Bhayasutta๙๒ ภยสูตร
Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
Atha → a. ni. 9.27; saṁ. ni. 5.1024 (cck note) | pe → M. Ph. S. in full. (pts note) | + → sāvatthi (bjt) | atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคหบดี ดังนี้ว่า
“Yato, kho, gahapati, ariyasāvakassa pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti, catūhi ca sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti, ariyo cassa ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho, so ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:
catūhi ca → catuhi (bj) | so → (bj) | ca → (sya-all, pts) | honti → omitted by M. Ph. (pts note) | va → omitted by T. M7. (pts note) | vyākareyya → T. vya- (pts note) | pañca bhayāni → pañcabhayāni (bjt) | cassa → assa (pts) | attanāva → attanā va (pts)คหบดี เมื่อใด อริยสาวกระงับภัยเวร ๕ ประการได้แล้ว ประกอบด้วยองค์ เครื่องบรรลุโสดา ๔ ประการ และเห็นแจ้งแทงตลอดอริยญายธรรม ด้วยปัญญาแล้ว เมื่อนั้น อริยสาวกนั้น เมื่อหวังอยู่พึงพยากรณ์ตนเองว่า
‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto. Sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhi parāyanoti (bj, sya-all, pts) | khīṇapettivisayo → khīṇapittivisayo (sya-all) | khīṇatiracchānayoni → T. M6. M7 -yoniyo; M. Ph. -yoni 'mhi. (pts note) | khīṇapettivisayo → M. Ph. S. -pitti-; M. Ph. -yo 'mhi. (pts note) | sambodhiparāyano → T. sambodha- (pts note) | sotāpannohamasmi avinipātadhammo → sotāpanno hamasmī avinipāta dhammo (bjt) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (th) | khīṇanirayomhi → khīṇanirayo mhi (pts) | sotāpannohamasmi → sotāpanno ham asmi (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyano ti (pts)‘เรามีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิด สัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีภูมิแห่งเปรตสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ และวินิบาต สิ้นแล้ว เป็น โสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิ ในวันข้างหน้า’
Katamāni pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti?อริยสาวกระงับภัยเวร ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Yaṁ, gahapati, pāṇātipātī pāṇātipātapaccayā diṭṭhadhammikampi bhayaṁ veraṁ pasavati samparāyikampi bhayaṁ veraṁ pasavati cetasikampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti, pāṇātipātā paṭivirato neva diṭṭhadhammikampi bhayaṁ veraṁ pasavati na samparāyikampi bhayaṁ veraṁ pasavati na cetasikampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
neva diṭṭhadhammikampi → neva diṭṭhadhammikaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | na samparāyikampi → na samparāyikaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | na cetasikampi → na cetasikaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | diṭṭhadhammikampi → diṭṭhadhammikaṁ (pts) | samparāyikampi → samparāyikaṁ (pts) | cetasikampi → cetasikaṁ (pts) | diṭṭhadhammikampi → neva diṭṭhadhammikaṁ (cck note) | samparāyikampi → na samparāyikaṁ (cck note) | cetasikampi → na cetasikaṁ (cck: sī. syā. pī.) | pāṇātipātapaccayā → pāṇātipātappaccayā (bjt) | diṭṭhadhammikampi → diṭṭhadhammikam pi (pts) | samparāyikampi → samparāyikam pi (pts) | cetasikampi → cetasikam pi (pts)๑. บุคคลผู้ฆ่าสัตว์ เพราะการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย จึงประสพภัยเวรที่เป็นไป ในปัจจุบันบ้าง ในสัมปรายภพบ้าง เสวยทุกขโทมนัสทางใจบ้าง บุคคลผู้ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ย่อมไม่ประสพภัยเวรที่เป็นไปในปัจจุบัน ที่เป็น ไปในสัมปรายภพ ทั้งไม่ต้องเสวยทุกขโทมนัสทางใจ
Pāṇātipātā paṭiviratassa evaṁ taṁ bhayaṁ veraṁ vūpasantaṁ hoti.
evaṁ taṁ → evantaṁ (th) | evaṁ → evan (pts)บุคคลผู้เว้นขาด จากการฆ่าสัตว์แล้ว ย่อมระงับภัยเวรนั้นได้ อย่างนี้
Yaṁ, gahapati, adinnādāyī …pe…
pe → omitted by M. Ph. S. (pts note)๒. บุคคลผู้ลักทรัพย์ ...
kāmesumicchācārī …
kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th, pts)๓. บุคคลผู้ประพฤติผิดในกาม ...
musāvādī …๔. บุคคลผู้พูดเท็จ ...
surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī surāmerayamajjapamādaṭṭhānapaccayā diṭṭhadhammikampi bhayaṁ veraṁ pasavati samparāyikampi bhayaṁ veraṁ pasavati cetasikampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato neva diṭṭhadhammikampi bhayaṁ veraṁ pasavati na samparāyikampi bhayaṁ veraṁ pasavati na cetasikampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
diṭṭhadhammikampi → diṭṭhadhammikaṁ (bj, sya-all, pts) | samparāyikampi → samparāyikaṁ (bj, sya-all, pts) | cetasikampi → cetasikaṁ (bj, sya-all, pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī surāmerayamajjapamādaṭṭhānapaccayā → surāmeraya majjapamādaṭṭhāyī surāmeraya majjapamādaṭṭhānapaccayā (bjt) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surāmeraya majjapamādaṭṭhānā (bjt) | diṭṭhadhammikampi → diṭṭhadhammikam pi (pts) | samparāyikampi → samparāyikam pi (pts) | cetasikampi → cetasikam pi (pts)๕. บุคคลผู้เสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท เพราะการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท เป็นปัจจัย จึงประสพภัยเวรที่เป็นไปในปัจจุบันบ้าง ในสัมปรายภพบ้าง ต้องเสวยทุกขโทมนัสทางใจบ้าง บุคคลผู้เว้นขาดจากการเสพของมึนเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาทแล้ว ย่อมไม่ประสพภัย เวรที่เป็นไปในปัจจุบัน ที่เป็นไปในสัมปรายภพ ทั้งไม่ต้องเสวยทุกขโทมนัสทางใจ
Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratassa evaṁ taṁ bhayaṁ veraṁ vūpasantaṁ hoti.
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surāmeraya majjapamādaṭṭhānā (bjt) | evaṁ taṁ → evantaṁ (th) | evaṁ → evan (pts)บุคคลผู้เว้นขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาทแล้ว ย่อมระงับภัยเวรนั้นได้ อย่างนี้
Imāni pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti.
vūpasantāni → vūpasantani (pts) | pañca bhayāni → pañcabhayāni (bjt)อริยสาวกระงับภัยเวร ๕ ประการ เป็นอย่างนี้แล
Katamehi catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti?
catūhi → catuhi (bjt)อริยสาวกประกอบด้วยองค์เครื่องบรรลุโสดา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, gahapati, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti:อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ๑. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า
‘itipi so bhagavā …pe… buddho bhagavā’ti;
arahaṁ → M. la; Ph. pa || buddho. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)“แม้เพราะ เหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์ เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็น สารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค”
dhamme aveccappasādena samannāgato hoti:๒. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti;
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | opanayiko → M. Ph. -paneyiko. (pts note) | viññūhīti → viññūhī ti (pts)“พระธรรม เป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชน พึงรู้เฉพาะตน”
saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti:
saṅghe → saṁghe (th, ms2005)๓. ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti;
pāhuneyyo → pāhuṇeyyo (bj) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, pts) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, pts) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvaka saṅgho sāmīcipaṭipanno (bjt) | aṭṭha purisapuggalā → aṭṭhapurisapuggalā (bjt) | sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno → sāvakasaṁgho ujupaṭipanno (th) | sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno → sāvakasaṁgho ñāyapaṭipanno (th) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvakasaṁgho sāmīcipaṭipanno (th) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (th, ms2005) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | lokassāti → lokassā ti (pts)“พระสงฆ์สาวก ของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติถูกทาง ปฏิบัติ สมควร ได้แก่ อริยบุคคล ๔ คู่ คือ ๘ บุคคล พระสงฆ์สาวกของพระผู้มี พระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควร แก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก”
ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti ‘akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi’.
bhujissehi viññuppasatthehi → bhujjissehi viññūpasaṭṭhehi (sya-all) | viññuppasatthehi → viññūppasatthehi (pts) | asabalehi → T. dasabalehi. (pts note) | bhujissehi → S. bhujj-; T. M6. M7 bhuñj- (pts note) | viññūppasatthehi → M. Ph. S. -pasaṭṭhehi. (pts note)๔. ประกอบด้วยศีลที่พระอริยะใคร่ ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ท่านผู้รู้สรรเสริญ ไม่ถูกตัณหาและทิฏฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ
Imehi catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti.
catūhi → catuhi (bjt)อริยสาวกประกอบด้วยองค์เครื่องบรรลุโสดา ๔ ประการ เป็นอย่างนี้แล
Katamo cassa ariyo ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho?
cassa → assa (pts) | suppaṭividdho → supaṭividdho (pts)อริยสาวกนั้นเห็นแจ้งแทงตลอดอริยญายธรรมด้วยปัญญา เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
iti paṭisañcikkhati → itipaṭisaṁcikkhati (bjt)คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้พิจาณาเห็นอย่างนี้ว่า
‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti; imassuppādā idaṁ uppajjati;
imassuppādā → imass uppādā (pts)“เพราะเหตุนี้ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น
imasmiṁ asati idaṁ na hoti; imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ—
yadidaṁ → yad idaṁ (pts)เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป คือ
avijjāpaccayā saṅkhārā,
saṅkhārā → saṁkhārā (th)เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ,
saṅkhārapaccayā → saṁkhārapaccayā (th)เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี
viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ,
nāmarūpaṁ → nāma rūpaṁ (bjt)เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี
nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ,เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี
saḷāyatanapaccayā phasso,เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี
phassapaccayā vedanā,เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี
vedanāpaccayā taṇhā,เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี
taṇhāpaccayā upādānaṁ,เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี
upādānapaccayā bhavo,เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี
bhavapaccayā jāti,เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี
jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti,เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสจึงมี
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti;
evametassa → evam etassa (pts)กองทุกข์ทั้งมวลนี้มีความเกิดขึ้นด้วยอาการอย่างนี้
avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho …pe…
saṅkhāranirodho → M. continues: pa (pts note) | pe → spelled out in full (th)เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสจึงดับ
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.
hotīti → hoti (bj, sya-all) | evametassa → evam etassa (pts)กองทุกข์ทั้งมวลนี้มีความดับด้วยอาการอย่างนี้”
Ayañcassa ariyo ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho.
assa → M6 tassa. (pts note) | ayañcassa → ayañ assa (pts)อริยสาวกนั้นเห็นแจ้งแทงตลอดอริยญายธรรมด้วยปัญญา เป็นอย่างนี้แล
Yato kho, gahapati, ariyasāvakassa imāni pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti, imehi ca catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti, ayañcassa ariyo ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho, so ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:
ca catūhi → catuhi (bj) | ayañcassa → ayamassa (bj) | ca → (sya-all, pts) | assa → T. M6. M7 ayam assa. (pts note) | so → T. M6 yo. (pts note) | pañca bhayāni → pañcabhayāni (bjt) | byākareyya → vyākareyya (bjt, pts) | ayañcassa → ayañ assa (pts) | attanāva → attanā va (pts)เมื่อใด อริยสาวกระงับภัยเวร ๕ ประการนี้ ประกอบด้วยองค์เครื่องบรรลุโสดา ๔ ประการนี้ และเห็นแจ้งแทงตลอดอริยญายธรรมนี้แลด้วยปัญญาแล้ว เมื่อนั้น อริยสาวกนั้น เมื่อหวังอยู่พึงพยากรณ์ตนเองว่า
‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto; sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’”ti.
khīṇatiracchānayoni → khīṇatiracchānayoniyo (bj) | sambodhiparāyaṇoti dutiyaṁ → sambodhiparāyanoti (bj, sya-all, pts) | khīṇapettivisayo → khīṇapittivisayo (sya-all) | khīṇatiracchānayoni → T. vya- 9 T. M6. M7 -yoniyo; M. Ph. -yoni 'mhi. (pts note) | khīṇapettivisayo → M. Ph. S. -pitti-; M. Ph. -yo 'mhi. (pts note) | sotāpannohamasmi avinipātadhammo → sotāpanno hamasmi avinipāta dhammo (bjt) | khīṇanirayomhi → khīṇanirayo mhi (pts) | sotāpannohamasmi → sotāpanno ham asmi (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyano (pts)‘เรามีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีภูมิแห่งเปรตสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ และวินิบาตสิ้นแล้ว เป็น โสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า’