Adhimānasutta๘๖ อธิมานสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākassapo rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ที่พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์
Tatra kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi:
āmantesi → T. M6. M7 continue: Āyasmā Mahā- (pts note)ณ ที่นั้นแล ท่านพระมหากัสสปะได้เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า
“āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → bhikkhavo ti āvuso ti (pts) | bhikkhavo’ti → bhikkhavetī (bj: machasaṁ) | bhikkhavo → M. Ph. -ve. (pts note)ภิกษุผู้มีอายุทั้งหลาย
“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākassapassa paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | āvusoti → āvuso ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว
Āyasmā mahākassapo etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)ท่านพระมหากัสสปะจึงได้กล่าวเรื่อง นี้ว่า
“Idhāvuso, bhikkhu aññaṁ byākaroti:
vyākaroti → T. vya- always. (pts note)ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ย่อมพยากรณ์อรหัตตผลว่า
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
itthattāyāti pajānāmīti → itthattāyā ti pajānāmī ti (pts)‘เรา รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่น เพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo samanuyuñjati samanuggāhati samanubhāsati.
samanuggāhati → samanugāhati (bjt, pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคตผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิตของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่นซักถาม สอบถาม ไล่เลียงภิกษุนั้น
So tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā jhāyinā samāpattikusalena paracittakusalena paracittapariyāyakusalena samanuyuñjiyamāno samanuggāhiyamāno samanubhāsiyamāno irīṇaṁ āpajjati vicinaṁ āpajjati anayaṁ āpajjati byasanaṁ āpajjati anayabyasanaṁ āpajjati.
vicinaṁ → vipinaṁ (bj); vijinaṁ (pts) | irīṇaṁ → iraṇaṁ (sya-all); iriṇaṁ (pts) | iriṇaṁ → M6 irinaṁ; M7 irīnaṁ; Ph. S. iraṇaṁ. (pts note) | vijinaṁ → M. Ph. S. vicinaṁ; M7 omits vi- ā- (pts note) | āpajjati → omitted by M6. (pts note) | samanuggāhiyamāno → samanugāhiyamāno (bjt, pts) | byasanaṁ → vyasanaṁ (pts) | anayabyasanaṁ → anayavyasanaṁ (pts)ภิกษุนั้นถูกพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคตผู้ ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิตของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น ซักถาม สอบถาม ไล่เลียงอยู่ ย่อมถึงความเป็นคนเปล่า ความไม่มีคุณ ความ ไม่เจริญ ความพินาศ ทั้งความไม่เจริญและความพินาศ
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo evaṁ cetasā ceto paricca manasi karoti:
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิต ของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น กำหนดรู้ใจด้วยใจแล้ว ใส่ใจถึงภิกษุนั้น อย่างนี้ว่า
‘kiṁ nu kho ayamāyasmā aññaṁ byākaroti—
kiṁ → kin (pts) | ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts) | byākaroti → vyākaroti (pts)‘เพราะเหตุไรหนอ ท่านผู้นี้จึงพยากรณ์อรหัตตผลว่า
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
itthattāyāti pajānāmīti → itthattāyā ti pajānāmī ti (pts)เรารู้ชัดว่า ชาติ สิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็น อย่างนี้อีกต่อไป’
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo evaṁ cetasā ceto paricca pajānāti:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิต ของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น กำหนดรู้ใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้ชัดซึ่งภิกษุ นั้นอย่างนี้ว่า
‘Adhimāniko kho ayamāyasmā adhimānasacco, appatte pattasaññī, akate katasaññī, anadhigate adhigatasaññī.
kho → kho pana (sya-all) | Adhimāniko → T. M7 adhigamāniko. (pts note) | kho → omitted by T. M6. M7; S. adds pana. (pts note) | adhimānasacco → T. adhigamāna- (pts note) | ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts)‘ท่านผู้นี้มีความสำคัญผิด สำคัญผิดโดยสัตย์จริง มีความสำคัญในสิ่ง ที่ยังไม่ได้ถึงว่าได้ถึง มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ได้ทำว่าได้ทำ มีความสำคัญในสิ่งที่ยัง ไม่ได้บรรลุว่าได้บรรลุ
Adhimānena aññaṁ byākaroti—
byākaroti → vyākaroti (pts)ย่อมพยากรณ์อรหัตตผลด้วยความสำคัญผิดว่า
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
itthattāyāti pajānāmīti → itthattāyā ti pajānāmī ti (pts)เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความ เป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo evaṁ cetasā ceto paricca manasi karoti:
paracittakusalo → omitted by T. (pts note) | manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิต ของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น กำหนดรู้ใจด้วยใจแล้ว ใส่ใจถึงภิกษุนั้น อย่างนี้ว่า
‘kiṁ nu kho ayamāyasmā nissāya adhimāniko adhimānasacco, appatte pattasaññī, akate katasaññī, anadhigate adhigatasaññī.
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts)‘เพราะเหตุไรหนอ ท่านผู้นี้จึงมีความสำคัญผิด สำคัญผิดโดยสัตย์จริง เพราะอาศัยสิ่งที่ยังไม่ได้บรรลุ มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ได้ถึงว่าได้ถึง มีความ สำคัญในสิ่งยังไม่ได้ทำว่าได้ทำ มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ได้บรรลุว่าได้บรรลุ
Adhimānena aññaṁ byākaroti—
byākaroti → vyākaroti (pts)ย่อม พยากรณ์อรหัตตผลด้วยความสำคัญผิดว่า
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
itthattāyāti pajānāmīti → itthattāyā ti pajānāmī ti (pts)เรารู้ชัดว่าชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์ แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo evaṁ cetasā ceto paricca pajānāti:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิต ของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น กำหนดรู้ใจด้วยใจแล้ว ใส่ใจถึงภิกษุนั้น อย่างนี้ว่า
‘Bahussuto kho pana ayamāyasmā sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
dhātā → dhatā (bj) | honti dhātā → dhatā (sya-all, pts) | pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts) | panāyam → T. M6. M7 ayam. (pts note) | tathārūpāssa → M. T. M7 -passa. (pts note) | dhatā → M. Ph. dhā- (pts note) | manasānupekkhitā → T. M7 manasā pe- (pts note) | majjhekalyāṇā → majjhe kalyāṇā (pts) | sabyañjanaṁ → savyañjanaṁ (pts)‘ท่านผู้นี้เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่งธรรมทั้งหลาย ที่มีความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศ พรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ทรงจำได้ คล่อง ปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ
Tasmā ayamāyasmā adhimāniko adhimānasacco, appatte pattasaññī, akate katasaññī, anadhigate adhigatasaññī.
adhimānasacco → adhimāna sacco (bjt) | ayamāyasmā → ayam āyasmā (pts)เพราะฉะนั้น ท่านผู้นี้จึงมีความสำคัญผิด สำคัญ ผิดโดยสัตย์จริง มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ได้ถึงว่าได้ถึง มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ ได้ทำว่าได้ทำ มีความสำคัญในสิ่งที่ยังไม่ได้บรรลุว่าได้บรรลุ
Adhimānena aññaṁ byākaroti—
byākaroti → vyākaroti (pts)ย่อมพยากรณ์อรหัตตผล ด้วยความสำคัญผิดว่า
khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti.
kataṁ karaṇīyaṁ → katakaraṇīyaṁ (bj) | itthattāyāti pajānāmīti → itthattāyā ti pajānāmī ti (pts)เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควร ทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Tamenaṁ tathāgato vā tathāgatasāvako vā jhāyī samāpattikusalo paracittakusalo paracittapariyāyakusalo evaṁ cetasā ceto paricca pajānāti:
paracittakusalo → omitted by T. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)พระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต ผู้ได้ฌาน ฉลาดในสมาบัติ ฉลาดในจิต ของผู้อื่น ฉลาดในการกำหนดรู้จิตของผู้อื่น กำหนดรู้ใจด้วยใจแล้ว ย่อมรู้ชัดซึ่งภิกษุ นั้นอย่างนี้ว่า
‘Abhijjhālu kho pana ayamāyasmā;
abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts)๑. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีอภิชฌา(ความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา)
abhijjhāpariyuṭṭhitena cetasā bahulaṁ viharati.มีใจถูกอภิชฌา กลุ้มรุมอยู่โดยมาก’
Abhijjhāpariyuṭṭhānaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ byāpanno → parihānam etaṁ vyāpādo (pts)ก็การถูกอภิชฌากลุ้มรุมนี้แล เป็นความเสื่อมใน พระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Byāpanno kho pana ayamāyasmā;
pana ayamāyasmā byāpādapariyuṭṭhitena → panāyam āyasmā vyāpādapariyuṭṭhitena (pts) | Vyāpādo → S. byāpanno; T. vya- (pts note)๒. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีพยาบาท(ความคิดร้าย)
byāpādapariyuṭṭhitena cetasā bahulaṁ viharati.
byāpādapariyuṭṭhitena → vyāpādapariyuṭṭhitena (pts)มีใจถูกพยาบาทกลุ้มรุมอยู่โดย มาก’
Byāpādapariyuṭṭhānaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ thinamiddho → parihānam etaṁ thīnamiddho (pts) | vyāpādapariyuṭṭhānaṁ → T. vya- (pts note)ก็การถูกพยาบาทกลุ้มรุมนี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่ พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Thinamiddho kho pana ayamāyasmā;
thinamiddho → thīnamiddho (bj); thīnamiddhī (sya-all) | pana ayamāyasmā thinamiddhapariyuṭṭhitena → panāyam āyasmā thīnamiddhapariyuṭṭhitena (pts) | Thīnamiddho → Ph. -middhaṁ; S. -middhī. (pts note)๓. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีถีนมิทธะ(ความหดหู่และเซื่องซึม)
thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā bahulaṁ viharati.
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (bj, sya-all)มีใจถูกถีนมิทธะกลุ้ม รุมอยู่โดยมาก’
Thinamiddhapariyuṭṭhānaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
thinamiddhapariyuṭṭhānaṁ → thīnamiddhapariyuṭṭhānaṁ (bj, sya-all, pts) | parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็การถูกถีนมิทธะกลุ้มรุมนี้แล เป็นความเสื่อมในพระ ธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Uddhato kho pana ayamāyasmā;
pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts)๔. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีอุทธัจจะ(ความฟุ้งซ่าน)
uddhaccapariyuṭṭhitena cetasā bahulaṁ viharati.มีใจถูกอุทธัจจะกลุ้มรุมอยู่โดย มาก’
Uddhaccapariyuṭṭhānaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็การถูกอุทธัจจะกลุ้มรุมนี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่ พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Vicikiccho kho pana ayamāyasmā;
vicikiccho → vecikiccho (sya-all) | pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts) | vecikiccho → ba. vicikiccho (sya-all: yu.) | Vicikiccho → S. ve-; Ph. -cchī. (pts note)๕. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้มีวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย)
vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā bahulaṁ viharati.มีใจถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุมอยู่ โดยมาก’
Vicikicchāpariyuṭṭhānaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็การถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุมนี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรม วินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Kammārāmo kho pana ayamāyasmā kammarato kammārāmataṁ anuyutto.
pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts)๖. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการงาน ยินดีในการงาน หมั่นประกอบความเป็นผู้ ชอบการงาน’
Kammārāmatā kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็ความเป็นผู้ชอบการงานนี้แล เป็นความเสื่อมในพระ ธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Bhassārāmo kho pana ayamāyasmā bhassarato bhassārāmataṁ anuyutto.
pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts)๗. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการพูดคุย ยินดีในการพูดคุย หมั่นประกอบความ เป็นผู้ชอบการพูดคุย’
Bhassārāmatā kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็ความเป็นผู้ชอบการพูดคุยนี้แล เป็นความเสื่อม ในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Niddārāmo kho pana ayamāyasmā niddārato niddārāmataṁ anuyutto.
pana ayamāyasmā → panāyam āyasmā (pts)๘. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการนอนหลับ ยินดีในการนอนหลับ หมั่นประกอบ ความเป็นผู้ชอบการนอนหลับ’
Niddārāmatā kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็ความเป็นผู้ชอบการนอนหลับนี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว
Saṅgaṇikārāmo kho pana ayamāyasmā saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto.
saṅgaṇikarato → saṅgaṇikārato (sya-all) | pana ayamāyasmā saṅgaṇikarato → panāyam āyasmā saṅgaṇikārato (pts)๙. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการคลุกคลีด้วยหมู่ ยินดีการคลุกคลีด้วยหมู่ หมั่น ประกอบความเป็นผู้ชอบการคลุกคลีด้วยหมู่’
Saṅgaṇikārāmatā kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ.
parihānametaṁ sati → parihānam etaṁ muṭṭhassati (pts)ก็ความเป็นผู้ชอบการ คลุกคลีด้วยหมู่นี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรง ประกาศแล้ว
Sati kho pana ayamāyasmā uttari karaṇīye oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṁ āpanno.
sati → muṭṭhassati (bj, sya-all) | uttari → uttariṁ (bj) | pana ayamāyasmā uttari karaṇīye → panāyam āyasmā uttarikaraṇīye (pts) | Muṭṭhassati → all MSS. exc. S. have sati. (pts note) | uttarikaraṇīye → T. M7 uttariṁ ka- (pts note) | antarā vosānaṁ → antarāvosānaṁ (bjt, th, pts)๑๐. ‘ท่านผู้นี้เป็นผู้หลงลืมสติ ถึงความหยุดชงักเสียในระหว่างที่จะบรรลุคุณ วิเศษชั้นสูง เพราะได้บรรลุคุณวิเศษชั้นต่ำ’
Antarā vosānagamanaṁ kho pana tathāgatappavedite dhammavinaye parihānametaṁ’.
antarāvosānagamanaṁ → M. -vosānaṁ ga- (pts note) | parihānametaṁ → parihānam etaṁ (pts)ก็การถึงความหยุดชงักเสีย ในระหว่างนี้แล เป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรง ประกาศแล้ว
So vatāvuso, bhikkhu ‘ime dasa dhamme appahāya imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatī’ti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | dasa dhamme → dasadhamme (bjt) | āpajjissatīti netaṁ → āpajjissatī ti n etaṁ (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุนั้นแล ละธรรม ๑๐ ประการนี้ไม่ได้แล้ว จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้
So vatāvuso, bhikkhu ‘ime dasa dhamme pahāya imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatī’ti ṭhānametaṁ vijjatī”ti.
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | dasa dhamme → dasadhamme (bjt) | āpajjissatīti ṭhānametaṁ vijjatīti → āpajjissatī ti ṭhānam etaṁ vijjatī (pts)แต่เป็นไปได้ที่ภิกษุนั้นแล ละธรรม ๑๐ ประการนี้ได้แล้ว จักถึงความเจริญงอก งามไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้