Ajitasutta๑๑๖ อชิตสูตร
Atha kho ajito paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
atha kho ajito → athakho ājino (sya-all) | Ajito → Ph. Ajino throughout; S. Ājino; T. Ājito; M6 ājīvako; M7 ājiviko. (pts note) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้น อชิตปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ได้สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho ajito paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | ajito → (sya-all) | sārāṇīyaṁ → M. Ph. sāra- (pts note) | Ajito → M6 ājīvako; T. M7 ājīvito; omitted by S. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)พอ เป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“Amhākaṁ, bho gotama, paṇḍito nāma sabrahmacārī.
paṇḍito → T. M6. M7 paṇḍisso; T. M7 have also brahma vā instead of sabrahma- (pts note)“ท่านพระโคดม เพื่อนพรหมจารีของข้าพเจ้าทั้งหลาย ชื่อว่าเป็นบัณฑิต
Tena pañcamattāni cittaṭṭhānasatāni cintitāni, yehi aññatitthiyā upāraddhāva jānanti upāraddhasmā”ti.
upāraddhāva jānanti → upāraddhā pajānanti (bj) | upāraddhasmā”ti → upāraddhamhāti (bj, pts1ed) | upāraddhāva jānanti upāraddhasmāti → upāraddhā pajānanti upāraddhambhāti (bj) | cintitāni → (sya-all) | upāraddhasmāti → upāraddh amhā ti (pts) | upāraddhā → upāraddhāvajānanti (bj: machasaṁ) | upāraddhambhāti → uparaddhasmāti (bj: machasaṁ) | jānanti → upāraddhā pajānanti (cck: sī.) | upāraddhasmā’’ti → upāraddhamhāti (cck: sī. pī.) | cittaṭṭhānasatāni → ba. etthantare cintitānīti atthi (sya-all: yu.) | cittaṭṭhānasatāni → Ph. cinta- (pts note) | cintitāni → omitted by T. M7. S. (pts note) | upāraddhā → Ph. uddhā. (pts note) | jānanti → T. M6. M7 pajā- (pts note) | amhā → M. Ph. S. -ddhasmā. (pts note) | upāraddhāva → upāraddhā va (pts)เพราะมีจิตตุปบาท ๕๐๐ ดวง ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้อัญเดียรถีย์ทั้งหลายผู้ถูกข่มขี่แล้ว รู้ตัวว่าถูกข่มขี่”
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสถามว่า
“dhāretha no tumhe, bhikkhave, paṇḍitavatthūnī”ti?
no → omitted by Ph. (pts note) | paṇḍitavatthūnīti → paṇḍitavatthūnī ti (pts)“ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังทรงจำเหตุแห่งความเป็นบัณฑิตได้หรือไม่”
“Etassa, bhagavā, kālo etassa, sugata, kāloภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค เวลานี้เป็นเวลาสมควร ข้าแต่พระสุคต เวลานี้เป็นเวลาสมควร
yaṁ bhagavā bhāseyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
dhāressantīti → dhāressantī ti (pts)ที่พระผู้มีพระภาคจะทรงแสดง ภิกษุทั้งหลาย ได้ฟังพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้วจักทรงจำไว้”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจ ให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Idha, bhikkhave, ekacco adhammikena vādena adhammikaṁ vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti, tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti.
abhiniggaṇhāti → M. Ph. -hati throughout. (pts note) | abhinippīḷeti → T. M7 -ppeleti throughout. (pts note) | rañjeti → T. M7 rajati. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมข่มขี่บีบคั้นวาทะ ที่ไม่เป็นธรรมด้วย วาทะที่ไม่เป็นธรรม และย่อมชักนำบริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมให้ยินดีด้วยวาทะที่ ไม่เป็นธรรมนั้น
Tena sā adhammikā parisā uccāsaddamahāsaddā hoti:
uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (bj, sya-all, pts) | mahāsaddā → M. Ph. uccāsaddamahā- throughout. (pts note) | hoti → M. Ph. honti always. (pts note)เพราะวาทะที่ไม่เป็นธรรมนั้น บริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมนั้น จึงสรรเสริญขึ้นพร้อมกันว่า
‘paṇḍito vata bho, paṇḍito vata bho’ti.
bhoti → bho ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิตหนอ ท่านผู้นี้เป็น บัณฑิตหนอ’
Idha pana, bhikkhave, ekacco adhammikena vādena dhammikaṁ vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti, tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti.บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมข่มขี่บีบคั้นวาทะที่เป็นธรรมด้วยวาทะที่ไม่เป็นธรรม และย่อมชักนำบริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมให้ยินดีด้วยวาทะที่ไม่เป็นธรรมนั้น
Tena sā adhammikā parisā uccāsaddamahāsaddā hoti:
uccāsaddamahāsaddā hoti → uccāsaddā mahāsaddā (bj) | uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (sya-all, pts)เพราะ วาทะที่ไม่เป็นธรรมนั้น บริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมนั้นจึงสรรเสริญขึ้นพร้อมกันว่า
‘paṇḍito vata bho, paṇḍito vata bho’ti.
bhoti → bho ti (pts)‘ท่านผู้เจริญ ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิตหนอ ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิตหนอ’
Idha pana, bhikkhave, ekacco adhammikena vādena dhammikañca vādaṁ adhammikañca vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti, tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti.
rañjeti → T. M7 rajeti. (pts note) | dhammikañca → dhammikaṁ ca (bjt) | dhammikañca → dhammikañ ca (pts) | adhammikañca → adhammikañ ca (pts)บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมข่มขี่บีบคั้นวาทะทั้งที่เป็นธรรมและไม่เป็นธรรม ด้วยวาทะที่ไม่เป็นธรรม และย่อมชักนำบริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมให้ยินดีด้วย วาทะที่ไม่เป็นธรรมนั้น
Tena sā adhammikā parisā uccāsaddamahāsaddā hoti:
uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (pts) | bho”ti → marammapotthakesu etāni deva khaṇḍāni na dissante (bj note)เพราะวาทะที่ไม่เป็นธรรมนั้น บริษัทผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม นั้นจึงสรรเสริญขึ้นพร้อมกันว่า
‘paṇḍito vata bho, paṇḍito vata bho’ti.
bho’ti → marammapotthakesu etāni deva khaṇḍāni na dissante (bj note) | Idha → M. Ph. omit this passage. (pts note) | rañjeti → T. M7 rajati. (pts note) | dhammikā → S. adh- (pts note) | ti → S. adds the following passage, viz. Idha pana bh- ekacco dh- vādena dh- vādaṁ abhinigg- abhinipp-, tena ca dh- parisaṁ r-, tena sā dh- parisā ucc- mahā- hoti ‘paṇḍito vata bho p- v- bho'; ti. (pts note)‘ท่านผู้เจริญ ท่านผู้นี้เป็นบัณฑิตหนอ ท่านผู้นี้เป็น บัณฑิตหนอ’
Adhammo ca, bhikkhave, veditabbo dhammo ca;
ca → omitted by Ph. (pts note)บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
anattho ca veditabbo attho ca.ควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่ เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
Adhammañca viditvā dhammañca, anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbaṁ.
tathā → (bj) | paṭipajjitabbaṁ → paṭipajjitabbanti (sya-all) | paṭipajjitabbaṁ → T. S. add ti. (pts note) | anatthañca → anatthaṁ ca (bjt) | adhammañca → adhammañ ca (pts) | dhammañca anatthañca → dhammañ ca anatthañ ca (pts) | atthañca → atthañ ca (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรม และเป็นประโยชน์
Katamo ca, bhikkhave, adhammo, katamo ca dhammo, katamo ca anattho, katamo ca attho?
Katamo → T. M7 only have katamo ca bh- adh- kat- ca anattho. (pts note) | ca → omitted by M. Ph. (pts note)สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็น ประโยชน์ อะไรบ้าง คือ
Micchādiṭṭhi, bhikkhave, adhammo;๑. มิจฉาทิฏฐิเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammādiṭṭhi dhammo;สัมมาทิฏฐิเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;บาป อกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ ไม่เป็นประโยชน์
sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะ สัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Micchāsaṅkappo, bhikkhave, adhammo;๒. มิจฉาสังกัปปะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāsaṅkappo dhammo …สัมมาสังกัปปะเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāvācā, bhikkhave, adhammo;๓. มิจฉาวาจาเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāvācā dhammo …สัมมาวาจาเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchākammanto, bhikkhave, adhammo;๔. มิจฉากัมมันตะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammākammanto dhammo …สัมมากัมมันตะเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāājīvo, bhikkhave, adhammo;
micchāājīvo → micchā-ājīvo (pts)๕. มิจฉาอาชีวะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāājīvo dhammo …
sammāājīvo → sammā ājīvo (bjt) | sammāājīvo → sammā-ājīvo (pts)สัมมาอาชีวะเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāvāyāmo, bhikkhave, adhammo;๖. มิจฉาวายามะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāvāyāmo dhammo …สัมมาอาชีวะเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāsati, bhikkhave, adhammo;๗. มิจฉาสติเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāsati dhammo …สัมมาสติเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāsamādhi, bhikkhave adhammo;๘. สัมมาสมาธิเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāsamādhi dhammo …
sammāsamādhi → sammā samādhi (bjt)สัมมาสมาธิเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
micchāñāṇaṁ, bhikkhave, adhammo;๙. มิจฉาญาณะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāñāṇaṁ dhammo.
sammāñāṇaṁ → sammā ñāṇaṁ (bjt)สัมมาญาณะเป็นสิ่งที่เป็นธรรม ...
Micchāvimutti, bhikkhave, adhammo;๑๐. มิจฉาวิมุตติเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammāvimutti dhammo;สัมมาวิมุตติเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
aneke → T. M6. M7 pe || ayaṁ anattho. (pts note)บาป อกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะมิจฉาวิมุตติเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ ไม่เป็นประโยชน์
sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะ สัมมาวิมุตติเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
‘Adhammo ca, bhikkhave, veditabbo dhammo ca;
ca → T. M6. M7 pe || ayaṁ attho. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยคำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็น ธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
anattho ca veditabbo attho ca.ควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
Adhammañca viditvā dhammañca, anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban’ti,
adhammañca → adhammañ ca (pts) | dhammañca anatthañca → dhammañ ca anatthañ ca (pts) | atthañca → atthañ ca (pts) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและเป็นประโยชน์’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttan”ti.
vuttanti catutthaṁ → vuttan ti (pts) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น