Upātidhāvantisutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → (sya-all) | evaṁ → evam (pts)I have heard that
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.on one occasion the Blessed One was staying near Sāvatthī at Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṁ abbhokāse nisinno hoti telappadīpesu jhāyamānesu.
rattandhakāratimisāyaṁ → VI. 9. BD -timisāya. (pts note)Now on that occasion, in the pitch-black darkness of the night,
the Blessed One was sitting in the open air while oil lamps were burning.
Tena kho pana samayena sambahulā adhipātakā tesu telappadīpesu āpātaparipātaṁ anayaṁ āpajjanti, byasanaṁ āpajjanti, anayabyasanaṁ āpajjanti.
anayabyasanaṁ āpajjanti → etthantare pāṭho si potthake | byasanaṁ āpajjanti anayabyasanaṁ → vyasanaṁ (bj) | āpajjanti → natthi sīhaḷapotthake (cck note) | āpajjanti → natthi sīhaḷapotthake (cck note)And on that occasion, many flying insects, flying into & around those lamps, were meeting their downfall,
meeting their misfortune, meeting their downfall & misfortune in those oil lamps.
Addasā kho bhagavā te sambahule adhipātake tesu telappadīpesu āpātaparipātaṁ anayaṁ āpajjante, byasanaṁ āpajjante, anayabyasanaṁ āpajjante.
byasanaṁ āpajjante anayabyasanaṁ → vyasanaṁ (bj) | āpajjante → anayavyasanaṁ āpajjante (bj: sabbattha) | adhipātake → A adhipātakā ti paṭahapātakā (!) ye salabhā 'ti pi vuccanti; AD atipātakā and atipātake. (pts note)The Blessed One saw those flying insects, flying into & around those lamps, meeting their downfall,
meeting their misfortune, meeting their downfall & misfortune in those oil lamps.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Then, on realizing the significance of that, the Blessed One on that occasion exclaimed:
“Upātidhāvanti na sāramenti, navaṁ navaṁ bandhanaṁ brūhayanti;
sāramenti → sāram enti (pts)Rushing headlong, missing what’s essential, bringing on one new bond after another, Patanti pajjotamivādhipātakā, diṭṭhe sute itiheke niviṭṭhā”ti.
pajjotamivādhipātakā → … dhipātā (si, sya-all, pts-vp-pli1) | pajjotamivādhipātakā → pajjotamivādhipātā (sya-all, pts) | pajjotamivādhipātakā → adhipātā (bj: sī) | pajjotamivādhipātakā → … dhipātā (cck: sī. syā.) | ādhipātā → A ābhipātā. (pts note) | pajjotamivādhipātakā → pajjotam ādhipātā (pts) eke → ACD iti soke; B iti h'; eko; C explains: eke samaṇabrāhmaṇā. The reading of ACD is a mistake. (pts note) | itiheke niviṭṭhāti → iti h eke niviṭṭhā (pts)they fall, like insects into a flame: those intent on things seen, things heard.
Navamaṁ.
navamaṁ → navamaṁ evamme (sya-all) | navamaṁ → ti (pts)