Meghiyasutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → (sya-all) | evaṁ → evam (pts)I have heard that
ekaṁ samayaṁ bhagavā cālikāyaṁ viharati cālike pabbate.on one occasion the Blessed One was staying among the Cālikans, at Cālikā Mountain.
Tena kho pana samayena āyasmā meghiyo bhagavato upaṭṭhāko hoti.And on that occasion Ven. Meghiya was his attendant.
Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Ven. Meghiya went to the Blessed One and, on arrival, having bowed down to him, stood to one side.
As he was standing there he said to the Blessed One,
“icchāmahaṁ, bhante, jantugāmaṁ piṇḍāya pavisitun”ti.
jantugāmaṁ → jantugāme (sya-all) | Jantugāmaṁ → BD -me; C -maṁ and -me. (pts note) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts) | pavisitunti → pavisitun ti (pts)“I would like to go into Jantu Village for alms.”
“Yassadāni tvaṁ, meghiya, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts) | maññasīti → maññasī ti (pts)“Then do, Meghiya, what you think it is now time to do.”
Atha kho āyasmā meghiyo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇhasamayan (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)Then in the early morning, Ven. Meghiya adjusted his under robe and–
carrying his bowl & robes–went into Jantu Village for alms.
Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkami.
kimikāḷāya → kimikālāya (bj, pts) | tenupasaṅkami → upasaṅkamitvā (sabbattha) a. ni. 9.3 passitabbaṁ (cck note) | Kimikālāya → A sometimes -kāḷ-. (pts note) | jaṅghavihāraṁ → BD -jaṅghā-. (pts note) | + → upasaṅkamitvā kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami upasaṅkamitvā kimikālāya nadiyā tīre jaṅghavihāraṁ anucaṅkamāno anuvicaramāno (pts)Having gone for alms in Jantu Village, after the meal,
returning from his alms round, he went to the bank of the Kimikālā River.
Addasā kho āyasmā meghiyo kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno ambavanaṁ pāsādikaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.
jaṅghāvihāraṁ → jaṅghavihāraṁ (pts-vp-pli1, mr) | anuvicaramāno → anuvicaramāno addasā kho (bj, sya-all, pts-vp-pli1); anuvicaramāno addasa (mr) | manuññaṁ → idaṁ padaṁ videsapotthakesu natthi, an9.3:1 [3. Meghiyasutta] | anuvicaramāno → anuvicaramāno addasā ko (bj) | addasā kho āyasmā meghiyo → upasaṅkamitvā (sya-all) | manuññaṁ → (sya-all) | meghiyo → upasaṅkamitvā (sabbattha) a. ni. 9.3 passitabbaṁ (cck note) | jaṅghāvihāraṁ → jaṅghavihāraṁ (cck: ka.) | anuvicaramāno → anuvicaramāno addasā kho (cck: sī. syā. pī.); anuvicaramāno addasa (cck: ka.) | addasā kho āyasmā meghiyo kimikāḷāya → upasaṅkamitvā kimikālāya (bjt)As he was walking up & down along the bank of the river to exercise his legs, he saw a pleasing, charming mango grove.
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)Seeing it, the thought occurred to him:
“pāsādikaṁ vatidaṁ ambavanaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ. Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya.
manuññaṁ → (bj, sya-all, pts) | manuññaṁ → idaṁ padaṁ videsapotthakesu natthi, aṅguttarepi (cck note) | padhānāya → C explains: padhānāyā 'ti samaṇadhammakaraṇāya. (pts note) | vatidaṁ → vat idaṁ (pts)“How pleasing & charming this mango grove!
It’s enough for a young man of good family intent on exertion to exert himself [in meditation].
Sace maṁ bhagavā anujāneyya, āgaccheyyāhaṁ imaṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.
āgaccheyyāhaṁ → āgaccheyy āhaṁ (pts) | padhānāyāti → padhānāyā ti (pts)If the Blessed One gives me permission, I would like to exert myself [in meditation] in this mango grove.”
Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
upasaṅkamitvā → upasaṅ kamitvā (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)So Ven. Meghiya went to the Blessed One and, on arrival, having bowed down to him, sat to one side.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)As he was sitting there he said to the Blessed One,
“Idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | idhāhaṁ → idh āhaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)“Just now, in the early morning, I adjusted my under robe and–carrying my bowl & robes–went into Jantu Village for alms.
Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkamiṁ.
kimikāḷāya → kimikālāya (bj, pts) | tenupasaṅkamiṁ → upasaṅkamitvā (cck: sabbattha) | tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṅkami upasaṅkamitvā kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno (th) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā kimikālāya nadiyā tīre jaṅghavihāraṁ anucaṅkamāno anuvicaramāno (pts)Having gone for alms in Jantu Village, after the meal,
returning from my alms round, I went to the bank of the Kimikālā River.
Addasaṁ kho ahaṁ, bhante, kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno ambavanaṁ pāsādikaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.
anuvicaramāno → anuvicaramāno addasaṁ (sabbattha) | anuvicaramāno → anuvicaramāno addasaṁ (bj, sya-all, pts) | manuññaṁ → (bj, sya-all, pts) | jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno → jaṅghavihāraṁ anucaṅkamāno (pts) | bhante → upasaṅkamitvā (cck: sabbattha) | anuvicaramāno → anuvicaramāno addasaṁ (cck: sabbattha) | addasaṁ kho ahaṁ bhante kimikāḷāya → upasaṅkamitvā kimikālāya (bjt)As I was walking up & down along the bank of the river to exercise my legs, I saw a pleasing, charming mango grove.
Disvāna me etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Seeing it, the thought occurred to me:
‘pāsādikaṁ vatidaṁ ambavanaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.
manuññaṁ → (bj, sya-all, pts) | vatidaṁ → vat idaṁ (pts)‘How pleasing & charming this mango grove!
Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya.
vatidaṁ → vat idaṁ (pts)It’s enough for a young man of good family intent on exertion to exert himself [in meditation].
Sace maṁ bhagavā anujāneyya, āgaccheyyāhaṁ imaṁ ambavanaṁ padhānāyā’ti.
āgaccheyyāhaṁ imaṁ → āgaccheyy āhaṁ idaṁ (pts) | padhānāyāti → padhānāyā ti (pts)If the Blessed One gives me permission, I would like to exert myself [in meditation] in this mango grove.’
Sace maṁ, bhante, bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.
anujānāti → anujāneyya (an9.3:1 [3. Meghiyasutta]) | taṁ → (sya-all) | anujānāti → anujāneyya (cck: a. ni. 9.3) | gaccheyyāhaṁ → gaccheyy āhaṁ (pts) | padhānāyāti → padhānāyā ti (pts)If the Blessed One gives me permission, I would like to go to the mango grove to exert myself [in meditation].”
Evaṁ vutte, bhagavā āyasmantaṁ meghiyaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)When this was said, the Blessed One responded to Ven. Meghiya,
“āgamehi tāva, meghiya, ekakamhi tāva, yāva aññopi koci bhikkhu āgacchatī”ti.
ekakamhi → ekakamhā (bj, pts-vp-pli1); ekakomhi (sya-all) | tāva, yāva aññopi koci → yāva añño koci (si) | ekakamhi tāva → ekakamhā (bj) | ekakamhi → ekak amhā (pts) | koci → aññopi koci (bj: sī) | āgacchatī”ti → dissatuti (bj: navaṅguttarapāḷi) | ekakamhi → ekakamhā (cck: sī. pī.); ekakomhi (cck: syā.) | ti → C koci bhikkhu dissatī 'ti pi pāṭho. āgacchatū 'ti pi paṭhanti, tathā dissatū 'ti. (pts note) | aññopi → añño pi (pts) | āgacchatīti → āgacchatī ti (pts)“As long as I am still alone, stay here until another monk comes.”
Dutiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:
āyasmā → āyasma (pts) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)A second time, Ven. Meghiya said to the Blessed One,
“bhagavato, bhante, natthi kiñci uttari karaṇīyaṁ, natthi katassa vā paticayo.
uttari → uttariṁ (si, sya-all, km, pts-vp-pli1) | paticayo → paṭicayo (sya-all) | uttari → uttariṁ (bj: sī) | uttari → uttariṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | natthi → n atthi (pts)“Lord, the Blessed One has nothing further to do, and nothing further to add to what he has done.
Mayhaṁ kho pana, bhante, atthi uttari karaṇīyaṁ, atthi katassa paticayo.
uttari → uttariṁ (sya-all, pts) | paticayo → paṭicayo (sya-all) | paticayo → ABD paticayo; C paticayo corrected to paricayo. (pts note)I, however, have something further to do, and something further to add to what I have done.
Sace maṁ bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.
maṁ → maṁ bhante (bj, sya-all, pts) | gaccheyyāhaṁ → gaccheyy āhaṁ (pts) | padhānāyāti → padhānāyā ti (pts)If the Blessed One gives me permission, I would like to go to the mango grove to exert myself [in meditation].”
Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ meghiyaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)A second time, the Blessed One responded to Ven. Meghiya,
“āgamehi tāva, meghiya, ekakamhi tāva, yāva aññopi koci bhikkhu āgacchatī”ti.
ekakamhi tāva → ekakamhā (bj) | ekakamhi → ekakomhi (sya-all) | yāva → (sya-all) | aññopi → añño (bjt)“As long as I am still alone, stay here until another monk comes.”
Tatiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)A third time, Ven. Meghiya said to the Blessed One,
“bhagavato, bhante, natthi kiñci uttari karaṇīyaṁ, natthi katassa vā paticayo.
vā → (bj) | uttari → uttariṁ (sya-all) | paticayo → paṭicayo (sya-all) | natthi katassa → natthikatassa (th)“Lord, the Blessed One has nothing further to do, and nothing further to add to what he has done.
Mayhaṁ kho pana, bhante, atthi uttari karaṇīyaṁ, atthi katassa paticayo.
uttari → uttariṁ (sya-all) | paticayo → vā paṭicayo (sya-all)I, however, have something further to do, and something further to add to what I have done.
Sace maṁ bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.
maṁ → maṁ bhante (bj)If the Blessed One gives me permission, I would like to go to the mango grove to exert myself [in meditation].”
“Padhānanti kho, meghiya, vadamānaṁ kinti vadeyyāma?
vadeyyāma → A caramānaṁ kiñci careyyāma; C explains: . . . samaṇadhammaṁ karomī 'ti taṁ avadamānaṁ [read vad-] mayaṁ aññaṁ kin tāva vadeyyāma. (pts note) | padhānanti → padhānan ti (pts)“As you are talking about exertion, Meghiya, what can we say?
Yassadāni tvaṁ, meghiya, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts) | maññasīti → maññasī ti (pts)Do what you think it is now time to do.”
Atha kho āyasmā meghiyo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena taṁ ambavanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ ambavanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | taṁ → (bj) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsamā (pts) | ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (cck: sī. syā. pī.) | ajjhogahetvā → A -gāho. (pts note) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)Then Ven. Meghiya, rising from his seat, bowing down to the Blessed One and,
circling him to the right, went to the mango grove.
On arrival, having gone deep into the grove, he sat down at the root of a certain tree for the day’s abiding.
Atha kho āyasmato meghiyassa tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ → seyyath īdaṁ (pts)Now while Ven. Meghiya was staying in the mango grove,
he was for the most part assailed by three kinds of unskillful thoughts:
kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.
vihiṁsāvitakko → vihiṁsāvitakkoti (bj, pts-vp-pli1, mr) | vihiṁsāvitakko → vitakkoti (cck: sī. pī. ka.) | + → ti (pts)thoughts of sensuality, thoughts of ill will, and thoughts of doing harm.
Atha kho āyasmato meghiyassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)The thought occurred to him:
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“How amazing!
How astounding!
Saddhāya ca vatamhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.
pabbajitā → pabbajito (bj, sya-all, pts) | vatamhā → vatamhi (sya-all, pts) | saddhāya → saddhā (th) | vatamhā → vat amhi (pts)Even though it was through faith that I went forth from home to the homeless life,
Atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā, seyyathidaṁ—
ca → kho (sya-all) | anvāsattā seyyathidaṁ → anvāsato seyyathīdaṁ (sya-all); anvāsanno seyyath īdaṁ (pts) | anvāsato → anvāsanno (sya-all: yu.) | anvāsanno → A ajjhāpanno, for the second time anvāsavanti. The readings of the Siṅhalese MSS. are difficult to point out, because t and n are often here confounded. C ananvāsannā 'ti anuladdhā vokinnā . . . {anvasatto} {(or -sattā)} ti pi pāṭho. B reads anāvasannā (both times), D annāsanno and anvāsanni. (pts note) | panimehi → pan imehi (pts)still I am overpowered by these three kinds of unskillful thoughts:
kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vihiṁsāvitakkena”.
vihiṁsāvitakkena → vihiṁsāvitakkenāti (bj, sya-all, pts) | vihiṁsāvitakkena → vihiṁsāvitakkenā ti (pts)thoughts of sensuality, thoughts of ill will, and thoughts of doing harm.”
Atha kho āyasmā meghiyo sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Emerging from his seclusion in the late afternoon, he went to the Blessed One and,
on arrival, having bowed down to him, sat to one side.
As he was sitting there he said to the Blessed One,
“idha mayhaṁ, bhante, tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti, seyyathidaṁ—
mayhaṁ → (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | tayo pāpakā → tāyo papakā (pts)“Just now, while I was staying in the mango grove,
I was for the most part assailed by three kinds of unskillful thoughts:
kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.
vihiṁsāvitakko → vihiṁsāvitakkoti (bj) | + → ti (pts)thoughts of sensuality, thoughts of ill will, and thoughts of doing harm.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)The thought occurred to me:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)‘How amazing!
How astounding!
Saddhāya ca vatamhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.
vatamhā → vatamhi (bj, sya-all) | pabbajitā → pabbajito (bj, sya-all) | saddhāya → saddhā (th)Even though it was through faith that I went forth from home to the homeless life,
Atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā, seyyathidaṁ—
ca → kho (sya-all) | anvāsattā seyyathidaṁ → anvāsato seyyathīdaṁ (sya-all) | anvāsattā → atvāsattotipi pāṭho (bj: aṭṭhakathā)still I am overpowered by these three kinds of unskillful thoughts:
kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vihiṁsāvitakkena’”.
vihiṁsāvitakkena → vihiṁsāvitakkenāti (sya-all) | kāmavitakkena byāpādavitakkena vihiṁsāvitakkena → vihiṁsāvitakkenā ti (pts)thoughts of sensuality, thoughts of ill will, and thoughts of doing harm.’”
“Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā pañca dhammā paripākāya saṁvattanti.“Meghiya, in one whose awareness-release is still immature, five qualities bring it to maturity. Katame pañca?Which five?
Idha, meghiya, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
kalyāṇasahāyo → (sya-all) | kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko aparipakkāya → kalyāṇasaṁpavaṅko aparipākāya (pts)“There is the case where a monk has admirable people as friends, companions, & colleagues.
Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ paṭhamo dhammo paripākāya saṁvattati.
aparipakkāya → aparipākāya (pts)In one whose awareness-release is still immature, this is the first quality that brings it to maturity.
Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
caparaṁ → ca paraṁ (th, pts)“Furthermore, the monk is virtuous.
He dwells restrained in accordance with the Pāṭimokkha, consummate in his behavior & range of activity.
He trains himself, having undertaken the training rules, seeing danger in the slightest faults.
Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ dutiyo dhammo paripākāya saṁvattati.
aparipakkāya → aparipākāya (pts)In one whose awareness-release is still immature, this is the second quality that brings it to maturity.
Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṁsaggakathā, vīriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā; evarūpāya kathāya nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
evarūpāya → evarūpiyā (sya-all, pts) | abhisallekhikā → AB -tā.; C -sallekhikā. (pts note) | cetovivaraṇasappāyā → A -sabbāyā. (pts note) | akicchalābhī → AB akiñca-; afterwards A akiñca-. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (th, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | vīriyārambhakathā → viriyārambhakathā (th, pts) | yāyaṁ → yā yaṁ (pts) | seyyathidaṁ → seyyath īdaṁ (pts)“Furthermore, he gets to hear at will, easily and without difficulty,
talk that is truly sobering and conducive to the opening of awareness, i.e., talk on modesty,
contentment, seclusion, non-entanglement, arousing persistence, virtue,
concentration, discernment, release, and the knowledge & vision of release.
Aparipākāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ tatiyo dhammo paripākāya saṁvattati.
aparipākāya → aparipakkāya (bj, sya-all)In one whose awareness-release is still immature, this is the third quality that brings it to maturity.
Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
upasampadāya → uppādāya (sya-all) | upasampadāya → uppādāya (cck: syā.) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (th, pts)“Furthermore, he keeps his persistence aroused for abandoning
unskillful [mental] qualities and for taking on skillful qualities.
He is steadfast, solid in his effort, not shirking his duties with regard to skillful qualities.
Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ catuttho dhammo paripākāya saṁvattati.
aparipakkāya → aparipākāya (pts)In one whose awareness-release is still immature, this is the fourth quality that brings it to maturity.
Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
sammā dukkhakkhayagāminiyā aparipakkāya → sammādukkhakkhayagāminiyā aparipākāya (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (th, pts)“Furthermore, he is discerning, endowed with the discernment related to arising & passing away–
noble, penetrating, leading to the right ending of stress.
Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ pañcamo dhammo paripākāya saṁvattati.
aparipakkāya → aparipākāya (pts)In one whose awareness-release is still immature, this is the fifth quality that brings it to maturity.
Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ime pañca dhammā paripākāya saṁvattanti.
aparipakkāya → aparipākāya (pts)“Meghiya, in one whose awareness-release is still immature, these are the five qualities that bring it to maturity.
Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ sīlavā bhavissati, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharissati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhissati sikkhāpadesu.
sikkhissati → sikakhissati (sya-all) | samādāya sikkhissati → sikkhati (pts) | pāṭikaṅkhaṁ → ABD -ā and -aṁ. (pts note) | kalyāṇamittassetaṁ → kalyāṇamittass etaṁ (pts)“Meghiya, when a monk has admirable people as friends, companions, & colleagues,
it is to be expected that he will be virtuous, will dwell restrained in accordance with the Pāṭimokkha,
consummate in his behavior & range of activity, and will train himself,
having undertaken the training rules, seeing danger in the slightest faults.
Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṁsaggakathā, vīriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā; evarūpāya kathāya nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhī.
yaṁ → (bj) | saṁvattati seyyathidaṁ → saṁvattissati seyyathīdaṁ (sya-all, pts) | evarūpāya → evarūpiyā (sya-all) | bhavissati → hoti (pts) | pāṭikaṅkhaṁ → pāṭikaṅkhaṁ (bj: sī) | saṁvattati → saṁvassati (bj: sī) | evarūpāya → evarūpiyā (bj: sī) | akicchalābhī → AB akiñca-; afterwards A akiñca-. (pts note) | vīriyārambhakathā → viriyārambhakathā (th, pts) | kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa → kalyāṇamittass etaṁ (pts) | yāyaṁ → sīlavā bhavissati pātimokkhasaṁvarasaṁvuto yā yaṁ (pts) | saṁvattati seyyathidaṁ → saṁvattissati seyyath īdaṁ (pts) | paññākathā → paññakathā (pts)“When a monk has admirable people as friends & colleagues, it is to be expected that he will get to hear at will,
easily and without difficulty, talk that is truly sobering and conducive to the opening of awareness,
i.e., talk on modesty, contentment, seclusion, non-entanglement, arousing persistence,
virtue, concentration, discernment, release, and the knowledge & vision of release.
Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ āraddhavīriyo viharissati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
āraddhavīriyo viharissati → āraddhaviriyo bhavissati (bj, pts) | upasampadāya → uppādāya (sya-all) | bhavissati → viharissati (bj: machasaṁ) | kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa → kalyānamittass (pts)“When a monk has admirable people as friends, companions, & colleagues,
it is to be expected that he will keep his persistence aroused for
abandoning unskillful qualities and for taking on skillful qualities–
steadfast, solid in his effort, not shirking his duties with regard to skillful qualities.
Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ paññavā bhavissati, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (th, pts) | kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa → kalyāṇamittass sampavaṅkassa (pts)“When a monk has admirable people as friends, companions, & colleagues, it is to be expected that he will be discerning,
endowed with the discernment relating to arising & passing away–
noble, penetrating, leading to the right ending of stress.
Tena ca pana, meghiya, bhikkhunā imesu pañcasu dhammesu patiṭṭhāya cattāro dhammā uttari bhāvetabbā—
dhammesu → (sya-all) | uttari → uttariṁ (sya-all) | uttari → uttariṁ (bj: sī)“And furthermore, when the monk is established in these five qualities,
there are four additional qualities he should develop:
asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāya, mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya, ānāpānassati bhāvetabbā vitakkupacchedāya, aniccasaññā bhāvetabbā asmimānasamugghātāya.
ānāpānasati → A āṇāpāṇa-. (pts note)He should develop [contemplation of] the unattractive so as to abandon passion.
He should develop good will so as to abandon ill will.
He should develop mindfulness of in-&-out breathing so as to cut off thinking.
He should develop the perception of inconstancy so as to uproot the conceit,
‘I am.’
Aniccasaññino hi, meghiya, anattasaññā saṇṭhāti,
hi → (bj)For a monk perceiving inconstancy, the perception of not-self is made steady.
anattasaññī asmimānasamugghātaṁ pāpuṇāti diṭṭheva dhamme nibbānan”ti.
pāpuṇāti diṭṭheva → pāpunāti diṭṭhe va (pts) | nibbānanti → nibbānaṁti (bjt) | nibbānanti → nibbānan ti (pts)One perceiving not-self attains the uprooting of the conceit,
‘I am’–unbinding right in the here-&-now.”
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Then, on realizing the significance of that, the Blessed One on that occasion exclaimed:
“Khuddā vitakkā sukhumā vitakkā, anugatā manaso uppilāvā;
anugatā → anuggatā (bj, mr aṭṭhakathāyaṁ pāṭhantaraṁ) | uppilāvā → ubbilāpā (si, sya-all, pts-vp-pli1) | uppilāvā → ubbilāpā (bj: sī) | Anugatā → anuggatā (cck: sī. ka. aṭṭhakathāyaṁ pāṭhantaraṁ) | uppilāvā → ubbilāpā (cck: sī. syā. pī.) | ubbilāpā → C uppīlāpā; A ubbilāvā. (pts note)Little thoughts, subtle thoughts, when followed, stir up the heart. Ete avidvā manaso vitakke, hurā huraṁ dhāvati bhantacitto.
hurā huraṁ → hurāhuraṁ (bjt, th, pts)Not comprehending the thoughts of the heart, one runs here & there, the mind out of control.Ete ca vidvā manaso vitakke, ātāpiyo saṁvaratī satīmā;
ca → C ete na ca, D te na ca. (pts note) saṁvaratī satīmā → saṁvarati satimā (sya-all) | saṁvaratī → saṁvarati (pts) | satīmā → ī lengthened metri causa, as often. (pts note) | ātāpiyo → ātāpi yo (bjt)But comprehending the thoughts of the heart, one who is ardent, mindful, restrains them. Anugate manaso uppilāve, asesamete pajahāsi buddho”ti.
uppilāve → ubbilāpe (sya-all) | uppilāve asesamete → ubbilāpe asesam ete (pts) | uppilāve → ubbilāpe (bj: sī) | anugate → A anuggate; B anuttabo; C anuggate 'ti dulladdhavasena anuppanne. anugate 'ti paṭhanti. (pts note) pajahāsi → pajahāti (sya-all) | buddhoti → buddhoti suttaṁ (sya-all) | buddhoti paṭhamaṁ → buddho ti (pts) | ete → A asesamāne; B asesamane; D asevamāṇe (?); C explains: asesaṁ . . . ete. (pts note) | asesamete → asesam ete (pts)When, followed, they stir up the heart, one awakened lets them go without trace.
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → paṭhamaṁ evamme (sya-all) | paṭhamaṁ → ti (pts)