj) | ayoguḷova → ayoguḷo va (pts) dukhapphalā rukkhapphalūpamā → dumapphalā rukkhaphalūpamā (bj) | dumapphalā → dukhapphalā (bj: bahūsu); dukkhapphala (bj: PTS) | dukhapphalā → dukkhapphalā (th, pts)Напоминают раскалённый шар, источник бедствий, боли-плод.Rukkhapphalūpamā kāmā, maṁsapesūpamā dukhā;
rukkhapphalūpamā → rukkhaphalūpamā (bjt)Услады чувств подобны дерева плодам, ошмёткам мяса; Supinopamā vañcaniyā, kāmā yācitakūpamā.
vañcaniyā → vañcanīyā (th)Словно товары те, что взяты в долг, как сновидения, призрачны они.Sattisūlūpamā kāmā, rogo gaṇḍo aghaṁ nighaṁ;Мечам и копьям подобны страсти, они как хворь, как опухоль, нарыв, Aṅgārakāsusadisā, aghamūlaṁ bhayaṁ vadho.Как раскалённые уголья, источник бедствий, душегуб.
Evaṁ bahudukkhā kāmā, akkhātā antarāyikā;
bahudukkhā → bahudukhā (bjt)Так много-болезненны желания, они были обозначены преградой. Gacchatha na me bhavagate, vissāso atthi attano.
bhavagate → bhagavate (my)Оставь меня, прошу! к блужданью по мирам пристрастья не имею.Kiṁ mama paro karissati, attano sīsamhi ḍayhamānamhi;Что для меня способен сотворить другой, чья голова у самого в огне пылает? Anubandhe jarāmaraṇe, tassa ghātāya ghaṭitabbaṁ”.Когда старение и смерть нас настигают, их нужно сокрушить”.
Dvāraṁ apāpuritvānahaṁ, mātāpitaro anīkarattañca;
apāpuritvānahaṁ → avāpuritvāhaṁ (bj); apāpuṇitvānāyaṁ (sya1ed, sya2ed); | apāpuritvānahaṁ → apāpuṇitvānāyaṁ (sya-all); apāpuṇitvāna yaṁ (pts) | apāpuritvānahaṁ → avāpuritvāhaṁ (cck: sī.) anīkarattañca → anīkadattañca (bj); anikarattañca (sya-all) | anīkarattañca → anikarattañ ca (pts)Сумедха распахнула дверь; увидев мать с отцом и Аникаратту, Disvāna chamaṁ nisinne, rodante idamavocaṁ.
idamavocaṁ → idam avoca (pts) | idamavocaṁ → idamavoca (th)Сидящих на полуИ утопающих в слезах, промолвила: “Dīgho bālānaṁ saṁsāro, punappunañca rodataṁ;
punappunañca → punappunaṁ ca (pts)“Длинна сансара для глупца: вновь и вновь он слёзы проливает,Оплакивая без начала и без края погибшего отца, Anamatagge pitu maraṇe, bhātu vadhe attano ca vadhe.Брата убиенного и погибая сам.Assu thaññaṁ rudhiraṁ, saṁsāraṁ anamataggato saratha;
saratha → sarataṁ (bj) | sarataṁ → saratha (bj: sīmu)Припомни океан пролитых слёз и крови,Припомни молоко, испитое тобою; сансара эта без начала и без края, Sattānaṁ saṁsarataṁ, sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṁ.
saṁsarataṁ → saṁsaritaṁ (sya-all, pts) aṭṭhīnañca → aṭṭhīnañ ca (pts)Блуждают существа в ней, костьми загромождая землю.Sara caturodadhī, upanīte assuthaññarudhiramhi;
Sara caturodadhī → sarassu caturo udadhī (?) | caturodadhī → caturodadhi (bj) | caturodadhī → sarassu caturo udadhī (cck: ?) | caturodadhī → caturo dadhī (pts) assuthaññarudhiramhi → assu thañña rudhiramhi (bjt)Задумайся, сколько ты пролил и слёз, и крови:Их больше, чем воды в четырёх океанах; Sara ekakappamaṭṭhīnaṁ, sañcayaṁ vipulena samaṁ.
ekakappamaṭṭhīnaṁ → ekakappam aṭṭhīnaṁ (pts)Припомни кости, потерянные в течение одного эона, — их груда высотой с гору Вепуллу.Anamatagge saṁsarato, mahiṁ jambudīpamupanītaṁ;
mahiṁ → mahāmahiṁ (?) | mahiṁ → mahāmahiṁ (cck: ?) | jambudīpamupanītaṁ → jambudīpam upanītaṁ (pts)Сансара без начала и без края обширней, чем земля вся в Джамбудипе; Kolaṭṭhimattaguḷikā, mātā mātusveva nappahonti.
kolaṭṭhimattaguḷikā mātā mātusveva → ke ḷaṭṭhimattagulikā mātāmātusveva (bj); kolaṭṭhimattakuḷikā mātāpitūsveva (sya-all) nappahonti → nappahonti sara (sya-all) | mātā mātusveva → mātāmātusveva (bjt) | mātā mātusveva → mātāpitūsveva (th) | mātā mātusveva nappahonti → mātāpitusv eva na ppahonti sara tiṇakaṭṭhaṁ (pts)Сложить захочешь семечки колаттхи на ней, сравнивая их с числом своих матерей, —Последних будет больше всё равно. Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ, upanītaṁ anamataggato sara;
Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ → sara tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); | Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ → sara tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ (cck: sī.) | tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ → sākhāpalāsaṁ (pts) sara → pitūsu (sya-all); pitusu (pts) | anamataggato → tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ upanītaṁ anamataggato sara (bj: machasaṁ)Сансара без начала и без края обширней, чем число травинок, палок, листьев; Caturaṅgulikā ghaṭikā, pitupitusveva nappahonti.
pitupitusveva → pitupitūsveva (sya-all) | pitupitusveva nappahonti → pitupitusv eva na ppahonit (pts)Разделить захочешь их на кусочки в четыре дюйма, сравнивая их с числом отцов своих отцов, —Последних будет больше всё равно. Sara kāṇakacchapaṁ pubba- samudde aparato ca yugachiddaṁ;
pubba → pubbe (sya-all, pts) | sara → saraṁ (bj: machasaṁ) | pubba → pubbasamudde (my, bjt) yugachiddaṁ siraṁ → yugacchiddaṁ sara (bj) | yugachiddaṁ → yugacchiḍḍaṁ (sya-all)Задумайся ты об ослепшей черепахе, что плавает в бездонном океане: Siraṁ tassa ca paṭimukkaṁ, manussalābhamhi opammaṁ.
Siraṁ → sara (bj) | Siraṁ → sara (cck: sī.)Как трудно головою ей попастьВ узкий хомут, плывущий где-то наверху; сравнима с этим редкость человеческих рождений. Sara rūpaṁ pheṇapiṇḍopam- assa kāyakalino asārassa;
pheṇapiṇḍopam assa kāyakalino → pheṇapiṇḍopamassa kāyakaliko (bj) | pheṇapiṇḍopam assa → phenapiṇḍopamassa (pts) | pheṇapiṇḍopam → pheṇapiṇḍopa (ms2005) assa kāyakalino → kāyakaliko (bjt) | assa → massa (ms2005)Узри тело подобным комку пены, тленным, сущности лишённым; Khandhe passa anicce, sarāhi niraye bahuvighāte.
bahuvighāte → bahuvighāto (bj: sīmu)Узри изменчивыми совокупности, памятуй о бедствиях низких миров.Sara kaṭasiṁ vaḍḍhente, punappunaṁ tāsu tāsu jātīsu;
kaṭasiṁ vaḍḍhente → kaṭasīvaḍḍhante (bj) jātīsu → jātisu (bj)Памятуй о тех, кто плотью наполняет кладбища, возрождаясь то там, то здесь, вновь и вновь; Sara kumbhīlabhayāni ca, sarāhi cattāri saccāni.
kumbhīlabhayāni → kumbhīgabhayāni (bj); kumbhilabhayāni (sya-all, pts)Памятуй об опасности крокодила, об истинах четырёх.Amatamhi vijjamāne, kiṁ tava pañcakaṭukena pītena;
kiṁ → kin (pts)Когда Неумирающее открыто, для чего пить горечь пяти отрав? Sabbā hi kāmaratiyo, kaṭukatarā pañcakaṭukena.А ведь услады чувств более жгучи, нежели горечь пяти отрав.Amatamhi vijjamāne, kiṁ tava kāmehi ye pariḷāhā;
pariḷāhā → sapariḷāhā (bj) | sapariḷāhā → pariḷāhā (bj: machasaṁ, PTS) | pariḷāhā → sapariḷāhā (cck: sī. aṭṭha.) | kiṁ → kin (pts)Когда Неумирающее открыто, к чему испепелять себя страстями? Sabbā hi kāmaratiyo, jalitā kuthitā kampitā santāpitā.
santāpitā → santapitā (bj) | jalitā → jalitā ca (sya-all) | kampitā → kupitā (sya-all, pts)Все радости страстей — как огненная лава, она горит, клокочет и бурлит.Asapattamhi samāne, kiṁ tava kāmehi ye bahusapattā;
bahusapattā → bahūsapattā (sya-all) | kiṁ → kin (pts)Коль есть свобода от вражды, к чему вы привечаете своего врага — услады? Rājaggicoraudakappiyehi, sādhāraṇā kāmā bahusapattā.
bahusapattā → bahūsapattā (bj)Они нещадные каратели, как наводнения, пожары, разбойники, цариИ люди, вам не милые. Mokkhamhi vijjamāne, kiṁ tava kāmehi yesu vadhabandho;
vadhabandho → vaḍhabandho (pts) | yesu → yesuhi (bj: sīmu, a.the) | kiṁ → kin (pts)Когда Освобождение открыто, к чему себя опутывать страстей цепями? Kāmesu hi asakāmā, vadhabandhadukhāni anubhonti.
asakāmā vadhabandhadukhāni → asatā kāmā vadhabandhanadukkhāni (bj); vadhabandho kāmakāmā dukkhāni (sya-all) | asakāmā vadhabandhadukhāni anubhonti → vadhabandho kāmakāmā dukkhāni anubhoni (pts) | kāmā → asakāmā (bj: machasaṁ) vadhabandhanadukkhāni → vadhabandhadukhāni (bj: machasaṁ) | vadhabandhadukhāni → dukkhāni (th) | vadhabandhadukhāni anubhonti → dukkhāni anubhoni (pts)Тот, кто чувств усладами объят, сам не желая, идёт к своей погибели.Ādīpitā tiṇukkā, gaṇhantaṁ dahanti neva muñcantaṁ;
muñcantaṁ → muñcanti (sya-all) | neva → n eva (pts)Пылающий пучок травы (как факел) опалит того, кто не желает выпустить из рук его; Ukkopamā hi kāmā, dahanti ye te na muñcanti.Факелу подобны услады чувств, сжигающие всех, кто держится за них.Mā appakassa hetu, kāmasukhassa vipulaṁ jahī sukhaṁ;
jahī → jahi (sya-all, pts) | kāmasukhassa → kāma sukhassa (th)Во имя мелкой желаний приятности возвышенное приятное отвергать не надо; Mā puthulomova baḷisaṁ, gilitvā pacchā vihaññasi.
baḷisaṁ → balisaṁ (bj) | baḷisaṁ gilitvā → balisaṁ giḷitvā (sya-all) | puthulomova → puthulomo va (pts) gilitvā → giḷitvā (pts)Не будь подобным рыбе, что наживку проглотила, не ввергни в бездну горести себя.Kāmaṁ kāmesu damassu, tāva sunakhova saṅkhalābaddho;
kāmaṁ kāmesu damassu tāva → kāmehi mā paribbhamasi (sya-all) | kāmehi → kāmaṁ kāmesu damassu tāva (sya-all note) sunakhova saṅkhalābaddho kāhinti → sunakho va saṅkhalāboddho khāhinti (pts)Среди страстей живя, ты страсти укрощай; сидящей на цепи собаке ты подобен: Kāhinti khu taṁ kāmā, chātā sunakhaṁva caṇḍālā.
kāhinti → kāhanti (sya-all) | kāhanti → khāhinti (sya-all note) sunakhaṁva → sunakhaṁ va (bjt, pts)Услады чувств способны растерзать тебя, как оголодавшие чандалы — собаку.Aparimitañca dukkhaṁ, bahūni ca cittadomanassāni;
aparimitañca dukkhaṁ → aparimitaṁ ca dukkha (bj) | aparimitañca dukkhaṁ → aparimitañ ca sukkhaṁ (pts)И боль бескрайняя сокрыта в желаниях; не счесть ума недовольств, если потакать им — Anubhohisi kāmayutto, paṭinissaja addhuve kāme.
kāmayutto → kāmesu yutto (bj, pts) paṭinissaja → paṭinissara (bj) | paṭinissaja → paṭinissara (cck: sī.)Ты отрекись от них, таких недолговечных.Ajaramhi vijjamāne, kiṁ tava kāmehi yesu jarā;
kāmehi → yesu jarāya ca; maraṇabyādhihi gahitā (cck: ?) | jarā → jarāmaraṇavyādhigahitā (bjt) | yesu jarā → ye sujarā (th, pts) | kiṁ → kin (pts)Когда открыто Нестареющее, в чём смысл страстей, Maraṇabyādhigahitā, sabbā sabbattha jātiyo.
Maraṇabyādhigahitā → yesu jarāya ca; maraṇabyādhihi gahitā (cck: ?)Ведущих к увяданью? рождение в любом уделе с хворью и погибелью сопряжено.Idamajaramidamamaraṁ, idamajarāmaraṁ padamasokaṁ;
Idamajaramidamamaraṁ → idaṁ ajaraṁ idaṁ amaraṁ (?) | idamajaramidamamaraṁ idamajarāmaraṁ padamasokaṁ → idamajaramidamaraṇaṁ idamajarāmaraṇapadamasokaṁ (sya-all) | Idamajaramidamamaraṁ → idaṁ ajaraṁ idaṁ amaraṁ (cck: ?) | idamajaramidamamaraṁ → idam ajaram idam amaraṁ idam (pts) idamajarāmaraṁ padamasokaṁ → idamajarāmarapadamasokaṁ (bj) | idamajarāmaraṁ padamasokaṁ → idamajarāmaraṇapadamasokaṁ (th) | idamajarāmaraṁ padamasokaṁ → ajarāmaraṇapadam asokaṁ (pts)Узри: открыто то, что не стареет и не гибнет, — нестареющее, Неумирающее,Лишённое печали, Asapattamasambādhaṁ, akhalitamabhayaṁ nirupatāpaṁ.
asapattamasambādhaṁ → asapattam asambādhaṁ (pts) akhalitamabhayaṁ → akhalitam abhayaṁ (pts)Свободное от вражды, ограничений, от колебаний, страха и горенья.Adhigatamidaṁ bahūhi, amataṁ ajjāpi ca labhanīyamidaṁ;
adhigatamidaṁ → adhigatam idaṁ (pts) amataṁ ajjāpi → amatamajjāpi (bjt) | labhanīyamidaṁ → labhanīyaṁ idaṁ (th) | labhanīyamidaṁ → labhanīyam idaṁ (pts)Снискали многие его, и в наши дни оно доступно Yo yoniso payuñjati, na ca sakkā aghaṭamānena”.Для тех, кто устремление имеет, но не для тех, кто рвеньем обделён”.Evaṁ bhaṇati sumedhā, saṅkhāragate ratiṁ alabhamānā;
saṅkhāragate ratiṁ alabhamānā → saṅkharagate ratimalabhamānā (bjt)Так говоря, Сумедха, отрады в составном не находя, Anunentī anikarattaṁ, kese ca chamaṁ khipi sumedhā.
anunentī anikarattaṁ → anunentyaṇīkadattaṁ (bjt) kese ca → keseva (sya-all) | khipi → chupi (sya-all, pts) | ca → va (pts)Швырнула свои волосы на пол, аникаратту вразумляя.Uṭṭhāya anikaratto, pañjaliko yācatassā pitaraṁ so;
anikaratto → aṇīkadatto (bj) yācatassā → yāci tassā (bj, cck, sya-all, pts) | yācatassā → yācitassā (my)Тогда поднявшийся Аникаратта, сложив ладони у груди в анджали,Просил отца: “Vissajjetha sumedhaṁ, pabbajituṁ vimokkhasaccadassā”.
vissajjetha → vissajjethā (pts) vimokkhasaccadassā → vimokkhasaccadassāvī sā (sya-all)“Дай позволение Сумедхе, чтоб постриг приняла; она сумеет обрести свободу, в истину прозрев”.Vissajjitā mātāpitūhi, pabbaji sokabhayabhītā;
vissajjitā → vissajjitvā (pts)Благословенье матери с отцом приняв, она ушла в скитания, подталкиваемая скорбью и боязнью; Cha abhiññā sacchikatā, aggaphalaṁ sikkhamānāya.Шесть высших знаний обрела, непревзойдённые плоды,Ещё во время обученья. Acchariyamabbhutaṁ taṁ, nibbānaṁ āsi rājakaññāya;
acchariyamabbhutaṁ → acchariyaṁ abbhutaṁ (bjt) | acchariyamabbhutaṁ taṁ → acchariyamabbhutantaṁ (th) | acchariyamabbhutaṁ → acchariyam abbhutan (pts) rājakaññāya → rājataññāya (bj)Чудесна, восхитительна Ниббана, что обрела прекрасная принцесса. Pubbenivāsacaritaṁ, yathā byākari pacchime kāle.Припомнив свои прошлые обители, она в последний раз поведала о них:“Bhagavati koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesamhi;
koṇāgamane → konāgamane (sya-all) saṅghārāmamhi → saṁghārāmamhi (ms2005, pts)“Во времена Благословенного Конагаманы мы, девушки три, Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṁ adāsimha.
tisso → tīṇi (pts) | tisso → tīṇi (sya-all note) adāsimha → adāsimhāse (bj); adāsimhā (sya-all, pts) | adāsimhāse → adāsimha (bj: machasaṁ)Подали на жилище новое для Сангхи.Dasakkhattuṁ satakkhattuṁ, dasasatakkhattuṁ satāni ca satakkhattuṁ;Десять, сто, тысячу, сто тысяч раз Devesu uppajjimha, ko pana vādo manussesu.
uppajjimha → upapajjimha (bj); upapajjimhā (sya-all, pts) manussesu → mānusakesu (sya-all) | mānusakesu → manussesu (sya-all note)Затем мы возрождались в мире дэвов, что говорить о человеческих уделах?Devesu mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko pana vādo;
ahumha → ahumhā (sya-all) | ahumha mānusakamhi → ahumhā manussakamhi (pts) mānusakamhi → manussakamhi (sya-all note)Средь дэвов мы могущественны были, что говорить о человеческих уделах? Sattaratanassa mahesī, itthiratanaṁ ahaṁ āsiṁ.Царицею была я у владыки с семью сокровищами, сокровищем-женой его была”.So hetu so pabhavo, taṁ mūlaṁ sāva sāsane khantī;
khantī → khanti (bj, pts); khamaṁ (sya-all) | sāva → ca (sya-all); satthu (pts) | mūlaṁ → satthu sāsane khanti (sya-all note)Вот в чём причина, вот в чём корень того, что с первой встречи Taṁ paṭhamasamodhānaṁ, taṁ dhammaratāya nibbānaṁ.
paṭhamasamodhānaṁ → paṭhamaṁ samodhānaṁ (bj)В ней зародились ликование от Дхаммы и упоение Ниббаной.Evaṁ karonti ye sadda- hanti vacanaṁ anomapaññassa;
karonti → kathenti (sya-all, pts) | sadda → saddahanti (my, bjt, th, pts)Деянья таковы обретших веру в возвещённое обладателем бескрайнего понимания, — Nibbindanti bhavagate, nibbinditvā virajjantī”ti.
virajjantīti itthaṁ sudaṁ → virajjantī ti (pts)Они пресыщаются существованием; пресытившись, они становятся бесстрастными.
Itthaṁ sudaṁ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti.
abhāsitthāti → abhāsitthāti sumedhātherīgāthā (bj) | itthaṁ sudaṁ → (sya-all) | therī gāthāyo abhāsitthāti → (sya-all)
Mahānipāto niṭṭhito.
+ → sumedhātherīgāthā (bjt) | niṭṭhito → samatto (th)
Gāthāsatāni cattāri, asīti puna cuddasa;
cuddasa → gāthāsaṅkhyā idha anukkamaṇikagaṇanāvasena | cuddasa → gāthāsaṅkhyā idha anukkamaṇikagaṇanāvasena pākaṭā (cck note) Theriyekuttarasatā, sabbā tā āsavakkhayāti.
Theriyekuttarasatā → therīyekuttarachasatā (?) | Theriyekuttarasatā → therīyekuttarachasatā (?) tiṁsamattāpi pañcasatamattāpi theriyo ekato āgatā manasikātabbā (cck note) | theriyekuttarasattā → theriyekuttarasattati iti vacanaṁ yuttataraṁ (sya-all note)
Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā.
therīgāthāpāḷi niṭṭhitā → therīgāthā samattā (bjt) | therīgāthāpāḷi niṭṭhitā → theriyā gāthāyo samatto (th)